Óheimilt er að leggja fram skjöl eða önnur gögn ef þau hafa að geyma upplýsingar um það sem sakborningi og verjanda hans hefur farið á milli. mbl.is/Hjörtur

Rúnar Pálmason runarp@mbl

Þótt hvorki ákæruvaldið né dómarar í héraði hafi byggt á því sem fram kom í trúnaðarsamtali á milli sakbornings í fíkniefnamáli og verjanda, sem lögreglan á höfuðborgarsvæðinu tók upp með ólögmætum hætti, líta lögmenn málið mjög alvarlegum augum.

Það gerir Hæstiréttur einnig því í dómi í liðinni viku kom fram að með því að ákæruvaldið lagði fram upptökurnar og dómarar vísuðu til þeirra athugasemdalaust í dómi, hafi verið brotið gegn tveimur greinum laga um meðferð sakamála. „Er þetta vítavert,“ segir í dómnum en afar óalgengt er að Hæstiréttur víti með þessum hætti ákæruvald og dómara.

Umræddar vítur komu fram í dómi Hæstaréttar á fimmtudag. Hæstiréttur sneri þá við dómi í fíkniefnamáli og sýknaði mann „X“ sem Héraðsdómur Reykjaness hafði dæmt í tveggja ára fangelsi. Ástæðan fyrir sýknunni var einfaldlega sú að ekki hefði komið fram sönnun fyrir sekt hans. Hin ólögmæta upptaka átti á hinn bóginn engan þátt í sýknudómnum, líkt og missagt var í Morgunblaðinu á föstudag. Beðist er velvirðingar á mistökunum.

Gerðu hlé á yfirheyrslu

Sá sem var sýknaður í Hæstarétti er raunar ekki sá sem átti þátt í samtalinu sem tekið var upp. Það samtal var á milli annars sakbornings „Y“ og verjanda hans meðan á rannsókn stóð, Hauks Arnar Birgissonar hrl. Gert hafði verið hlé á yfirheyrslu til að þeir gætu ræðst saman í trúnaði en lögreglumenn sem önnuðust yfirheyrsluna slökktu ekki á upptökubúnaðinum á meðan þeir yfirgáfu herbergið. Allt sem fór á milli sakborningsins Y og verjandans var því tekið upp. Engar upplýsingar sem nýttust við rannsókn málsins komu þó fram í þessu samtali, samkvæmt upplýsingum frá verjanda hans og ákæruvaldinu, og ekkert er vísað til þeirra í dómi héraðsdóms.

Y var síðan dæmdur í 18 mánaða fangelsi en hann hafði játað að hafa flutt inn tösku með fíkninefum. X var dæmdur í tveggja ára fangelsi í héraði fyrir að skipuleggja innflutninginn. Y áfrýjaði ekki en það gerði X aftur á móti og var hann sýknaður í Hæstarétti.

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur sagt að í þessu tilviki hafi orðið mistök. Lögreglumennirnir hafi einfaldlega gleymt að slökkva á upptökunni þegar þeir fóru úr yfirheyrsluherberginu til að gefa Y og verjanda færi á að ræða saman. Þá hefur komið fram að búnaðurinn sé þannig gerður að ekki er hægt að afmá upptökur af mynddiskum af yfirheyrslum. Yfirheyrslurnar voru síðan skrifaður upp af hálfu lögreglu og þær afhentar ákæruvaldi og verjendum. Mynddiskurinn var afhentur ríkissaksóknara.

Fékk bakþanka

Af samtölum við saksóknara og lögmenn má ráða að þeir láta sér oftar en ekki nægja að lesa endurriti frá yfirheyrslum en horfa ekki á upptökurnar. Þannig var það í þessu máli, þ.e.a.s. alveg þangað til verjandi X í Hæstarétti, Björgvin Þorsteinsson hrl., fékk bakþanka nokkrum dögum áður en aðalmeðferð í málinu átti að fara fram í Hæstarétti. Björgvin var ekki verjandi hans í héraði.

„Það er nú ekki venjan að maður sé að fara yfir þessa mynddiska. Það eru lagðar fram skýrslur þar sem er endurritað það sem á diskunum er. Þar átti auðvitað að geta um að komið hefði verið inn í samtal hans [Y] við þáverandi verjanda,“ sagði Björgvin í samtali við Morgunblaðið. Þess að lögregla hafi tekið upp trúnaðarsamtal hafi hins vegar í engu verið getið í skýrslu lögreglu. Björgvin sagði að eftir að hann hefði skilað inn greinargerð til Hæstaréttar hefði hann ákveðið að fara á skrifstofu ríkissaksóknara til að horfa á upptökurnar. Þá kom í ljós að lögreglan hafði tekið upp um sjö mínútna trúnaðarsamtal Y og verjanda hans meðan á hléi á yfirheyrslu stóð. Björgvin sagði að lögreglumennirnir hefðu átt að átta sig á því að upptakan hefði verið í gangi meðan Y og verjandi hans ræddust við þegar þeir sneru aftur inn til að halda yfirheyrslunni – og þar með upptökunni – áfram. Í síðasta lagi hefði lögregla átt að sjá þetta þegar yfirheyrslan var endurrituð. Ekkert komi hins vegar fram í endurritinu um að samtalið hafi verið tekið upp. Þá hafi dómarar í Héraðsdómi Reykjaness einnig átt að sjá hvers kyns var því í dómi héraðsdóms komi fram að þeir hafi horft á mynddisk með yfirheyrslum yfir Y.

Björgvin segir að í málinu hafi hvorki verið byggt á því sem fram kom í Samtalinu né hafi eitthvað komið fram í því yfirleitt sem hægt hefði verið að byggja á. Sveinn Andri Sveinsson hrl., sem sá um málsvörn Y í héraði, er sama sinnis. Samtalið hafi á engan hátt verið notað í málinu. „Ég lít á þetta sem slys hjá lögreglunni,“ segir hann. Í málinu liggur fyrir játning Y og Sveinn Andri á ekki von á því að gallar á málsmeðferð hafi áhrif á mál manns.

Vissu ekki af upptöku

Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari, sem flutti málið í Hæstarétti, segir að sá saksóknari sem sótti málið í héraði hafi ekki vitað af því að samtalið hafi verið tekið upp. Honum hafi sjálfum heldur ekki verið það ljóst fyrr en skömmu fyrir málflutning í Hæstarétti. Helgi Magnús segir að mistök lögreglu séu tvíþætt; að gleyma að slökkva á upptökunni og að hafa ekki getið um þessi mistök í skriflegri lögregluskýrslu um efni yfirheyrslunnar. Í skýrslunni hafi ekki heldur komið fram að gert hafi verið hlé til að samtalið gæti farið fram. Aðeins með því að horfa á alla upptökuna á mynddiskinum mátti sjá að samtalið var tekið upp. Það sé ekki rétt að mynddiskurinn hafi verið spilaður í þinghaldi í héraðsdómi heldur hafi dómarar í héraðsdómi skoðað hluta af yfirheyrslunni á mynddiskinum utan þinghalds.

Helgi Magnús segir bagalegt að þessi mistök lögreglu hafi ekki uppgötvast hjá ríkissaksóknara en hann segir að almennt treysti ákærendur því að skriflegar lögregluskýrslur séu réttar og horfi því ekki alltaf á allar upptökurnar. „Lögreglan er þegar farin að vinna að því að mistök sem þessi endurtaki sig ekki,“ segir hann. Helgi Magnús tekur fram að þessi mistök réðu ekki úrslitum um niðurstöðu málsins í Hæstarétti.

Horfðu á upptökurnar

Við yfirheyrslur hjá lögreglu sagði Y að X hefði fengið hann til að flytja tösku með tæplega tveimur kílóum af fíkniefnum til landsins. Fíkniefnin fundust aldrei. Y breytti framburði sínum fyrir dómi og sagðist hafa verið beittur þrýstingi af lögreglu. Þá sagði hann að annar, ónafngreindur maður, hefði beðið hann um innflutninginn.

Í dómnum segir: „Í dóminum eru til staðar upptökur í hljóði og mynd af framburði ákærða hjá lögreglu [...] Við skoðun dómenda á þessari mynd- og hljóðupptöku var enga vísbendingu að sjá um að ákærði hefði verið þráspurður eða verið undir sérstökum þrýstingi.“ Var framburður hans hjá lögreglu metinn trúverðugur. Ekki kemur fram hvort dómararnir, sem voru þrír, hafi horft á alla upptökuna eða orðið þess varir að trúnaðarsamtal við verjanda var tekið upp. Ekki fengust nánari upplýsingar hjá dómnum í gær þegar eftir því var leitað.