Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Hótel verða rekin með tapi

05:30 Kristófer Oliversson, eigandi CenterHotels-keðjunnar í Reykjavík, segir hótelgeirann verða rekinn með tapi ef fyrirhugaðar hækkanir á virðisaukaskatti verða að veruleika. Meira »

Veiða peninga upp úr hvernum

05:30 Með skýrum merkingum hefur að undanförnu dregið verulega úr því að ferðamenn hendi smámynt í hveri á Geysissvæðinu.   Meira »

26 flugfélög fljúga til Íslands í sumar

05:30 Flugfélögum sem fljúga til Íslands hefur fjölgað um 15 á sjö árum. Í sumar fljúga 26 flugfélög til landsins. Þeirra á meðal eru British Airways, Delta, easyJet og Finnair. Meira »

Skyrið selst stöðugt betur

05:30 Skyr frá MS er nú selt í um 400 verslunum í Englandi og á Írlandi, það er að segja verslunum Waitrose og Costco. Það er sami fjöldi verslana og í byrjun síðasta árs. Meira »

Vafi á að auglýsingin standist lög

05:30 Ekki er æskilegt að óska eftir öðru kyninu eingöngu í atvinnuauglýsingum nema um sé að ræða störf sem einungis annað hvort kynið getur gegnt, eins og baðvarsla í sundlaugarklefum. Meira »

Stöðugleiki í framleiðslu lykilatriði

05:30 „Við höfum einsett okkur að fara ekki í gang fyrr en við erum komnir með leiðir til að lágmarka lykt frá framleiðslunni. Stöðugleiki í framleiðslunni skiptir höfuðmáli í því.“ Meira »

Krapi er á Hrafnseyrarheiði

Í gær, 22:30 Greiðfært er á Suður- og Vesturlandi samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni. Einnig er víða greiðfært á Vestfjörðum. Krapi er þó á Hrafnseyrarheiði en þæfingsfærð og skafrenningur á Dynjandisheiði. Þoka er á fjallvegum á sunnanverðum fjörðunum. Meira »

Þýskir óska eftir verðlækkun

05:30 Þráinn Lárusson, eigandi Hótels Hallormsstaðar og Hótels Valaskjálfs, segir að vegna hækkandi verðlags á Íslandi séu þýskir ferðaheildsalar farnir að leita annað. Meira »

„Dómur almennings liggur fyrir“

Í gær, 22:03 „Ég held að það þurfi ekkert að leita álits á þessu. Ég held að staðreyndirnar tali bara sínu máli. Þegar við stofnuðum þennan flokk var hann næststærstur íslenskra stjórnmálaflokka og þróaðist síðan upp í það að vera stærstur. Síðan hrundi hann og það getur enginn kennt öðrum um en þeim sem veittu flokknum forystu.“ Meira »

„Flugdrekaskíða“ Suður-Grænland

Í gær, 21:25 Fimm íslenskir fjallagarpar halda til Grænlands á fimmtudag þar sem þeirra bíður um 1.200 kílómetra ferðalag yfir fjöll og firnindi í snjó og kulda. Ferðalagið hefst í Scoresby-sundi og lýkur í Isortoq. Meira »

Hvalir ná sér af ofveiði fyrri tíma

Í gær, 21:06 Breytingar á útbreiðslu hvala og fjölda þeirra eru viðfangsefni vísindamanna sem á nokkurra ára fresti reyna að telja þessi stóru spendýr í hafinu. Talsverðar breytingar hafa orðið á síðustu árum og margir þættir spila þar inn í. Meira »

Úthluta 8,2 milljónum króna

Í gær, 20:45 Rúmum 8,2 milljónum króna verður úthlutað úr Fræðslu- og verkefnasjóði UMFí í maí. Í tilkynningu frá UMFÍ segir að sjóðurinn hafi þann tilgang að styrkja félags- og íþróttastarf ungmennafélagshreyfingarinnar. Meira »

Fundu blóð á úlpu hins ákærða

Í gær, 20:34 Lögreglan fann blóð úr Birnu Brjánsdóttur á úlpu Thom­asar Møllers Ol­sens sem ákærður er fyrir að hafa myrt hana. Einnig sýndi rannsókn fram á að önnur föt hans, sem höfðu verið þvegin, höfðu komist í snertingu við mikið af blóði. Meira »

Ákærður fyrir að gabba lögreglu

Í gær, 19:35 Karlmaður á sextugsaldri hefur verið ákærður af embætti héraðssaksóknara fyrir gabb með því að hafa hringt í Neyðarlínuna og tilkynnt ranglega að hann væri slasaður og fastur undir stýri eftir umferðaróhapp. Meira »

Laust rör olli eldsvoðanum

Í gær, 19:15 Rannsókn Vinnueftirlitsins hefur leitt í ljós að spennutengdur búnaður sem losnaði hafi valdið brunanum í kísilmálmverksmiðju United Silicon í Helguvík í síðustu viku. Um var að ræða rör sem tengt var rafskauti og rakst utan í stálburðarvirki byggingarinnar. Meira »

Heimild í fjárlögum dugar ekki til

Í gær, 19:53 Heimild þarf í settum lögum til að ríkið megi selja fasteignir sínar. Heimild í fjárlögum dugar þar ekki til. Þetta segir Jón Steinar Gunnlaugsson, lögmaður og fyrrverandi hæstaréttardómari. Vakið hefur umræðu í samfélaginu og á þingi sala rík­is­ins á jörð Víf­ilsstaða til Garðabæj­ar. Meira »

Afmælisveisla Lærlinga

Í gær, 19:30 Lærlingar, eitt sigursælasta keilulið landsins, er 30 ára um þessar mundir og af því tilefni standa félagsmenn fyrir opnu húsi á Marbar við Geirsgötu í Reykjavík laugardagskvöldið 13. maí næstkomandi. Meira »

Illugi nýr stjórnarformaður

Í gær, 18:56 Tilkynnt var um nýja stjórn Byggðastofnunar á ársfundi stofnunarinnar sem haldinn var í dag í Skagafirði en nýr formaður stjórnarinnar er Illugi Gunnarsson, fyrrverandi menntamálaráðherra og þingmaður. Meira »
LOFTASTIGAR _ LÚGUSTIGAR _ LÍKA EFTIR MÁLI
Vel einangraðir lofta/lúgu stigar, 68x85 og 55x113, smíðum líka eftir máli. Álst...
PARKET
Til sölu ca 12 fermetrar af dökku viðarparketi, 20 mm á þykkt. Upplýsingar í sím...
Chevrolet Cruze LT árg. 2012
Til sölu er ljósbrúnn Chevrolet Cruze LT, árgerð 2012. Sjálfskiptur. Ekinn 90 þú...
 
Ráðstefna
Fundir - mannfagnaðir
Félag löggiltra endurskoðenda ENDURSK...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristniboðs- salnum. F...
L hlín 6017042519 iv/v lokafundur
Félagsstarf
? HLÍN 6017042519 IV/V Loka- fundur ...