Fann orm í munni við tannburstun

Vitað er um að minnsta kosti níu tilvik hér á landi á undanförnum árum þar sem fólk hefur sýkst af hringormum eftir neyslu á hráum eða vanelduðum fiski. Þau gætu þó verið talsvert fleiri, þar sem ormarnir ganga oftast niður af fólki án þess að þeirra verði vart.

Í gær birtist aðsend grein í Morgunblaðinu þar sem sagt er frá því að bráðaofnæmi gegn hringormum hafi nýlega greinst hér á landi í fyrsta skipti. Ormana er að finna í mörgum tegundum af matfiski og geta borist í fólk við neyslu á hráum fiski, sem hefur aukist undanfarin ár. Sjaldgæft er að við matseld rétta sem innihalda hráan fisk sé notaður fiskur, sem getur borið í sér hringorma.

Karl Skírnisson, sníkjudýrafræðingur á Tilraunastöð Háskóla Íslands á Keldum, skrifaði grein í Læknablaðið fyrir nokkrum árum um hringorma sem fundist höfðu í koki tveggja einstaklinga hér á landi. Fólkið hafði neytt illa hitaðra rétta úr ferskum steinbít nokkru fyrr og við rannsókn kom í ljós að 3. stigs lirfur, sem voru upprunnar í holdi fisksins, höfðu þroskast upp á 4. stig í fólkinu. Í öðru tilvikinu vaknaði maður við að ormur var að hreyfa sig í munni hans. Í hinu fann kona fyrir ertingu í hálsi og þegar hún hóstaði barst lifandi ormur upp í kok. Báðir voru ormarnir um 3,4 cm á lengd.

Karl segir að síðan þá hafi fimm ormar til viðbótar, sem fundist hafi í fólki, borist til rannsókna að Keldum, en þeim til viðbótar hafi borist tilkynningar um fleiri tilfelli. Í flestum tilvikum var um að ræða hringorma af tegundinni Pseudoterranova decipiens, stundum kallaður selormur, og er fólkið talið hafa fengið ormana eftir að hafa borðað vaneldaðan fisk; t.d. steinbít, skarkola eða þorsklifur.

Ferðast í gegnum líffæri

„Í einu tilvikinu fann viðkomandi orm í munni sér með tannbursta að morgni dags, segir Karl og segir að fólk verði ekki alltaf vart við ormana, oft gangi þeir niður af fólki og valdi engum skaða. Stundum verði fólk líka ormanna vart, en ákveði að bíða þá af sér. „Yfirleitt hef ég fengið þessa orma þegar þeir hafa skriðið upp í kok á fólki. Selormurinn veldur minni skaða en hin tegundin, Anisakis simplex, oft nefndur hvalormur, vegna þess að lokahýslar í lífsferli hans eru tannhvalir. Hvalormurinn er miklu gjarnari á að bora sig út úr meltingarveginum og ferðast þá í gegnum líffæri og getur þar valdið blæðingum og sársauka. Það getur verið hættulegt.“

Finnst í mörgum fisktegundum

Karl nefnir dæmi um tilvik, sem reyndar sé óstaðfest því að ormurinn hafi ekki fengist til rannsóknar, þar sem hvalormur fannst í kviðarholi loðnusjómanns sem hafði stundað það að borða hrá loðnuhrogn úti á sjó. „Annað tilvik um hvalorm er þegar barn veiddi út úr sér dauðan, soðinn hvalorm sem verið hafði í fiski sem því hafði verið gefinn.“

Spurður hvaða fisktegundir geti borið í sér þessar tvær tegundir orma segir Karl þær vera margar. Selormurinn er meira eða minna í öllum fiski á grunnsævi en hvalormurinn er algengastur í uppsjávarfiski, eins og loðnu og síld. Til að drepa ormana þurfi þeir að hitna í meira en 70°C eða frysta fiskinn í ákveðinn tíma. „Ég held að sushiframleiðendur viti vel af þessu og velji almennt fisktegundir sem bera þetta ekki með sér. En ef þeir gera það, þá gæta þeir þess væntanlega vel að það séu engir ormar í fiskinum.“

Dauður ormur getur skaðað

Karl segir að dauður selormur valdi engum skaða, en hvalormur gæti vakið ofnæmi hjá fólki hvort sem hann er lifandi eða dauður. Ofurnæmir einstaklingar geti fengið bráðaofnæmi af því að leggja sér slíka orma til munns.

Hvað er það sem gerist þegar fólk innbyrðir lifandi hringorm?

„Lífsferill hringorma gengur í gegnum fimm stig og þegar þeir koma úr fiski í fólk eru þeir á 3. stigi lífsferilsins, sem er smithæfa stigið. Fullorðnu, kynþroska ormarnir eru á 5. stigi. Ef við borðum þessar lirfur með fiski, þá átta ormarnir sig fljótt á því að þeir eru hvorki í maga hvals né sels og reyna yfirleitt að fara beinustu leið út,“ segir Karl.

„En í sumum tilfellum ná þeir að festa sig í maganum og stoppa þar og ná að þroskast þar í ákveðinn tíma, oft til að skipta einu sinni um ham og þroskast upp á 4. stig. Lengra nær þroskunin þó ekki. Fyrr en síðar, oft innan viku eða svo, sleppa selormar takinu og berast út úr líkamanum, oftast út í gegn um meltingarveginn en stundum krafla þeir sig upp vélindað upp í kok. Það er oftast þá sem við fáum þá til skoðunar og greiningar. En hvalormurinn er mun hættulegri því hann er gjarnari á að fara á flakk í kviðarholi.“

Fjórar tegundir orma

Til eru fjórar tegundir sníkjuþráðorma sem lifa í maga villtra sjávarspendýra við Íslandsstrendur. Auk Anisakis simplex og Pseudoterranova decipiens sem þegar hafa verið nefndar og kallaðar hval- og selormar eru þær Contracaecum osculatum og Phocascaris cystophorae.

Þetta eru allt algengar tegundir, en af tveimur þeirra síðastnefndu stafar mönnum sjaldnast hætta vegna þess að þær taka sér bólstað í líffærum í líkamsholi fisksins en leita ekki út í fiskholdið eins og hinar tvær gera.

Hvalormur nær svo til eingöngu að verða kynþroska í tannhvölum en ókynþroska lirfur sjást einnig oft í selum. Hinar ormategundirnar þrjár lifa aftur á móti fullorðnar í maga sela.

Ormarnir finnast víða

Hvalormar eru algengir í uppsjávarfiskum, eins og t.d. loðnu, síld eða makríl, en selormar í botnfiskum. Ránfiskur, eins og þorskurinn, sem lifir bæði á botn- og uppsjávarfiskum, safnar í sig öllum tegundum hringorma því lirfur úr bráðinni bora sig út úr maga þorsksins og enda sumar úti í fiskholdinu. Ýsa er oftast laus við hringormasmit vegna þess að hún lifir fyrst og fremst á skeldýrum sem ekki bera með sér hringorma.

Gott eftirlit

Óskar Ísfeld Sigurðsson heilbrigðisfulltrúi og deildarstjóri hjá matvælaeftirliti Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur segir að heilbrigðisfulltrúar skoði í eftirliti hvaða hráa fisk sé verið nota á veitingastöðum sem selja sushi í umdæmi eftirlitsins. „Yfirleitt er notaður eldislax og það hefur ekki verið gerð krafa um að hann sé frystur fyrir neyslu. Annars er krafa um að hrár fiskur sé frystur í a.m.k. sólarhring, nema hægt sé að sýna fram á, með öðrum aðferðum, að það séu ekki ormar í holdinu. Ef notaður er hvítfiskur í sushi, sem reyndar er mjög sjaldgæft hér, hafa menn verið með búnað til að skima hann, eins og t.d. ljósaborð. Það er einnig algengt að í þessa framleiðslu sé notaður túnfiskur sem hefur verið frystur.“

Óskar segir að heilbrigðiseftirlitinu hafi aldrei borist tilkynning um að einhver hafi fengið hringorma eða önnur sníkjudýr í sushi hér á landi. „Eftirlitið í þessum fyrirtækjum og hráefnið er almennt það gott.“

Hvítur fiskur sjaldan í sushi

Anna Þorsteinsdóttir, annar eigandi Osushi, sem er einn stærsti sushiveitingastaður landsins, segist telja að fáir sushiframleiðendur og veitingastaðir hér á landi noti hvítan fisk, eins og þorsk, í rétti sína. „Við höfum t.d. aldrei gert það, eini hrái fiskurinn sem við erum með er túnfiskur og lax. Ef við færum út í að nota hvítan fisk þyrftum við að koma okkur upp ljósaborði eins og í frystihúsunum, skoða hvern bita og fullvissa okkur um að þar væri enginn ormur. Það væri mikil vinna og allt of mikil áhætta fyrir okkur að nota þessar fisktegundir. Ég held að flestir séu meðvitaðir um þetta og forðist því að nota þær.“

Að sögn Önnu gilda svipaðar reglur um meðferð matvæla á sushiveitingastöðum og öðrum veitingastöðum. „Við förum auðvitað eftir sömu reglum varðandi hreinlæti, kælingu og hversu lengi fiskurinn má standa á borði.“

Á matseðli veitingastaðarins Rub23 á Akureyri er sushiréttur sem inniheldur hráan þorsk. Einar Geirsson, eigandi staðarins, segir að fiskurinn sé gegnumlýstur og grandskoðaður áður en hann er borinn á borð. Spurður hvort gestir staðarins geri athugasemdir við að hrár þorskur sé borinn þar fram segir Einar svo ekki vera. „Margir vilja gjarnan smakka hráan þorsk, enda er hann afar góður.“

Bloggað um fréttina

Innlent »

Kaupverð hækkar umfram leiguverð

08:50 Leiguverð hefur gefið nokkuð eftir í samanburði við kaupverð fjölbýlis á síðustu misserum. Þannig hefur kaupverð hækkað 7 prósentustig umfram leiguverð síðustu 12 mánuði og rúmlega 17 prósentustig umfram leiguverð frá ársbyrjun 2012. Meira »

Hjartasteinn tilnefnd

08:32 Kvikmyndin Hjartasteinn er í hópi 51 kvik­myndar sem til­nefnd­ er til evr­ópsku kvikmynda­verðlaun­anna í ár. Þrestir voru tilnefndir í fyrra. Meira »

Aldrei tíma til að reykja eða drekka

08:18 Ásta Sigurrós Sigmundsdóttir, íbúi í Sunnuhlíð í Kópavogi, er 100 ára í dag. Hún er fædd á Ísafirði, dóttir Sigmundar Brandssonar og Júlíönu Óladóttur. Systkini Ástu voru Anna Kr. Meira »

Skoða fjórar leiðir Borgarlínu

08:15 Tvær leiðir eru taldar ákjósanlegastar fyrir borgarlínu frá Firði, verslunarmiðstöðinni í Hafnarfirði, um Hafnarfjörð og í átt til Garðabæjar. Þetta kemur fram í skýrslu Mannvits – verkfræðistofu. Meira »

„Virðist vera að fálma í myrkri“

08:06 Helgi Gunnlaugsson, prófessor í afbrotafræði við Háskóla Íslands, segir að svo virðist sem Thomas Møller Olsen fálmi í myrkri. „Hann er að reyna að krafla sig upp úr þessu, en virðist ekki geta það,“ segir Helgi um framburð Thomasar fyrir rétti í gær. Annar dagur réttarhaldanna hefst klukkan 9:15. Meira »

Bretar fá leynivopnið togvíraklippur

07:57 Sjóminjasafnið í Hull (Hull Maritime Museum) fær leynivopn Landhelgisgæslunnar í þorskastríðunum, togvíraklippur, afhent 1. september. Meira »

Réttindalausir ökumenn á ferð

07:10 Nokkuð var um að lögreglan á Suðurnesjum hefði afskipti af réttindalausum ökumönnum um helgina. Þeir höfðu ýmist verið sviptir ökuréttindum eða aldrei öðlast þau. Meira »

Ísland eyðir langmestu í tómstundir

07:37 Íslensk stjórnvöld eyddu 3,2% af vergri landsframleiðslu sinni í íþrótta- og tómstundastarf, menningu og trúarbrögð árið 2015 og eru það langmestu útgjöld til þessara málaflokka á Evrópska efnahagssvæðinu (EES) og ef miðað er við Evrópusambandslöndin (ESB). Meira »

Milt og gott veður

06:39 Spáð er rólegheita- og mildu veðri næstu daga með hægum vindi og víða sést til sólar. Undir helgi er útlit fyrir vaxandi suðaustanátt og fer að rigna en síst norðaustan til. Meira »

Styðja tillögu Varðar

05:52 Formenn sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík lýsa yfir stuðningi við tillögu Varðar, fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík, um blandaða prófkjörsleið fyrir framboðslista flokksins í borginni fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar. Meira »

Búðarþjófar og dópaðir bílstjórar

05:48 Þrír voru staðnir að þjófnaði í verslun í Smáralind síðdegis í gær en þeir voru á aldrinum 29 ára til 41 árs. Einn þeirra lét lögreglu fá fíkniefni sem hann var með á sér þegar lögregla hafði afskipti af þeim. Málið var afgreitt með skýrslu á staðnum.   Meira »

Nýjar reglugerðir hægja á áætlanagerð

05:30 Stærri sveitarfélög reka lestina í gerð brunavarnaáætlunar, en ekki hefur verið í gildi brunavarnaáætlun á höfuðborgarsvæðinu síðan árið 2012. Á Akureyri rann brunavarnaáætlunin út árið 2013. Meira »

Stór makríll uppistaðan í aflanum

05:30 Uppstaðan í makrílafla sumarsins er stór fiskur og yngri árgangar hafa lítið sést að sögn Guðlaugs Jónssonar, skipstjóra á Venusi NS-150. Meira »

Sjálfvirkt eftirlit fækkar slysum

05:30 Hugsanlega hefði verið hægt að koma í veg fyrir um 14 alvarleg slys og 6 banaslys í umferðinni ef sjálfvirku meðalhraðaeftirliti hefði verið beitt á ákveðnum vegaköflum í báðar áttir. Meira »

Allt að 34% launahækkun

05:30 Mikið launaskrið er hjá hinu opinbera og hafa laun einstakra hópa hækkað allt að 34% frá 2014.   Meira »

Uppkaup á ærgildum möguleg

05:30 Uppkaup ríkisins á ærgildum eru meðal þeirra tillagna sem Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hefur sett fram til lausnar á vanda sauðfjárbænda. Meira »

Hverfandi myndast

05:30 Hálslón er nú komið á yfirfall en yfirborð lónsins náði 625 metrum yfir sjávarmáli aðfaranótt síðastliðins laugardags, 19. ágúst. Meira »

Tillögur um fiskeldi kynntar ríkisstjórn

05:30 Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, kynnir ríkisstjórninni í dag niðurstöður starfshóps um stefnumörkun í fiskeldi. Meira »
BEYGJANLEGUR HARÐVIÐUR
T.d. á hringstiga og annað bogið, http://www.youtube.com/watch?v=Xh2eO_RaxnQ www...
Smart föt, fyrir smart konur !
Nýjar vörur streyma inn - alltaf eitthvað skemmtilegt í gangi My-Style - Tísku...
Viðhald fasteigna
Við þjónustum þig með lítil sem stór verk. Tímavinna eða tilboð. sími: 544-44...
GLERFILMUR
Glerfilmur, gluggafilmur, sand& sólarfilma. Merkismenn, sími 544- 2030 www.merk...
 
Háseti
Sjávarútvegur
Háseti Vísir hf óskar eftir a...
Vélavörður
Sjávarútvegur
Vélavörður Vísir hf. óskar ef...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar Opin smíðastofa kl. 9-15. Opið ...
Framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar
Önnur störf
Framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar Stj...