Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Sýndi barnabarni sínu kynfærin

17:49 Karlmaður var í dag dæmdur í 60 daga skilorðsbundið fangelsi í Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir að hafa sært blygðunarsemi fjögurra ára gamals barnabarns síns. Maðurinn leyfði stúlkunni að skoða kynfæri sín undir sæng sem hann hafði yfir sér og notaði til þess vasaljós. Meira »

Líkir fjárlagafrumvarpi við hamfarir

17:15 Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, segir fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017 vera gífurleg vonbrigði og í rauninni algjörar hamfarir. Hann segir ljóst að stjórnmálamenn hafa ekki verið að hlusta á umræðuna í samfélaginu um fjárþörf Landspítalans. Meira »

Spurði út í „óþolandi vaxtabyrði“

16:47 Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, þingmaður Viðreisnar, benti á það í umræðu um fjárlagafrumvarpið á Alþingi að vaxtakostnaður íslenska ríkisins væri langhæstur í Evrópu og mun hærri en á Grikklandi, Spáni, Portúgal og á Írlandi. Meira »

Hellti yfir sig bensíni og kveikti í

16:27 Lögregla var kölluð að húsnæði Útlendingastofnunar í Víðinesi á þriðja tímanum í dag samkvæmt tilkynningu frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, en þar hafði hælisleitandi hellt yfir sig bensíni og kveikt í. Maðurinn, sem er illa brunninn, var fluttur á sjúkrahús. Meira »

Áfram í gæsluvarðhaldi eftir misþyrmingar

15:42 Karlmaður hefur verið úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald þangað til dómur er fallinn í máli hans, en ekki lengur en til 23. desember. Var maðurinn ákærður í mars á þessu ári fyrir frelsissviptingu, líkamsárás, hótanir, kyn­ferðis­brot og stór­felld­ar ærumeiðing­ar gegn sam­býl­is­konu sinni. Meira »

Hlýjustu desemberdagar í 145 ár

15:31 Fyrsta vika desember er sú hlýjasta sem mælst hefur í Reykjavík frá því að mælingar hófust árið 1871 eða fyrir 145 árum. Ólíklegt er að árið 2016 verði það hlýjasta frá upphafi heilt á litið en ljóst er að það verður á topp tíu. Meira »

3,8 milljarða áhrif skattabreytinga

14:59 Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, spurði Bjarna Benediktsson, fjármálaráðherra, í umræðu um fjárlagafrumvarpið á Alþingi hvort skynsamlegt væri að ráðast í skattalækkanir á sama tíma og uppsöfnuð þörf sé á auknum framlögum til rekstrar og opinberrar fjárfestingar. Jafnframt væru merki um vaxandi þenslu í hagkerfinu. Meira »

Öryrkjar afhentu þingmönnum óskaskrín

15:15 Öryrkjabandalag Íslands, ÖBÍ, stóð fyrir samstöðufundi við alþingishúsið við upphaf þingfundar í dag. Þar voru þingmönnum voru afhent skrín með óskum frá málefnahópum ÖBÍ vegna fjárlagagerðar fyrir árið 2017. Meira »

Endurreisn Íslands vel á veg komin

14:31 Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra, gerði grein fyrir fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2017 á Alþingi, og sagði að það hafi verið lagt fram við nokkuð óvenjulegar aðstæður. Hann sagði að efnahagsleg endurreisn Íslands væri vel á veg komin. Meira »

Fyrsta skóflustungan fyrir nýjum skóla

14:20 Fyrsta skóflustungan að nýjum leik- og grunnskóla í Helgafellshverfi í Mosfellsbæ var tekin í dag. Skóflustunguna tóku væntanlegir nemendur skólans sem stunda nú nám í Brúarlandi. Sá skóli er undanfari stofnunar Helgafellsskóla og er rekinn sem útibú frá Varmárskóla. Meira »

Pólitískt mikilvægi NATO hefur síst minnkað

14:01 Aukin samvinna Atlantshafsbandalagsins og Evrópusambandsins, þróun öryggismála í Evrópu og aðgerðir til að stuðla að friði og stöðugleika voru meðal umræðuefna á fundi utanríkisráðherra ríkja Atltantshafsbandalagsins sem haldinn var í Brussel í gær og dag. Lilja Alfreðsdóttir, starfandi utanríkisráðherra, sat fundinn fyrir hönd Íslands. Meira »

Ekki dregið uppsagnir til baka

13:28 Að minnsta kosti um hundrað grunnskólakennarar á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjanesbæ sem sögðu upp starfi sínu fyrir 1. desember hafa ekki dregið uppsagnir sínar til baka. Í Reykja­nes­bæ sögðu um 24% upp í öllu sveit­ar­fé­lag­inu og þar hafa enn sem komið er engar uppsagnir verið dregnar til baka. Meira »

Kostnaður vegna atvinnuleysisbóta lækkar um 15%

12:56 Gert er ráð fyrir að útgreiddar atvinnuleysisbætur lækki um 1,8 milljarða milli ára og verði á næsta ári 10,35 milljarðar í stað 12,12 milljarða á árinu sem er að líða. Þetta kemur fram í fjárlagafrumvarpi næsta árs sem lagt var fyrir Alþingi í gær. Meira »

Geigvænlegar afleiðingar fyrir Gæsluna

12:21 „Verði þetta að lögum verður þetta gríðarlegt áfall. Þetta mun hafa geigvænlegar afleiðingar fyrir alla starfsemi Landhelgisgæslunnar,“ segir Georg Kr. Lárusson, forstjóri Landhelgisgæslunnar, um fjárveitingar til stofnunarinnar miðað við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017. Meira »

Nýsköpunarstyrkir hækka um 1,2 milljarða

12:00 Styrkir til nýsköpunar í formi skattafrádráttar munu aukast um einn milljarð milli ára og verða 2.360 milljónir á næsta ári, samanborið við 1.360 milljónir á árinu sem er að klárast. Þetta kemur fram í fjárlagafrumvarpi sem lagt var fyrir á Alþingi í gær. Meira »

Gagnrýna skipuritsbreytingar Landspítalans

12:34 Stjórn læknaráðs Landspítalans gerir alvarlegar athugasemdir við fyrirhugaðar breytingar á skipuriti rannsóknarsviðs Landspítalans, sem kynntar voru framkvæmdastjóra rannsóknarsviðs í nóvember, og mótmælir að ekki hafi verið leitað formlegs álits læknaráðs líkt og lög um heilbrigðisþjónustu gera ráð fyrir. Meira »

Nemendur fengu veglegan morgunmat

12:02 „Við leggjum mikla áherslu á að nemendur leggja sig fram í þessu prófi eins og öllu öðru sem þeir taka sér fyrir hendur í skólanum,” segir Jón Pétur Zimsen, skólastjóri Réttarholtsskóla. Í síðustu þrjú skipti sem nemendur skólans hafa tekið PISA-könnunina hafa nemendur fengið veglegan morgunmat. Meira »

Breyttur stuðningur við sauðfjárrækt

11:50 Í samræmi við ný búvörulög var Byggðastofnun falið síðastliðið vor að útfæra með einfaldari og skýrari hætti en áður svæðisbundinn stuðning fyrir sauðfjárbændur á þeim landsvæðum sem eru háðust sauðfjárrækt. Hingað til hefur verið miðað við mörk sveitarfélaga en eftir breytinguna verður miðað við fjarlægð frá næsta þéttbýlisstað. Meira »
Harðviður til húsbygginga
Harðviður til húsabygginga Sjá nánar á www.vidur.is Vatnsklæðning, panill, palla...
Hreinsa þakrennur fyrir veturinn
Hreinsa þakrennur fyrir veturinn og tek að mér ýmis verkefni. Uppl. í síma 847 8...
 
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Aðventukaffi ses
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Á Aðventudagskránni í dag:...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Fastir liðir eins og venju...