Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Vill áfram fara um Teigsskóg

17:32 „Vegagerðin mun nú rýna álit Skipulagsstofnunar og taka saman rök og skýringar við ýmsum ábendingum og álitaefnum sem fram koma í álitinu, og reiknar síðan með að sækja um framkvæmdaleyfi fyrir lagningu vegar samkvæmt leið Þ-H til sveitarstjórnar Reykhólahrepps.“ Meira »

Saknaði skyrsins að heiman

17:00 Íslenska skyrið hefur slegið rækilega í gegn í Bandaríkjunum, og er það m.a. Smára Ásmundssyni að þakka, stofnanda Smári Organics sem framleiðir eina lífræna skyrið á Bandaríkjamarkaði. Fyrirtækið, sem er með aðsetur í Kaliforníu, selur skyrið í um 3.000 verslunum um landið allt. Meira »

Vegurinn liggi ekki um Teigsskóg

16:59 Skipulagsstofnun telur að allir þeir fimm kostir sem lagðir hafi verið fram vegna lagningar Vestfjarðavegar á milli Bjarkalundar og Skálaness um Þorskafjörð, Djúpafjörð og Gufufjörð hafi neikvæð áhrif á náttúruminjar sem njóti verndar samkvæmt lögum. Meira »

Logi skaut föstum skotum á Viðreisn

16:51 „Viðreisn var ekki eini flokkurinn sem talaði um peningamál fyrir kosningar. Hann var hins vegar fyrsti flokkurinn til þess að hlaupa frá málflutningi sínum, eða var hann ekki stofnaður vegna ágreinings við Sjálfstæðisflokkinn um peningamál?“ Meira »

Ímynd og orðspor fyrirtækisins í húfi

16:12 „Ég hef verulegar áhyggjur af starfsemi United Silicon í Reykjanesbæ. Nú berast stöðugt fréttir af mengun frá kísilverinu og að laun starfsmanna samræmist ekki þeim væntingum sem bæjarbúar höfðu þegar fyrirtækið var að koma sér fyrir í bæjarfélaginu.“ Meira »

Guðlaugur fundar með Lavrov

15:56 Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra ávarpar alþjóðlega norðurslóðaráðstefnu í Arkhangelsk í Rússlandi á morgun og mun, í tengslum við ráðstefnuna, eiga fund með Sergei Lavrov, utanríkisráðherra Rússlands, ásamt utanríkisráðherrum Noregs og Danmerkur. Meira »

Viltu vinna eina og hálfa milljón?

15:19 Lumar þú á snjallri hugmynd um hvernig hægt er að nýta lághitavatn á Norðurlandi eystra? Þá gætirðu eignast eina og hálfa milljón króna. Blásið hefur verið til hugmyndasamkeppni, með áherslu á nýtingu heita vatnsins í Vaðlaheiðargöngunum. Meira »

Fjarlægðu númer af 180 ökutækjum

15:43 Um helgina fjarlægði lögreglan skráningarnúmer af 180 ökutækjum víðs vegar á höfuðborgarsvæðinu, en þau voru ýmist ótryggð eða óskoðuð og jafnvel hvort tveggja. Meira »

Er ekki um að gera að sjá veisluna?

15:05 Steingrímur J. Sigfússon, þingmaður VG, spurði fjármálaráðherra um gengisþróun og afkomu útflutningsgreina á Alþingi í dag. Eins og kom fram í gær hefur HB Grandi boðað endalok botnfiskvinnslu fyrirtækisins á Akranesi og 93 starfsmönnum verður sagt upp. Meira »

Þjóðleikhúsið vill leikfangafígúrur

14:54 Í tilefni af sýningu Þjóðleikhússins á Álfahöllinni eftir Þorleif Örn Arnarsson, óskar Þjóðleikhúsið eftir því að fá leikfangafígurur í ýmsum stærðum og gerðum gefins. Meira »

Uppsagnir ekki í farvatninu í Eyjum

14:44 Engar hópuppsagnir eru í farvatninu hjá Vinnslustöðinni í Vestmannaeyjum. Þetta segir Sigurgeir Brynjar Kristgeirsson, framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar, í samtali við mbl.is í kjölfar frétta af mögulegri lokun botnfiskvinnslu HB Granda á Akranesi. Meira »

Ekkert heitt vatn í Efra Breiðholti

14:42 Á morgun, miðvikudaginn 29. mars, kl. 08:30-19:00 verður lokað fyrir heita vatnið í Efra Breiðholti (Fell, Berg og Hólar).   Meira »

Reiðarslag og „kerfismartröð“

14:33 Þróun mála á Akranesi, þar sem HB Grandi hefur boðað endalok bolfiskvinnslu fyrirtækisins og uppsögn 93 starfsmanna, var meðal þess sem bar á góma á Alþingi í dag. Þingmönnum þóttu tíðindin augljóslega alvarleg en skiptar skoðanir voru á því hvert rekja mætti vandann. Meira »

Strákarnir eru spólgraðir í þig

14:02 „Það er eiginlega algengara frekar en ekki að einhver sé að atast í þér og kommenta á það hvernig þú lítur út á þeim skemmtunum þar sem áfengi er haft um hönd,“ segir tónlistarkonan Elísabet Ormslev. Hún segir verstu upplifun sína af slíku áreiti hafa átt sér stað í litlum bæ úti á landi. Meira »

Guðni Th. á leið til fundar við Pútín

13:16 Guðni Th. Jó­hann­es­son, for­seti Íslands, er nú á leið til Arkhangelsk í Rússlandi þar sem hann tekur þátt í pall­borðsum­ræðum á ráðstefn­unni The Arctic: Ter­ritory of Dia­logue ásamt Sauli Ni­inisto, for­seta Finn­lands, og Vla­dimír Pútín, for­seta Rúss­lands. Meira »

WOW Cyclothon safnar áheitum fyrir Landsbjörg

14:16 WOW Cyclothon hjólreiðakeppnin verður haldin í sjötta sinn dagana 20.-23. júní. Í ár munu öll áheit sem keppendur safna renna til Slysavarnafélagsins Landsbjargar Meira »

Sýndi veikleika sína í Brúneggjamálinu

13:16 Veikleikar Matvælastofnunnar sýndu sig í Brúneggjamálinu og þarf að draga af því lærdóm. Stofnunin veigraði sér við því að ganga fram að fullum þunga og að hluta til einkenndust viðbrögð á of mikilli varfærni í ákvarðanatöku. Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslu um stjórnun og starf Matvælastofnunar Meira »

Óþolandi ástand fyrir íbúana

13:15 Gert er ráð fyrir mjög hertum takmörkunum á rútuumferð í miðborginni í tillögum stýrihóps borgarinnar sem birtar voru fyrr í mánuðinum. Takmarkanirnar ná til stórra og lítilla rúta og breyttra jeppa. Meira »
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Starfsmaður óskast
Önnur störf
Starfsmaður óskast Vegna mikilla v...
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboðs...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl 9, Göng...