Fréttaskýring: Óheillaþróun í fæðingarorlofi

Feður taka færri fæðingarorlofsdaga en fyrir kreppu.
Feður taka færri fæðingarorlofsdaga en fyrir kreppu. Mbl.is/Golli

Börn fædd á undanförnum tveimur árum hafa notið um 15-20 færri daga í samvistum við feður sína, en börn sem fæddust árin fyrir bankahrun. Síðan kreppan skall á hafa nýbakaðir foreldrar síður séð sér fært að nýta fæðingarorlofið, sérstaklega feður. Hámarksgreiðsla úr sjóðnum hefur lækkað um rúm 40%.

Fæðingarorlof Íslendinga hefur lengi verið fyrirmynd annarra þjóða, enda hefur reynslan af því reynst afar góð bæði við að tryggja báðum foreldrum jafna umgengni við nýfædd börn sín og jafna stöðu á vinnumarkaði. Í kjölfar bankahrunsins árið 2008 hafa hinsvegar orðið breytingar á, því jafnt og þétt hefur dregið úr nýtingu foreldra á þessum orlofsrétti sínum. Að sama skapi hafa greiðslur úr sjóðnum lækkað.

„Foreldrar hafa lýst því þegar þeir koma til okkar að þetta yrði of mikil tekjuskerðing. Þeir telja sig ekki ráða við það að fara bæði í fæðingarorlofið,“ segir Leó Örn Þorleifsson, forstöðumaður Fæðingarorlofssjóðs. Frá aldamótum hefur staðan verið þannig að 99-100% mæðra nýta rétt sinn í Fæðingarorlofssjóði en um 90% feðra. Þegar mest lét tóku mæður að meðaltali 180 daga í orlof en feður 102 daga.

Hámarksgreiðsla helmingi lægri

Þróunin í kreppunni er hinsvegar greinilega niður á við ár frá ári, sérstaklega hjá feðrum. Milli ára 2008 og 2009 fækkaði orlofsdögum feðra úr 102 í 98. Karlar sem eignuðust barn árið 2010 hafa að meðaltali tekið 87 daga orlof og feður barna fæddra árið 2011 að meðaltali 77 daga. Hafa ber í huga að orlofsrétturinn varir í þrjú ár frá fæðingu barnsins og eiga sumir því enn möguleika á að nýta sinn rétt. Þó er algengast að mæður taki sitt orlof strax við fæðingu í einni lotu, en algengast að feður taki um einn mánuð í byrjun en afganginn sumarið eftir fæðingu.

Fram kemur í skýrslu sem velferðarráðuneytið lét vinna um fæðingarorlof haustið 2011 að tvær meginástæður eru taldar vera fyrir því að foreldrar nýta síður rétt sinn. Fyrst ber að nefna að ótryggur vinnumarkaður og efnahagsástandið almennt hefur ótvírætt áhrif. Hin ástæðan er lækkun á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Foreldri í fullu fæðingarorlofi með meðallaun yfir 200.000 fær greidd 80% af laununum, þó aldrei meira en 300.000 á mánuði. Þetta þak hefur verið lækkað fjórum sinnum frá árinu 2007 og er nú tæplega helmingi lægra en það var hæst, 535.000 kr.

Skref aftur á bak í jafnréttismálum?

Þetta hefur orðið til þess að ríkið hefur náð fram umtalsverðum sparnaði í fjárlögum til Fæðingarorlofssjóðs, bæði vegna lægri greiðslna og vegna þess að færri nýta sér þær. Í fjárlögum síðasta árs var fjárheimild til sjóðsins lækkuð í ljósi þessa. Niðurstaðan er sú að útgjöld Fæðingarorlofssjóðs voru um 3 milljörðum minni en fyrir kreppu, eða tæpir 7,2 milljarðar króna árið 2011, samanborið við 10,2 milljarða króna árið 2008. „Þessar tölur eru lýsandi fyrir það hvernig stöðu við höfum verið í,“ segir Leó. „Það er óhætt að segja að Fæðingarorlofssjóður hafi lagt sitt af mörkum eftir hrunið.“

Félagslegu áhrifin hljóta hinsvegar að teljast neikvæð. Innleiðing fæðingarorlofs karla árið 2001 er jafnan talið með stærstu skrefum í jafnréttismálum á Íslandi. Rannsóknir síðustu ár benda til að fæðingarorlof karla hafi haft jákvæð áhrif á atvinnuþátttöku og vinnutíma kvenna, en einnig orðið til þess að karlar taki meiri þátt í umönnun barna sinna fyrstu árin.

Þarf að breytast til að snúa þróuninni við

Aðspurður hvað unnt sé að gera til að snúa þróuninni aftur til betri vegar segist Leó ekki telja að breytingar á kerfinu sjálfu séu þarfar. Talsverður munur er t.d. milli Norðurlandanna á útfærslu fæðingarorlofs og hefur aðferðin hér reynst einna best til að tryggja nýtingu beggja foreldra. „Ég held að fyrirkomulagið hjá okkur hafi reynst ákaflega vel. Nýtingin var til fyrirmyndar og íslenska módelið var eitthvað sem horft var til, ekki síst hvernig við tengjum réttindin við kynin þannig að feður og mæður hafi sinn afmarkaða orlofsrétt sem ekki sé hægt að færa á milli.“

Leó segir að alltaf sé hægt að deila um hve hátt þakið eigi að vera á greiðslum úr sjóðnum en ef vilji sé til að ná aftur fyrri stöðu sé það eitthvað sem þurfi að skoða. „Það er mitt mat að ef við viljum auka nýtinguna aftur þá þurfa þessar tvær meginástæður að breytast. Annars vegar hámarksgreiðslan, og hinsvegar efnahagsástandið með meira öryggi á vinnumarkaði.“

Frá því kreppan hófst hafa feður nýtt sér færri daga ...
Frá því kreppan hófst hafa feður nýtt sér færri daga fæðingarorlofs með hverju árinu. Mæður nýta færri daga í orlofi, en fleiri á fæðingarstyrk utan vinnumarkaðar eða sem námsmenn. Mbl.is/ Elín Esther
Útgjöld Fæðingarorlofssjóðs hafa lækkað úr rúmum 10 milljörðum þegar mest ...
Útgjöld Fæðingarorlofssjóðs hafa lækkað úr rúmum 10 milljörðum þegar mest lét 2008 í rúma 7 milljarða árið 2011. Mbl.is/ Elín Esther
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Byggðaráð fagnar frumkvæði kvenna

08:35 Byggðarráð Borgarbyggðar lýsir yfir ánægju með það frumkvæði sem konur í stjórnmálum hafa tekið undir merkjum „Í skugga valdsins“. Leggur ráðið til að stefna og viðbragðsáætlun sveitarfélagsins verði endurskoðuð í kjölfarið. Meira »

Veður með allra órólegasta móti

06:58 Hörkufrost var í nótt á Suður- og Vesturlandi enda léttskýjað en síðdegis er útlit fyrir vaxandi suðaustanátt og það þykknar upp. Veður verður með allra órólegasta móti í Evrópu í dag að sögn veðurfræðings Veðurstofu Íslands. Meira »

Vatnsleki í Breiðholtsskóla

06:51 Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins var kallað út í nótt vegna vatnsleka í Breiðholtsskóla.   Meira »

Ferðalagið breyttist snögglega

06:45 Ferðalag slóvakískrar konu og vinkonu hennar um Ísland breyttist snögglega er þær lentu í hörðum árekstri við snjóruðningstæki í grennd við Vík í Mýrdal 16. nóvember síðastliðinn. Önnur þeirra liggur enn á Landspítalanum í Fossvogi, en heldur heim á leið í vikunni. Meira »

Andlát: Jón Hjaltason

05:30 Jón Hjaltason, hæstaréttarlögmaður í Vestmannaeyjum, lést í Sóltúni í Reykjavík 8. desember síðastliðinn, 93 ára að aldri.  Meira »

Andlát: Axel Gíslason forstjóri

05:30 Axel Gíslason, fyrrverandi, forstjóri Vátryggingafélags Íslands – VÍS, lést síðastliðinn laugardag á hjúkrunarheimilinu Ísafold. Hann var 72 ára að aldri. Meira »

Engin merki sjást um eldgos

05:30 Eldfjallafræðingur segir engin merki um eldgos í Skjaldbreið þótt þar gangi nú jarðskjálftahrina yfir. Meira þurfi til að koma til að menn fari að búa sig undir slíkt. Meira »

Aukinn hegðunarvandi í skólum

05:30 Starfsumhverfi kennara er í mörgum grunnskólum talið ófullnægjandi. Þetta er ein niðurstaða samantektar samstarfsnefndar sveitarfélaga og grunnskólakennara sem kannaði starfsumhverfi kennara og vinnumat í skólum. Meira »

Gefa út fiskeldisleyfi á næstunni

05:30 Á annan tug umsókna um starfs- og rekstrarleyfi fyrir sjókvíaeldi er í vinnslu hjá Matvælastofnun og Umhverfisstofnun.  Meira »

Áhyggjur í Grafarvogi af innbrotum

05:30 „Þetta var mjög vel heppnaður og góður fundur. Það var gott að eiga samtal við fulltrúa frá lögreglunni í nærumhverfi,“ segir Árni Guðmundsson, formaður Félags sjálfstæðismanna í Grafarvogi, um fund sem félagið stóð fyrir á laugardag. Meira »

Góði hirðirinn sprunginn

05:30 Aldrei hefur meiri úrgangur borist inn á endurvinnslustöðvar Sorpu en nú í ár. Þykir þetta magn til marks um aukið góðæri í þjóðfélaginu og slær meira að segja út hið alræmda ár 2007. Meira »

Stjórnarandstaðan svarar í dag

05:30 Formenn stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi hittast væntanlega á fundi í dag til að taka afstöðu til boðs ríkisstjórnarflokkanna um að stýra þremur fastanefndum Alþingis og þremur alþjóðanefndum og tilnefna fólk í ákveðin embætti varaformanna. Meira »

Verkfall hefur ekki áhrif hjá WOW air

05:30 Kjarasamningar Flugvirkjafélags Íslands við WOWair runnu út í október. Óskar Einarsson formaður segir að viðræður standi yfir og ekkert bendi til annars en að þær leiði til samninga. Meira »

Hlýnar í veðri

Í gær, 23:01 Eftir nokkra jökulkalda daga á landinu er nú von á að það taki að hlýna í veðri.   Meira »

„Þarna er ég að skjóta Rússa“

Í gær, 19:48 „Þarna er ég að skjóta Rússa, þetta voru stríðsárin,“ segir Þórarinn „Póri“ Jónasson um teikningu sem prýðir forsíðu bókarinnar: Póri skoðar heiminn sem Jónas Sveinsson faðir hans skrifaði um miðja síðustu öld. Handritið fannst fyrir um 20 árum og er nú orðið að bók. Meira »

Vörðu heimsmeistaratitil sinn í dansi

05:30 Pétur Gunnarsson og Polina Oddr báru sigur úr býtum í heimsmeistaramótinu í suðuramerískum dönsum 21 árs og yngri sem haldið var í París um helgina. Meira »

„Crossfit bjargaði lífi mínu“

Í gær, 21:06 Fjórir dagar eru í settan dag hjá dr. Önnu Huldu Ólafsdóttur, lektor við verkfræðideild HÍ, og afrekskonu í crossfit. Það stoppar hana hins vegar ekki í því að gera upphífingar, ketilbjöllusveiflur og hnébeygjur með lóðum. Hún hefur deilt myndböndum af æfingunum og fengið góð viðbrögð, langoftast. Meira »

Tafðist í fjóra tíma í Frankfurt

Í gær, 19:08 Þrjár flugvélar Icelandair hafa tekið á loft eftir að hafa setið fastar á flugvöllum í Evrópu vegna ísingar. Á flugvellinum í Frankfurt voru miklar tafir og sat flugvél Icelandair föst í fjóra tíma. Meira »

Börnin sem kerfið gleymdi

Til sölu Mitsubishi Outlander 2007
1 eigandi frá upphafi, ekinn aðeins 75.000 km. 5 gíra, bensín, 4WD, ný dekk, nýj...
Faglærður húsasmiður .
B.Bollason ehf. Byggingaverktaki. Tek að mér smíðavinnu fyrir einstaklinga og f...
NP Þjónusta Tek að mér bókanir og umsjá
NP Þjónusta Tek að mér bókanir og umsjá breytinga. Hafið samband í síma 649-6134...
Innfluttningur á enn betra verði fyrir alla
Hjálpum fólki að útvega allt frá Bretlandi á mun lægra verði sem viðkemur vinnu...
 
Framhald
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Samkoma
Félagsstarf
Hörgshlíð 12 Boðun fagnaðarerindisins....
L helgafell 6017120619 iv/v
Félagsstarf
? HELGAFELL 6017120619 IV/V Mynd af ...