Einblíni ekki á þyngri refsingar

Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar ...
Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar við þeim. Júlíus Sigurjónsson

Þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota hér á landi. Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands, segir ekki hægt að einblína á refsivörslukerfið, sem sé á heljarþröm, til að taka á fíkniefnabrotum heldur þurfi að nálgast það samfélagsvandamál með heildstæðari hætti.

Jón Þór var einn þeirra sem kom fyrir allsherjarnefnd Alþingis á morgun til þess að ræða refsiramma í fíkniefnamálum. Mikil umræða hefur sprottið upp um hann í kjölfar þess að hollensk kona sem segist hafa verið burðardýr var dæmd í ellefu ára fangelsi fyrir stórfellt fíkniefnasmygl í Héraðsdómi Reykjaness í þar síðustu viku.

Meðalþyngd fangelsisrefsinga vegna fíkniefnabrota hefur margfaldast hér á landi undanfarna áratugi. Jón Þór segir að á 8. áratug síðustu aldar hafi meðalþyngd refsinga í fíkniefnamálum verið 0,21 ár. Á 9. áratugnum var fangelsistíminn kominn upp í 0,86 ár en á milli áranna 2006 og 2010 hafi meðalþyngd refsinganna náð 3,55 árum.

Þrátt fyrir þetta virðist aldrei hafa verið meira um fíkniefni en síðustu ár. Þetta sést meðal annars á því að þrátt fyrir þessa vaxandi refsigleði hefur þeim fjölgað sem afplána dóma vegna fíkniefnabrota. Árið 1981 sat 21 fangi í fangelsi vegna fíkniefnamála en árið 2006 voru þeir orðnir 112.

Hlutfall þeirra sem afplána fangelsisvist vegna fíkniefnabrota hefur einnig margfaldast. Þannig voru 10% þeirra fanga sem hófu afplánun árið 1994 þar vegna fíkniefnabrota. Nú segir Jón Þór að um þriðji hver fangi afpláni refsingu vegna fíkniefnamála.

Vandi samfélagsins í heild

Jón Þór bendir á að dómur Hæstaréttar í fyrsta e-töflumálinu sem kom til kasta dómstóla hér á landi árið 1997 hafi hrundið af stað þyngri refsingum í fíkniefnamálum. Þá var maður dæmdur í sex ára fangelsi fyrir innflutning á tæplega 1.000 e-töflum og var vísað sérstaklega til þess að efnin væru þau hættulegustu sem borist hefðu til landsins. Þá var hámarksrefsing sem unnt var að dæma til vegna fíkniefnabrota tíu ár en þyngsti dómurinn fram að því fjögur ár. Refsimörkin voru hækkuð upp í tólf ár árið 2001.

„Þar sem þetta væru hættulegustu efnin ætlaði Hæstiréttur greinilega að senda út skilaboð í samfélagið á þá leið að það yrði tekið gríðarlega þungt á innflutningi á þessum efnum. Í þeim dómum sem komu í kjölfarið var vísað til þessa máls um hversu hættulegt efnið væri. Þessi dómur varð fordæmisgefandi um hvernig ætti að refsa fyrir MDMA-brot, innflutning á fíkniefnum. Þannig fer þessi skriða af þyngingu refsinga af stað,“ segir Jón Þór

Ári eftir dóminn var skráður fjöldi fíkniefnabrota í málaskrá lögreglu 713. Árið 2006, rétt tæpum áratug eftir dóminn voru málin hins vegar 2.098, nærri því þreföldun á fjölda mála þrátt fyrir harðar hafi verið refsað fyrir þau á þessum árum en áður.

Því er ljóst að þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota. Jón Þór segir að líta þurfi á vandann með heildstæðari hætti.

„Það þarf að skoða málaflokkinn upp á nýtt. Refsivörslukerfið leysir aldrei þennan vanda. Hann þarf að hugsa í stærra og víðara samhengi en að horfa bara í refsingarnar. Það þarf að skoða út frá sjónarmiðum heilbrigðisþátta og finna leiðir til að aðstoða menn út úr vandanum en ekki búa til stærri og frekari vandamál. Þetta er ekki bara vandi refsivörslukerfisins. Þetta er vandi samfélagsins í heild og það þarf að taka á honum þannig, ekki bara einblína á refsivörslukerfið. Vandamálið núna er stærra og meira en áður,“ segir Jón Þór.

Kerfið á heljaþröm

Refsivörslukerfið á Íslandi á mjög undir högg að sækja um þessar mundir, að mati Jóns Þórs. Vegna plássskorts bíði fimm hundruð manns eftir því að hefja afplánun refsingar, fjöldi dóma hafi fyrnst, dómstólar og ákæruvald séu að kikna undan álagi, fangelsin séu yfirfull og vistun í þeim þjóni ekki sem sú betrunarvist sem henni er ætluð að vera enda fá fangar ekki þá sérfræðiþjónustu sem þörf er á, meðal annars að því er varðar sálræna þætti.

Pyntingarnefnd Evrópuráðsins hafi gert fjölda athugasemda við vistun íslenskra fanga og
og Jón Þór segir það grafalvarlegt að mörg dæmi séu um að þeir sem eigi við alvarlegar geðraskanir að stríða séu vistaðir í fangelsum landsins. Það myndi teljast ómannleg eða vanvirðandi refsing í skilningi mannréttindasáttmálans.

„Þess vegna segi ég að þetta kerfi er alveg á heljarþröm. Það er gjörsamlega undirmannað og fjársvelt. Það skortir oft á sérþekkinguna og það er alltaf verið að setja á flatan niðurskurð. Það verður að greina vandamálið í heild sinni og reyna að nýta þá peninga sem fara inn í kerfið með sem bestum hætti,“ segir Jón Þór.

Þá hafi ýmsir fræðimenn bent á að hertar refsingar geti hreinlega fjölgað fíkniefnabrotum. Með þyngri refsingum aukist áhætta þeirra sem sýsla með fíkniefnin, þeir geti hækkað verð á efnunum og þannig haft meira upp úr þeim. Umhverfið verði einnig harðara enda liggi meira undir hjá brotamönnunum.

Ekki hugað að breytingum á löggjöfinni

Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjarnefndar, segir að tilgangur umræðunnar á fundi hennar í morgun hafi verið að upplýsa nefndarmenn um dóma og löggjöf í fíkniefnamálum. Auk Jóns Þórs kom meðal annars ríkissaksóknari og fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu fyrir nefndina. Þar hafi meðal annars komið fram að ekki væri hugað að neinum sérstökum breytingum á lagaumhverfinu að svo stöddu.

Vilji væri fyrir því innan nefndarinnar að skoða umhverfið betur og segist Unnur Brá sjálf hafa mestan áhuga á að vita hvers vegna löggjöfin um fíkniefnabrot sé öðruvísi hér á landi en annars staðar. Ekki hafi verið ákveðið hvort að nefndin muni fjalla frekar um refsiramma fíkniefnabrota á næstunni.

Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun ...
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun fangelsisrefsinga vegna plássleysis. mbl.is/Ómar
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Gervigreind kann að snarfækka störfum

08:18 Hröð þróun gervigreindar mun hafa mikil áhrif á íslenskan vinnumarkað innan fárra ára. Hin nýja tækni felur í sér ógnir og tækifæri sem íslenskt samfélag þarf að bregðast við. Meira »

Skoða botndýr og bakkagróður betur

07:57 Tillaga að matsáætlun fyrir mat á umhverfisáhrifum Hólsvirkjunar í Fnjóskadal er nú í umsagnarferli. Um er að ræða 5,5 MW vatnsaflsvirkjun í landi Ytra-Hóls, Syðra-Hóls og Garðs nyrst í Fnjóskadal í Þingeyjarsveit sem fyrirtækið Arctic Hydro ehf. Meira »

Á 5. tug verkefna í vegagerð

07:37 Vegagerðin hefur birt uppfært kort sem sýnir helstu verk í vega- og brúargerð sem unnið verður að á þessu ári. Þar eru talin upp á fimmta tug verkefna. Meira »

Túnið fær aldrei hvíld

07:24 „Það eru flestallir sem virða svona lokanir og fylgja þeirri stýringu sem við setjum upp á svæðinu, en það eru alltaf einhverjir svartir sauðir,“ segir Hákon Ásgeirsson, landvörður hjá Umhverfisstofnun. Meira »

Vætutíð og vindasamt

06:57 Spáð er austanátt, víða 8-13 m/s, og rigningu í dag en norðaustan 10-18 á Vestfjörðum síðdegis. Austanstrekkingur við norðurströndina á morgun, annars hægari vindur. Skýjað með köflum og stöku skúrir, en rigning í fyrstu á N- og A-landi. Hiti 6 til 14 stig. Meira »

Stefnan ekki sett á 2% af VLF

05:30 Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra segir viðmið NATO um að bandalagsríki verji 2% af landsframleiðslu til varnarmála ekki eiga við Ísland enda sé það ætlað þjóðum með herafla.. Meira »

Lendingarpallur við öll heimili

05:30 Vöruflutningadrónar munu fylgja næstu tæknibyltingu, að sögn Ólafs Andra Ragnarssonar, frumkvöðuls og aðjunkts í nýtækni og nýsköpun við HR. Meira »

Reyna að hreinsa Andakílsá

05:30 Orka náttúrunnar mun á næstu dögum hefja tilraunir með það hvernig best er að hreinsa Andakílsá, eftir setið sem lagðist yfir botn og fyllti hylji þegar hleypt var úr lóni Andakílsárvirkjunar. Meira »

Laun og álag fæla nema frá

05:30 „Langflestir í útskriftarárganginum ætla að fara að vinna einhvers staðar annars staðar,“ segir Sunneva Björk Gunnarsdóttir, formaður Curator, félags hjúkrunarnema við Háskóla Íslands. Meira »

Hrefnuveiðin fer illa af stað

05:30 Hrefnuveiðar þetta vorið hafa ekki farið vel af stað í Faxaflóa, því enn hefur ekki ein einasta hrefna veiðst.  Meira »

Hlauparinn fundinn heill á húfi

00:01 Hlauparinn sem björgunarsveitir Slysavarnafélagsins Landsbjargar á höfuðborgarsvæðinu hafa leitað að á og við Helgafell um tíu í kvöld er fundinn. Er hann heill á húfi en kaldur enda rigning og rok á svæðinu. Meira »

Leita hlaupara við Helgafell

Í gær, 22:53 Björgunarsveitir á höfuðborgarsvæðinu hafa verið kallaðar út til leitar að hlaupara, á eða við Helgafell ofan Hafnarfjarðar. Maðurinn varð viðskila við annan hlaupafélaga sinn á fjallinu og ekki hefur náðst samband við hann eftir það. Meira »

Viðreisn segir: „Nei, takk, bless“

Í gær, 22:20 Pawel Bartoszek, þingmanni Viðreisnar, þykir málum er varða erlenda ríkisborgara sem hingað koma, ekki hafa miðað nægilega hratt á þinginu sem er að ljúka. „Við höfum aðallega verið að laga augljósa galla á nýsettum útlendingalögum sbr. frumvörp um dvalarleyfi maka og skiptinema.“ Meira »

Nichole brast í grát í ræðustól

Í gær, 22:15 Nichole Leigh Mosty, þingmaður Bjartrar framtíðar, brast í grát í upphafi ræðu sinnar á eldhúsdagsumræðum á Alþingi, sem standa nú yfir. Hún sagði það ekki alltaf hafa verið auðvelt fyrir sig að vera innflytjandi á Alþingi. Meira »

Stefnir í söguleg kosningasvik

Í gær, 21:30 Svandís Svavarsdóttir, þingflokksformaður Vinstri grænna, segir stjórnarkreppu vera í landinu og því sé best að kjósa aftur. Þetta kom fram í ræðu hennar á eldhúsdagsumræðum, sem standa nú yfir á Alþingi. Meira »

„Gott að vinna með Ögmundi“

Í gær, 22:19 „Ég ætla ekki að fjalla um það núna hvað við erum góð í meirihlutanum og hvað þið eruð slöpp í minnihlutanum.“ Á þessum orðum hófst ræða Brynjars Níelssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins, í Eldhúsdagsumræðum á Alþingi í kvöld. Meira »

Ráðherra verður að velja þá hæfustu

Í gær, 21:57 Tilraun Sigríðar Á. Andersen dómsmálaráðherra til að afla sér heimildar Alþingis með tillögu sinni til skipunar í embætti 15 dómara í Landsrétt er ólögmæt embættisfærsla. Þetta er mat Ástráðar Haraldssonar hæstaréttarlögmanns, sem var í hópi þeirra um­sækj­enda sem dóm­nefnd­in mat hæf­asta. Meira »

Farangursvagn skemmdi flugvélina

Í gær, 21:23 Seinkun varð á flugi Air Iceland Connect frá Akureyri til Reykjavíkur í kvöld þegar farangursvagn á Akureyrarflugvelli fór utan í vélina og rispaði hana. Fjallað er um málið á fréttavef RÚV, sem segir að unnið hafi verið að því taka úr fremra farangurshólfi vélarinnar þegar óhappið átti sér stað. Meira »

Vilborg Arna klífur Everest 2017

Daybreak USA húsbíll, 32 fet 2001 árg.
Útdraganleg hlið,arinn,sér svefnherb,gott baðherb með sturtu,eldhús og setustofa...
HÚSAVIÐGERÐIR
Viðgerðir og viðhald fasteigna er okkar fag. Húsaklæðning ehf. hefur í áratugi ...
Bátakerru stolið
Þessari kerru var stolið um Hvítasunnuhelgina í bryggjuhverfinu í Reykjavík. Þei...
Inntökupróf
Læknanám Jessenius faculty of Medicine Martin, Slóvakíu Inntökupróf í læknisfræð...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur SÁÁ Aðalfundur SÁÁ verður ...
Mat á umhverfisáhrifum
Tilkynningar
Mat á umhverfisáhrifum Athu...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Meðeigandi óskast í málmfyrirtæki upplý
Ýmislegt
Meðeigandi óskast í málmfyrirtæki Up...