Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Kallaði fanga „helvítis asna“

15:15 Umboðsmaður Alþingis segir að svör og viðbrögð stjórnvalda við kvörtunum fanga á Litla-Hrauni sem sagði starfsmann fangelsisins hafa kallað sig „helvítis asna“, hefðu ekki verið í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti. Meira »

Stefnt að útboði sjúkraflugs

15:10 Tekin hefur verið ákvörðun af hálfu velferðarráðuneytisins um gerð kröfulýsingar sem verði hluti samnings um sjúkraflug. Tímalína útboða verður ákveðin fljótlega í samráði við Sjúkratryggingar íslands með það að markmiði að tryggja vandaðan undirbúning á öllum stigum og möguleika umbjóðenda til að undirbúa tilboð. Meira »

Fundað stíft um raflínumálið

14:44 Fundað hefur verið í tvígang í atvinnuveganefnd Alþingis í dag um frumvarp ríkisstjórnarinnar um nýtt framkvæmdaleyfi fyrir Þeistareykjalínu 1 og Kröflulínu 4 vegna iðnaðarsvæðisins á Bakka þar sem gestir hafa verið kallaðir fyrir nefndina. Meira »

Meirihlutinn vill sem fyrr ekki í ESB

14:05 Meirihluti landsmanna vill ekki að Ísland gangi í Evrópusambandið samkvæmt niðurstöðum nýrrar skoðanakönnunar MMR. Könnunin var gerð dagana 20.-26. september en samkvæmt henni eru 50,6% andvíg inngöngu í sambandið en 28,2% henni hlynnt. Meira »

Húsbíll sprakk í Ártúni

13:55 Hluti Bíldshöfða í Reykjavík er nú lokaður vegna sprengingar sem varð þegar ferðmaður var að dæla metangasi á gaskút á húsbíl bensínstöðinni í Ártúni. Dælubílar frá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins vinna að því að þrífa svæðið. Meira »

Hlaut beinbrot á Sauðárkróki

13:42 Karlmaður sem var fluttur með sjúkraflugi til Reykjavíkur eftir líkamsárás að loknu balli á Sauðárkróki um síðustu helgi hlaut beinbrot í árásinni. Meira »

Rússarnir í alþjóðlegri lofthelgi

13:22 Rússnesku herflugvélarnar sem flugu beint undir íslenskri farþegaþotu voru allan tímann í alþjóðlegri lofthelgi, að sögn embættismanns NATO. Í skriflegu svari við fyrirspurn Mbl.is segir að vélarnar hafi ekki verið í sambandi við borgaralega flugumferðarstjórn né hafi þær lagt fram flugáætlun. Meira »

Stefndi fé bankans í verulega hættu

13:34 Hreiðar Már Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri Kaupþings, er sakaður um að hafa misnotað aðstöðu sína og stefnt fé bankans í verulega hættu þegar hann lét bankann veita einkahlutafélaginu Hreiðar Már Sigurðsson 574 milljóna króna eingreiðslulán í ágúst 2008. Meira »

Hreiðar ákærður fyrir innherjasvik

12:26 Héraðssaksóknari hefur ákært Hreiðar Má Sigurðsson, fyrrverandi forstjóra Kaupþings, og Guðnýju Örnu Sveinsdóttur, fyrrverandi fjármálastjóra bankans, fyrir innherjasvik. Þetta kom fram í hádegisfréttum RÚV. Meira »

Ræddu skosku leiðina á Alþingi

12:16 Sigurður Ingi Jóhannsson, forsætisráðherra, segir að skoða eigi gaumgæfilega hugmyndir um svokallaða skoska leið sem snýst um að niðurgreiða flugfargjöld fyrir þá staði sem eru í ákveðinni fjarlægð frá þéttbýlisstöðum. Meira »

Mátti ekki beita fangelsisrefsingu

12:07 Umboðsmaður Alþingis hefur komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið heimilt að færa mann til afplánunar fangelsisrefsingar sem vararefsingar þrátt fyrir að hann hafi ekki gegnt samfélagsþjónustu sem hann sótti um að fá að sinna í staðinn. Meira »

Verkefnin þrifist vel í ráðuneytinu

12:03 Verkefni sem flutt voru til forsætisráðuneytisins í upphafi kjörtímabilsins eins og á sviði húsafriðunar hafa þrifist vel þar að mati Sigurðar Inga Jóhannssonar forsætisráðherra. Meira »

Fjölbreytt heilsugæsla rétt leið

11:59 Oddný G. Harðardóttir, þingmaður og formaður Samfylkingarinnar, spurði Sigurð Inga Jóhannsson, forsætisráðherra, hver stefna Framsóknarflokksins sé varðandi einkavæðingu heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu. Meira »

„Fyrirgefið, það mátti reyna“

11:37 Forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, gleymdi næstum liðnum óundirbúnar fyrirspurnir á þingfundi í dag en áttaði sig á því þegar þingmenn kölluðu úr sal og bentu honum á mistökin. Áður höfðu farið fram langar umræður um fundarastjórn forseta. Meira »

Samskiptaleysi og seinagangur

11:25 Ríkisendurskoðun gagnrýnir seinagang og samskiptaleysi velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytis í málefnum sjúkraflugs. Þetta kemur fram í nýrri eftirfylgniúttekt um sjúkraflug á Íslandi. Meira »

Frumvarp um lífeyrismál öryrkja í smíðum

11:48 Ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á að reyna að fá niðurstöðu varðandi lífeyrismál öryrkja. þetta sagði Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra. Brást hún þar við fyrirspurn frá Katrínu Jakobsdóttir, formanni Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs. Meira »

Fylgi við Framsókn eykst

11:29 Fylgi Framsóknarflokksins mælist 12,2% nú, borið saman við 10,6% í könnun MMR sem lauk 29. ágúst. Píratar eru með mest fylgi eða 21,6% í nýrri könnun MMR sem birt var í dag. Meira »

Neitar að hafa sparkað í lögreglumenn

11:21 Tæplega fertugur karlmaður neitaði sök þegar mál gegn honum vegna ofbeldis gegn lögreglumönnum var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur í morgun. Maðurinn er meðal annars sakaður um að hafa sparkað ítrekað í tvo lögreglumenn íklæddur klossum með stáltá. Meira »
HELST Í GÆR
Kona á miðjum aldri óskar eftir íbúð með 3 svefnherbergjum á höfuðborgarsvæðinu ...
PL úrin uppí 70% afsláttur í nokkra daga
Vönduð armbandsúr á ótrúlegu verði eða frá 5.000,- Pierre Lannier Paris, frönsk ...
Pípulagnaþjónusta
Pípulagnameistari tekur að sér ýmiskonar viðhaldsvinnu og breytingar tengdar p...
 
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
Brúarvirkjun
Tilkynningar
Mat á umhverfisáhrifum Brúar...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, fél...
Hádegisfundur
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...