Valtýr Sigurðsson

Valtýr Sigurðsson, fyrrverandi ríkissaksóknari, segir augljóst að Alþingi eigi að geta afturkallað mál líkt og lög gera ráð fyrir þegar hann var spurður út í heimild Alþingis til að afturkalla ákæru á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, í morgun.

Flestir þeirra gesta sem komu á fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis í morgun undir liðnum afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, sögðu Alþingi hafa þessa heimild til afturköllunar.

Gestir fundarins voru Þórhallur Vilhjálmsson, aðallögfræðingur Alþingis, Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður, Ragnhildur Helgadóttir, prófessor við Háskólann í Reykjavík, og Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda.

Valtýr sagðist taka undir þau sjónarmið sem Róbert Spanó, prófessor við Háskóla Íslands, hefði sett fram í skrifum sínum um málið, um að Alþingi hefði almenna heimild um frumkvæði málsmeðferðar þrátt fyrir 29 gr. stjórnarskrárinnar en það sé ákvæði sem verði að skýra þröngt.  

Róbert vísaði til skrifa sinna um málið frá 18. október á síðasta ári og svo 10. janúar í ár. Þegar komi að spurningunni um heimild Alþingis til afturköllunar ákæru þá sé þar álitaefnið túlkun 29. gr stjórnarskrár.  Hann túlki ákvæðið þannig að ráðherra þurfi að fá samþykki þingsins og ákvæðið sé því öryggisventill til að tryggja að þingið hafi síðasta orðið. Alltaf tvær birtingarmyndir ákæruvaldsins, heimild til að ákæra og heimild til afturkalla og stjórnar.
Ástráður sagði það kunna að vera svo að afturköllun væri innan marka þeirra formlegu valdheimilda sem þingið hefði yfir að ráða. Ef svo væri þá einkenndist það af þess háttar sýn á lögin sem Rannsóknarnefnd Alþingis varaði við og byggðist á lagahyggju, þ.e. hvort það væri hægt að færa rök fyrir því að eitthvað stæðist. Hann sagði ekki hægt afturkalla ákæruna nema á grundvelli málefnalegra forsendna.  

Gísli var á öndverðum meiði við þá sem töldu Alþingi hafa heimild til afturköllunar og sagði málið komið úr höndum Alþingis þegar búið væru að samþykkja ákæru. Hann sagði alltaf fjallað um Alþingi sem handhafa ákæruvaldsins en frekar mætti líta á Alþingi sem kæranda og vísaði hann þar til landsdómslaga og stjórnaskrárákvæða sem skýra bæri samkvæmt orðanna hljóðanna, þannig að Alþingi væri kærandi og þá fulltrúi brotaþola.

Ragnhildur sagði Alþingi það ekki óheimilt að afturkalla ákæru. Hún kom inn á að í bók Gunnars G. Schram, Stjórnskipunarréttur (bls. 179), segði að þegar Alþingi væri búið að ákæra væri málið komið úr höndum þingsins og til saksóknara Alþings og saksóknarnefnda. Þetta væri hins vegar órökstutt og ekki heldur skýrt í lögum.  Ljóst væri að stjórnarskráin segði Alþingi fara með ákæruvaldið og venjulega hefði ákæruvaldið þá afturköllunarheimild.