Vatnsfell fær að heita Wattsfell

Horft yfir Öskjuvatn. Þorvaldstindur til vinstri, Víti til hægri og ...
Horft yfir Öskjuvatn. Þorvaldstindur til vinstri, Víti til hægri og Wattsfell því sem næst fyrir miðju lengst í suðri.

Vatnsfell við Öskju í sunnanverðum Dyngjufjöllum skal héðan í frá heita Wattsfell, samkvæmt niðurstöðu Örnefnanefndar. Fjallið, sem er 1.308 metra hátt, hafði fyrr á árunum þetta nafn og var kennt við breska landkönnuðinn William Lord Watts.

Fyrstur yfir Vatnajökul

Watts ferðaðist þrisvar til Íslands, árin 1871, 1874 og 1875, í þeim megintilgangi að ganga yfir Vatnajökul. Síðasta árið náði hann að þvera jökulinn fyrstur manna svo sögur fari af, ásamt fimm íslenskum félögum sínum. Hann gerði síðan út sér leiðangur til að skoða ummerki eftir stóra eldgosið í Öskju þá um vorið. Eru til hrikalegar lýsingar á því þegar veggir öskjunnar hrynja niður í djúpin þar sem nú er Öskjuvatn. Afleiðingar umrædds eldgoss í Öskju urðu miklar. Aska lagðist yfir norðan- og austanvert landið svo að bæir lögðust í eyði. Það kom flutningum Íslendinga til Kanada af stað.

Á sinni tíð skrifaði Watts greinar og bækur um ferðir sínar sem urðu víða kunnar. Árið 1910 var Wattsfell nefnt til heiðurs honum og til að minnast þessa frækna leiðangurs. Var nafnið allvíða notað í bókum og á landakortum og stóð til ársins 1941. Þá var því var breytt af Örnefnanefnd, ásamt fleiri nöfnum sem þóttu ekki hæfa á Íslandi að mati nefndarinnar. Vatnsfell skyldi það heita. Mörgum sem til þekkja hefur hins vegar fundist örnefni þetta úr takti við veruleikann, enda stendur fjallið allfjarri sjálfu Öskjuvatni.

Að fá breytingu á nafni fjallsins í gegn – og staðfestingu þar að lútandi – hefur tekið langan tíma. Það var árið 2003 sem Víðir Gíslason á Akureyri byrjaði að vinna í málinu, en hann hefur í tímans rás safnað ýmsum heimildum um Íslandsleiðangra Watts og byggði erindi sín til Örnefnanefndar á þeim. Nefndin úrskurðaði 2004 að Vatnsfellsnafnið skyldi standa og vera á kortum með tilliti til hefðar. Wattsfellsnafnið mætti þó fljóta með til dæmis á landakortum og vera innan sviga. Nú hefur nefndin snúið blaðinu við. William Lord Watts er „kominn á kortið“ í orðsins fyllstu merkingu.

Til upprunalegs horfs

„Það er því niðurstaða Örnefnanefndar að örnefnið Wattsfell skuli endurreist og fært til upprunalegs horfs. Á útgefnum kortum þykir þannig rétt að standi Wattsfell. Þar sem því verður við komið t.d. á opinberum gagnagrunnum sem bjóða upp á slíkt, er þó rétt að Vatnsfell sé skráð sem aukanafn,“ segir í úrskurði.

Watts til Los Angeles

William Lord Watts var fæddur í London árið 1850. Hann nam m.a. jarðfræði og steindafræði við Kings College, sem sennilega hefur vakið spenning fyrir Íslandsferðum, ásamt miklum áhuga á fjallgöngum. Watts skrifaði tvær bækur um þær ferðir og hélt fyrirlestra hjá á ýmsum stöðum í Lundúnum.

Í formála að íslenskri útgáfu bókar Watts stendur að hann hafi látist árið 1877, aðeins 27 ára. Í ljós kom hins vegar að hann flutti til Bandaríkjanna það ár og bjó lengst af og starfaði í Los Angeles. Sinnti meðal annars jarðfræðirannsóknum og ráðgjöf í tengslum við olíuvinnslu og námagröft, ásamt því að skrifa bækur og ritgerðir um þau efni. Hann lést árið 1921, um borð í skipi á leið til Trinidad, hvar hann sinnti olíurannsóknum.

„Saga hans var um margt óþekkt,“ segir Víðir. „En þetta var afar ánægjulegt ferðalag með Watts. Náðst hefur að bæta áratugum við lífshlaup Watts. Margt viðvíkjandi þessum merka manni hefur komið fram í dagsljósið – sem vert er að halda til haga,“ segir Víðir Gíslason.

Orðstírinn og afrekin

„Mér hefur fundist miður í ljósi orðstírs og afreka þessa heiðursmanns og tengsla við Öskju, að nafn hans skyldi afbakað á þann hátt sem gert var,“ segir Víðir Gíslason sem hefur sína kenningu um hvers vegna nafni fjallsins var breytt á sínum tíma.

„Já, þegar Vatnsfellsnafnið var tekið upp árið 1941 var staða Íslands brothætt. Bretar höfðu hernumið landið og margir ansi viðkvæmir fyrir hvers konar erlendum áhrifum. Sennilega hefur það haft afgerandi áhrif á niðurstöðu þáverandi Örnefnanefndar. Einnig var stofnun lýðveldis í undirbúningi,“ segir Víðir Gíslason. „Sennilega hefur þótt ástæða til að halda í það sem íslenskt var og draga úr erlendum áhrifum. En nú hefur verið bætt úr þessu sem mér finnst mjög ánægjulegt.“

Þorvaldstindur og Knebelsvarða

Við Öskju og í Dyngjufjöllum eru örnefni – fleiri en Wattsfell – sem vísa til þekktra manna. Þar er til Þorvaldstindur, 1.510 metra hár, nefndur eftir Þorvaldi Thoroddsen náttúrufræðingi. Einnig Knebelsvarða. Þjóðverjarnir Walther von Knebel jarðfræðingur og Max Rudloff málari fórust í Öskjuvatni árið 1907. Jarðneskar leifar þeirra fundust aldrei en slysið jók mjög á umtal um Öskju og sveipaði staðinn dulúð, sem enn er til staðar.

Knebelsvarða var hlaðin af unnustu von Knebels, Inu von Grumkow. Varðan stendur í námunda við gíginn Víti, þangað sem flestir Öskjufarar koma.

William Lord Watts.
William Lord Watts.
Víðir Gíslason.
Víðir Gíslason. Skapti Hallgrímsson
Ferðamenn á göngu við Öskju í Dyngjufjöllum.
Ferðamenn á göngu við Öskju í Dyngjufjöllum. Sigurður Bogi Sævarsson

Bloggað um fréttina

Innlent »

Kæmi helst niður á málstímanum

13:51 Sigríður segir of snemmt að spá um hvar niðurskurðurinn komi niður á starfseminni. Það sé forgangsatriði að halda grunninum í lagi, rannsóknum og almennri löggæslu. Það þurfi því væntanlega að horfa á önnur svið og að líklegast muni niðurskurður koma niður á málstíma hjá embættinu. Meira »

Stafræn gögn fyrir máltæknibúnað

13:12 Creditinfo afhenti í dag Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum gögn til uppbyggingar stafrænnar íslensku. Um er að ræða tæplega 8 milljónir setninga frá talaðri og ritaðri íslensku sem verður undirstaðan í stafrænum textagrunni sem Árnastofnun er að setja á laggirnar til stuðnings við stafrænar tæknilausnir. Meira »

Kallar á fækkun lögreglumanna

13:05 Verði tillaga til þingsályktunar um fjármálaætlun sem nú liggur fyrir Alþingi samþykkt mun það þýða að fækka þarf um 6-8 stöðugildi hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu strax á næsta ári til að mæta 90 milljóna aðhaldskröfu. Meira »

Skoðanamunurinn fortíðaágreiningur

12:47 Úttekt Ríkisendurskoðunar á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins staðfestir ýmsa vankanta sem eru á skipulagi heilbrigðiskerfisins, þar á meðal skorti á fjármagni til heilsugæslunnar og óljóst hlutverk einstakra aðila í heilbrigðiskerfinu. Þetta kemur fram í yfirlýsingu sem Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hefur sent frá sér vegna málsins. Meira »

Vantar 100 hjúkrunarfræðinga

11:57 Að minnsta kosti 100 hjúkrunarfræðinga vantar til starfa á Landspítalanum. „Við höfum áhyggjur af málinu í heild sinni. Þetta hefur alvarleg áhrif til skemmri og lengri tíma,“ segir Ólafur Baldursson framkvæmdastjóri lækninga á Landspítalanum. Meira »

13 metrum hærri en deiliskipulag leyfir

11:46 Byggingar sem bætt var inn á lóð United Silicon eftir að skýrsla um umhverfismat var gerð eru ekki í samræmi við þær deiliskipulagsbreytingar sem bæjaryfirvöld Reykjanesbæjar halda fram að jafngildi tilkynningu um breytingar á umhverfismati. Hærri byggingin er 13 metrum hærri en deiliskipulag leyfir. Meira »

Vantar 10 milljarða í reksturinn

11:04 María Heimisdóttir, framkvæmdastjóri fjármálasviðs Landspítalans, ítrekaði að samanburðartölur á fjárveitingu til Landspítala við Norðurlöndin í fjármálaáætlun ríkisins væru ekki sambærilegar, á opnum fundi í velferðarnefnd um fjármálaáætlun 2018-2022. 10 milljarða vantar í reksturinn á næsta ári. Meira »

Dýrkeypt brot

11:34 Karlmaður sem lögreglan á Suðurnesjum hafði afskipti af í fyrradag, þar sem hann ók um á lyftara, reyndist vera sviptur ökurétti. Þá gat hann ekki framvísað vinnuvélaskírteini og reyndist ekki vera skráður með nein slík réttindi. Brotin verða honum dýrkeypt Meira »

Verstu gatnamótin öll á höfuðborgarsvæðinu

10:52 Flest slys með meiðslum eiga sér stað á Hellisheiði, en næst flest slys verða á Reykjanesbrautin á milli Vatnsleysustrandarvegar og Grindarvíkurvegar. Verstu gatnamót landsins sl. fimm ár eru hins vegar öll á höfuðborgarsvæðinu og koma gatnamótin við Miklubrautina sérlega illa út. Meira »

Með allt í ólagi

10:30 Ökumaður sem lögreglan á Suðurnesjum stöðvaði nýverið var vægast sagt með allt sem hugsast gat í ólagi. Bifreiðin var ótryggð og óskoðuð frá því árið 2015. Þá ók hann sviptur ökuréttindum. Loks vaknaði grunur um að hann æki undir áhrifum fíkniefna. Meira »

Hróplegt ósamræmi í frásögn Olsens

08:36 Ákæruvaldið telur frásögn Thomas Møller Olsen, sem grunaður er um að hafa ráðið Birnu Brjánsdóttur bana að morgni sunnudagsins 15. janúar sl. vera í hróplegu ósamræmi við sönnunargögn í málinu. Meira »

Hjóluðu um hæðir í Hádegismóum

08:18 Alls um 70 manns tóku þátt í fyrsta móti sumarsins í fjallahjólreiðum í gær. Tekinn var Morgunblaðshringurinn, það er um nágrenni Rauðavatns í Reykjavík og Hádegismóa þar sem höfuðstöðvar Morgunblaðsins eru. Meira »

Hugað verði að öðrum vegi til Þingvalla

07:57 Bæjarstjórinn í Mosfellsbæ hefur óskað eftir því við samgönguráðherra að skoðaðir verði möguleikar á uppbyggingu nýs vegar frá höfuðborgarsvæðinu til Þingvalla. Meira »

Rigning, snjókoma og lélegt skyggni

07:00 Spáð er talsverðri rigningu á Suðausturlandi í dag. Búist er við snjókomu og lélegu skyggni um tíma suðvestanlands seint í dag, samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofu Íslands. Meira »

79 neikvæðar umsagnir

05:30 Nú þegar hafa 79 umsagnir borist nefndasviði Alþingis um þingsályktunartillögu fjármálaráðherra um fjármálaáætlun fyrir árin 2018 til 2022. Flestar eru neikvæðar. Meira »

Gjald tekið við Seljalandsfoss

07:37 Ákveðið hefur verið að ganga til samninga við fyrirtækið Bergrisa ehf. um gjaldtöku við Seljalandsfoss á Suðurlandi í samræmi við ákvörðun fundar sem haldinn var með landeigendum og fulltrúum sveitarstjórnar. Meira »

Flestir vegir færir

06:56 Í öllum landshlutum eru langflestir vegir nú auðir en þó eru hálkublettir á Steingrímsfjarðarheiði, Þröskuldum og Bröttubrekku. Meira »

Velta Haga mun aukast um 50%

05:30 Velta Haga mun væntanlega aukast um rúmlega 50% við kaup á Olís og Lyfju. Upplýst var um kaup á Olís, sem veltir um 30 milljörðum, á miðvikudag og Lyfju, sem veltir um 9 milljörðum, í nóvember. Meira »
KRISTALL LJÓSAKRÓNUR
Ný sending af glæsilegum kristalsljósakrónum, veggljósum, matarstellum, kristals...
ICELANDIC-ÍSLENSKA f. út l- ENSKA f. fullorðna ENGLISH f. foreigners
Byrja/Start:: 1/5, 29/5, 26/6, 21/8, 11/9, 9/10, 6/11, 4/12: 4 vikur/weeks x 5 d...
 
Hádegisfundur
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
M helgafell 6017032511 iv/v sf
Félagsstarf
? HELGAFELL 6017032511 IV/V SF Mynd...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...