Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð ...
Sumir upplifa sig utan hinnar hefðbundnu karlkyns/kvenkyns skilgreiningar. Í Svíþjóð hafa þeir tekið upp persónufornafnið hen og það hefur bæði ratað í nýjustu útgáfu sænsku orðabókarinnar og í orðaforða hins opinbera.

Persónufornafnið hán verður kynnt til sögunnar í kennsluefni í beygingarfræði við Háskóla Íslands á komandi misseri en það er Eiríkur Rögnvaldsson prófessor sem á heiðurinn að þessari nýbreytni. Orðinu er ætlað að mæta ákveðinni þörf á persónufornafni þegar um er að ræða einstaklinga sem skilgreina sig sem kynsegin (e. gender queer) eða flæðigerva (e. gender fluid), þ.e. skilgreina sig hvorki sem karlkyns né kvenkyns.

Þess ber að geta að orðið hán er ekki hugarfóstur Eiríks heldur komast hann í kynni við það þegar hann sat í nýyrðanefnd Samtakanna '78 í haust.

„Þá setti ég mig aðeins inn í þessi mál og ástæðuna fyrir því að fólki finnst nauðsynlegt að hafa þarna sérstakt orð, sérstakt fornafn, og hvers vegna fólk villa ekki nota þetta hvorugkynsfornafn sem við höfum; það,“ segir Eiríkur.

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Hann segir hugmyndina að kynna orðið fyrir nemendum í beygingarfræði og skapa umræður. „Ég er ekkert að reka áróður fyrir [orðinu] í kennslu, heldur benda nemendum á að þetta sé til og svo ákveða þeir hvort þeir vilja nota það.“

Hán, há eða hé?

Hán er aðeins eitt þeirra orða sem menn hafa lagt til að fylli þetta tómarúm í tungumálinu en önnur eru til dæmis og . Í pistli sem birtur var á Knúzinu, knuz.wordpress.com, segir Alda Villiljós frá kynnum sínum af kynhlutlausa persónufornafninu hen, sem hefur skapað sér nokkurn sess í Svíþjóð, en hán segir babb hafa komið í bátinn þegar hán neyddist til að flytja aftur heim til Íslands.

„Það er nefnilega ekki til neitt persónufornafn á íslensku, svo að ég viti til, sem er hægt að nota á sama hátt og ensku fornöfnin og hið sænska,“ skrifar hán. „Ég gæti jú notað það en ég er ekki vitsmunalaus hlutur; ég er manneskja og finnst það bæði særandi og niðurlægjandi að vera kallað það.“

Frétt mbl.is: Kynhlutlaust fornafn í orðabókina

Þegar Eiríkur sagði frá fyrirætlun sinni um að bæta hán inn í kennsluefni sitt kom fljótt í ljós að það hafa ekki allir skilning á afstöðu Öldu og annarra sem upplifa sig utan karlkyns/kvenkyns flokkunarinnar. Þá sýndi það sig í ummælum við færslu prófessorsins að menn hafa ekki síður skoðanir á orðinu hán í málfræðilegu samhengi.

er búinn að taka "hán" inn í kennsluefni í beygingarfræði og ætlar að fjalla um það í kennslu á þessu misseri.

Posted by Eiríkur Rögnvaldsson on Wednesday, 6 January 2016

„Eitt er það nú að sumir segja að það sé ekkert hægt að búa til ný fornöfn. Öfugt við nafnorð, lýsingarorð og sagnir, þá séu fornöfn lokaður flokkur og við getum ekki bara bætt orðum í þann flokk,“ segir Eiríkur um skoðanaskiptin.

„Annað er það að menn segja þetta bara óþarfa; við höfum þetta fornafn það og það sé allt í lagi með það, við getum bara notað það og það sé ekki rétt að það sé notað í niðrandi tilgangi eða til að gera lítið úr fólki.“

Þessu segist Eiríkur ósammála. Þess séu fjölmörg dæmi að fólk notar orðið það með þessum hætti og nefnir bókina Hann var kallaður „þetta“ eftir Dave Pelzer. Þar sé að vísu um annað orð að ræða en meiningin sé sú sama. Þá segist hann heldur ekki samþykkja rök þeirra sem vilja meina að neikvæð notkun orðs eigi ekki að stjórna því að aðrir nota það, en hann hefur m.a. vísað til orðsins negri í þessu sambandi. „Það þýðir ekkert fyrir okkur að segja: „Ég ætla bara að nota negri því mér finnst það ekki neikvætt.“ Það er neikvætt í huga fólks.“

Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem ...
Eiríkur, lengst til hægri á myndinni, var einn fjögurra sem á vordögum hlaut styrk úr Styrktarsjóði Áslaugar Hafliðadóttur til eflingar íslenskrar tungu.

Eiríkur segir að horfa verði til þess hvernig fólkið sem orðin eiga við um upplifa þau.

„Maður skynjar það þegar maður talar við fólk sem skilgreinir sig svona að það er því mikið hjartansmál hvernig vísað er til þess. Og það vill engin láta vísa til sín með það. Þannig að mér finnst þetta tilraun sem er allt í lagi að gera en svo verður að koma í ljós hvort þetta fær einhverja útbreiðslu.

Mér finnst líka mikilvægt að þetta er sprottið upp hjá því fólki sem notar þetta um sig sjálft. Þetta er ekki boð að ofan, þetta er ekki einhver málfarslögregla eða íslensk málnefnd eða háskólinn sem segir: „Þið skulið gera þetta svona.“ Það er dæmt til að mistakast. Þetta er sprottið upp úr grasrótinni, þess vegna finnst mér eðilegt að ég sem háskólakennari í íslensku kynni þetta,“ segir fræðamaðurinn.

Hán-hán-háni-háns

En þá vaknar sú spurning hvernig nota á orðið.

„Þetta er hugsað held ég þannig að þetta sé bræðingur úr hann og hún. Og það virkar ágætlega þannig, af því að á er tvíhljóð sem er samsett úr a og ú, sem sagt a-inu í hann og ú-inu í hún,“ útskýrir Eiríkur.

„Svo velta menn fyrir sér beygingunni og ég held að þeir sem nota þetta vilji beygja þetta hán-um hán-frá háni-til háns. Einhverjir hafa haft það á móti því að þetta minni á karlkyns beygingu en þetta er líkast hvorugkyns beygingu. Og ég sé það ekki sem galla að þetta minni á hvorugkyn, því ég held að þetta snúist útaf fyrir sig ekki um að fornafnið sé hvorugkyn heldur þetta orð það.“

Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.
Svona mun hán birtast nemendum Eiríks í kennsluefninu í beygingarfræði.

Eiríkur segir hugsunina að á eftir hán fylgir lýsingarorð í hvorugkyni, þ.e. hán er gott, hán er fallegt, og svo framvegis, en fleirtölumynd þess sé þau; þau-um þau-frá þeim-til þeirra.

„Það í sjálfu sér er ekkert einsdæmi,“ segir Eiríkur, en þess ber að geta að í ummælum við Facebook-færslu hans hafa komið fram hugmyndir að öðrum og nýjum fleirtölumyndum.

„Í fyrsta lagi er þágufall og eignarfall fleirtölu eins hjá öllum þessum persónufornöfnum, sem sagt þeim og þeirra er karlkyn, kvenkyn og hvorugkyn, þannig að þetta sker sig ekki úr þannig. Og svo er ekkert einsdæmi að orð nýti fleirtölu annars orðs, samanber það að til dæmis fleirtalan þeir og þær er fleirtala bæði af persónufornöfnunum hann og hún, og líka ábendingarfornöfnunum og .“

Líkt og áður segir verður tíminn að leiða í ljós hvort hán skýtur rótum í tungumálinu.

„Mér leist ekkert á hán þegar ég heyrði það fyrst. En það er með þetta eins og annað; maður þarf að venjast hlutunum. Maður þarf að venjast nýjum orðum og ég er alveg orðinn vanur þessu núna,“ segir Eiríkur.

mbl.is

Innlent »

Ráðþrota, þreytt, sár og reið

17:58 Steinunn Hannesdóttir og maðurinn hennar sitja uppi með einbýlishús sem þau keyptu fyrir þremur árum og kostaði 71 milljón króna. Þau hafa þó aldrei búið þar, en myglusveppur greindist í húsinu eftir undirritun kaupsamnings. Dómstóll hefur þó gert þeim að standa skil á öllum greiðslum. Meira »

Buðu sýrlensku flóttafólki Gullna hringinn

17:56 Sýrlenska flóttafólkið sem komið hefur til Íslands í ár og fyrra var um helgina boðið að skoða Gullna hringinn. Það var ferðaþjónustufyrirtækið Guide to Iceland sem stóð fyrir ferðinni í samstarfi við Rauða krossinn. Meira »

Loksins stór fiskur á austfirsku miðunum

17:29 Ísfisktogarinn Barði NK kom sneisafullur til Neskaupstaðar í nótt, með 112 tonn, og var uppistaða aflans stór og fallegur þorskur. Að undanförnu hefur einungis fengist smár fiskur á hefðbundnu austfirsku togaramiðunum en nú er þar loksins genginn stór fiskur, að sögn Bjarna Más Hafsteinssonar sem var í fyrsta sinn í skipstjórastól Barða í veiðiferðinni. Meira »

Lögfesting samningsins mikilvægt réttindamál

17:25 Þorsteinn Víglundsson félagsmálaráðherra segir ummæli sín þess efnis að stjórnarandstaðan hafi hindrað framgang frumvarps um þjónustu við fatlað fólk vera á misskilningi byggð. Meira »

Öryggismálin ráðherrunum ofarlega í huga

17:07 Norræn samvinna og ýmis alþjóða- og öryggismál voru viðfangsefnin á fyrri degi sumarfundar forsætisráðherra Norðurlandanna sem nú fer fram í Bergen í Noregi. Í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu segir að mikilvægi baráttunnar gegn hryðjuverkum og öfgasamtökum hafi verið ráðherrunum ofarlega í huga. Meira »

Tómas fékk rautt nef, Ólafur ekki

17:00 Margar af styttum borgarinnar fengu á sig rautt nef í dag þegar Ungmennaráð Unicef gekk um miðbæinn og skellti rauðum nefjum á þær styttur sem eru með nef sem eru innan seilingar. Framtakið var þáttur í átakinu Dagur rauða nefsins sem verður þann 9. júní og er stærsta fjáröflun Unicef á Íslandi. Meira »

Gjaldtaka borgarinnar ólögmæt?

16:23 Færa má sterk rök fyrir því að innheimta Reykjavíkurborgar á svokölluðum innviðagjöldum sé ólögmæt. Þetta kemur fram í minnisblaði sem lögmannsstofan LEX vann fyrir Samtök iðnaðarins og hefur nú verið opinberað. Meira »

Hringdi 271 sinnum á 8 dögum

16:38 Hæstiréttur staðfesti í dag úrskurð héraðsdóm um að karlmaður skyldi sæta nálgunarbanni og verði bannað að koma að heimili barnsmóður sinnar eða nálgast hana og vera í innan við 50 metra fjarlægð frá henni. Meira »

Framkvæmdastjóri án þess að muna það

16:13 Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi í síðustu viku karlmann á fertugsaldri í sjö mánaða skilorðsbundið fangelsi og til að greiða rúmlega 30 milljóna króna sekt til ríkissjóðs fyrir meiriháttarbrot gegn skatta- og bókhaldslögum, sem framkvæmdastjóri einkahlutafélags. Meira »

Einn bíll keyptur síðustu þrjú ár

16:03 Forsætisráðuneytið hefur keypt eina bifreið frá árinu 2014 og var hún keypt að undangengnu útboðsferli hjá Ríkiskaupum. Bifreiðin sem keypt var er af tegundinni Mercedes Benz S 350 Blue Tec Sedan árgerð 2015 og er eldsneytisgjafi hennar dísilolía. Meira »

Malín búin að áfrýja dóminum

15:49 Malín Brand hefur áfrýjað dómi héraðsdóms Reykjavíkur þar sem hún var dæmd í 12 mánaða fangelsi, þar af 9 mánuði skilorðsbundna, fyrir fjárkúgun til Hæstaréttar. Mál hennar er komið á áfrýjunarskrá Hæstaréttar og staðfestir verjandi hennar að hann hafi áfrýjað hennar hlut málsins. Meira »

Áfram í varðhaldi vegna hnífstungu

15:28 Karlmaður var dag úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald til 23. júní, en hann er grunaður um tilraun til manndráps með því að hafa stungið ann­an mann með hníf í höfuðið. Kom til rysk­inga milli mann­anna þegar sá sem varð fyr­ir árás­inni fór ásamt konu að sækja bíl sem kon­an hafði lánað meint­um árás­ar­manni. Meira »

Sólveig bjó til „lítið skrímsli“

15:14 Facebook-hópurinn Keypt í Costco Ísl. Myndir og verð. er orðinn einn stærsti stærsti Facebook-hópur landsins, en í hópnum eru tæplega 62 þúsund meðlimir. Hann er orðinn stærri en Góða systir, sem telur um 51 þúsund meðlimi. Meira »

„Húsbók“ fylgi með seldu húsnæði

14:46 Á ráðstefnu um veggjatítlur og myglusveppi sem var haldin á Nauthól í morgun lagði Katrín Júlíusdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja, til að eins konar húsbók fylgdi með hverju húsnæði sem keypt væri þannig að nýir eigendur geti séð þær endurbætur sem hafi verið gerðar á húsnæðinu. Meira »

Veiktist og ók á vegg

14:40 Sendiferðabíll ók á afturhlið bílskúrs í Háaleitishverfi í Reykjavík í hádeginu í dag. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu fékk bílstjórinn flogakast og missti stjórn á bifreiðinni. Meira »

Brúar „gamli“ Páll bilið í Eyjum?

14:56 Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum afhendir Gullbergið VE um miðjan júlí, en skipið var í vetur selt til Noregs. Hugsanlegt er að fyrirtækið kaupi gamla Pál Pálsson ÍS af Hraðfrystihúsinu - Gunnvöru hf. Meira »

Snældurnar tækifæri en ekki ógn

14:45 Þegar skólar banna hluti sem börn hafa áhuga á verður til gjá á milli nemenda og skólans og þá er nærtækara að nota áhugann til kennslu. Svokallaðar snældur eru ekki ógn heldur tækifæri til að nýta áhuga nemenda til kennslu. Þetta segir Ingvi Hrannar Ómarsson, sem starfar við skólaþróun. Meira »

Hélt að dælan væri biluð

13:55 Klukkan 15.45 í dag eru nákvæmlega 9 ár liðin frá Suðurlandsskjálfta. Skjálftinn mældist 6,1 stig og átti upp­tök sín suðvest­ur af Sel­fossi, skammt frá Ingólfsfjalli. Meira »

Vilborg Arna klífur Everest 2017

ICELANDIC and ENGLISH f. foreigners - ÍSLENSKA f.útl - ENSKA -
Byrja/Start: 29/5, 26/6 - FRÍ - 4/9, 9/10, 6/11, 4/12:, 8/1: 4 vikur/weeks x 5 ...
Smart föt, fyrir smart konur !
Nýjar vörur streyma inn - alltaf eitthvað skemmtilegt í gangi My-Style - Tísku...
Til sölu Holy Camp tjaldvagn 1998 árger
Til sölu Holy Camp tjaldvagn 1998 árgerð en í toppstandi Vagninn er með góðum ge...
Olíumálverk eftir Ásgrím Jónsson
Olíumálverk eftir Ásgrím Jónsson, málað í Húsafelli. Stærð ca. 70x63 cm. Uppl í ...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar Smíðar, útskurður, pappamódelas...
Skipulagsauglýsing
Tilkynningar
Borgarbyggð Skipulagsauglýsingar Sv...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Síldarvinnslunnar...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...