Einblíni ekki á þyngri refsingar

Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar ...
Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar við þeim. Júlíus Sigurjónsson

Þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota hér á landi. Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands, segir ekki hægt að einblína á refsivörslukerfið, sem sé á heljarþröm, til að taka á fíkniefnabrotum heldur þurfi að nálgast það samfélagsvandamál með heildstæðari hætti.

Jón Þór var einn þeirra sem kom fyrir allsherjarnefnd Alþingis á morgun til þess að ræða refsiramma í fíkniefnamálum. Mikil umræða hefur sprottið upp um hann í kjölfar þess að hollensk kona sem segist hafa verið burðardýr var dæmd í ellefu ára fangelsi fyrir stórfellt fíkniefnasmygl í Héraðsdómi Reykjaness í þar síðustu viku.

Meðalþyngd fangelsisrefsinga vegna fíkniefnabrota hefur margfaldast hér á landi undanfarna áratugi. Jón Þór segir að á 8. áratug síðustu aldar hafi meðalþyngd refsinga í fíkniefnamálum verið 0,21 ár. Á 9. áratugnum var fangelsistíminn kominn upp í 0,86 ár en á milli áranna 2006 og 2010 hafi meðalþyngd refsinganna náð 3,55 árum.

Þrátt fyrir þetta virðist aldrei hafa verið meira um fíkniefni en síðustu ár. Þetta sést meðal annars á því að þrátt fyrir þessa vaxandi refsigleði hefur þeim fjölgað sem afplána dóma vegna fíkniefnabrota. Árið 1981 sat 21 fangi í fangelsi vegna fíkniefnamála en árið 2006 voru þeir orðnir 112.

Hlutfall þeirra sem afplána fangelsisvist vegna fíkniefnabrota hefur einnig margfaldast. Þannig voru 10% þeirra fanga sem hófu afplánun árið 1994 þar vegna fíkniefnabrota. Nú segir Jón Þór að um þriðji hver fangi afpláni refsingu vegna fíkniefnamála.

Vandi samfélagsins í heild

Jón Þór bendir á að dómur Hæstaréttar í fyrsta e-töflumálinu sem kom til kasta dómstóla hér á landi árið 1997 hafi hrundið af stað þyngri refsingum í fíkniefnamálum. Þá var maður dæmdur í sex ára fangelsi fyrir innflutning á tæplega 1.000 e-töflum og var vísað sérstaklega til þess að efnin væru þau hættulegustu sem borist hefðu til landsins. Þá var hámarksrefsing sem unnt var að dæma til vegna fíkniefnabrota tíu ár en þyngsti dómurinn fram að því fjögur ár. Refsimörkin voru hækkuð upp í tólf ár árið 2001.

„Þar sem þetta væru hættulegustu efnin ætlaði Hæstiréttur greinilega að senda út skilaboð í samfélagið á þá leið að það yrði tekið gríðarlega þungt á innflutningi á þessum efnum. Í þeim dómum sem komu í kjölfarið var vísað til þessa máls um hversu hættulegt efnið væri. Þessi dómur varð fordæmisgefandi um hvernig ætti að refsa fyrir MDMA-brot, innflutning á fíkniefnum. Þannig fer þessi skriða af þyngingu refsinga af stað,“ segir Jón Þór

Ári eftir dóminn var skráður fjöldi fíkniefnabrota í málaskrá lögreglu 713. Árið 2006, rétt tæpum áratug eftir dóminn voru málin hins vegar 2.098, nærri því þreföldun á fjölda mála þrátt fyrir harðar hafi verið refsað fyrir þau á þessum árum en áður.

Því er ljóst að þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota. Jón Þór segir að líta þurfi á vandann með heildstæðari hætti.

„Það þarf að skoða málaflokkinn upp á nýtt. Refsivörslukerfið leysir aldrei þennan vanda. Hann þarf að hugsa í stærra og víðara samhengi en að horfa bara í refsingarnar. Það þarf að skoða út frá sjónarmiðum heilbrigðisþátta og finna leiðir til að aðstoða menn út úr vandanum en ekki búa til stærri og frekari vandamál. Þetta er ekki bara vandi refsivörslukerfisins. Þetta er vandi samfélagsins í heild og það þarf að taka á honum þannig, ekki bara einblína á refsivörslukerfið. Vandamálið núna er stærra og meira en áður,“ segir Jón Þór.

Kerfið á heljaþröm

Refsivörslukerfið á Íslandi á mjög undir högg að sækja um þessar mundir, að mati Jóns Þórs. Vegna plássskorts bíði fimm hundruð manns eftir því að hefja afplánun refsingar, fjöldi dóma hafi fyrnst, dómstólar og ákæruvald séu að kikna undan álagi, fangelsin séu yfirfull og vistun í þeim þjóni ekki sem sú betrunarvist sem henni er ætluð að vera enda fá fangar ekki þá sérfræðiþjónustu sem þörf er á, meðal annars að því er varðar sálræna þætti.

Pyntingarnefnd Evrópuráðsins hafi gert fjölda athugasemda við vistun íslenskra fanga og
og Jón Þór segir það grafalvarlegt að mörg dæmi séu um að þeir sem eigi við alvarlegar geðraskanir að stríða séu vistaðir í fangelsum landsins. Það myndi teljast ómannleg eða vanvirðandi refsing í skilningi mannréttindasáttmálans.

„Þess vegna segi ég að þetta kerfi er alveg á heljarþröm. Það er gjörsamlega undirmannað og fjársvelt. Það skortir oft á sérþekkinguna og það er alltaf verið að setja á flatan niðurskurð. Það verður að greina vandamálið í heild sinni og reyna að nýta þá peninga sem fara inn í kerfið með sem bestum hætti,“ segir Jón Þór.

Þá hafi ýmsir fræðimenn bent á að hertar refsingar geti hreinlega fjölgað fíkniefnabrotum. Með þyngri refsingum aukist áhætta þeirra sem sýsla með fíkniefnin, þeir geti hækkað verð á efnunum og þannig haft meira upp úr þeim. Umhverfið verði einnig harðara enda liggi meira undir hjá brotamönnunum.

Ekki hugað að breytingum á löggjöfinni

Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjarnefndar, segir að tilgangur umræðunnar á fundi hennar í morgun hafi verið að upplýsa nefndarmenn um dóma og löggjöf í fíkniefnamálum. Auk Jóns Þórs kom meðal annars ríkissaksóknari og fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu fyrir nefndina. Þar hafi meðal annars komið fram að ekki væri hugað að neinum sérstökum breytingum á lagaumhverfinu að svo stöddu.

Vilji væri fyrir því innan nefndarinnar að skoða umhverfið betur og segist Unnur Brá sjálf hafa mestan áhuga á að vita hvers vegna löggjöfin um fíkniefnabrot sé öðruvísi hér á landi en annars staðar. Ekki hafi verið ákveðið hvort að nefndin muni fjalla frekar um refsiramma fíkniefnabrota á næstunni.

Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun ...
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun fangelsisrefsinga vegna plássleysis. mbl.is/Ómar
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

„Íslendingar allir eiga þessa náttúruperlu“

16:27 „Það er gleðidagur í dag,“ segir Björt Ólafsdóttir, umhverfis- og auðlindaráðherra, í samtali við mbl.is en í dag undirritaði hún reglugerð sem felur í sér friðlýsingu Jökulsárlóns. Meira »

Töskur 200 skáta týndust

16:05 Töluverð óvissa skapaðist í dag hjá hátt í tvö hundruð skátum á alþjóðlega skátamótinu World Scout Moot sem enn áttu eftir að fá farangur sinn afhentan. Útilegur vítt og breitt um landið hófust í dag, en þar sem útilegubúnaður skátanna er í töskunum var erfitt fyrir þá að fara af stað í ferðirnar. Meira »

Skátakunnáttan nýtist víða

15:36 Skátamótið World Scout Moot var sett í troðfullri Laugardalshöll í morgun og óhætt er að segja að stemningin hafi verið frábær. mbl.is var á staðnum og ræddi við nokkra skáta, þar á meðal var öldungurinn Michael sem segir skáta vera áberandi í ríkisstjórn Donalds Trumps. Meira »

Litast áfram um eftir Begades

15:28 Georgíumaðurinn Nika Begades sem féll í Gullfoss í síðustu viku hefur ekki enn fundist. Formlegri leit að honum var hætt um sinn á laugardaginn var og segir Sveinn Kristján Rúnarsson, yfirlögregluþjónn á Suðurlandi, að framhaldið verði skoðað einhverntímann í næstu viku. Meira »

Liggja milljarðar við strendur Íslands?

15:22 Hópur breskra fjársjóðsleitarmanna hefur fundið kistu í þýska flakinu Minden, sem sökk suður af Íslandi árið 1939, sem gæti innihaldið nasistagull að andvirði hundrað milljónir punda eða hátt í fjórtán milljarða króna. Þessu heldur breski miðillinn Mail Online fram. Meira »

Berlínarmúrsbrotið verði málað á ný

15:20 Brotið úr Berlín­ar­múrn­um, sem stend­ur skammt frá Höfða, er nú í endurgerð. Upprunalega verkið hefur verið fjarlægt og brotið grunnað. Listamaður verksins er á leiðinni til landsins til að mála það á ný, með íslenska veðráttu frekar í huga. Meira »

Flestir hættir við

14:23 John Snorri Sigurjónsson stefnir ótrauður áfram á topp fjallsins K2, þrátt fyrir að flestir aðrir séu hættir við. Útlit er fyrir að veður leyfi áframhaldandi för í fyrramálið. Meira »

Inga Sæland ætlar í borgarmálin

14:58 Flokkur fólksins meira en tvöfaldaði fylgið sitt á sléttum mánuði í könnum MMR og mælist nú með 6,1 prósenta fylgi. Niðurstöður nýrrar könnunar voru birtar í morgun. Flokkurinn er þannig orðinn stærri en Viðreisn og Björt framtíð og sjötti stærsti flokkur landsins á eftir Framsóknarflokknum. Meira »

Alvarlegt bílslys á Reyðarfirði

14:22 Alvarlegt umferðarslys varð á Suðurfjarðarvegi skammt frá bænum Sléttu í botni Reyðarfjarðar snemma á sunnudagsmorgun. Ungur ökumaður var einn í bílnum sem hafnaði utan vegar að sögn lögreglunnar á Eskifirði. Meira »

Makrílvertíðin hafin fyrir alvöru

13:32 „Við fengum aflann í fjórum holum og það var aldrei togað lengur en í fjóra tíma,“ segir Tómas Kárason, skipstjóri á Beiti NK sem kom til Neskaupstaðar í morgun með 640 tonn af makríl. Meira »

Vilja íbúafund um fiskeldi

13:08 Sveitarstjórnir Fjarðabyggðar og Djúpavogshrepps hafa þungar áhyggjur af stöðu framtíðaruppbyggingar fiskeldis á Austfjörðum í kjölfar áhættumats Hafrannsóknastofnunar. Lagt er til að laxeldi verði ekki aukið í Berufirði og þá er lagst gegn eldi í Stöðvarfirði, vegna nálægðar við Breiðdalsá. Meira »

Jökulsárlón nú hluti þjóðgarðsins

13:07 Björt Ólafsdóttir, umhverfis- og auðlindaráðherra, undirritaði nú klukkan 13 í dag friðlýsingu Jökulsárlóns og umfangsmikilla svæða sem liggja að lóninu. Með friðlýsingunni var svæðið um leið fellt inn í Vatnajökulsþjóðgarð. Meira »

Eitt stærsta verkefni hreyfingarinnar

12:53 Skátamótið World Scout Moot 2017 er hafið en mótið var sett við hátíðlega athöfn sem hófst í Laugardalshöll klukkan tíu í morgun. Um 5.200 manns frá um 100 lönd­um taka þátt í mót­inu. Meira »

Stærri en BF og Viðreisn

11:48 Flokkur fólksins er orðinn stærri en bæði Viðreisn og Björt framtíð samkvæmt niðurstöðum nýrrar skoðanakönnunar MMR á fylgi stjórnmálaflokka. Flokkurinn mælist með 6,1 prósents fylgi í könnuninni og hækkar mikið frá síðustu könnun þegar flokkurinn mældist með 2,8 prósent. Meira »

Paint mun lifa

11:21 Microsoft hefur ákveðið að halda áfram að bjóða upp á teikniforritið Paint í nýjustu uppfærslu á Windows 10. Fyrirtækið tilkynnti í gær að það hugðist fjarlægja forritið ásamt öðrum forritum. Meira »

Kindurnar lausar og heilsast vel

12:40 Ær og lamb hennar sem festust í klettabelti hjá Reynivöllum fyrr í þessum mánuði eru nú laus úr prísundinni. „Þær fóru nú bara sjálfar niður,“ segir Björn Þorbergsson, bóndi á Gerði og eigandi kindanna. Aðeins einn bauð sig fram til aðstoðar við að ná kindunum úr klettabeltinu. Meira »

„Jafnar sig enginn á svona strax“

11:30 „Það jafnar sig enginn á svona einn, tveir og þrír,“ segir Pétur Snæbjörnsson, hótelstjóri Hótels Reynihliðar á Mývatni, en bruni kom upp í starfsmannahúsi hótelsins í síðustu viku. Nágranni varð eldsins var og varaði starfsmennina við sem voru allir í fastasvefni. Meira »

Væru rúmar tíu mínútur frá Landeyjahöfn

11:15 Hópurinn Horft til framtíðar hefur sent Jóni Gunnarssyni samgönguráðherra og Hreini Haraldssyni vegamálastjóra lista yfir hentugar ferjur, sem leyst geta Herjólf af þegar hann fer til viðgerðar. Meira »
Hreinsa þakrennur/ ryðbletta þök
Hreinsa þakrennur ryðbletta þök og tek að mér ýmis smærri verkefni. Uppl. í síma...
Járnabakkar - Járnabindingar
Erum með fjölmargar gerðir af járnabökkum, bindivír, stjörnur og fjarlægðarstein...
Kolaportið alltaf gott veður !
Góða veðrið og góða skapið er í KOLAPORTINU!...
 
Skrifstofustjóri
Stjórnunarstörf
Skrifstofustjóri óskast til starfa hjá ...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Opin smíðastofa kl. 9-16. Sun...
Deiliskipulag
Tilboð - útboð
Kjósarhreppur Kjósarhreppur a...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar/útskurður m./leiðb. kl...