Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð ...
Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð hafa þeir tekið upp persónufornafnið hen og það hefur bæði ratað í nýjustu útgáfu sænsku orðabókarinnar og í orðaforða hins opinbera.

Persónufornafnið hán verður kynnt til sögunnar í kennsluefni í beygingarfræði við Háskóla Íslands á komandi misseri en það er Eiríkur Rögnvaldsson prófessor sem á heiðurinn að þessari nýbreytni. Orðinu er ætlað að mæta ákveðinni þörf á persónufornafni þegar um er að ræða einstaklinga sem skilgreina sig sem kynsegin (e. gender queer) eða flæðigerva (e. gender fluid), þ.e. skilgreina sig hvorki sem karlkyns né kvenkyns.

Þess ber að geta að orðið hán er ekki hugarfóstur Eiríks heldur komast hann í kynni við það þegar hann sat í nýyrðanefnd Samtakanna '78 í haust.

„Þá setti ég mig aðeins inn í þessi mál og ástæðuna fyrir því að fólki finnst nauðsynlegt að hafa þarna sérstakt orð, sérstakt fornafn, og hvers vegna fólk villa ekki nota þetta hvorugkynsfornafn sem við höfum; það,“ segir Eiríkur.

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Hann segir hugmyndina að kynna orðið fyrir nemendum í beygingarfræði og skapa umræður. „Ég er ekkert að reka áróður fyrir [orðinu] í kennslu, heldur benda nemendum á að þetta sé til og svo ákveða þeir hvort þeir vilja nota það.“

Hán, há eða hé?

Hán er aðeins eitt þeirra orða sem menn hafa lagt til að fylli þetta tómarúm í tungumálinu en önnur eru til dæmis og . Í pistli sem birtur var á Knúzinu, knuz.wordpress.com, segir Alda Villiljós frá kynnum sínum af kynhlutlausa persónufornafninu hen, sem hefur skapað sér nokkurn sess í Svíþjóð, en hán segir babb hafa komið í bátinn þegar hán neyddist til að flytja aftur heim til Íslands.

„Það er nefnilega ekki til neitt persónufornafn á íslensku, svo að ég viti til, sem er hægt að nota á sama hátt og ensku fornöfnin og hið sænska,“ skrifar hán. „Ég gæti jú notað það en ég er ekki vitsmunalaus hlutur; ég er manneskja og finnst það bæði særandi og niðurlægjandi að vera kallað það.“

Frétt mbl.is: Kynhlutlaust fornafn í orðabókina

Þegar Eiríkur sagði frá fyrirætlun sinni um að bæta hán inn í kennsluefni sitt kom fljótt í ljós að það hafa ekki allir skilning á afstöðu Öldu og annarra sem upplifa sig utan karlkyns/kvenkyns flokkunarinnar. Þá sýndi það sig í ummælum við færslu prófessorsins að menn hafa ekki síður skoðanir á orðinu hán í málfræðilegu samhengi.

er búinn að taka "hán" inn í kennsluefni í beygingarfræði og ætlar að fjalla um það í kennslu á þessu misseri.

Posted by Eiríkur Rögnvaldsson on Wednesday, 6 January 2016

„Eitt er það nú að sumir segja að það sé ekkert hægt að búa til ný fornöfn. Öfugt við nafnorð, lýsingarorð og sagnir, þá séu fornöfn lokaður flokkur og við getum ekki bara bætt orðum í þann flokk,“ segir Eiríkur um skoðanaskiptin.

„Annað er það að menn segja þetta bara óþarfa; við höfum þetta fornafn það og það sé allt í lagi með það, við getum bara notað það og það sé ekki rétt að það sé notað í niðrandi tilgangi eða til að gera lítið úr fólki.“

Þessu segist Eiríkur ósammála. Þess séu fjölmörg dæmi að fólk notar orðið það með þessum hætti og nefnir bókina Hann var kallaður „þetta“ eftir Dave Pelzer. Þar sé að vísu um annað orð að ræða en meiningin sé sú sama. Þá segist hann heldur ekki samþykkja rök þeirra sem vilja meina að neikvæð notkun orðs eigi ekki að stjórna því að aðrir nota það, en hann hefur m.a. vísað til orðsins negri í þessu sambandi. „Það þýðir ekkert fyrir okkur að segja: „Ég ætla bara að nota negri því mér finnst það ekki neikvætt.“ Það er neikvætt í huga fólks.“

Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem ...
Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem á vordögum hlaut styrk úr Styrktarsjóði Áslaugar Hafliðadóttur til eflingar íslenskrar tungu.

Eiríkur segir að horfa verði til þess hvernig fólkið sem orðin eiga við um upplifa þau.

„Maður skynjar það þegar maður talar við fólk sem skilgreinir sig svona að það er því mikið hjartansmál hvernig vísað er til þess. Og það vill engin láta vísa til sín með það. Þannig að mér finnst þetta tilraun sem er allt í lagi að gera en svo verður að koma í ljós hvort þetta fær einhverja útbreiðslu.

Mér finnst líka mikilvægt að þetta er sprottið upp hjá því fólki sem notar þetta um sig sjálft. Þetta er ekki boð að ofan, þetta er ekki einhver málfarslögregla eða íslensk málnefnd eða háskólinn sem segir: „Þið skulið gera þetta svona.“ Það er dæmt til að mistakast. Þetta er sprottið upp úr grasrótinni, þess vegna finnst mér eðilegt að ég sem háskólakennari í íslensku kynni þetta,“ segir fræðamaðurinn.

Hán-hán-háni-háns

En þá vaknar sú spurning hvernig nota á orðið.

„Þetta er hugsað held ég þannig að þetta sé bræðingur úr hann og hún. Og það virkar ágætlega þannig, af því að á er tvíhljóð sem er samsett úr a og ú, sem sagt a-inu í hann og ú-inu í hún,“ útskýrir Eiríkur.

„Svo velta menn fyrir sér beygingunni og ég held að þeir sem nota þetta vilji beygja þetta hán-um hán-frá háni-til háns. Einhverjir hafa haft það á móti því að þetta minni á karlkyns beygingu en þetta er líkast hvorugkyns beygingu. Og ég sé það ekki sem galla að þetta minni á hvorugkyn, því ég held að þetta snúist útaf fyrir sig ekki um að fornafnið sé hvorugkyn heldur þetta orð það.“

Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.
Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.

Eiríkur segir hugsunina að á eftir hán fylgir lýsingarorð í hvorugkyni, þ.e. hán er gott, hán er fallegt, og svo framvegis, en fleirtölumynd þess sé þau; þau-um þau-frá þeim-til þeirra.

„Það í sjálfu sér er ekkert einsdæmi,“ segir Eiríkur, en þess ber að geta að í ummælum við Facebook-færslu hans hafa komið fram hugmyndir að öðrum og nýjum fleirtölumyndum.

„Í fyrsta lagi er þágufall og eignarfall fleirtölu eins hjá öllum þessum persónufornöfnum, sem sagt þeim og þeirra er karlkyn, kvenkyn og hvorugkyn, þannig að þetta sker sig ekki úr þannig. Og svo er ekkert einsdæmi að orð nýti fleirtölu annars orðs, samanber það að til dæmis fleirtalan þeir og þær er fleirtala bæði af persónufornöfnunum hann og hún, og líka ábendingarfornöfnunum og .“

Líkt og áður segir verður tíminn að leiða í ljós hvort hán skýtur rótum í tungumálinu.

„Mér leist ekkert á hán þegar ég heyrði það fyrst. En það er með þetta eins og annað; maður þarf að venjast hlutunum. Maður þarf að venjast nýjum orðum og ég er alveg orðinn vanur þessu núna,“ segir Eiríkur.

mbl.is

Innlent »

Veðurstofan varar við stormi

Í gær, 23:39 Veðurstofa Íslands varar við austanstormi undir Eyjafjöllum og austur í Öræfasveit á morgun. Vindhviður geti náð 35 m/s. Búast megi við talsverðri úrkomu austan Öræfa seinni partinn. Meira »

Vilja kjósa um nýjar viðræður við ESB

Í gær, 22:33 Þingflokkur Pírata hefur lagt fram þingsályktunartillögu á Alþingi um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort óska eigi eftir nýjum viðræðum við Evrópusambandið um inngöngu Íslands í sambandið. Þjóðaratkvæðið fari fram vorið 2018. Meira »

Vont að neytendur þurfi að bíða lengur

Í gær, 22:16 Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda, segir það bagalegt fyrir innflytjendur matvæla að gildistaka tollasamnings við Evrópusambandið seinki enn frekar enda hafi þeir verið byrjaðir að skipuleggja innkaup og birgðahald með hlíðsjón af því að samningurinn tæki gildi um mitt ár. Meira »

Dynjandisheiði opnuð í dag

Í gær, 21:38 Vegir eru greiðfærir að mestu um allt land samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni en hálka eða hálkublettir eru á flestum fjallvegum á Vestfjörðum. Meira »

Vilja efla viðskipti við Bretland

Í gær, 21:29 Kanada hyggst efla viðskipti sín við Bretland eftir að Bretar segja skilið við Evrópusambandið. Þetta sagði Justin Trudeau, forsætisráðherra Kanada, í dag. Bresk stjórnvöld hófu formlega í dag úrsagnarferli Bretlands úr sambandinu. Meira »

Matvara ódýrari um næstu áramót

Í gær, 20:58 Tollasamningur Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með landbúnaðarvörur tekur ekki gildi fyrr en um næstu áramót, ári seinna en upphaflega stóð til. Í lok síðasta árs var þó fyrirséð að gildistöku samningsins myndi seinka fram á mitt ár 2017. Meira »

Ímynd kennarastarfsins í krísu

Í gær, 20:30 Bæta þarf ímynd kennarastarfsins og starfið þarf að vera samkeppnishæft svo nýnemar skrái sig í kennaranám. Menntamálaráðherra hyggst meðal annars skoða veitingu leyfisbréfa til kennara með það fyrir augum að þeir geti kennt á fleiri skólastigum. Þetta kom m.a. fram á ársfundi Kennarasambandsins. Meira »

Fleiri eldri borgarar hafa fjárhagsáhyggjur

Í gær, 20:45 Fleiri eldri borgarar telja að heilbrigðisþjónustan hafi versnað síðustu ár. Hins vegar eru þeir sem nýta sér hana almennt nokkuð sáttir við aðgengið. Það fjölgar í þeim hópi sem hefur áhyggjur af fjárhag. Þetta kemur fram í könnun á greiningu á högum og líðan aldraðra á Íslandi árið 2016. Meira »

Flugvélarnar ein af annarri í loftið

Í gær, 20:16 Farþegum, sem þurftu að yfirgefa Flugstöð Leifs Eiríkssonar fyrr í dag af öryggisástæðum, hefur öllum verið hleypt í gegnum vopnaleit og inn á brottfararsvæðið. Flugvélarnar sem seinkaði vegna þessa eru að leggja af stað ein af annarri og hafa þegar nokkrar farið. Meira »

Verið að klára vopnaleitina

Í gær, 19:34 Verið er að ljúka vopnaleit í Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem framkvæmd var í kjölfar þess að flugstöðin var rýmd fyrr í dag af öryggisástæðum. Farþegar með flugvél frá Grænlandi fóru ekki í gegnum vopnaleit við komuna til Keflavíkur og blönduðust öðrum farþegum. Meira »

Glatt landann með tónum í 95 ár

Í gær, 19:30 Lúðrasveit Reykjavíkur heldur í dag upp á 95 ára afmæli sitt með stórtónleikum í Hörpu í Reykjavík. Sveitin varð til þegar tveir lúðraflokkar, Harpan og Gígja, sameinuðust 1922. Síðan þá hefur lúðrasveitin starfað óslitið og oftar en ekki glatt landann á hátíðisdögum þjóðarinnar og á tónleikum. Meira »

Hvernig ætlum við að hafa heiminn?

Í gær, 18:30 Hvers vegna er þessi gremja og pirringur milli kynjanna? Hvað er það í stórum samfélagskerfum og hvað er það í hugmyndum okkar um okkur sjálf sem elur á þessu? Nokkrir heimspekingar eru staddir hér á landi í tilefni af alþjóðlegri heimspekiráðstefnu þar sem fjallað verður um femínískar útópíur. Sigríður Þorgeirsdóttir heimspekiprófessor segir femíníska heimspeki vera róttækt endurnýjunarafl. Meira »

Vann rúmar 234 milljónir

Í gær, 18:25 Heppinn lottóspilari er rúmum 234 milljónum króna ríkari eftir að dregið var í Víkingalottóinu í kvöld og situr hann einn að fyrsta vinningi kvöldsins. Meira »

Troðið af fólki í innritunarsalnum

Í gær, 17:39 Öllum flugfarþegum sem áttu flug frá Leifsstöð í dag var vísað út um vopnaleitina í innritunarsal flugstöðvarinnar þar sem þeir bíða nú átekta. Þeir eru illa upplýstir um hversu lengi þeir þurfa að bíða áður en hleypt verður inn í flugstöðina að nýj.u Meira »

Flugstöðin rýmd af öryggisástæðum

Í gær, 16:56 Flugstöð Leifs Eiríkssonar var rýmd í dag af öryggisástæðum en engin hætta er þó talin á ferðum að sögn Guðna Sigurðssonar, upplýsingafulltrúa ISAVIA. Meira »

Byrjað að hleypa inn í flugstöðina

Í gær, 17:54 Byrjað er að hleypa aftur inn í flugstöð Leifs Eiríkssonar, segir Guðni Sigurðsson, upplýsingafulltrúi ISAVIA. Búið er að ganga úr skugga um að flugstöðin sé mannlaus og í kjölfarið var framkvæmd leit á svæðinu, en farið er eftir ströngustu reglum um flugvernd. Meira »

Vísar tali um blekkingar á bug

Í gær, 17:30 Kaup S-hópsins svokallaðs á 45,8% hlut ríkisins í Búnaðarbankanum í ársbyrjun 2003 voru ekki háð mögulegri erlendri þátttöku í kaupunum. Þetta kemur fram í yfirlýsingu frá Ólafi Ólafssyni kaupsýslumanni vegna umfjöllunar í dag um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðkomu þýska bankans Hauck & Aufhäuser að kaupunum. Meira »

Ekkert annað en að vona það besta

Í gær, 16:39 „Þetta er viss varnarsigur sem hér er unninn. Nú er ekkert annað en að vona það besta, að hægt sé að uppfylla óskir og þarfir HB Granda til þess að geta verið hér áfram, og helst ná að efla þá starfsemi sem er fyrir hendi.“ Meira »
17 " SAAB Felgur og Dekk
Til sölu 4 stk. 17 " Felgur með nýlegum lítið notuðum Heilsársdekkjum Verð k...
Lincoln Capri Landau árg. 1957
Bíllinn er lítið ekinn og aðeins tveir eigendur frá upphafi í USA og einn hér he...
Píanó til sölu
Til sölu vel með farið, nýstillt og yfirfarið píanó. Mjúkur hljómur. Hæð 108 cm ...
EIGUM ALLSKONAR STIGA Á LAGER
Einnig sérsmíði, sjáið úrvalið t.d. á: www.sogem-stairs.com/en_home-home.php L...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Félag sjálfstæðismanna í Grafarholt...
Starfsmaður óskast
Önnur störf
Starfsmaður óskast Vegna mikilla v...
Skipulag lava hótel
Tilkynningar
Borgarbyggð Skipulagsauglýsingar Sv...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...