Einblíni ekki á þyngri refsingar

Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar ...
Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar við þeim. Júlíus Sigurjónsson

Þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota hér á landi. Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands, segir ekki hægt að einblína á refsivörslukerfið, sem sé á heljarþröm, til að taka á fíkniefnabrotum heldur þurfi að nálgast það samfélagsvandamál með heildstæðari hætti.

Jón Þór var einn þeirra sem kom fyrir allsherjarnefnd Alþingis á morgun til þess að ræða refsiramma í fíkniefnamálum. Mikil umræða hefur sprottið upp um hann í kjölfar þess að hollensk kona sem segist hafa verið burðardýr var dæmd í ellefu ára fangelsi fyrir stórfellt fíkniefnasmygl í Héraðsdómi Reykjaness í þar síðustu viku.

Meðalþyngd fangelsisrefsinga vegna fíkniefnabrota hefur margfaldast hér á landi undanfarna áratugi. Jón Þór segir að á 8. áratug síðustu aldar hafi meðalþyngd refsinga í fíkniefnamálum verið 0,21 ár. Á 9. áratugnum var fangelsistíminn kominn upp í 0,86 ár en á milli áranna 2006 og 2010 hafi meðalþyngd refsinganna náð 3,55 árum.

Þrátt fyrir þetta virðist aldrei hafa verið meira um fíkniefni en síðustu ár. Þetta sést meðal annars á því að þrátt fyrir þessa vaxandi refsigleði hefur þeim fjölgað sem afplána dóma vegna fíkniefnabrota. Árið 1981 sat 21 fangi í fangelsi vegna fíkniefnamála en árið 2006 voru þeir orðnir 112.

Hlutfall þeirra sem afplána fangelsisvist vegna fíkniefnabrota hefur einnig margfaldast. Þannig voru 10% þeirra fanga sem hófu afplánun árið 1994 þar vegna fíkniefnabrota. Nú segir Jón Þór að um þriðji hver fangi afpláni refsingu vegna fíkniefnamála.

Vandi samfélagsins í heild

Jón Þór bendir á að dómur Hæstaréttar í fyrsta e-töflumálinu sem kom til kasta dómstóla hér á landi árið 1997 hafi hrundið af stað þyngri refsingum í fíkniefnamálum. Þá var maður dæmdur í sex ára fangelsi fyrir innflutning á tæplega 1.000 e-töflum og var vísað sérstaklega til þess að efnin væru þau hættulegustu sem borist hefðu til landsins. Þá var hámarksrefsing sem unnt var að dæma til vegna fíkniefnabrota tíu ár en þyngsti dómurinn fram að því fjögur ár. Refsimörkin voru hækkuð upp í tólf ár árið 2001.

„Þar sem þetta væru hættulegustu efnin ætlaði Hæstiréttur greinilega að senda út skilaboð í samfélagið á þá leið að það yrði tekið gríðarlega þungt á innflutningi á þessum efnum. Í þeim dómum sem komu í kjölfarið var vísað til þessa máls um hversu hættulegt efnið væri. Þessi dómur varð fordæmisgefandi um hvernig ætti að refsa fyrir MDMA-brot, innflutning á fíkniefnum. Þannig fer þessi skriða af þyngingu refsinga af stað,“ segir Jón Þór

Ári eftir dóminn var skráður fjöldi fíkniefnabrota í málaskrá lögreglu 713. Árið 2006, rétt tæpum áratug eftir dóminn voru málin hins vegar 2.098, nærri því þreföldun á fjölda mála þrátt fyrir harðar hafi verið refsað fyrir þau á þessum árum en áður.

Því er ljóst að þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota. Jón Þór segir að líta þurfi á vandann með heildstæðari hætti.

„Það þarf að skoða málaflokkinn upp á nýtt. Refsivörslukerfið leysir aldrei þennan vanda. Hann þarf að hugsa í stærra og víðara samhengi en að horfa bara í refsingarnar. Það þarf að skoða út frá sjónarmiðum heilbrigðisþátta og finna leiðir til að aðstoða menn út úr vandanum en ekki búa til stærri og frekari vandamál. Þetta er ekki bara vandi refsivörslukerfisins. Þetta er vandi samfélagsins í heild og það þarf að taka á honum þannig, ekki bara einblína á refsivörslukerfið. Vandamálið núna er stærra og meira en áður,“ segir Jón Þór.

Kerfið á heljaþröm

Refsivörslukerfið á Íslandi á mjög undir högg að sækja um þessar mundir, að mati Jóns Þórs. Vegna plássskorts bíði fimm hundruð manns eftir því að hefja afplánun refsingar, fjöldi dóma hafi fyrnst, dómstólar og ákæruvald séu að kikna undan álagi, fangelsin séu yfirfull og vistun í þeim þjóni ekki sem sú betrunarvist sem henni er ætluð að vera enda fá fangar ekki þá sérfræðiþjónustu sem þörf er á, meðal annars að því er varðar sálræna þætti.

Pyntingarnefnd Evrópuráðsins hafi gert fjölda athugasemda við vistun íslenskra fanga og
og Jón Þór segir það grafalvarlegt að mörg dæmi séu um að þeir sem eigi við alvarlegar geðraskanir að stríða séu vistaðir í fangelsum landsins. Það myndi teljast ómannleg eða vanvirðandi refsing í skilningi mannréttindasáttmálans.

„Þess vegna segi ég að þetta kerfi er alveg á heljarþröm. Það er gjörsamlega undirmannað og fjársvelt. Það skortir oft á sérþekkinguna og það er alltaf verið að setja á flatan niðurskurð. Það verður að greina vandamálið í heild sinni og reyna að nýta þá peninga sem fara inn í kerfið með sem bestum hætti,“ segir Jón Þór.

Þá hafi ýmsir fræðimenn bent á að hertar refsingar geti hreinlega fjölgað fíkniefnabrotum. Með þyngri refsingum aukist áhætta þeirra sem sýsla með fíkniefnin, þeir geti hækkað verð á efnunum og þannig haft meira upp úr þeim. Umhverfið verði einnig harðara enda liggi meira undir hjá brotamönnunum.

Ekki hugað að breytingum á löggjöfinni

Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjarnefndar, segir að tilgangur umræðunnar á fundi hennar í morgun hafi verið að upplýsa nefndarmenn um dóma og löggjöf í fíkniefnamálum. Auk Jóns Þórs kom meðal annars ríkissaksóknari og fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu fyrir nefndina. Þar hafi meðal annars komið fram að ekki væri hugað að neinum sérstökum breytingum á lagaumhverfinu að svo stöddu.

Vilji væri fyrir því innan nefndarinnar að skoða umhverfið betur og segist Unnur Brá sjálf hafa mestan áhuga á að vita hvers vegna löggjöfin um fíkniefnabrot sé öðruvísi hér á landi en annars staðar. Ekki hafi verið ákveðið hvort að nefndin muni fjalla frekar um refsiramma fíkniefnabrota á næstunni.

Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun ...
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun fangelsisrefsinga vegna plássleysis. mbl.is/Ómar
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Sýndi veikleika sína í Brúneggjamálinu

13:16 Veikleikar Matvælastofnunnar sýndu sig í Brúneggjamálinu og þarf að draga af því lærdóm. Stofnunin veigraði sér við því að ganga fram að fullum þunga og að hluta til einkenndust viðbrögð á of mikilli varfærni í ákvarðanatöku. Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslu um stjórnun og starf Matvælastofnunar Meira »

Guðni Th. á leið til fundar við Pútín

13:16 Guðni Th. Jó­hann­es­son, for­seti Íslands, er nú á leið til Arkhangelsk í Rússlandi þar sem hann tekur þátt í pall­borðsum­ræðum á ráðstefn­unni The Arctic: Ter­ritory of Dia­logue ásamt Sauli Ni­inisto, for­seta Finn­lands, og Vla­dimír Pútín, for­seta Rúss­lands. Meira »

Óþolandi ástand fyrir íbúana

13:15 Gert er ráð fyrir mjög hertum takmörkunum á rútuumferð í miðborginni í tillögum stýrihóps borgarinnar sem birtar voru fyrr í mánuðinum. Takmarkanirnar ná til stórra og lítilla rúta og breyttra jeppa. Meira »

Brynhildur og Steinunn hlutu hæstu styrkina

12:39 Myndlistarmennirnir Brynhildur Þorgeirsdóttir og Steinunn Þórarinsdóttir hlutu hæstu styrkina, eina milljón króna hvor við úthlutun Myndlistarsjóðs fyrir árið 2017. Myndlistarráð úthlutaði alls 18 milljónum til 50 verkefna myndlistarmanna og fagaðila á sviði myndlistar. Meira »

Íslendingar taki með sér vegabréf til Ítalíu

11:36 Ítalir hafa tilkynnt íslenskum stjórnvöldum að tímabundnu landamæraeftirliti verður komið á frá 10. maí til og með 30. maí 2017 á öllum ítölskum landamærastöðvum. Meira »

Reyndu að stela skipsskrúfu en hættu við

11:34 Lögreglan á Suðurnesjum handtók um helgina tvo menn sem voru með umtalsvert magn af þýfi í bifreið sinni. Þá var annar þeirra grunaður um fíkniefnaakstur og á hinum fundust meint fíkniefni. Meira »

Gylfi er með 1.460 þúsund í laun

11:22 Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambands Íslands, er með 1.460 þúsund á mánuði í laun. Hann fær ekki greitt sérstaklega fyrir yfirvinnu en nýleg tímaskráning sýnir að hann vinni um 60 klukkustundir á viku. Þetta kemur fram á vef ASÍ. Meira »

Gamma á 1.000 íbúðir í Reykjavík

11:33 Þó að Samkeppniseftirlitið hafi komist að þeirri niðurstöðu að ekki séu forsendur til íhlutunar vena yfirtöku Almenna leigufélagsins á BK eignum ehf., er það mat stofnunarinnar að „full ástæða þess að gefa þessari þróun sérstakan gaum.“ Meira »

Ferðamenn „hnapp­dreifast“ á staði

10:53 Sóley Jónasdóttir, starfsmaður hjá Vegagerðinni, hefur lokið við að fara hringveginn þar sem hún hefur skráð niður þá staði þar sem ferðamenn stoppa oftast. Hún leggur nú lokahönd á skýrslu sem nýtist ef farið verður í að fjölga útskotum á þjóðvegum landsins. Meira »

Erlendir ferðamenn teknir í kennslustund

10:48 Lögreglan á Suðurnesjum hélt um helgina uppi eftirliti á Reykjanesbraut, skammt frá Flugstöð Leifs Eiríkssonar, til að athuga ástand ökumanna og ekki síður til að árétta notkun ljósabúnaðar. Meira »

Algengt að starfsmenn fái ekki sína hvíld

10:32 Mjög algengt er að ákvæði um hvíldartíma vaktavinnufólks sem finna má í mörgum kjarasamningum séu brotin á vinnustöðum, sagði Bára Hildur Jóhannsdóttir, verkefnisstjóri mannauðsmála hjá Landspítalanum í erindi sem hún hélt á vinnufundi réttindanefndar BSRB á föstudag. Meira »

Ungur maður í háskaakstri

10:06 Ungur ökumaður mældist aka á 123 kílómetra hraða á klukkustund á Njarðarbraut í Njarðvík þar sem hámarkshraði er 50 km/klst. Hann var sviptur ökuréttindum til bráðabirgða og þarf að auki að greiða 130.000 króna fjársekt. Meira »

Dæmdur á grundvelli rangrar ákæru

09:34 Endurupptökunefnd hefur heimilað upptöku þriggja sakamála þar sem nefndin segir að verulegir gallar hafi verið á meðferð málanna, sem líklega hafi haft áhrif á niðurstöðu þeirra. Ríkissaksóknari bað nefndina um að öll málin yrðu tekin upp að nýju. Meira »

Fáir kennarar stóðu við uppsagnir

07:57 Afar fáir kennarar stóðu við uppsagnir sem tilkynntar voru meðan kjaradeila kennara og sveitarfélaga landsins stóð yfir síðastliðið haust. Meira »

Tennisvellir víkja fyrir fótboltavelli

07:37 Ekki hafa fengist fjármunir frá Reykjavíkurborg til að viðhalda tennisvöllum Víkings í Fossvogi og verða þeir því aflagðir í vor. Aðeins tveir tennisvellir verða þá eftir í Reykjavík, staðsettir í Laugardalnum. Meira »

Ásatrú á Íslandi í mikilli sókn

08:18 Rúmlega 50% fjölgun hefur orðið í hópi skráðra félaga í Ásatrúarfélaginu frá árinu 2014 samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands. Félagar voru 2.382 árið 2014 en nú eru skráðir 3.583 félagsmenn. Meira »

Yfir 500 mislingasmit

07:41 Yfir 500 manns greindust með mislinga í Evrópu í janúar, samkvæmt upplýsingum frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, WHO. Stofnunin lýsir yfir áhyggjum af fækkun bólusetninga. Meira »

Kviknaði í vinnuskúr

06:47 Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins slökkti eld í vinnuskúr við Vesturbæjarskóla rétt fyrir eitt í nótt. Mikill reykur og töluverður eldur var í skúrnum þegar slökkviliðið kom á vettvang. Meira »
Píanó til sölu
Til sölu vel með farið, nýstillt og yfirfarið píanó. Mjúkur hljómur. Hæð 108 cm ...
Hyundai Getz árg 2009, Á MJÖG GÓÐU VERÐI
Til sölu Hyundai Getz, nýskráður 17/12-2009, ekinn 135 þúsund km,beinskiptur í m...
Náttföt
...
Ertu í innfluttning hugleiðingum? Kiktu þá á þetta
Innfluttningsþjónusta frá Bretlandi til Íslands. Getum flutt allt inn fyrir ykku...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl 9. Morg...
Hádegisfundur ses
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
L edda 6017032819 i
Félagsstarf
? EDDA 6017032819 I Mynd af auglýsin...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Aðalfundur ...