Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Hitinn gæti orðið sá mesti í sumar

15:17 Spáð er allt að 20 stiga hita suðvestanlands síðdegis í dag, samkvæmt Veðurstofu Íslands. Hitinn í Reykjavík er komin í um 18 gráður sem er með því mesta sem hann hefur náð í sumar. Meira »

Framlög til ÍSÍ verða stóraukin

14:25 Fulltrúum sérsambanda á vegum ÍSÍ var tilkynnt á fundi í hádeginu að til standi að stórauka framlög til íþróttafólks og sérsambanda innan sambandsins á næstu árum. Samkvæmt heimildum mbl.is er um að ræða þriggja ára samning. Meira »

Þyrla sótti brennt barn

14:20 Þyrla Landhelgisgæslunnar sótti brennt fjögurra mánaða gamalt barn í Þjórsárdal í dag.  Meira »

Íbúum fjölgar í Garði

14:18 Mikil umskipti hafa átt sér stað í Garði á Reykjanesi þar sem íbúum hefur fjölgað um fjögur prósent það sem af er ári.  Meira »

„Þetta er búið og gert“

13:43 „Hvað sem mönnum kann að finnast þá er þetta bara búið og gert,“ segir Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, um þau ummæli Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins, að ekki sé víst að þingkosningar fari fram í haust. Meira »

Fer yfir stöðuna með lögreglunni

13:15 „Ég á von á því að hitta lögregluna í vikunni til að fara yfir stöðuna í málinu,“ segir Davíð Þór Björgvinsson, settur ríkissaksóknari í Guðmundar- og Geirfinnsmálinu. Meira »

Opnað fyrir tillögur

12:11 Opnað hefur verið fyrir innsendar tillögur í Byggðaáætlun 2017–2023. Hver sem er má senda inn tillögur og verða þær lagðar fyrir verkefnisstjórn áætlunarinnar. Meira »

Bjóða safninu aðstöðu í Perlunni

12:35 Einkahlutafélagið Perla norðursins, sem hyggst setja upp veglega náttúrusýningu í Perlunni, hefur boðið Náttúruminjasafni Íslands endurgjaldslausa aðstöðu í húsinu. Stofnunin hefur ekki haft eigið húsnæði til sýningarhalds eftir að hún var sett á laggirnar árið 2007. Meira »

Miðast allt við kosningar í haust

12:09 Formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs segist ekki hafa trú á öðru en að þingkosningar fari fram í haust eins og stefnt hafi verið að þrátt fyrir ummæli Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins, um að það sé ekki víst. Meira »

Rugby-landsliðið lenti í 4. sæti

12:04 Íslenska landsliðið í rugby hafnaði í fjórða sæti í 2. deild Evrópumótsins í ólympísku rugby sem fram fór í bænum Esztomgen í Ungverjalandi um helgina. Meira »

Meirihlutinn vill ekki í ESB

11:53 Meirihluti Íslendinga vill ekki ganga í Evrópusambandið samkvæmt niðurstöðum nýrrar skoðanakönnunar MMR líkt og verið hefur undanfarin ár. Samkvæmt könnuninni eru 55,5% andvíg því að ganga í sambandið en 24,7% hlynnt því. Meira »

„Ætlar að snúa atburðarásinni við“

11:15 „Það hefur verið hálfvandræðaleg þögn innan Framsóknarflokksins um málefni Sigmundar Davíðs. Það bendir til þess að það er ekki óbrotin samstaða um að hann snúi aftur,“ segir Grétar Þór Eyþórsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskólann á Akureyri, um endurkomu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í stjórnmálin. Meira »

Hótar því að öll mál verði stöðvuð

10:26 „Við skulum hafa eitt á hreinu – það munu engin mál komast í gegn ef við fáum ekki kjördag um leið og þing kemur aftur saman.“ Meira »

Segja niðurstöðuna fullkomlega lögmæta

08:39 Brim hf., minnihlutaeigandi í Vinnslustöðinni, fer fram á að fulltrúar meirihlutans bíði niðurstöðu yfirstandandi rannsóknar Hlutafélagaskrár á gjörðum þeirra á aðalfundi 6. júlí sl. áður en boðað verði til hluthafafundar. Meira »

Yfir þúsund túristar

07:57 „Þetta er metár í komu farþegaskipa. Það verða hátt í fjörutíu skemmtiferðaskip sem koma hér við í ár,“ segir Páll Marvin Jónsson, formaður Ferðamálasamtaka Vestmannaeyja. Meira »

Tveir skjálftar í Kötluöskjunni

09:39 Tveir jarðskjálftar urðu í nótt í norðanverðri Kötluöskjunni í Mýrdalsjökli en stærð þeirra var um 3,2. Um tíu skjálftar fylgdu í kjölfarið. Meira »

Sandurinn skiptir litum

08:18 Mýrdalssandur skiptir litum með gróðrinum. Nú hefur skærgulur litur bæst við þann bláa, græna og svarta.  Meira »

Næstu tvær vikur verða þyngstar

07:37 Aukið álag er á starfsfólki Landspítalans yfir sumartímann vegna manneklu sem tengist sumarfríum. Af þeim sökum eru 63 sjúkrarúm ekki í notkun, en það eru um 10% allra sjúkrarúma á spítalanum. Meira »
EVERLIFT 4 pósta 4 og 5 tonna bílalyftur
EVERLIFT 4 og 5 tonna 4 pósta bílalyftur. Val á sliskjum 4,6 upp í 6 metrar, ...
Ertu komin í saumaskap ??
Nýjar og notaðar saumavélar í úrvali. Nýjar vélar með 3 ára ábyrgð. Notaðar véla...
Höfuðverkur, endalaus þreyta, svefnleysi
Er með til leigu OZONE lofthreinsitæki. Eyðir ólykt, m.a. myglu-gró/svepp, dýr...