Einblíni ekki á þyngri refsingar

Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar ...
Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar við þeim. Júlíus Sigurjónsson

Þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota hér á landi. Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands, segir ekki hægt að einblína á refsivörslukerfið, sem sé á heljarþröm, til að taka á fíkniefnabrotum heldur þurfi að nálgast það samfélagsvandamál með heildstæðari hætti.

Jón Þór var einn þeirra sem kom fyrir allsherjarnefnd Alþingis á morgun til þess að ræða refsiramma í fíkniefnamálum. Mikil umræða hefur sprottið upp um hann í kjölfar þess að hollensk kona sem segist hafa verið burðardýr var dæmd í ellefu ára fangelsi fyrir stórfellt fíkniefnasmygl í Héraðsdómi Reykjaness í þar síðustu viku.

Meðalþyngd fangelsisrefsinga vegna fíkniefnabrota hefur margfaldast hér á landi undanfarna áratugi. Jón Þór segir að á 8. áratug síðustu aldar hafi meðalþyngd refsinga í fíkniefnamálum verið 0,21 ár. Á 9. áratugnum var fangelsistíminn kominn upp í 0,86 ár en á milli áranna 2006 og 2010 hafi meðalþyngd refsinganna náð 3,55 árum.

Þrátt fyrir þetta virðist aldrei hafa verið meira um fíkniefni en síðustu ár. Þetta sést meðal annars á því að þrátt fyrir þessa vaxandi refsigleði hefur þeim fjölgað sem afplána dóma vegna fíkniefnabrota. Árið 1981 sat 21 fangi í fangelsi vegna fíkniefnamála en árið 2006 voru þeir orðnir 112.

Hlutfall þeirra sem afplána fangelsisvist vegna fíkniefnabrota hefur einnig margfaldast. Þannig voru 10% þeirra fanga sem hófu afplánun árið 1994 þar vegna fíkniefnabrota. Nú segir Jón Þór að um þriðji hver fangi afpláni refsingu vegna fíkniefnamála.

Vandi samfélagsins í heild

Jón Þór bendir á að dómur Hæstaréttar í fyrsta e-töflumálinu sem kom til kasta dómstóla hér á landi árið 1997 hafi hrundið af stað þyngri refsingum í fíkniefnamálum. Þá var maður dæmdur í sex ára fangelsi fyrir innflutning á tæplega 1.000 e-töflum og var vísað sérstaklega til þess að efnin væru þau hættulegustu sem borist hefðu til landsins. Þá var hámarksrefsing sem unnt var að dæma til vegna fíkniefnabrota tíu ár en þyngsti dómurinn fram að því fjögur ár. Refsimörkin voru hækkuð upp í tólf ár árið 2001.

„Þar sem þetta væru hættulegustu efnin ætlaði Hæstiréttur greinilega að senda út skilaboð í samfélagið á þá leið að það yrði tekið gríðarlega þungt á innflutningi á þessum efnum. Í þeim dómum sem komu í kjölfarið var vísað til þessa máls um hversu hættulegt efnið væri. Þessi dómur varð fordæmisgefandi um hvernig ætti að refsa fyrir MDMA-brot, innflutning á fíkniefnum. Þannig fer þessi skriða af þyngingu refsinga af stað,“ segir Jón Þór

Ári eftir dóminn var skráður fjöldi fíkniefnabrota í málaskrá lögreglu 713. Árið 2006, rétt tæpum áratug eftir dóminn voru málin hins vegar 2.098, nærri því þreföldun á fjölda mála þrátt fyrir harðar hafi verið refsað fyrir þau á þessum árum en áður.

Því er ljóst að þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota. Jón Þór segir að líta þurfi á vandann með heildstæðari hætti.

„Það þarf að skoða málaflokkinn upp á nýtt. Refsivörslukerfið leysir aldrei þennan vanda. Hann þarf að hugsa í stærra og víðara samhengi en að horfa bara í refsingarnar. Það þarf að skoða út frá sjónarmiðum heilbrigðisþátta og finna leiðir til að aðstoða menn út úr vandanum en ekki búa til stærri og frekari vandamál. Þetta er ekki bara vandi refsivörslukerfisins. Þetta er vandi samfélagsins í heild og það þarf að taka á honum þannig, ekki bara einblína á refsivörslukerfið. Vandamálið núna er stærra og meira en áður,“ segir Jón Þór.

Kerfið á heljaþröm

Refsivörslukerfið á Íslandi á mjög undir högg að sækja um þessar mundir, að mati Jóns Þórs. Vegna plássskorts bíði fimm hundruð manns eftir því að hefja afplánun refsingar, fjöldi dóma hafi fyrnst, dómstólar og ákæruvald séu að kikna undan álagi, fangelsin séu yfirfull og vistun í þeim þjóni ekki sem sú betrunarvist sem henni er ætluð að vera enda fá fangar ekki þá sérfræðiþjónustu sem þörf er á, meðal annars að því er varðar sálræna þætti.

Pyntingarnefnd Evrópuráðsins hafi gert fjölda athugasemda við vistun íslenskra fanga og
og Jón Þór segir það grafalvarlegt að mörg dæmi séu um að þeir sem eigi við alvarlegar geðraskanir að stríða séu vistaðir í fangelsum landsins. Það myndi teljast ómannleg eða vanvirðandi refsing í skilningi mannréttindasáttmálans.

„Þess vegna segi ég að þetta kerfi er alveg á heljarþröm. Það er gjörsamlega undirmannað og fjársvelt. Það skortir oft á sérþekkinguna og það er alltaf verið að setja á flatan niðurskurð. Það verður að greina vandamálið í heild sinni og reyna að nýta þá peninga sem fara inn í kerfið með sem bestum hætti,“ segir Jón Þór.

Þá hafi ýmsir fræðimenn bent á að hertar refsingar geti hreinlega fjölgað fíkniefnabrotum. Með þyngri refsingum aukist áhætta þeirra sem sýsla með fíkniefnin, þeir geti hækkað verð á efnunum og þannig haft meira upp úr þeim. Umhverfið verði einnig harðara enda liggi meira undir hjá brotamönnunum.

Ekki hugað að breytingum á löggjöfinni

Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjarnefndar, segir að tilgangur umræðunnar á fundi hennar í morgun hafi verið að upplýsa nefndarmenn um dóma og löggjöf í fíkniefnamálum. Auk Jóns Þórs kom meðal annars ríkissaksóknari og fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu fyrir nefndina. Þar hafi meðal annars komið fram að ekki væri hugað að neinum sérstökum breytingum á lagaumhverfinu að svo stöddu.

Vilji væri fyrir því innan nefndarinnar að skoða umhverfið betur og segist Unnur Brá sjálf hafa mestan áhuga á að vita hvers vegna löggjöfin um fíkniefnabrot sé öðruvísi hér á landi en annars staðar. Ekki hafi verið ákveðið hvort að nefndin muni fjalla frekar um refsiramma fíkniefnabrota á næstunni.

Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun ...
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun fangelsisrefsinga vegna plássleysis. mbl.is/Ómar
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Það er nóg pláss fyrir alla

21:24 „Það hefur orðið geysileg breyting í Þórsmörk frá því að ég fór fyrst að keyra þangað ungur maður fyrir nærri 50 árum, fjöldinn sem þangað kemur hefur stóraukist og svo hafa aðstæður allar gerbreyst til batnaðar,“ segir Jóhannes Ellertsson sem margir Íslendingar af eldri kynslóðinni kannast við úr rútuferðum um landið. Meira »

Fái svigrúm til að meta stöðuna

21:15 „Þetta er ekki komið inn á borð til mín. Það er í höndum málsaðila, ákæruvaldsins og dómstóla, og næst skref verða tekin þar. Það er mikilvægt að þeir fái svigrúm til að meta stöðuna,“ segir Sigríður Á. Andersen dómsmálaráðherra um niðurstöðu end­urupp­töku­nefndar á Guðmund­ar- og Geirfinns­mál­inu. Meira »

Skipverjar skiptust á bjöllum

20:48 Íslenskir og breskir skipverjar sem tóku þátt í þorskastríðunum skiptust á skipsbjöllum í morgun um borð í varðskipinu Óðni sem liggur við festar á bak við Sjóminjasafnið í Reykjavík. Skiptin áttu að tákna vináttu og traust á milli þjóðanna. Meira »

„Forvarnir gærdagsins báru árangur“

20:22 „Forvarnir gærdagsins báru árangur. Fólk virðist hafa ferðast minna eftir að tilkynnt var um fyrirhugaðar lokanir,“ segir Þorsteinn G. Gunnarsson, upplýsingafulltrúi Slysavarnafélagsins Landsbjargar. Ferðaþjónustufyrirtæki brugðust vel við og felldu niður ferðir vegna veðurs. Meira »

„Ég hef sjaldan upplifað verri daga“

20:17 „Ég ætla ekki að lýsa þeirri angist, þeim ótta og því varnarleysi sem við fjölskyldan upplifðum við sjúkrabeð sonar okkar næstu daga meðan við biðum milli vonar og ótta um hverjar afleiðingar þessa hroðalega verknaðar yrðu. Ég hef sjaldan upplifað verri daga.“ Meira »

Titanic-líkan Brynjars brotnaði

19:42 Brynjar Karl Birgisson segir að framhliðin á sex og hálfs metra líkani hans af skipinu Titanic úr legókubbum hafi brotnað. Hann ætlar að lagfæra það fyrir framan sýningargesti í Hamborg á aðeins fimm dögum. Meira »

Hellis- og Holtavörðuheiði greiðar

19:17 Hellisheiði og Holtavörðuheiði voru opnaðar á sjöunda tímanum í kvöld. Á Hellisheiði eru hálkublettir en hálka og skafrenningur er á Holtavörðuheiði. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Vegagerðinni. Meira »

58,5 milljarða hagnaður hjá bönkunum

19:23 Hagnaður stóru viðskiptabankanna þriggja á síðasta ári nam samanlagt 58,5 milljörðum króna miðað við 106,8 milljarða árið 2015. Arion banki hagnaðist mest eða um 21,7 milljarða en Landsbankinn minnst, þ.e. um 16,6 milljarða. Íslandsbanki hagnaðist um 20,2 milljarða. Meira »

Sætir áfram gæsluvarðhaldi

19:08 Hæstiréttur féllst á kröfu ákæruvaldsins um að maður sem er grunaður um endurtekin brot á nálgunarbanni, þjófnað og hótanir í garð lögreglumanns sæti áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 16. júní 2017. Meira »

Aðgerðahópur vegna húsnæðismála

19:05 Settur verður á fót aðgerðahópur á vegum fjögurra ráðherra sem gera á tillögur um samræmdar aðgerðir á sviði húsnæðismála til að greiða fyrir byggingu lítilla og hagkvæmra íbúða. Meira »

Verið er að moka Hellisheiði

18:41 Verið er að moka Hellisheiði og reikna má með að hún opni í kvöld en hún er enn lokuð vegna veðurs. Holtavörðuheiði er lokuð en fljótlega verður skoðað hvort hægt sé að ryðja hana, samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni. Meira »

United Silicon vill fá rökstuðning

18:40 Stjórnendur United Silicon í Helguvík segja að stöðugar mælingar, framkvæmdar af óháðum aðila, hafi verið gerðar á umhverfisáhrifum starfseminnar síðan hún hófst í nóvember. Hingað til hafi þær ekki sýnt nein marktæk umhverfisáhrif frá verksmiðjunni. Þeir gagnrýna vinnubrögð Umhverfisstofnunar. Meira »

Rúta valt við Freysnes

18:04 Rúta valt með 15 farþega um einn kílómetra frá Freysnesi í Öræfasveit. Meiðsl á fólki eru minniháttar en talið er að fimm manns hafi slasast lítillega. Fólkið var flutt á Hótel Skaftafell þar sem sjúkraflutningamenn huga að meiðslum þess. Meira »

Áhætta samfara skjánotkun ungra barna

17:50 Hvorki snjallsíminn né spjaldtölvan eru heppileg leiktæki fyrir börn undir sex ár aldri, því of mikil skjánotkun getur hindrað börn í að öðlast fullan þroska, segir sálfræðingurinn dr. Catherine Steiner-Adair. Leikur í raunheimum er hins vegar besta leiðin fyrir að börn að þroska öll skynsvæði heilans. Meira »

„Ætli við fáum okkur ekki drykk!“

16:20 „Ætli við fáum okkur ekki drykk?“ sagði bandaríski ferðamaðurinn Cynthia þegar henni og samferðarkonum hennar varð ljóst var að ekki var fært yfir Mosfellsheiðina í átt að Þingvöllum í hádeginu. mbl.is fór á rúntinn í morgun og í hádeginu en ljóst er að fjölmargir ökumenn lentu í vandræðum. Meira »

Sannfærður um endurupptöku í sumar

17:55 „Það er búið að teygjast feiknarlega á ranglætinu. Sá sem á mestu þakkirnar eftir á að hyggja er Sævar, það verður að segjast. Hann hamaðist í því að hann væri saklaus og barðist með kjafti og klóm,“ segir Guðjón guðfræðingur, sem tók út fangelsisdóm fyrir aðild að Geirfinnsmálinu. Meira »

Farþegi í bíl sem ekið var á Guðmund

17:04 Upphaf þess að grunur beindist að Sævari Ciesielski og fleirum um aðild að hvarfi Guðmundar Einarssonar hefur aldrei verið upplýst. Endurupptökunefnd telur þó „talsverðar líkur“ á því að ábendingin hafi borist lögreglu frá Sigurði Stefáni Almarssyni. Meira »

Ofhlaðið og með viðvarandi halla

16:19 Rannsóknarnefnd sjóslysa hefur lokið rannsókn sinni á þeim skipskaða sem varð þegar Jón Hákon fórst við Aðalvík á Hornströndum í júlí 2015. Telur nefndin orsök slyssins hafa verið þá að skipið hafi verið ofhlaðið og með viðvarandi stjórnborðshalla. Meira »
HARÐVIÐUR TIL HÚSBYGGINGA
Harðviður til húsabygginga Sjá nánar á www.vidur.is Vatnsklæðning, panill, palla...
Málningar- og viðhaldsvinna
Getum bætt við okkur inni- og útiverkefnum. Vönduð vinnubrögð og góð umgengni. T...
Trigger- Punkta - Spjöld 2stk 7500 kr
Trigger punkta spjöld 74cm x 53 cm kr 7500 (2stk) 1 af neðri hluta líkamans se...
Lincoln Capri Landau árg. 1957
Bíllinn er lítið ekinn og aðeins tveir eigendur frá upphafi í USA og einn hér he...
 
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
L fjölnir 6017022119 i
Félagsstarf
? FJÖLNIR 6017022119 I Mynd af auglýs...
Onrs 2017-04 sandblástur
Tilboð - útboð
ONV 2014/04 / 26.06.2014 ONRS-2017-04/ ...