Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð ...
Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð hafa þeir tekið upp persónufornafnið hen og það hefur bæði ratað í nýjustu útgáfu sænsku orðabókarinnar og í orðaforða hins opinbera.

Persónufornafnið hán verður kynnt til sögunnar í kennsluefni í beygingarfræði við Háskóla Íslands á komandi misseri en það er Eiríkur Rögnvaldsson prófessor sem á heiðurinn að þessari nýbreytni. Orðinu er ætlað að mæta ákveðinni þörf á persónufornafni þegar um er að ræða einstaklinga sem skilgreina sig sem kynsegin (e. gender queer) eða flæðigerva (e. gender fluid), þ.e. skilgreina sig hvorki sem karlkyns né kvenkyns.

Þess ber að geta að orðið hán er ekki hugarfóstur Eiríks heldur komast hann í kynni við það þegar hann sat í nýyrðanefnd Samtakanna '78 í haust.

„Þá setti ég mig aðeins inn í þessi mál og ástæðuna fyrir því að fólki finnst nauðsynlegt að hafa þarna sérstakt orð, sérstakt fornafn, og hvers vegna fólk villa ekki nota þetta hvorugkynsfornafn sem við höfum; það,“ segir Eiríkur.

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Hann segir hugmyndina að kynna orðið fyrir nemendum í beygingarfræði og skapa umræður. „Ég er ekkert að reka áróður fyrir [orðinu] í kennslu, heldur benda nemendum á að þetta sé til og svo ákveða þeir hvort þeir vilja nota það.“

Hán, há eða hé?

Hán er aðeins eitt þeirra orða sem menn hafa lagt til að fylli þetta tómarúm í tungumálinu en önnur eru til dæmis og . Í pistli sem birtur var á Knúzinu, knuz.wordpress.com, segir Alda Villiljós frá kynnum sínum af kynhlutlausa persónufornafninu hen, sem hefur skapað sér nokkurn sess í Svíþjóð, en hán segir babb hafa komið í bátinn þegar hán neyddist til að flytja aftur heim til Íslands.

„Það er nefnilega ekki til neitt persónufornafn á íslensku, svo að ég viti til, sem er hægt að nota á sama hátt og ensku fornöfnin og hið sænska,“ skrifar hán. „Ég gæti jú notað það en ég er ekki vitsmunalaus hlutur; ég er manneskja og finnst það bæði særandi og niðurlægjandi að vera kallað það.“

Frétt mbl.is: Kynhlutlaust fornafn í orðabókina

Þegar Eiríkur sagði frá fyrirætlun sinni um að bæta hán inn í kennsluefni sitt kom fljótt í ljós að það hafa ekki allir skilning á afstöðu Öldu og annarra sem upplifa sig utan karlkyns/kvenkyns flokkunarinnar. Þá sýndi það sig í ummælum við færslu prófessorsins að menn hafa ekki síður skoðanir á orðinu hán í málfræðilegu samhengi.

er búinn að taka "hán" inn í kennsluefni í beygingarfræði og ætlar að fjalla um það í kennslu á þessu misseri.

Posted by Eiríkur Rögnvaldsson on Wednesday, 6 January 2016

„Eitt er það nú að sumir segja að það sé ekkert hægt að búa til ný fornöfn. Öfugt við nafnorð, lýsingarorð og sagnir, þá séu fornöfn lokaður flokkur og við getum ekki bara bætt orðum í þann flokk,“ segir Eiríkur um skoðanaskiptin.

„Annað er það að menn segja þetta bara óþarfa; við höfum þetta fornafn það og það sé allt í lagi með það, við getum bara notað það og það sé ekki rétt að það sé notað í niðrandi tilgangi eða til að gera lítið úr fólki.“

Þessu segist Eiríkur ósammála. Þess séu fjölmörg dæmi að fólk notar orðið það með þessum hætti og nefnir bókina Hann var kallaður „þetta“ eftir Dave Pelzer. Þar sé að vísu um annað orð að ræða en meiningin sé sú sama. Þá segist hann heldur ekki samþykkja rök þeirra sem vilja meina að neikvæð notkun orðs eigi ekki að stjórna því að aðrir nota það, en hann hefur m.a. vísað til orðsins negri í þessu sambandi. „Það þýðir ekkert fyrir okkur að segja: „Ég ætla bara að nota negri því mér finnst það ekki neikvætt.“ Það er neikvætt í huga fólks.“

Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem ...
Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem á vordögum hlaut styrk úr Styrktarsjóði Áslaugar Hafliðadóttur til eflingar íslenskrar tungu.

Eiríkur segir að horfa verði til þess hvernig fólkið sem orðin eiga við um upplifa þau.

„Maður skynjar það þegar maður talar við fólk sem skilgreinir sig svona að það er því mikið hjartansmál hvernig vísað er til þess. Og það vill engin láta vísa til sín með það. Þannig að mér finnst þetta tilraun sem er allt í lagi að gera en svo verður að koma í ljós hvort þetta fær einhverja útbreiðslu.

Mér finnst líka mikilvægt að þetta er sprottið upp hjá því fólki sem notar þetta um sig sjálft. Þetta er ekki boð að ofan, þetta er ekki einhver málfarslögregla eða íslensk málnefnd eða háskólinn sem segir: „Þið skulið gera þetta svona.“ Það er dæmt til að mistakast. Þetta er sprottið upp úr grasrótinni, þess vegna finnst mér eðilegt að ég sem háskólakennari í íslensku kynni þetta,“ segir fræðamaðurinn.

Hán-hán-háni-háns

En þá vaknar sú spurning hvernig nota á orðið.

„Þetta er hugsað held ég þannig að þetta sé bræðingur úr hann og hún. Og það virkar ágætlega þannig, af því að á er tvíhljóð sem er samsett úr a og ú, sem sagt a-inu í hann og ú-inu í hún,“ útskýrir Eiríkur.

„Svo velta menn fyrir sér beygingunni og ég held að þeir sem nota þetta vilji beygja þetta hán-um hán-frá háni-til háns. Einhverjir hafa haft það á móti því að þetta minni á karlkyns beygingu en þetta er líkast hvorugkyns beygingu. Og ég sé það ekki sem galla að þetta minni á hvorugkyn, því ég held að þetta snúist útaf fyrir sig ekki um að fornafnið sé hvorugkyn heldur þetta orð það.“

Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.
Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.

Eiríkur segir hugsunina að á eftir hán fylgir lýsingarorð í hvorugkyni, þ.e. hán er gott, hán er fallegt, og svo framvegis, en fleirtölumynd þess sé þau; þau-um þau-frá þeim-til þeirra.

„Það í sjálfu sér er ekkert einsdæmi,“ segir Eiríkur, en þess ber að geta að í ummælum við Facebook-færslu hans hafa komið fram hugmyndir að öðrum og nýjum fleirtölumyndum.

„Í fyrsta lagi er þágufall og eignarfall fleirtölu eins hjá öllum þessum persónufornöfnum, sem sagt þeim og þeirra er karlkyn, kvenkyn og hvorugkyn, þannig að þetta sker sig ekki úr þannig. Og svo er ekkert einsdæmi að orð nýti fleirtölu annars orðs, samanber það að til dæmis fleirtalan þeir og þær er fleirtala bæði af persónufornöfnunum hann og hún, og líka ábendingarfornöfnunum og .“

Líkt og áður segir verður tíminn að leiða í ljós hvort hán skýtur rótum í tungumálinu.

„Mér leist ekkert á hán þegar ég heyrði það fyrst. En það er með þetta eins og annað; maður þarf að venjast hlutunum. Maður þarf að venjast nýjum orðum og ég er alveg orðinn vanur þessu núna,“ segir Eiríkur.

mbl.is

Innlent »

Hús Framsóknarflokksins fyrir aðkasti

19:00 Talsverður erill var hjá lögreglunni á Sauðárkróki um helgina. Margt var af utanaðkomandi fólki en um helgina var réttað í Laufskálarétt í Hjaltadal. Í gærkvöldi var síðan fagnað á Laufskálaréttarballi í reiðhöllinni Svaðastöðum á Sauðárkróki. Meira »

Tekinn á 171 km hraða á Reykjanesbraut

18:31 Lögreglan á Suðurnesjum stöðvaði ökumann á 171 kílómetra hraða á Reykjanesbraut við Voga klukkan 11.54 í morgun. Ökumaður var sviptur ökuréttindum á staðnum. Hann er grunaður um akstur undir áhrifum. Meira »

Olli hneykslan vegfarenda

18:11 Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu barst í dag tilkynning um karlmann í annarlegu ástandi í miðborginni. Maðurinn var búinn að koma sér fyrir inni í bifreið eftir að hafa brotið rúðu bílsins til að komast þar inn. Í ljós kom að maðurinn var eigandi bílsins en var ekki með bíllyklana á sér. Meira »

Liggur fyrir að ég styð Sigmund

17:52 „Það hefur alltaf legið fyrir að ég styð Sigmund Davíð til formennsku, það er klárt,“ segir Gunnar Bragi Sveinsson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Gunnar Bragi ætlar ekki að bjóða sig fram til varaformanns en mun hvetja Lilju Dögg Alfreðsdóttur utanríkisráðherra til að bjóða sig fram. Meira »

Óttaðist að gæsirnar færu sér að voða

17:21 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu fæst við hin fjölbreyttustu mál í daglegu starfi sínu og ekki eru þau öll tengd lögbrotum. Þannig barst lögreglu um hálfeittleytið í dag beiðni um aðstoð vegna gæsahóps sem var staddur á gatnamótum Ármúla og Vegmúla. Meira »

Verðbólga ekki mæld með sama hætti

17:09 Vilhjálmur Birgisson, formaður Verkalýðsfélags Akraness, segir verðtryggðar skuldir íslenskra heimila hafa hækkað 100 milljörðum meira frá 1. janúar 2013 af því að verðbólga sé ekki mæld með sama hætti hér á landi og í öðrum Evrópuríkjum. Meira »

Lilja Dögg styður Sigmund Davíð

15:47 Lilja Dögg Alfreðsdóttir utanríkisráðherra styður Sigmund Davíð Gunnlaugsson til áframhaldandi formennsku, en kosið verður á milli þeirra Sigmundar og Sigurðar Inga Jóhannssonar á flokksþingi Framsóknarflokksins næstu helgi. Meira »

„Hjarta mitt er fullt af sorg“

16:14 „Ég veit ekki hvað ég á að segja, en einmitt núna er hjarta mitt fullt af sorg. Ég var að fá þær fréttir að ég og fjölskylda mín verðum að yfirgefa landið innan viku.“ Þetta skrifar Liridon Destani, makedónískur unglingur sem biðlar til fólks að hjálpa fjölskyldu sinni. Meira »

Steinunn Ýr formaður Kvennahreyfingarinnar

15:45 Steinunn Ýr Einarsdóttir var kjörin formaður Kvennahreyfingar Samfylkingarinnar á ársfundi hreyfingarinnar, sem haldinn var að loknum lokuðum flokkstjórnarfundi. Meira »

Forsetinn bar kyndil friðar

15:05 Guðni Th. Jóhannesson forseti leiddi hlaupara í heiðurshring með kyndil Sri Chimnoy-heimseiningarfriðarhlaupsins á Kópavogsvelli í dag. Hringurinn var farinn eftir Hjartadagshlaupið sem fór fram í dag og forsetinn tók þátt í. Meira »

2,9 stiga skjálfti nærri Hveragerði

13:59 Skjálfti af stærðinni 2,9 mældist 2,2 km norðan við Hveragerði í norðanverðum Rjúpnabrekkum kl. 12.31. Samkvæmt upplýsingum á vef Veðurstofu Íslands fannst skjálftinn vel í Hveragerði en tilkynningar þess efnis bárust í gegnum vefinn. Meira »

Brigsl, svik og óheiðarleiki

13:45 Vigdís Hauksdóttir, þingmaður Framsóknarflokksins, segir þá stöðu sem upp er komin í flokknum bestu leiðina til að tryggja að Framsóknarflokkurinn lifi ekki fram að 100 ára afmælinu. Færi svo yrði það alfarið á ábyrgð Sigurðar Inga Jóhannssonar varaformanns flokksins og forsætisráðherra. Meira »

Hefur ekki áhyggjur af Viðreisn

12:29 Viðreisn virðist ekki hafa áhrif á fylgi Sjálfstæðisflokksins að mati Bjarna Benediktssonar heldur setur nýja framboðið frekar þak á það fylgi sem aðrir nýir flokkar geta fengið. Hann hafi minni áhyggjur af Viðreisn en ef fram væri kominn skýr valkostur við Sjálfstæðisflokkinn á vinstri vængnum. Meira »

Hundsgelt og bjölluónæði

11:50 Óskað var eftir aðstoð lögreglu vegna stöðugs hundsgelts frá húsi í póstnúmeri 220 í morgun. þegar lögregla kom á vettvang kom í ljós að heimilishundurinn hafði lokast úti á svölum og eigandi hans ekki orðið þess var. Meira »

Stormur að ganga niður á Vestfjarðamiðum

09:59 Hvasst hefur verið á Vestfjörðum og á miðunum þar frá því í gær. Veður er nú orðið mun skaplegra á landi en Veðurstofan spáir því að stormur á miðunum gangi smám saman niður með deginum. Áfram verði þó nokkuð hvasst. Meira »

Systkini takast á í kosningunum

12:17 Systkini munu etja kappi í komandi þingkosningum. Um er að ræða Benedikt Jóhannesson, formann Viðreisnar, og Guðrúnu Zoëga verkfræðing. Benedikt skipar 1. sæti á lista Viðreisnar í Norðausturkjördæmi en Guðrún er í 15. sæti á framboðslista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík suður. Meira »

Voru búin að ákveða að setja Sigmund af

11:32 Þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var á leið frá Bessastöðum örlagaríkan þriðjudag í apríl, var þingflokkur Framsóknarmanna að taka ákvörðun um að setja forsætisráðherrann af og biðja varaformann flokksins og þingflokksformanninn að fara á fund Sjálfstæðismanna til að ræða áframhaldið. Meira »

Vita ekki um örlög ættingja og vina

09:30 Mannfall varð í hverfinu í borginni Aleppo þar sem Khattab al-Mohammad og fjölskylda hans bjuggu, áður en þau komu til Íslands sem flóttamenn, í sprengjuárásum stjórnarhersins í gær. Khattab segir erfitt að fá fregnir af vinum og ættingjum í borginni og þungbært sé að geta ekkert gert. Meira »
Kortasaga Íslands til sölu
Kortasaga Íslands 1+2 til sölu. Verð aðeins 25 þús. saman. Uppl. í s. 772-2990 e...
Suzuki Grand vitarar 7 manna
Til sölu Mjög vel með farinn Suzuki Grand Vitara xl 7 manna árg. 2003. Ekinn 162...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, mor...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9. Fél...
Skipulagsmál
Tilkynningar
Rangárþing eystra Auglýsing um skipul...
Fundarboð
Fundir - mannfagnaðir
Kjördæmisráð Sjálfstæðisflokksins ...