Vatnsfell fær að heita Wattsfell

Horft yfir Öskjuvatn. Þorvaldstindur til vinstri, Víti til hægri og ...
Horft yfir Öskjuvatn. Þorvaldstindur til vinstri, Víti til hægri og Wattsfell því sem næst fyrir miðju lengst í suðri.

Vatnsfell við Öskju í sunnanverðum Dyngjufjöllum skal héðan í frá heita Wattsfell, samkvæmt niðurstöðu Örnefnanefndar. Fjallið, sem er 1.308 metra hátt, hafði fyrr á árunum þetta nafn og var kennt við breska landkönnuðinn William Lord Watts.

Fyrstur yfir Vatnajökul

Watts ferðaðist þrisvar til Íslands, árin 1871, 1874 og 1875, í þeim megintilgangi að ganga yfir Vatnajökul. Síðasta árið náði hann að þvera jökulinn fyrstur manna svo sögur fari af, ásamt fimm íslenskum félögum sínum. Hann gerði síðan út sér leiðangur til að skoða ummerki eftir stóra eldgosið í Öskju þá um vorið. Eru til hrikalegar lýsingar á því þegar veggir öskjunnar hrynja niður í djúpin þar sem nú er Öskjuvatn. Afleiðingar umrædds eldgoss í Öskju urðu miklar. Aska lagðist yfir norðan- og austanvert landið svo að bæir lögðust í eyði. Það kom flutningum Íslendinga til Kanada af stað.

Á sinni tíð skrifaði Watts greinar og bækur um ferðir sínar sem urðu víða kunnar. Árið 1910 var Wattsfell nefnt til heiðurs honum og til að minnast þessa frækna leiðangurs. Var nafnið allvíða notað í bókum og á landakortum og stóð til ársins 1941. Þá var því var breytt af Örnefnanefnd, ásamt fleiri nöfnum sem þóttu ekki hæfa á Íslandi að mati nefndarinnar. Vatnsfell skyldi það heita. Mörgum sem til þekkja hefur hins vegar fundist örnefni þetta úr takti við veruleikann, enda stendur fjallið allfjarri sjálfu Öskjuvatni.

Að fá breytingu á nafni fjallsins í gegn – og staðfestingu þar að lútandi – hefur tekið langan tíma. Það var árið 2003 sem Víðir Gíslason á Akureyri byrjaði að vinna í málinu, en hann hefur í tímans rás safnað ýmsum heimildum um Íslandsleiðangra Watts og byggði erindi sín til Örnefnanefndar á þeim. Nefndin úrskurðaði 2004 að Vatnsfellsnafnið skyldi standa og vera á kortum með tilliti til hefðar. Wattsfellsnafnið mætti þó fljóta með til dæmis á landakortum og vera innan sviga. Nú hefur nefndin snúið blaðinu við. William Lord Watts er „kominn á kortið“ í orðsins fyllstu merkingu.

Til upprunalegs horfs

„Það er því niðurstaða Örnefnanefndar að örnefnið Wattsfell skuli endurreist og fært til upprunalegs horfs. Á útgefnum kortum þykir þannig rétt að standi Wattsfell. Þar sem því verður við komið t.d. á opinberum gagnagrunnum sem bjóða upp á slíkt, er þó rétt að Vatnsfell sé skráð sem aukanafn,“ segir í úrskurði.

Watts til Los Angeles

William Lord Watts var fæddur í London árið 1850. Hann nam m.a. jarðfræði og steindafræði við Kings College, sem sennilega hefur vakið spenning fyrir Íslandsferðum, ásamt miklum áhuga á fjallgöngum. Watts skrifaði tvær bækur um þær ferðir og hélt fyrirlestra hjá á ýmsum stöðum í Lundúnum.

Í formála að íslenskri útgáfu bókar Watts stendur að hann hafi látist árið 1877, aðeins 27 ára. Í ljós kom hins vegar að hann flutti til Bandaríkjanna það ár og bjó lengst af og starfaði í Los Angeles. Sinnti meðal annars jarðfræðirannsóknum og ráðgjöf í tengslum við olíuvinnslu og námagröft, ásamt því að skrifa bækur og ritgerðir um þau efni. Hann lést árið 1921, um borð í skipi á leið til Trinidad, hvar hann sinnti olíurannsóknum.

„Saga hans var um margt óþekkt,“ segir Víðir. „En þetta var afar ánægjulegt ferðalag með Watts. Náðst hefur að bæta áratugum við lífshlaup Watts. Margt viðvíkjandi þessum merka manni hefur komið fram í dagsljósið – sem vert er að halda til haga,“ segir Víðir Gíslason.

Orðstírinn og afrekin

„Mér hefur fundist miður í ljósi orðstírs og afreka þessa heiðursmanns og tengsla við Öskju, að nafn hans skyldi afbakað á þann hátt sem gert var,“ segir Víðir Gíslason sem hefur sína kenningu um hvers vegna nafni fjallsins var breytt á sínum tíma.

„Já, þegar Vatnsfellsnafnið var tekið upp árið 1941 var staða Íslands brothætt. Bretar höfðu hernumið landið og margir ansi viðkvæmir fyrir hvers konar erlendum áhrifum. Sennilega hefur það haft afgerandi áhrif á niðurstöðu þáverandi Örnefnanefndar. Einnig var stofnun lýðveldis í undirbúningi,“ segir Víðir Gíslason. „Sennilega hefur þótt ástæða til að halda í það sem íslenskt var og draga úr erlendum áhrifum. En nú hefur verið bætt úr þessu sem mér finnst mjög ánægjulegt.“

Þorvaldstindur og Knebelsvarða

Við Öskju og í Dyngjufjöllum eru örnefni – fleiri en Wattsfell – sem vísa til þekktra manna. Þar er til Þorvaldstindur, 1.510 metra hár, nefndur eftir Þorvaldi Thoroddsen náttúrufræðingi. Einnig Knebelsvarða. Þjóðverjarnir Walther von Knebel jarðfræðingur og Max Rudloff málari fórust í Öskjuvatni árið 1907. Jarðneskar leifar þeirra fundust aldrei en slysið jók mjög á umtal um Öskju og sveipaði staðinn dulúð, sem enn er til staðar.

Knebelsvarða var hlaðin af unnustu von Knebels, Inu von Grumkow. Varðan stendur í námunda við gíginn Víti, þangað sem flestir Öskjufarar koma.

William Lord Watts.
William Lord Watts.
Víðir Gíslason.
Víðir Gíslason. Skapti Hallgrímsson
Ferðamenn á göngu við Öskju í Dyngjufjöllum.
Ferðamenn á göngu við Öskju í Dyngjufjöllum. Sigurður Bogi Sævarsson

Bloggað um fréttina

Innlent »

„Verður tæpt á hvorn veginn sem það fer“

16:36 Þriðji og síðasti kynningarfundur stéttarfélagsins Afls á kjarasamningi sjómanna hófst klukkan 16 í grunnskólanum á Neskaupstað. Sverrir Mar Albertsson, framkvæmdastjóri félagsins, segir aðsókn hafa verið góða. Meira »

Kjörsókn frá 10% upp í 70%

16:23 Kjörsókn vegna atkvæðagreiðslu um nýjan samning sjómanna er mjög breytileg eftir stéttarfélögum, en um eina heildarkosningu er að ræða. Hjá Sjómanna- og vélstjórafélagi Grindavíkur var um 35% kjörsókn þegar mbl.is náði tali af formanni félagsins rétt fyrir fjögur í dag. Meira »

„Þetta verður tvísýnt“

15:46 Atkvæðagreiðsla um nýjan kjarasamning sjómanna gæti orðið mjög tvísýn. Það virðist skiptast nokkuð eftir verkalýðsfélögum hvort félagsmenn séu jákvæðir eða neikvæðir í garð samningsins og á sumum stöðum er hörð andstaða við samninginn. Þetta segir Aðalsteinn Baldursson hjá Framsýn á Húsavík. Meira »

Atkvæðagreiðslu sjómanna að ljúka

15:42 Atkvæðagreiðslu sjómanna um kjarasamning, sem samninganefndir þeirra og SFS náðu saman um aðfaranótt laugardags, lýkur víða nú síðdegis. Ljóst er að útgerðarfélög eru vongóð um að sjómenn samþykki samninginn, en skipum hefur verið siglt austur á firði og áhafnir þeirra verða sendar þangað með flugi fari svo að samningarnir verði samþykktir. Meira »

Varar við spilliforritum

14:54 „Því miður hefur borið á því að fólk hér á landi, líkt og annars staðar í heiminum, er að lenda í klóm glæpamanna sem eru að ráðast gegn tölvum þeirra. Síðustu ár hefur þróun spilli- og gagnagíslatökuforrita tekið kipp í útbreiðslu og þróun.“ Meira »

Lokakvöld Sónar-hátíðarinnar í myndum

14:53 Sónar-hátíðinni lauk í gærkvöldi í Hörpu en meðal aðalatriða kvöldsins voru næntís-stjörnurnar De La Soul og Fatboy Slim. Íslenska rappið var einnig áberandi en fram komu meðal annars Alvia Islandia, Aron Can, Kött Grá Pjé og Shades of Reykjavik. Meira »

Sandra Rán nýr formaður SUF

13:28 Sandra Rán Ásgrímsdóttir, 26 ára sjálfbærniverkfræðingur, er nýr formaður Sambands ungra framsóknarmanna (SUF).  Meira »

Átta tíma seinkun vegna veikinda

13:49 Tæplega átta tíma seinkun varð á flugi flugfélagsins Primera Air frá Keflavík til Tenerife. Áætluð brottför var 8:15 í morgun en vélin fer ekki í loftið fyrr en klukkan 15:00 og fengu farþegar að vita af seinkuninni um klukkan 6:30. Meira »

Smökkuðu þorramat (myndskeið)

13:01 Starfsmenn í bandaríska sendiráðinu héldu þorrann hátíðlegan og smökkuðu matinn sem fylgir þessum gamla mánuði. Viðbrögðin voru mismunandi. Meira »

Þingmaður á ekki fyrir íbúð

12:21 „Ég er af þessari hrunkynslóð og held að sú kynslóð hafi aðra sýn á gæði lífsins. Það að eiga húsnæði er ekki forgangsatriði en mörg okkar hafa séð hús tekin af okkur af bönkunum,“ sagði Píratinn Ásta Guðrún Helgadóttir í Silfrinu á Rúv í morgun. Meira »

Vonandi verður samningurinn samþykktur

11:56 Teitur Björn Einarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sagði að það væri mjög gleðilegt að skrifað hefði verið undir samning í kjaradeilu sjómanna. Að vísu þyrfti að sjá til hvort sjómenn samþykki samninga en atkvæðagreiðslu um þá lýkur í dag. Meira »

Kalt að búa í áætlunum

11:12 Verið er að byggja 1500 íbúðir í Reykjavík og 3500 til viðbótar eru komnar í deiliskipulag, segir Hjálmar Sveinsson formaður umhverfis- og skipulagssviðs Reykjavíkurborgar. Halldór Halldórsson, oddviti Sjálfstæðismanna, segir að það sé kalt að gista í áætlunum og það vanti einfaldlega íbúðir núna. Meira »

Rætt um vegtolla

10:52 Jón Gunnarsson, samgöngu- og sveitarstjórnaráðherra, fjallaði um mögulega skattlagningu á umferð inn á höfuðborgarsvæðið í þættinum Sprengisandi við litla hrifningu Loga Einarssonar og Katrínar Jakobsdóttur, formanna Samfylkingar og VG. Meira »

Lagði íbúð í rúst

10:30 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu handtók tvo menn vegna kvartana sem bárust um hávaða í fjölbýlishúsum í nótt. Í öðru tilvikinu hafði maðurinn lagt leiguíbúð, sem hann var gestkomandi í, gjörsamlega í rúst. Meira »

Ausandi rigning í Bláfjöllum

09:36 Ausandi rigning er í Bláfjöllum og ljóst að skíðasvæðið þar verður ekki opnað á næstunni. Hægt er að skíða í Tindastól og Hlíðarfjalli. Meira »

Ósáttir vilja til Íslands

10:50 Ísland er vinsælasti áfangastaður þeirra sem vilja flytja vegna samfélagsviðhorfs eða stjórnmálaskoðana. Eftir kosningaúrslit síðustu missera, sér í lagi í Bretlandi og Bandaríkjunum, íhuga fleiri að flytja sig um set. Meira »

Reyndi að stinga af á hlaupum

10:18 Átta ökumenn voru handteknir grunaðir um ölvunar- og/eða fíkniefnaakstur á höfuðborgarsvæðinu í nótt Öllum var sleppt að loknum sýnatökum nema einum. Sá reyndi að stinga lögreglu af og ók meðal annars á lögreglubíl með þeim afleiðingum að lögreglumaður slasaðist. Meira »

Kári er fundinn

09:03 Kári Siggeirsson sem lýst var eftir á föstudag er fundinn, samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Meira »
* Öll stærstu á einum stað
Þú getur spilað með í yfir 50 stærstu Lottóum heimsins. Í yfir 12 ár hafa lottó...
Mazda6 07
Sjálfskiptur, keyrður 120 þús. km, lítur vel út að utan sem innan. S. 8984077....
GERFIHNATTADISKUR FIBER 180 CM
SATELIT Fiber 180 cm ásamt öllu sem til þarf. ,,Polar Mount,, heitgalvaniserað, ...
Íslenskar handsmíðaðar barnaskeiðar
Silfur táknar velsæld og góða heilsu enda er silfur verðmætt og sótthreinsandi e...
 
L hlín 6017021419 vi
Félagsstarf
? HLÍN 6017021419 VI Mynd af auglýsi...
Skipulagsmál
Tilkynningar
Rangárþing ytra Auglýsing um skipula...
Hádegisfundur
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Söngsamkoma
Félagsstarf
Söngsamkoma kl. 20 í Kristni- boðssalnu...