Dregið hefur úr því að foreldrar taki fæðingarorlof á sama tíma en fyrir 2009 voru um 70% foreldra samtímis í orlofi einhvern hluta tímans. mbl.is/Kristinn

Ómar Friðriksson omfr@mbl.is

Afleiðinga efnahagskreppunnar sér víða stað. Á seinustu tveimur árum hefur dregið úr töku fæðingarorlofs, sérstaklega meðal feðra. Vísbendingar um þessa öfugþróun komu fram á síðasta ári.

Frá 2004 fjölgaði feðrum sem fengu greiðslur í fæðingarorlofi jafnt og þétt til ársins 2009. Á árinu 2008 var fjölgunin 7,3% frá árinu á undan. Á árinu 2009 fjölgaði þeim hins vegar aðeins um 0,4% og svo fækkaði feðrum sem fengu greiðslur í fæðingarorlofi um 5,3% milli áranna 2009 og 2010. Bráðabirgðatölur um töku fæðingarorlofs á þessu ári benda í sömu átt.

Engin merki um aukningu

Í fyrra fengu samtals 6.424 feður greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði og fæðingarstyrki en á fyrstu 4 mánuðum yfirstandandi árs höfðu 2.639 feður fengið greiðslur í fæðingarorlofi. Enn er of snemmt að fullyrða út frá tölum þessa árs hvort þeim heldur áfram að fækka sem nýta sér rétt til að fara í fæðingarorlof en að sögn Leós Arnar Þorleifssonar, forstöðumanns Fæðingarorlofssjóðs, eru a.m.k. engin merki um aukningu á umliðnum mánuðum.

Samdrátturinn er ekki eingöngu vegna þess að færri feður fara í fæðingarorlof, heldur taka sumir þeirra orlofið í styttri tíma en áður. Meðalfjöldi þeirra daga sem foreldrar eru í fæðingarorlofi hefur skroppið saman hvað karlana snertir.

Feður á vinnumarkaði sem nýttu sér þennan rétt voru í fæðingarorlofi að meðaltali í 97aga á árinu 2009, í 8 daga á árinu 2010 og 76 daga að meðaltali á fyrsta ársþriðjungi yfirstandandi árs.

Þessi breyting hefur að sjálfsögðu haft í för með sér að dregið hefur úr útgjöldum vegna fæðingarorlofs. Í frumvarpi fjármálaráðherra til fjáraukalaga, sem lagt hefur verið fram á Alþingi, er fjárheimild Fæðingarorlofssjóðs vegna fæðingarorlofs lækkuð um 1.213 milljónir kr. á þessu ári. Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er einnig gert ráð fyrir minni greiðslum sem þessu nemur.

„Útgjöld sjóðsins hafa lækkað umtalsvert í kjölfar breytinga sem gerðar voru á hámarksgreiðslum úr sjóðnum árin 2009 og 2010. Fæðingum hefur fækkað og dregið hefur úr töku foreldra, einkum feðra, á fæðingarorlofi sl. tvö ár,“ segir í greinargerð frumvarpsins. Nú er gert ráð fyrir að heildarútgjöld Fæðingarorlofssjóðs verði rúmlega 8,4 milljarðar á þessu ári samanborið við 9,2 milljarða í fyrra.

„Það hefur dregið úr fæðingarorlofstöku feðra alveg frá því hrunið hófst, útgjaldreglunum var breytt og hámarkið lækkað. Það lækkaði mjög skarpt, var orðið 535 þúsund [á mánuði] í árslok 2008 en það er komið niður í 300 þúsund í dag. Þessi lækkun hámarksgreiðslna og ástandið í þjóðfélaginu almennt hefur væntanlega leitt til þess að dregið hefur úr töku fæðingarorlofs, hjá feðrunum sérstaklega,“ segir Leó Örn.

Margir hafa áhyggjur vegna ótryggs ástands á vinnumarkaði og líklega hefur minni geta beggja foreldra til að hverfa frá störfum og fara í fæðingarorlof sín áhrif, þar sem því fylgir alltaf einhver tekjuskerðing að leggja niður störf og fara í fæðingarorlof.

90% feðra þegar best lét

Víðtæk réttindi til fæðingarorlofs hér á landi hafa vakið athygli víða um lönd. Nú hefur slegið í bakseglin. „Um 90% feðra voru farin að nýta sér einhvern rétt þegar best lét. Að því vilja menn að sjálfsögðu stefna að tryggja barni samvistir við báða foreldrana,“ segir Leó Örn.