Klippt á tengsl feðra og barna
Eitt af markmiðum laganna um fæðingarorlof er að tryggja barni samvistir við báða foreldra sína. AP
Mikil tekjuskerðing fylgir því að fara í fæðingarorlof, bæði fyrir konur og karla, enda sjá foreldrar sér síður fært en áður að nýta orlofsréttinn. Ríkisstjórnin verður að setja sér það markmið að snúa þróuninni við og hækka þakið á hámarksgreiðslum úr sjóðnum, að mati framkvæmdastýru Jafnréttisstofu.
„Þetta er slæm þróun sem er auðvitað er afleiðing af því að þakið var lækkað í þrígang. Það er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin setji sér það markmið að endurvinna þetta og hækka þakið að nýju,“ segir Kristín Ástgeirsdóttir, framkvæmdastýra Jafnréttisstofu. Líkt og Mbl.is sagði frá í vikunni hafa börn sem fædd eru á undanförnum tveimur árum notið um 15-20 færri daga í samvistum við feður sína en börn sem fæddust árin fyrir bankahrun. Jafnt og þétt hefur dregið úr nýtingu foreldra á rétti sínum í kreppunni. Hámarksgreiðslur úr sjóðnum eru nú 300.000 kr. á mánuði, en voru þegar best lét 535.000 kr.
Kristín Ástgeirsdóttir. mbl.is/Golli
Feður voru fljótir að taka við sér
Jafn réttur karla og kvenna til fæðingarorlofs var innleiddur með lögum árið 2003 á Íslandi, m.a. með það að markmiði að gefa bæði mæðrum og feðrum kost á að samræma fjölskyldulíf og atvinnuþátttöku. Þróunin var afar hröð, mun hraðari en í nágrannalöndum okkar, því fyrr en varði voru um 90% feðra farin að nýta rétt sinn að fullu. „Þetta gekk alveg ótrúlega vel og hratt fyrir sig og það var mikil almenn ánægja með þetta. Þess vegna verður þetta líka að ganga til baka sem allra fyrst,“ segir Kristín.
„Við megum ekki gleyma því að þessi löggjöf okkar er auðvitað fyrst og fremst í þágu barnanna og það sem er að gerast núna er að við erum að klippa á tengsl feðra og barna.“ Kristín segir það gefa augaleið að þegar þakið sé orðið þetta lágt þýði það mikla tekjuskerðingu fyrir marga foreldra sem þeir megi ekki við. „Og það eru ekki bara karlar. Auðvitað er fullt af konum líka sem missa tekjur við þetta en þær láta sig hafa það frekar en feðurnir, en ekki um marga kosti fyrir þær að ræða.“
Vonandi að viðhorf verði áfram jákvæð
Auk tekjuskerðingarinnar má ætla að staðan á vinnumarkaði hafi mikil áhrif. Leó Örn Þorleifsson, forstöðumaður Fæðingarorlofssjóðs, sagðist aðspurður ekki hafa heyrt það frá foreldrum að vinnuveitendur væru í vaxandi mæli andsnúnir því að foreldrar nýttu rétt sinn. Kristín segir samt sem áður hægt að leiða líkum að því að öryggisleysi geti valdið því að karlar þori síður að taka fullt orlof. „Álag hefur aukist alveg hrikalega, t.d. í öllum opinberum stofnunum, og fólki verið fækkað og því hreinlega erfiðara að taka fæðingarorlof.“
Hættan kann að vera sú að því lengur sem þróunin heldur áfram í þessa átt, því kirfilegar festi hún sig í sessi. Kannanir sem gerðar hafa verið síðasta áratug sýndu flestar að karlar sem tóku fæðingarorlof nutu almenns stuðnings og velvildar vinnuveitenda og samfélagsins. Kristín segir það óskandi að engin viðhorfsbreyting verð þar á. „Ef þetta hættir að þykja eins sjálfsagt er ákveðin hætta á því að við náum ekki sömu góðu stöðu aftur.“
