Fann orm í munni við tannburstun

Vitað er um að minnsta kosti níu tilvik hér á landi á undanförnum árum þar sem fólk hefur sýkst af hringormum eftir neyslu á hráum eða vanelduðum fiski. Þau gætu þó verið talsvert fleiri, þar sem ormarnir ganga oftast niður af fólki án þess að þeirra verði vart.

Í gær birtist aðsend grein í Morgunblaðinu þar sem sagt er frá því að bráðaofnæmi gegn hringormum hafi nýlega greinst hér á landi í fyrsta skipti. Ormana er að finna í mörgum tegundum af matfiski og geta borist í fólk við neyslu á hráum fiski, sem hefur aukist undanfarin ár. Sjaldgæft er að við matseld rétta sem innihalda hráan fisk sé notaður fiskur, sem getur borið í sér hringorma.

Karl Skírnisson, sníkjudýrafræðingur á Tilraunastöð Háskóla Íslands á Keldum, skrifaði grein í Læknablaðið fyrir nokkrum árum um hringorma sem fundist höfðu í koki tveggja einstaklinga hér á landi. Fólkið hafði neytt illa hitaðra rétta úr ferskum steinbít nokkru fyrr og við rannsókn kom í ljós að 3. stigs lirfur, sem voru upprunnar í holdi fisksins, höfðu þroskast upp á 4. stig í fólkinu. Í öðru tilvikinu vaknaði maður við að ormur var að hreyfa sig í munni hans. Í hinu fann kona fyrir ertingu í hálsi og þegar hún hóstaði barst lifandi ormur upp í kok. Báðir voru ormarnir um 3,4 cm á lengd.

Karl segir að síðan þá hafi fimm ormar til viðbótar, sem fundist hafi í fólki, borist til rannsókna að Keldum, en þeim til viðbótar hafi borist tilkynningar um fleiri tilfelli. Í flestum tilvikum var um að ræða hringorma af tegundinni Pseudoterranova decipiens, stundum kallaður selormur, og er fólkið talið hafa fengið ormana eftir að hafa borðað vaneldaðan fisk; t.d. steinbít, skarkola eða þorsklifur.

Ferðast í gegnum líffæri

„Í einu tilvikinu fann viðkomandi orm í munni sér með tannbursta að morgni dags, segir Karl og segir að fólk verði ekki alltaf vart við ormana, oft gangi þeir niður af fólki og valdi engum skaða. Stundum verði fólk líka ormanna vart, en ákveði að bíða þá af sér. „Yfirleitt hef ég fengið þessa orma þegar þeir hafa skriðið upp í kok á fólki. Selormurinn veldur minni skaða en hin tegundin, Anisakis simplex, oft nefndur hvalormur, vegna þess að lokahýslar í lífsferli hans eru tannhvalir. Hvalormurinn er miklu gjarnari á að bora sig út úr meltingarveginum og ferðast þá í gegnum líffæri og getur þar valdið blæðingum og sársauka. Það getur verið hættulegt.“

Finnst í mörgum fisktegundum

Karl nefnir dæmi um tilvik, sem reyndar sé óstaðfest því að ormurinn hafi ekki fengist til rannsóknar, þar sem hvalormur fannst í kviðarholi loðnusjómanns sem hafði stundað það að borða hrá loðnuhrogn úti á sjó. „Annað tilvik um hvalorm er þegar barn veiddi út úr sér dauðan, soðinn hvalorm sem verið hafði í fiski sem því hafði verið gefinn.“

Spurður hvaða fisktegundir geti borið í sér þessar tvær tegundir orma segir Karl þær vera margar. Selormurinn er meira eða minna í öllum fiski á grunnsævi en hvalormurinn er algengastur í uppsjávarfiski, eins og loðnu og síld. Til að drepa ormana þurfi þeir að hitna í meira en 70°C eða frysta fiskinn í ákveðinn tíma. „Ég held að sushiframleiðendur viti vel af þessu og velji almennt fisktegundir sem bera þetta ekki með sér. En ef þeir gera það, þá gæta þeir þess væntanlega vel að það séu engir ormar í fiskinum.“

Dauður ormur getur skaðað

Karl segir að dauður selormur valdi engum skaða, en hvalormur gæti vakið ofnæmi hjá fólki hvort sem hann er lifandi eða dauður. Ofurnæmir einstaklingar geti fengið bráðaofnæmi af því að leggja sér slíka orma til munns.

Hvað er það sem gerist þegar fólk innbyrðir lifandi hringorm?

„Lífsferill hringorma gengur í gegnum fimm stig og þegar þeir koma úr fiski í fólk eru þeir á 3. stigi lífsferilsins, sem er smithæfa stigið. Fullorðnu, kynþroska ormarnir eru á 5. stigi. Ef við borðum þessar lirfur með fiski, þá átta ormarnir sig fljótt á því að þeir eru hvorki í maga hvals né sels og reyna yfirleitt að fara beinustu leið út,“ segir Karl.

„En í sumum tilfellum ná þeir að festa sig í maganum og stoppa þar og ná að þroskast þar í ákveðinn tíma, oft til að skipta einu sinni um ham og þroskast upp á 4. stig. Lengra nær þroskunin þó ekki. Fyrr en síðar, oft innan viku eða svo, sleppa selormar takinu og berast út úr líkamanum, oftast út í gegn um meltingarveginn en stundum krafla þeir sig upp vélindað upp í kok. Það er oftast þá sem við fáum þá til skoðunar og greiningar. En hvalormurinn er mun hættulegri því hann er gjarnari á að fara á flakk í kviðarholi.“

Fjórar tegundir orma

Til eru fjórar tegundir sníkjuþráðorma sem lifa í maga villtra sjávarspendýra við Íslandsstrendur. Auk Anisakis simplex og Pseudoterranova decipiens sem þegar hafa verið nefndar og kallaðar hval- og selormar eru þær Contracaecum osculatum og Phocascaris cystophorae.

Þetta eru allt algengar tegundir, en af tveimur þeirra síðastnefndu stafar mönnum sjaldnast hætta vegna þess að þær taka sér bólstað í líffærum í líkamsholi fisksins en leita ekki út í fiskholdið eins og hinar tvær gera.

Hvalormur nær svo til eingöngu að verða kynþroska í tannhvölum en ókynþroska lirfur sjást einnig oft í selum. Hinar ormategundirnar þrjár lifa aftur á móti fullorðnar í maga sela.

Ormarnir finnast víða

Hvalormar eru algengir í uppsjávarfiskum, eins og t.d. loðnu, síld eða makríl, en selormar í botnfiskum. Ránfiskur, eins og þorskurinn, sem lifir bæði á botn- og uppsjávarfiskum, safnar í sig öllum tegundum hringorma því lirfur úr bráðinni bora sig út úr maga þorsksins og enda sumar úti í fiskholdinu. Ýsa er oftast laus við hringormasmit vegna þess að hún lifir fyrst og fremst á skeldýrum sem ekki bera með sér hringorma.

Gott eftirlit

Óskar Ísfeld Sigurðsson heilbrigðisfulltrúi og deildarstjóri hjá matvælaeftirliti Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur segir að heilbrigðisfulltrúar skoði í eftirliti hvaða hráa fisk sé verið nota á veitingastöðum sem selja sushi í umdæmi eftirlitsins. „Yfirleitt er notaður eldislax og það hefur ekki verið gerð krafa um að hann sé frystur fyrir neyslu. Annars er krafa um að hrár fiskur sé frystur í a.m.k. sólarhring, nema hægt sé að sýna fram á, með öðrum aðferðum, að það séu ekki ormar í holdinu. Ef notaður er hvítfiskur í sushi, sem reyndar er mjög sjaldgæft hér, hafa menn verið með búnað til að skima hann, eins og t.d. ljósaborð. Það er einnig algengt að í þessa framleiðslu sé notaður túnfiskur sem hefur verið frystur.“

Óskar segir að heilbrigðiseftirlitinu hafi aldrei borist tilkynning um að einhver hafi fengið hringorma eða önnur sníkjudýr í sushi hér á landi. „Eftirlitið í þessum fyrirtækjum og hráefnið er almennt það gott.“

Hvítur fiskur sjaldan í sushi

Anna Þorsteinsdóttir, annar eigandi Osushi, sem er einn stærsti sushiveitingastaður landsins, segist telja að fáir sushiframleiðendur og veitingastaðir hér á landi noti hvítan fisk, eins og þorsk, í rétti sína. „Við höfum t.d. aldrei gert það, eini hrái fiskurinn sem við erum með er túnfiskur og lax. Ef við færum út í að nota hvítan fisk þyrftum við að koma okkur upp ljósaborði eins og í frystihúsunum, skoða hvern bita og fullvissa okkur um að þar væri enginn ormur. Það væri mikil vinna og allt of mikil áhætta fyrir okkur að nota þessar fisktegundir. Ég held að flestir séu meðvitaðir um þetta og forðist því að nota þær.“

Að sögn Önnu gilda svipaðar reglur um meðferð matvæla á sushiveitingastöðum og öðrum veitingastöðum. „Við förum auðvitað eftir sömu reglum varðandi hreinlæti, kælingu og hversu lengi fiskurinn má standa á borði.“

Á matseðli veitingastaðarins Rub23 á Akureyri er sushiréttur sem inniheldur hráan þorsk. Einar Geirsson, eigandi staðarins, segir að fiskurinn sé gegnumlýstur og grandskoðaður áður en hann er borinn á borð. Spurður hvort gestir staðarins geri athugasemdir við að hrár þorskur sé borinn þar fram segir Einar svo ekki vera. „Margir vilja gjarnan smakka hráan þorsk, enda er hann afar góður.“

Bloggað um fréttina

Innlent »

Hótaði sjómönnum ekki lagasetningu

10:49 Lilja Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknarflokksins, spurði Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, formann Viðreisnar, í þættinum Sprengisandi hvort rétt væri að hún hefði hótað að setja lög á sjómannaverkfallið aðfaranótt laugardagsins sem verkfallið leystist. Meira »

„Krónan búin að vera dýrt spaug“

10:25 „Forgangsmálið hjá okkur í þessum kosningum er krónan og þar nær maður strax til fólksins,“ sagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í þættinum Sprengisandi á Bylgjunni nú í morgun. „Það er orðið langþreytt á henni.“ Meira »

Lögbrot að aka aflmeiri bifhjólum á stígum

09:45 Séu breytingar gerðar á bifhjóli í flokki I þannig að afl þess og hámarkshraði fari upp fyrir 25 km/klst, þá færist það upp í þann flokk bifhjóla sem afl þess og mögulegur hámarkshraði tilheyrir og þá þarf m.a. ökuréttindi og viðeigandi tryggingar. Þetta segir Einar M. Magnússon hjá Samgöngustofu. Meira »

„Ég greiddi frelsið með æskunni“

09:00 „Kannski hef ég misst svo mikið að ég er ekki hrædd við að missa lífið. Ég er 22 ára og þetta eru stór orð fyrir unga stúlku,“ segir hin norsk-íraski aðgerðasinninn Faten Mahdi Al-Hussaini. Hún kveðst ekki vera ekki höfuðslæðan sem hún ber, heldur góð stelpa, vel gefin, ljóshærð, skemmtileg og sterk. Meira »

Hvöss austanátt með kvöldinu

08:54 Hvessa fer af austri þegar líður á daginn. Þessu fylgir rigning eða súld á köflum sunnan- og austantil á landinu, en annars verður víða þurrt. Hiti að deginum 3 til 10 stig og sums staðar vægt frost inn til landsins í fyrstu og ættu vegfarendur að vera á varðbergi gagnvart hálku frameftir morgnum. Meira »

Vona að fólk fái hlýtt í hjartað

08:00 Nýir þættir Sigríðar Halldórsdóttur, Ævi, sem fjalla um mannsævina frá vöggu til grafar, hefja göngu sína á RÚV um helgina. „Þetta er risastórt umfjöllunarefni, ég veit ekki alveg hvers konar mikilmennskubrjálæði þetta er að taka fyrir lífið allt,“ segir Sigríður. Meira »

Stakk af frá umferðaróhappi

07:20 Ökumaður stakk af frá umferðaróhappi á gatnamótum Miklubrautar og Lönguhlíðar á fjórða tímanum í nótt. Þá ók lögregla ók utan í bíl ökumanns sem neitaði að virða beiðni hennar um að stöðva bílinn. Meira »

Hvaða flokkur speglar þínar skoðanir?

07:51 Ert þú óviss hvað þú eigir að kjósa, en veist að þú vilt þú sjá verðtrygg­ing­una fara veg allr­ar ver­ald­ar. Eða viltu kasta krón­unni? Kaupa áfengi í mat­vöru­versl­un­um? Hvernig ríma þær skoðanir þínar við af­stöðu stjórn­mála­flokk­anna? Meira »

Hækkuðu um 82% í verði

07:00 Reykjavíkurborg keypti í byrjun hausts 24 íbúðir á Grensásvegi 12 fyrir 785 milljónir króna. Seljandi keypti sama verkefni af fyrri eiganda í maí 2015 og var kaupverðið þá 432,5 milljónir. Meira »

Óvissa um framhaldið

Í gær, 21:33 Töluverður fjöldi fólks safnaðist saman á torgi heilags Jaume í miðborg Barcelona í kvöld til að hlýða á ávarp Carles Puigdemont, forseta katalónsku heimastjórnarinnar. Skapti Hallgrímsson segir óvissu um næstu skref, en djúp gjá sé milli Barcelonabúa. Meira »

Best að vera í sæmilegu jarðsambandi

Í gær, 21:00 Í bókinni Fjallið sem yppti öxlum - Maður og náttúra fléttar höfundur saman fróðleik, vísindi og persónulegar minningar. Gísli Pálsson mannfræðingur stígur inn í eigin bók sem „ég-ið“; barnið og unglingurinn Gísli frá Bólstað sem og fræðimaðurinn. Meira »

Árekstur á Arnarneshæð

Í gær, 20:55 Árekstur varð á Arnarneshæðinni í Garðarbæ nú á níunda tímanum í kvöld þegar tveir fólksbílar skullu þar saman.  Meira »

Gæfa að bjarga mannslífi

Í gær, 20:05 „Ég man ekkert eftir áfallinu né atburðarásinni, nema rétt í svip andlit þessara dásamlegu kvenna sem veittu mér fyrstu hjálp,“ segir Ásdís Styrmisdóttir á Selfossi. Það var í upphafi tíma í vatnsleikfimi í sundlauginni þar í bæ sem Ásdís fór í hjartastopp og leið út af við laugarbakka. Meira »

Gefur nákvæma mynd af samskiptum við Glitni

Í gær, 19:28 Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, átti samskipti við lykilmenn hjá Glitni til jafns í gegnum netfang sitt hjá Alþingi og netfang sem hann hafði á vegum BNT hf., þar sem hann var stjórnarformaður á árunum fyrir hrun. Frá þessu er er greint á vef RÚV. Meira »

Snjallsímar sjaldan orsakavaldurinn

Í gær, 18:29 Samkvæmt rannsókn sem Neytenda- og öryggisstofnun Hollands hefur unnið að varðandi reiðhjólaslys kemur fram að notkun og áhrif snjallsíma eru hverfandi sem orsakavaldur slíkra slysa. Áfengi og samræður við aðra eru hins vegar mun líklegri til að hafa með slík slys að gera. Meira »

Lottóvinningurinn gekk ekki út

Í gær, 20:03 Eng­inn var með all­ar töl­urn­ar rétt­ar í Lottó­inu í kvöld en rúmar sjö milljónir króna voru í pott­inum að þessu sinni. Einn var með fjór­ar töl­ur rétt­ar, auk bónustölu, og fær hver hann 308.600 krón­ur í sinn hlut. Meira »

Nýjar íbúðir við Efstaleiti

Í gær, 19:05 Sala á nýjum íbúðum sunnan við Útvarpshúsið í Efstaleiti hefst um mánaðamótin. Íbúðirnar eru þær fyrstu sem rísa í nýju hverfi. Félagið Skuggi byggir íbúðirnar. Þær verða afhentar næsta sumar. Almennt munu ekki fylgja bílastæði með íbúðum sem eru minni en 60 fermetrar. Meira »

Slökkviliðið hafi eftirlit með aðgengi

Í gær, 18:20 Öryrkjabandalag Íslands skorar á þingmenn sem ná kjöri í komandi þingkosningum að beita sér fyrir því að eftirlit verði haft með aðgengi fatlaðra að byggingum. Meira »

Skoðanakannanir

[ Nánar | Allar kannanir í CSV-skrá ]

Mátturinn eða dýrðin - Greinaflokkur

Verkefnisstjóri
Stjórnunarstörf
Verkefnisstjóri Stjór...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9 og s...
Fyrirtæki í reykjavík
Önnur störf
Fyrirtæki í Reykjavík óskar eftir ...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Hjá okkur er opin vinnusto...