Sveiflukennt veðurfar árið 2011
mbl.is/Rax
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Árið 2011 einkenndist af miklum sveiflum og breytingum í veðurfari, að mati Einars Sveinbjörnssonar veðurfræðings. Í samantekt Veðurstofunnar segir m.a. að tíðarfar hafi lengst af verið hagstætt um meginhluta landsins. Undantekningin var síðari hluti vorsins og fyrri hluti sumars þegar tíð var óhagstæð um stóran hluta landsins. Meðalvindhraði á mönnuðum stöðvum var sá mesti frá 1993.
Í heild var árið hlýtt, þrátt fyrir tvö mikil kuldaköst. Annað kom í fyrravor, einkum norðaustanlands. Hitt kuldakastið gerði um allt land í lok nóvember og fram í desember. Hitinn í Reykjavík var um 1°C ofan við meðallag áranna 1961-90 og 0,4°C ofan við meðallag áranna 1931-60 að sögn Veðurstofunnar. Árið 2011 var það 16. í röð þar sem hiti var ofan meðallags í Reykjavík og 17.-18. hlýjasta ár frá upphafi samfelldra mælinga 1871.
Nokkur veðurmet voru slegin á árinu. Apríl var sá hlýjasti á Austurlandi frá upphafi mælinga og var hitinn um fjórum stigum yfir meðallagi. Einar veðurfræðingur skrifar að það sé án efa athyglisverðasta veðurmet ársins. Þá bendir hann á það að meðalloftþrýstingur hafi aldrei orðið jafn lágur í Reykjavík og hann var á frá september til desember 2011. Apríl var mjög úrkomusamur suðvestanlands og ekki nema einn þurr dagur í Reykjavík. Úrkoma hefur einungis einu sinni áður mælst meiri í Reykjavík. Úrkoman í Reykjavík var um 10% umfram meðallag, að sögn Veðurstofunnar.
Vorið var einkar kalt og entist kuldinn fram eftir sumri. Mikill snjór var á Austur- og Norðausturlandi. Einar bendir á að fara þurfi marga áratugi aftur í tímann til að finna jafn kaldan júnímánuð norðaustanlands og var í fyrra. Ekki hafði komið sólríkara sumar í Reykjavík frá því árið 1929.
Mikið rigndi í haust og varð október sá úrkomusamasti sem mælst hafði t.d. í Æðey, á Hrauni á Skaga og Grímsstöðum á Fjöllum. Árinu lauk með miklum snjóþyngslum á Suðurlandi. Snjódýpt hefur ekki mælst meiri í Reykjavík í desember en að morgni þess 29., 33 sentimetrar. Ekki höfðu komið fleiri alhvítir dagar í Reykjavík frá upphafi samfelldra snjóathugana og á Akureyri var alhvítt allan desember.
Óvenju kaldur desember
Óvenjukalt var framan af desembermánuði en síðari hlutinn var nærri meðallagi hvað hita áhrærir. Snjór var þaulsetinn á jörðu um mestallt land og mánuðurinn í hópi allra snjóþyngstu desembermánaða um landið suðvestanvert. Slæma hálku gerði í blotum síðari hluta mánaðarins og víða var freði á jörð í lok hans.
Meðalhiti í Reykjavík var -2,0 stig og er það 1,7 stigi undir meðallagi. Ekki hefur verið jafnkalt í desember í Reykjavík síðan 1981. Á Akureyri var meðalhitinn -4,1 stig og er það 2,2 stigum neðan meðallags. Þetta er kaldasti desember á Akureyri síðan 1985.
Hlýjast í Surtsey en kaldast í Sandbúðum
Hæstur varð meðalhiti í mánuðinum í Surtsey, 1,3 stig, en lægstur í Sandbúðum -10,4 stig. Lægsti meðalhiti í byggð var í Möðrudal og í Svartárkoti, -7,8 stig á báðum stöðvum. Hæsti hiti í mánuðinum mældist 13,2 stig á Dalatanga þann 22. Þann sama dag og stað mældist hæsti hiti mánaðarins á mannaðri stöð, 12,0 stig. Lægsti hiti mánaðarins mældist við Upptyppinga þann 8., -27,8 stig. Lægsti hiti í byggð mældist við Mývatn þann 6., - 27,3 stig. Lægsti hiti á mannaðri veðurstöð mældist á Torfum í Eyjafjarðarsveit þann 6., -24,1 stig.
Fjögur ný dægurmet lágmarks voru sett fyrir landið allt í kuldanum snemma í mánuðinum. Þann fjórða fór frost í -24,4 stig á Brúarjökli og daginn eftir í -25,8 stig á sama stað; eldri met voru frá 1936 og 1999. Þann 6. mældist frostið við Mývatn -27,3 stig og þann 7. var nýtt dægurmet einnig slegið við Upptyppinga þegar frostið fór í -27,0 stig. Eldri met þessara beggja daga voru nýleg.
Mesta snjódýpt í desember í Reykjavík
Óvenjusnjóþungt var í mánuðinum, sérstaklega var snjólagið óvenjulegt um landið sunnanvert. Í Reykjavík voru 29 dagar alhvítir og tveir töldust flekkóttir en enginn alauður, snjólagið varð því 97%. Að meðaltali eru 11 alhvítir dagar í desember í Reykjavík. Frá því að samfelldar athuganir á snjóhulu hófust í Reykjavík 1921 hafa mest orðið 25 alhvítir dagar í desember. Vitað er að í desember 1893 voru 27 alhvítir dagar í höfðuborginnni.
Að morgni þess 29 mældist snjódýpt í Reykjavík 33 cm og hefur þar aldrei mælst meiri í desember.
Á Akureyri var alhvítt allan mánuðinn, það gerðist síðast í desember á Akureyri 1999. Að meðaltali eru alhvítir dagar 22 í desember á Akureyri.
