Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Fyrsta Grímseyjarferðin tókst vel

15:08 Fyrsta ferð Arctic Circle, skips hvalaskoðunarfyrirtækisins Ambassador, frá Akureyri til Grímseyjar heppnaðist framar vonum. Siglingin tekur aðeins tvo tíma en í sumar verða farnar fjórar leiðir í viku frá Akureyri til Grímseyjar. Meira »

Dúxinn stefnir á leiklistarnám

14:39 „Að mæta í tíma, vinna eins mikið þar og maður getur og skila alltaf öllum verkefnum,“ segir Helga Margrét Höskuldsdóttir, dúx Fjölbrautaskólans í Garðabæ í ár, aðspurð hver sé lykillinn að góðum námsárangri. Meira »

Fjölskyldulið í WOW Cyclothon

14:02 „Við erum fjölskylda sem er að fara saman í WOW Cyclothon. Móðir mín hjólaði hringinn í kringum landið fyrir allnokkrum árum og við erum að heiðra það með því að fara hringinn núna,“ segir Brynjar Gunnlaugsson í Team Family sem tekur þátt í WOW Cyclothon nú í júní. Meira »

Hjartað besti áttavitinn

13:04 Leið Vilborgar Örnu Gissurardóttur að því að verða atvinnuævintýrakona hófst á sófanum hennar fyrir fjórtán árum og hefur síðan verið stráð sigrum en einnig tárum og þjáningu. Hún sagði gestum á TEDxReykjavík 2016 að hjartað sé besti áttavitinn og því ættu þeir að fylgja. Meira »

Afsakaðu, kæri Bono!

12:40 Arnar Eggert Thoroddsen, doktorsnemi í tónlistarfræðum, hefur bryddað upp á nýjung í þjónustu við erlenda ferðamenn í Reykjavík; mun í sumar leiða þá þrisvar í viku um miðborgina og fræða þá um sögu íslenskrar dægurtónlistar og sýna þeim merkilega staði sem eru órjúfanlegur hluti af þeirri sögu. Meira »

Dettifossvegur áfram lokaður

12:04 Dettifossvegur er áfram lokaður vegna hláku og vatnavaxta sem skapað hafa hættuástand á útsýnissvæðinu við Dettifoss samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni en veginum var lokað tímabundið í gær þar til aðstæður löguðust. Meira »

„Ekki mitt að ákveða það“

11:24 Ásmundur Einar Daðason, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, segir það ekki sitt að ákveða hvort Sigmundur Davíð Gunnlaugsson verði áfram formaður flokksins. Hann sitji í umboði flokksmanna og þeir þurfi að svara því sjálfir. Meira »

Skóli fyrir alla nemendur

11:39 Brautskráning Verkmenntaskólans á Akureyri fór fram í Menningarhúsinu Hofi í gær að viðstöddu fjölmenni en brautskráðir voru 121 nemandi að þessu sinni. Meira »

Ragnheiður: Það verður kosið í haust

11:04 Ragnheiður Ríkharðsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, segist líta svo á að þingkosningar fari fram í haust. Það hafi komið skýrt fram af hálfu forystumanna ríkisstjórnarinnar. Meira »

20 stiga hiti í kortunum

09:30 Hlýnandi veður er fram undan á landinu og er útlit fyrir að hiti nái 20 stigum í flestum landshlutum í síðari hluta vikunnar samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofunni. Hitinn í dag verður á bilinu 7 til 14 stig en allt að 17 stig norðaustan til. Meira »

Líkamsárásir, eignaspjöll og húsbrot

07:19 Mikið var að gera hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu í gærkvöldi og nótt. Einkum vegna fólks sem var annaðhvort undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Einnig komu upp mál vegna líkamsárása og eignaspjalla. Meira »

Snarpar vindhviður á Snæfellsnesi

Í gær, 22:55 Gert er ráð fyrir snörpum vindhviðum á norðanverðu Snæfellsnesi fram eftir kvöldi samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofu Íslands. Þá er ennfremur varað við áframhaldandi vatnavöxtum á Snæfellsnesi og sunnanverðum Vestfjörðum. Meira »

Hættuástand við Dettifoss

Í gær, 22:15 Vegna hláku og vatnavaxta hefur myndast hættuástand á útsýnissvæðinu við Dettifoss samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni. Fyrir vikið hefur vegi 862, Dettifossvegi, verið lokað þar til ástandið skánar. Meira »

Hvatti nemendur til þátttöku í lýðræðinu

Í gær, 20:34 Verzlunarskólanum var slitið í 111. sinn í dag og 296 nemendur útskrifaðir af því tilefni, 182 stúlkur og 114 piltar. Þar af sex nemendur með stúdentspróf úr fjarnámi skólans. Í ræðu sinni til útskriftarnema minnti Ingi Ólafsson skólastjóri nemendur á að lýðræðislegur atkvæðisréttur er ekki sjálfsagður og hvatti nemendur til þess að taka virkan þátt í lýðræðissamfélaginu og nýta atkvæðisrétt sinn í þeim kosningum sem fram undan eru. Meira »

Tveir fengu annan vinninginn

Í gær, 19:42 Tveir heppnir lottóspilarar skipta með sér öðrum vinningi lottósins í kvöld en fyrsti vinningurinn, sem hljóðaði upp á tæpar 34 milljónir króna, gekk ekki út. Meira »

175 nemendur brautskráðir

Í gær, 21:15 Brautskráning Fjölbrautaskólans við Ármúla fór fram í gær en brautskráðir voru 175 nemendur af 14 námsbrautum. Þar af 88 stúdentar og 79 úr heilbrigðisgreinum. Meira »

Dúxinn er þrítug móðir

Í gær, 20:04 „Ég bjóst nú ekki við þessu og var í hálfgerðu losti þarna í gær,“ segir Anna Kristín Ólafsdóttir sem í gær dúxaði við Tækniskólann, en hún útskrifaðist með einkunnina 9,85. Anna Kristín er þrítug móðir og lærði grafíska miðlun við skólann. Meira »

Vilja draga úr tollvernd landbúnaðar

Í gær, 19:38 Í búvörusamningunum, sem liggja nú fyrir Alþingi, skortir hvata til aukinnar samkeppni. Stjórnvöld verða að marka skýra stefnu um hvernig draga megi úr tollvernd í landbúnaðarframleiðslu og tryggja að framlag landbúnaðar til landsframleiðslu aukist frá því sem nú er. Meira »
Tilboð
TILBOÐ 50% AFSLÁTTUR !! Þægilegir dömuskór úr leðri, skinnfóðraðir. Stærðir: 36 ...
Til sölu Trek reiðhjól 7 gíra fyrir 5-8 ára
Til sölu er TREK reiðhjól 7 gíra fyrir 5-8 ára. Verð aðeins kr. 20.000. Upplýs...
Húsgagnaviðgerðir
Ég tek að mér viðgerðir á húsgögnum bæði gömlum og nýjum. Starfsemin fer fram í ...
PÚSTKERFI Á HAGSTÆÐU VERÐI
Eigum fyrirlyggjandi PÚSTKERFI í flestar tegundir bifreiða. Einnig STÝRISLIÐI ...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Félagar í Félagi sk...
Bifreiðauppboð
Nauðungarsala
Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu Skóga...
Almennur safnaðarfundur
Fundir - mannfagnaðir
Almennur safnaðarfundur Ár...
Atvinna
Önnur störf
Við leitum að metnaðarfullum einstakli...