Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð ...
Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð hafa þeir tekið upp persónufornafnið hen og það hefur bæði ratað í nýjustu útgáfu sænsku orðabókarinnar og í orðaforða hins opinbera.

Persónufornafnið hán verður kynnt til sögunnar í kennsluefni í beygingarfræði við Háskóla Íslands á komandi misseri en það er Eiríkur Rögnvaldsson prófessor sem á heiðurinn að þessari nýbreytni. Orðinu er ætlað að mæta ákveðinni þörf á persónufornafni þegar um er að ræða einstaklinga sem skilgreina sig sem kynsegin (e. gender queer) eða flæðigerva (e. gender fluid), þ.e. skilgreina sig hvorki sem karlkyns né kvenkyns.

Þess ber að geta að orðið hán er ekki hugarfóstur Eiríks heldur komast hann í kynni við það þegar hann sat í nýyrðanefnd Samtakanna '78 í haust.

„Þá setti ég mig aðeins inn í þessi mál og ástæðuna fyrir því að fólki finnst nauðsynlegt að hafa þarna sérstakt orð, sérstakt fornafn, og hvers vegna fólk villa ekki nota þetta hvorugkynsfornafn sem við höfum; það,“ segir Eiríkur.

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Hann segir hugmyndina að kynna orðið fyrir nemendum í beygingarfræði og skapa umræður. „Ég er ekkert að reka áróður fyrir [orðinu] í kennslu, heldur benda nemendum á að þetta sé til og svo ákveða þeir hvort þeir vilja nota það.“

Hán, há eða hé?

Hán er aðeins eitt þeirra orða sem menn hafa lagt til að fylli þetta tómarúm í tungumálinu en önnur eru til dæmis og . Í pistli sem birtur var á Knúzinu, knuz.wordpress.com, segir Alda Villiljós frá kynnum sínum af kynhlutlausa persónufornafninu hen, sem hefur skapað sér nokkurn sess í Svíþjóð, en hán segir babb hafa komið í bátinn þegar hán neyddist til að flytja aftur heim til Íslands.

„Það er nefnilega ekki til neitt persónufornafn á íslensku, svo að ég viti til, sem er hægt að nota á sama hátt og ensku fornöfnin og hið sænska,“ skrifar hán. „Ég gæti jú notað það en ég er ekki vitsmunalaus hlutur; ég er manneskja og finnst það bæði særandi og niðurlægjandi að vera kallað það.“

Frétt mbl.is: Kynhlutlaust fornafn í orðabókina

Þegar Eiríkur sagði frá fyrirætlun sinni um að bæta hán inn í kennsluefni sitt kom fljótt í ljós að það hafa ekki allir skilning á afstöðu Öldu og annarra sem upplifa sig utan karlkyns/kvenkyns flokkunarinnar. Þá sýndi það sig í ummælum við færslu prófessorsins að menn hafa ekki síður skoðanir á orðinu hán í málfræðilegu samhengi.

er búinn að taka "hán" inn í kennsluefni í beygingarfræði og ætlar að fjalla um það í kennslu á þessu misseri.

Posted by Eiríkur Rögnvaldsson on Wednesday, 6 January 2016

„Eitt er það nú að sumir segja að það sé ekkert hægt að búa til ný fornöfn. Öfugt við nafnorð, lýsingarorð og sagnir, þá séu fornöfn lokaður flokkur og við getum ekki bara bætt orðum í þann flokk,“ segir Eiríkur um skoðanaskiptin.

„Annað er það að menn segja þetta bara óþarfa; við höfum þetta fornafn það og það sé allt í lagi með það, við getum bara notað það og það sé ekki rétt að það sé notað í niðrandi tilgangi eða til að gera lítið úr fólki.“

Þessu segist Eiríkur ósammála. Þess séu fjölmörg dæmi að fólk notar orðið það með þessum hætti og nefnir bókina Hann var kallaður „þetta“ eftir Dave Pelzer. Þar sé að vísu um annað orð að ræða en meiningin sé sú sama. Þá segist hann heldur ekki samþykkja rök þeirra sem vilja meina að neikvæð notkun orðs eigi ekki að stjórna því að aðrir nota það, en hann hefur m.a. vísað til orðsins negri í þessu sambandi. „Það þýðir ekkert fyrir okkur að segja: „Ég ætla bara að nota negri því mér finnst það ekki neikvætt.“ Það er neikvætt í huga fólks.“

Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem ...
Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem á vordögum hlaut styrk úr Styrktarsjóði Áslaugar Hafliðadóttur til eflingar íslenskrar tungu.

Eiríkur segir að horfa verði til þess hvernig fólkið sem orðin eiga við um upplifa þau.

„Maður skynjar það þegar maður talar við fólk sem skilgreinir sig svona að það er því mikið hjartansmál hvernig vísað er til þess. Og það vill engin láta vísa til sín með það. Þannig að mér finnst þetta tilraun sem er allt í lagi að gera en svo verður að koma í ljós hvort þetta fær einhverja útbreiðslu.

Mér finnst líka mikilvægt að þetta er sprottið upp hjá því fólki sem notar þetta um sig sjálft. Þetta er ekki boð að ofan, þetta er ekki einhver málfarslögregla eða íslensk málnefnd eða háskólinn sem segir: „Þið skulið gera þetta svona.“ Það er dæmt til að mistakast. Þetta er sprottið upp úr grasrótinni, þess vegna finnst mér eðilegt að ég sem háskólakennari í íslensku kynni þetta,“ segir fræðamaðurinn.

Hán-hán-háni-háns

En þá vaknar sú spurning hvernig nota á orðið.

„Þetta er hugsað held ég þannig að þetta sé bræðingur úr hann og hún. Og það virkar ágætlega þannig, af því að á er tvíhljóð sem er samsett úr a og ú, sem sagt a-inu í hann og ú-inu í hún,“ útskýrir Eiríkur.

„Svo velta menn fyrir sér beygingunni og ég held að þeir sem nota þetta vilji beygja þetta hán-um hán-frá háni-til háns. Einhverjir hafa haft það á móti því að þetta minni á karlkyns beygingu en þetta er líkast hvorugkyns beygingu. Og ég sé það ekki sem galla að þetta minni á hvorugkyn, því ég held að þetta snúist útaf fyrir sig ekki um að fornafnið sé hvorugkyn heldur þetta orð það.“

Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.
Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.

Eiríkur segir hugsunina að á eftir hán fylgir lýsingarorð í hvorugkyni, þ.e. hán er gott, hán er fallegt, og svo framvegis, en fleirtölumynd þess sé þau; þau-um þau-frá þeim-til þeirra.

„Það í sjálfu sér er ekkert einsdæmi,“ segir Eiríkur, en þess ber að geta að í ummælum við Facebook-færslu hans hafa komið fram hugmyndir að öðrum og nýjum fleirtölumyndum.

„Í fyrsta lagi er þágufall og eignarfall fleirtölu eins hjá öllum þessum persónufornöfnum, sem sagt þeim og þeirra er karlkyn, kvenkyn og hvorugkyn, þannig að þetta sker sig ekki úr þannig. Og svo er ekkert einsdæmi að orð nýti fleirtölu annars orðs, samanber það að til dæmis fleirtalan þeir og þær er fleirtala bæði af persónufornöfnunum hann og hún, og líka ábendingarfornöfnunum og .“

Líkt og áður segir verður tíminn að leiða í ljós hvort hán skýtur rótum í tungumálinu.

„Mér leist ekkert á hán þegar ég heyrði það fyrst. En það er með þetta eins og annað; maður þarf að venjast hlutunum. Maður þarf að venjast nýjum orðum og ég er alveg orðinn vanur þessu núna,“ segir Eiríkur.

mbl.is

Innlent »

Einn fluttur á slysadeild

Í gær, 23:46 Einn var fluttur á slysadeild eftir að bíll fór út af Hafnarfjarðarvegi skammt frá Arnarnesbrú rétt fyrir klukkan ellefu í kvöld. Meira »

Lög á sjómannaverkfall ekki á dagskrá

Í gær, 23:12 Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, segir að ekki sé á dagskrá ríkisstjórnarinnar að setja lög á sjómannaverkfallið. Meira »

Jarðskjálfti í Kötluöskju

Í gær, 22:02 Jarðskjálfti af stærð 3,3 mældist klukkan 18.14 í norðaustanverðri Kötluöskjunni í kvöld, engir eftirskjálftar fylgdu að sögn jarðvísindamanna hjá Veðurstofu Íslands. Meira »

„Agnarsmár“ skyldleiki við Trump

Í gær, 21:07 Forseti Bandaríkjanna, Donald Trump, er ekki ýkja skyldur okkur Íslendingum samkvæmt ættfræðirannsóknum Odds F. Helgasonar sem er okkar helsti sérfræðingur á þessu sviði. Nýverið fór Facebook á hvolf vegna mögulegs skyldleika landsmanna við Trump og því ákvað Oddur að kanna málið. Meira »

Tvær sýrlenskar fjölskyldur komnar

Í gær, 20:24 Tvær fjölskyldur frá Sýrlandi eru komnar til landsins, en þær eru hluti af hópi flóttamanna sem íslensk stjórnvöld hafa samþykkt að veita hæli hér á landi. Fjölskyldurnar verða búsettar í Hveragerði og í Árborg. Meira »

Tinna fannst dauð

Í gær, 20:05 Hundurinn Tinna, sem hefur verið týndur frá því rétt fyrir áramót, fannst dauður við höfnina í Keflavík í dag. Hundurinn fannst undir grjóti. Annar eigandi hans, Ágúst Ævar Guðbjörnsson, tilkynnti um fundinn á Facebook-síðunni Leitin að Tinnu Keflavík/Reykjanes. Meira »

Umboðsmaður jólasveinsins

Í gær, 19:30 „Þetta hófst allt saman þegar við vorum í menntaskóla. Hugmyndin var að hafa upp úr þessu smá aukapening en það hefur á tæpum tuttugu árum þróast út í þokkalegan rekstur,“ segir Bent H. Bendtsen, annar eigenda Jólasveinaþjónustu Skyrgáms. Meira »

Annar hinna grunuðu var í bílnum

Í gær, 19:39 Annar af skipverjunum tveimur, sem sitja í gæsluvarðhaldi grunaðir um að hafa ráðið Birnu Brjánsdóttur bana, fór um borð í togarann Polar Nanoq á milli klukkan 6 og 7 morguninn sem Birna hvarf. Hinn ók einn í burtu. Meira »

Minningarathöfn um Birnu

Í gær, 19:02 Minningarathöfn verður haldin um Birnu Brjánsdóttur, sem lést 14. janúar síðastliðinn, á laugardaginn næsta klukkan 16. Gengið verður frá Laugavegi 31 þar sem Birna sást síðast á lífi, niður Laugaveginn og að Tjörninni þar sem kertum verður fleytt. Meira »

Landvernd kærir í Mývatnssveit

Í gær, 18:37 Landvernd hefur kært byggingarleyfi, fyrir byggingu bæði Hótels Laxár frá árinu 2013 og viðbyggingu við Sel-Hótel frá árinu 2014 við Mývatn, til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Meira »

Dýrin verða ekki til á einum degi

Í gær, 18:30 Morgunblaðið gengur í endurnýjun lífdaga í höndum Hildar Harðardóttur listhönnuðar sem býr til litskrúðug flugdýr í öllum stærðum og gerðum. Þau eiga nú hug hennar allan en Hildur hefur fengist við ýmis listform og rekið gallerí. Meira »

Fjórðungur ánægður með ríkisstjórnina

Í gær, 18:25 Ný ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar nýtur lítillar ánægju landsmanna. Fjórðungur er ánægður með nýja ríkisstjórn en rösklega 47% eru óánægð. Þetta kemur fram í nýrri könnun Maskínu um ánægju með nýja ríkisstjórn. Meira »

Átelur stjórnsýsluna harðlega

Í gær, 18:22 Atvinnuvegaráðuneytið hefur svarað bréfi Félags atvinnurekenda frá 2. janúar síðastliðnum, þar sem farið var fram á rökstuðning og gögn vegna ákvörðunar ráðuneytisins um að fjölga útboðum tollkvóta á búvörum yfir árið. Meira »

Sáu um leið að þetta væri Birna

Í gær, 17:44 Um leið og áhöfnin um borð í TF-Líf kom auga á lík á ströndinni rétt vestan af Selvogsvita fór ekki á milli mála að Birna Brjánsdóttir væri fundin. Aðstæður voru þannig á svartri klettaströndinni að á því lék enginn vafi, að sögn Björns Brekkan flugstjóra. Þyrlusveitin var að klára sitt leitarsvæði. Meira »

Opnuðu fyrir neyðarsíma

Í gær, 17:05 Utanríkisráðuneyti Grænlands opnaði á fimmtudag fyrir beinan neyðarsíma fyrir aðstandendur skipverja á grænlenska togaranum Polar Nanoq. Samkvæmt upplýsingum frá ráðuneytinu bárust fjölmargar hringingar og var einhverjum ábendingum komið áleiðis til íslensku lögreglunnar. Meira »

Polar Seafood gaf 1,6 milljónir

Í gær, 18:02 Slysavarnafélaginu Landsbjörg barst í dag styrkur að upphæð 1,6 milljónir króna, sem nemur 100.000 dönskum krónum, frá útgerðarfélaginu Polar Seafood sem meðal annars gerir út togarann Polar Nanoq. Meira »

Ráðherrar viðstaddir samstöðuviðburð

Í gær, 17:17 Að minnsta kosti þrír ráðherrar grænlensku ríkisstjórnarinnar tóku þátt í samstöðuathöfn í Nuuk í gærkvöldi, sem haldin var í minningu Birnu Brjánsdóttur. Samkvæmt upplýsingum frá ráðuneyti utanríkismála var fjölmennt við athöfnina en þar kveiktu viðstaddir á kertum, lögðu blóm í snjóinn og sungu sálma. Meira »

Lilja Björk bankastjóri Landsbankans

Í gær, 16:59 Lilja Björk Einarsdóttir, 43 ára verkfræðingur, hefur verið ráðin bankastjóri Landsbankans. Lilja mun hefja störf 15. mars næstkomandi. Meira »
Frá Kattholti
Munið að með því að gerast félagar í Kattavinafélagi Íslands styðið þið við star...
WV Bora 2004 árg
Til Sölu VW Bora 2004 Árgerð. Ekinn 117 Þús km. 1600 vél. Sjálfskiptur. Er á...
HÚSAVIÐGERÐIR
Viðgerðir og viðhald fasteigna er okkar fag. Húsaklæðning ehf. hefur í áratugi ...
Hermannaskyrta
Hermannaskyrta til sölu. Upplýsingar í síma: 8935005...
 
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboð...
Útboð nr. 13827 þróttur
Tilboð - útboð
ÚTBOÐ Reykja vík ur borg Innkaupadeil...
Samtök iðnaðarins
Tilboð - útboð
ÚTBOÐSÞING Verklegar framkvæmdir 2017 ...
Opinn fundur vegna skipulagstillögu
Fundir - mannfagnaðir
Opinn fundur vegna skipulagstillögu ...