Uppreist eða uppreisn æru?

Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt.
Eiríkur segir lagamálið hér á landi frekar íhaldssamt. mbl.is/Ómar Óskarsson

Síðan fregnir bárust af því í vikunni Atla Helgasyni hefði verið veitt uppreist æru hefur skapast mikil umræða um hvort rétt sé að segja að einhverjum hafi verið veitt uppreist æru eða uppreisn æru. Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku, segir orðin tvö merkja það sama en fólk setji frekar spurningarmerki við uppreist æru þar sem það er vanara að heyra talað um uppreisn æru.

„Þetta eru tvö íslensk nafnorð, rétt mynduð af „reisa upp“. Þau koma bæði fram í fornmáli og virðast merkja það sama,“ segir Eiríkur í samtali við mbl.is.

Að sögn Eiríks koma þessi orð bæði fyrir í rituðu máli á 19. öld. „Þá er talað um tvær merkingar; annars vegar að fá uppreist/uppreisn æru, það að endurheimta mannorð sitt, og svo hin merkingin, að rísa upp gegn valdhöfum eða að gera uppreisn,“ segir Eiríkur. 

„Það virðist vera að uppreist sé algengara á 19. öld og fram yfir aldamótin 1900 en myndin með n-i, það er uppreisn, verður smátt og smátt algengari á 20. öldinni og er ein höfð núna, nema í þessu sambandi við uppreist/uppreisn æru.“

Lagamálið frekar íhaldssamt

Eiríkur segist ekki sjá neinn merkingarmun á orðunum og hvernig þau voru notuð á 19. öld. „Nú hef ég ekki skoðað hvenær þetta kemur inn í lagamál en ég ímynda mér að það hafi komið á 19. öldinni og það gæti verið ástæðan fyrir því að myndin með t-i er notuð þar sem að sú mynd var algengari á þeim tíma,“ segir Eiríkur. „Lagamálið er frekar íhaldssamt þannig að þessi mynd helst þar þó svo að hin myndin verði ofan á í venjulegu máli.“

Eiríkur segist ekki geta séð að það skipti máli hvort fólk kýs að segja uppreisn æru eða uppreist æru. „Orðin hljóta að vera fullkomlega jafngild en uppreisn æru er kannski frekar sú mynd sem fólk þekkir núorðið. En það er ekkert óeðlilegt að þegar er verið að vitna í ákvæði í lögum þá haldi menn sig við þá mynd sem er þar notuð.“

Fagnar allri umræðu um tungumálið

Eins og fyrr segir hefur myndast mikil umræða, bæði meðal fólks og á samfélagsmiðlum,  um rétta notkun orðanna. Eiríkur hefur tekið eftir því og tekið þátt í umræðum um málið á Facebook. „Mér finnst öll upplýst umræða um tungumálið vera fín og því er gott að fólk ræði þetta sín á milli. Það er ljóst að uppreist æru virkar undarlega á fólk því þessi mynd er eiginlega horfin úr málinu.“

Eiríkur segir bæði orðin rétt.
Eiríkur segir bæði orðin rétt. mbl.is
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Veita styrki fyrir tvær milljónir króna

10:05 Fjórir nemendur við Fisktækniskóla Íslands í Grindavík munu fá samtals tvær milljónir króna frá IceFish-námssjóði Íslensku sjávarútvegssýningarinnar, sem fram fer dagana 13.-15. september. Meira »

Mengun í Mosfellsbæ sé næstum daglegt brauð

10:00 Bæjarfulltrúi Íbúarhreyfingarinnar í Mosfellsbæ, segir mengunina í Mosfellsbæ vera gamlar fréttir fyrir hverfisbúa. Mengunarmál séu næstum daglegt brauð og aðgerðarleysi bæjarins vera söguna endalausu. Meira »

Spennandi tímar fram undan á fatasölumarkaði

09:56 Verslunin Zara í Smáralind lokar tímabundið um mánaðamótin vegna endurnýjunar á verslunarrýminu. Ný og endurbætt verslun opnar aftur í október. Rekstrarstjóri Zöru segir að spennandi tímar séu fram undan í fatasölumarkaði. Meira »

Ekki skilja hundana eftir úti í bíl

09:19 Hundaeigendum er bent á að skilja hunda ekki eftir í bílum þegar heitt er í veðri. Hitastig í bílum sem sólin skín á getur mjög fljótt farið upp fyrir 25°C, jafnvel þótt gluggar séu opnir. Hundar þola hita afar illa og geta fengið hitaslag eða drepist á skömmum tíma. Meira »

Búið að opna Ölfusárbrú

09:11 Ölfusárbrú hefur verið opnuð fyrir umferð að nýju. Brúin var lokuð vegna malbikunarframkvæmda og var umferð á meðan beint um Eyrarbakkaveg og Þrengslaveg. Meira »

Tvær flugvélar til skútunnar

09:03 Flugvél Isavia hefur verið kölluð út vegna bandarísku skútunnar sem sendi frá sér boð úr neyðarsendi um klukkan hálffimm í nótt. Flugvélin er búin nákvæmum miðunarbúnaði og verður komin á vettvang um tíu. Einnig hefur Challenger-eftirlitsflugvél danska flughersins á Grænlandi verið kölluð út. Meira »

Góð stund í firðinum

08:18 Ungmennakvöld, pub quis, kubbakeppni, froðugaman, bryggjuball og tónleikar eru meðal þess sem verður á bæjarhátíðinni „Á góðri stund í Grundarfirði“. Meira »

Erfiðasti og hættulegasti dagurinn

08:57 John Snorri og samferðamenn hans fóru af stað í morgun, um klukkan eitt í nótt að íslenskum tíma, frá búðum þrjú og halda nú áleiðis að búðum fjögur, síðasta viðkomustað áður en haldið verður á toppinn á K2. Ef allt gengur að óskum mun John Snorri leggja af stað á toppinn á miðnætti. Meira »

Sendi boð úr neyðarsendi

07:59 Bandarísk skúta sendi frá sér boð úr neyðarsendi um klukkan hálffimm í nótt. Landhelgisgæslan óskaði eftir að rannsóknaskipið Árni Friðriksson færi á vettvang en skipið var í þrjátíu sjómílna fjarlægð frá staðsetningu sendisins. Búist er við að hann komi á svæðið þá og þegar. Meira »

Sjaldgæft að ákvörðun sé breytt

07:57 Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari segir að það sé ekki algengt að embætti ríkissaksóknara felli niður ákvörðun héraðssaksóknara um að gefa ekki út ákæru í sakamáli en slíkt gerist þó. Meira »

Sótt í 90% íbúðalán

07:37 Tveir lánveitendur veita nú allt að 90% íbúðalán og segja talsverða eftirspurn vera eftir slíkum lánum.  Meira »

United Silicon greiðir milljarð í skuld

07:27 United Silicon þarf að greiða verktakafyrirtækinu ÍAV rúman einn milljarð króna vegna ógreiddra reikninga kísilversins í Helguvík. Þriggja manna gerðardómur kvað upp úrskurð þess efnis á mánudag. Meira »

Hiti víða í 13 til 25 stig í dag

07:06 Hiti fer víða í 13 til 25 stig í dag og verður hlýjast inn til landsins en heldur svalara eystra þar sem þokuloft lætur á sér kræla. Íbúar á höfuðborgarsvæðinu geta glaðst því sólin skín og ekki er ský að sjá á himni. Gott veður verður á öllu landinu í dag samkvæmt veðurspá Veðurstofu Íslands. Meira »

Tveir ökumenn undir áhrifum í nótt

06:12 Tveir ökumenn voru stöðvaðir í nótt grunaðir um akstur undir áhrifum fíkniefna. Blóðsýni var tekið úr þeim báðum og þeim sleppt að henni lokinni. Báðir ökumennirnir voru teknir í nágrenni miðbæjarins. Þetta kemur fram í dagbók lögreglu. Meira »

Lundaralli frestað vegna bilunar

05:30 Ekki tókst að ljúka lundaralli II þar sem holumyndavél bilaði að sögn Ingvars Atla Sigurðssonar, forstöðumanns Náttúrustofu Suðurlands. Hann segir að hin myndavélin sem notuð er hafi bilað í fyrra rallinu. Meira »

Ölfusárbrú lokuð fram eftir morgni

06:43 Lokað verður fyrir umferð inn á Ölfusárbrú fram til klukkan 8 eða 9 í dag miðvikudaginn 26. júlí. Umferð er á meðan beint um Eyrarbakkaveg og Þrengslaveg. Vegna óviðráðanlegra aðstæðna hafa framkvæmdir við malbikun á hringtorgi við Ölfusárbrú tafist. Meira »

Boða fund að loknu sumarleyfi

05:30 Skrifstofa borgarstjórans í Reykjavík hefur sent Morgunblaðinu athugasemd vegna fréttar á forsíðu blaðsins í gær. Í umræddri frétt var fjallað um gagnrýni Samtaka iðnaðarins á störf byggingarfulltrúans í Reykjavík. Meira »

Unnið ítarlega að breytingum

05:30 Nákvæmra áætlana varðandi breytingar á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja í kjölfar úttektar á vegum Embættis landlæknis á stofnuninni er að vænta ágúst eða september, segir Halldór Jónsson, forstjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Meira »
Fyrir verslunarmannahelgina !!!
Til sölu 2ja manna tjald. Verð kr 4000. 4 manna tjald Verð kr 10000. Samanbrjót...
Ukulele
...
Gisting við Gullna hringinn..
Studio herb. með sérbaði og eldunaraðstöðu, heitur pottur utandyra, 6 mínútur fr...
Vatnshitarar fyrir sumarhús.
Ýmsar gerðir af vatnshiturum 3300w til 21000w fyrir sumarhús, þessi búnaður er f...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar/útskurður með leiðb. k...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar/útskurður m./leiðb. kl...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Geirlandsá - útboð óskað er eftir tilbo
Veiði
Geirlandsá - útboð Óskað er eftir til...