mbl.is/Ómar

Þó að gerð hafi verið breyting á lögum um atvinnuleysistryggingar um síðustu áramót er áfram greiddar hlutabætur. ASÍ segir að þess misskilnings gæti hjá mörgum vegna greiðslu og réttinda til hlutabóta í atvinnuleysistryggingakerfinu að frá áramótum hafi fallið niður réttur til hlutabóta, en svo er ekki. Hlutabætur hafa alltaf verið og verða áfram hluti af lögum um atvinnuleysistryggingar.

Hlutabætur tryggja rétt þeirra til atvinnuleysisbóta sem missa vinnu að hluta og þeirra sem eiga geymdan bótarétt taki þeir að stunda störf í lægra starfshlutfalli en áður. Þessar hlutabætur eru enn tekjutengdar með vísan í s.k. frítekjumark. Það er gert til þess að þeir sem eru á frekar háum launum í hlutastarfi geti ekki einnig fengið óskertar fullar atvinnuleysisbætur.

Við hrunið árið 2008 var reglunum ekki breytt en bráðabirgðaákvæði sett í lög um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006. Það bráðabirgðaákvæði sagði að í ákveðnum tilvikum og að uppfylltum vissum skilyrðum væri reglunni um tekjutengingu vegna hlutabóta ekki beitt, en þó að því hámarki að laun og atvinnuleysisbætur séu samanlagt ekki hærri en 491.318 kr.  Þetta bráðabirgðaákvæði féll niður um áramótin, en almenn ákvæði um hlutabætur halda sínu gildi. Hins vegar varð þetta þess valdandi að margir áttu þá ekki lengur rétt á hlutabótum þar sem þeir uppfylltu ekki skilyrði um almennan rétt til hlutabóta vegna of hárra tekna. Mjög bagalegt er að ekki skyldi hafa verið varað við þessu með góðum fyrirvara því þessi breyting kom flatt upp á fjölmarga bótaþega.

Það veldur einnig vanda að samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu urðu þær tímabundnu breytingar á starfshlutfalli, sem urðu tilefni umsóknar um hlutabætur, að vara aðeins 3 mánuði í senn. Til að eyða allri óvissu um túlkun ákvæðisins og framkvæmd bendir  ASÍ á eftirfarandi :

1. Hafi breyting á ráðningarsambandi (þ.e. minnkum starfshlutfallsins) verið tímabundin og einstaklingur telur sig þar með vera í rétti til að fara aftur í fyrra starfshlutfall ber atvinnurekanda að verða við því. Vilji atvinnurekandi minnka starfshlutfall varanlega ber honum að segja upp ráðningarsamningi viðkomandi starfsmanns og bjóða honum endurráðningu í minna starfshlutfalli.
2. Hafi samkomulag starfsmanns og atvinnurekanda um skert starfshlutfall ekki falið í sér rétt starfsmanns til að fara aftur í fyrra starfshlutfall, þ.e. hafi breyting á starfshlutfalli starfsmannsins verið varanleg, eða hann ráðinn í skert starfshlutfall strax í upphafi og nautþá  hlutabóta skv. bráðabirgðaákvæðinu á móti, gildir eftirfarandi regla:
   Starfsmaður sækir um og á rétt á að fara á hlutabætur skv. almennum ákvæðum laganna um atvinnuleysistryggingar. Sama gildir um starfsmann skv. 1. tölulið að undangenginni uppsögn og þá að uppsagnartímanum liðnum.