Vatnsfell fær að heita Wattsfell

Horft yfir Öskjuvatn. Þorvaldstindur til vinstri, Víti til hægri og ...
Horft yfir Öskjuvatn. Þorvaldstindur til vinstri, Víti til hægri og Wattsfell því sem næst fyrir miðju lengst í suðri.

Vatnsfell við Öskju í sunnanverðum Dyngjufjöllum skal héðan í frá heita Wattsfell, samkvæmt niðurstöðu Örnefnanefndar. Fjallið, sem er 1.308 metra hátt, hafði fyrr á árunum þetta nafn og var kennt við breska landkönnuðinn William Lord Watts.

Fyrstur yfir Vatnajökul

Watts ferðaðist þrisvar til Íslands, árin 1871, 1874 og 1875, í þeim megintilgangi að ganga yfir Vatnajökul. Síðasta árið náði hann að þvera jökulinn fyrstur manna svo sögur fari af, ásamt fimm íslenskum félögum sínum. Hann gerði síðan út sér leiðangur til að skoða ummerki eftir stóra eldgosið í Öskju þá um vorið. Eru til hrikalegar lýsingar á því þegar veggir öskjunnar hrynja niður í djúpin þar sem nú er Öskjuvatn. Afleiðingar umrædds eldgoss í Öskju urðu miklar. Aska lagðist yfir norðan- og austanvert landið svo að bæir lögðust í eyði. Það kom flutningum Íslendinga til Kanada af stað.

Á sinni tíð skrifaði Watts greinar og bækur um ferðir sínar sem urðu víða kunnar. Árið 1910 var Wattsfell nefnt til heiðurs honum og til að minnast þessa frækna leiðangurs. Var nafnið allvíða notað í bókum og á landakortum og stóð til ársins 1941. Þá var því var breytt af Örnefnanefnd, ásamt fleiri nöfnum sem þóttu ekki hæfa á Íslandi að mati nefndarinnar. Vatnsfell skyldi það heita. Mörgum sem til þekkja hefur hins vegar fundist örnefni þetta úr takti við veruleikann, enda stendur fjallið allfjarri sjálfu Öskjuvatni.

Að fá breytingu á nafni fjallsins í gegn – og staðfestingu þar að lútandi – hefur tekið langan tíma. Það var árið 2003 sem Víðir Gíslason á Akureyri byrjaði að vinna í málinu, en hann hefur í tímans rás safnað ýmsum heimildum um Íslandsleiðangra Watts og byggði erindi sín til Örnefnanefndar á þeim. Nefndin úrskurðaði 2004 að Vatnsfellsnafnið skyldi standa og vera á kortum með tilliti til hefðar. Wattsfellsnafnið mætti þó fljóta með til dæmis á landakortum og vera innan sviga. Nú hefur nefndin snúið blaðinu við. William Lord Watts er „kominn á kortið“ í orðsins fyllstu merkingu.

Til upprunalegs horfs

„Það er því niðurstaða Örnefnanefndar að örnefnið Wattsfell skuli endurreist og fært til upprunalegs horfs. Á útgefnum kortum þykir þannig rétt að standi Wattsfell. Þar sem því verður við komið t.d. á opinberum gagnagrunnum sem bjóða upp á slíkt, er þó rétt að Vatnsfell sé skráð sem aukanafn,“ segir í úrskurði.

Watts til Los Angeles

William Lord Watts var fæddur í London árið 1850. Hann nam m.a. jarðfræði og steindafræði við Kings College, sem sennilega hefur vakið spenning fyrir Íslandsferðum, ásamt miklum áhuga á fjallgöngum. Watts skrifaði tvær bækur um þær ferðir og hélt fyrirlestra hjá á ýmsum stöðum í Lundúnum.

Í formála að íslenskri útgáfu bókar Watts stendur að hann hafi látist árið 1877, aðeins 27 ára. Í ljós kom hins vegar að hann flutti til Bandaríkjanna það ár og bjó lengst af og starfaði í Los Angeles. Sinnti meðal annars jarðfræðirannsóknum og ráðgjöf í tengslum við olíuvinnslu og námagröft, ásamt því að skrifa bækur og ritgerðir um þau efni. Hann lést árið 1921, um borð í skipi á leið til Trinidad, hvar hann sinnti olíurannsóknum.

„Saga hans var um margt óþekkt,“ segir Víðir. „En þetta var afar ánægjulegt ferðalag með Watts. Náðst hefur að bæta áratugum við lífshlaup Watts. Margt viðvíkjandi þessum merka manni hefur komið fram í dagsljósið – sem vert er að halda til haga,“ segir Víðir Gíslason.

Orðstírinn og afrekin

„Mér hefur fundist miður í ljósi orðstírs og afreka þessa heiðursmanns og tengsla við Öskju, að nafn hans skyldi afbakað á þann hátt sem gert var,“ segir Víðir Gíslason sem hefur sína kenningu um hvers vegna nafni fjallsins var breytt á sínum tíma.

„Já, þegar Vatnsfellsnafnið var tekið upp árið 1941 var staða Íslands brothætt. Bretar höfðu hernumið landið og margir ansi viðkvæmir fyrir hvers konar erlendum áhrifum. Sennilega hefur það haft afgerandi áhrif á niðurstöðu þáverandi Örnefnanefndar. Einnig var stofnun lýðveldis í undirbúningi,“ segir Víðir Gíslason. „Sennilega hefur þótt ástæða til að halda í það sem íslenskt var og draga úr erlendum áhrifum. En nú hefur verið bætt úr þessu sem mér finnst mjög ánægjulegt.“

Þorvaldstindur og Knebelsvarða

Við Öskju og í Dyngjufjöllum eru örnefni – fleiri en Wattsfell – sem vísa til þekktra manna. Þar er til Þorvaldstindur, 1.510 metra hár, nefndur eftir Þorvaldi Thoroddsen náttúrufræðingi. Einnig Knebelsvarða. Þjóðverjarnir Walther von Knebel jarðfræðingur og Max Rudloff málari fórust í Öskjuvatni árið 1907. Jarðneskar leifar þeirra fundust aldrei en slysið jók mjög á umtal um Öskju og sveipaði staðinn dulúð, sem enn er til staðar.

Knebelsvarða var hlaðin af unnustu von Knebels, Inu von Grumkow. Varðan stendur í námunda við gíginn Víti, þangað sem flestir Öskjufarar koma.

William Lord Watts.
William Lord Watts.
Víðir Gíslason.
Víðir Gíslason. Skapti Hallgrímsson
Ferðamenn á göngu við Öskju í Dyngjufjöllum.
Ferðamenn á göngu við Öskju í Dyngjufjöllum. Sigurður Bogi Sævarsson

Bloggað um fréttina

Innlent »

Ók á lögreglubíl í Kópavogi

07:13 Lögreglumenn höfðu afskipti af ökumanni við Silfurtún í Garðabæ upp úr klukkan hálfeitt í nótt þar sem hann hafði ekið ógætilega um bílastæði við Hagkaup. Bifreiðin var stöðvuð í Kópavogi eftir árekstur við lögreglubíl. Meira »

70 prósent vilja kosningar í haust

06:35 Sjötíu prósent þeirra sem tóku afstöðu í nýrri skoðanakönnun Fréttablaðsins, Stöðvar 2 og Vísis vilja að alþingiskosningar verði í haust frekar en næsta vor. Meira »

Nítján stiga hiti á Austurlandi

06:20 Spáð er suðlægri átt í dag, 8 til 13 metrum á sekúndu norðvestan til fram að hádegi en annars 3 til 8 metrum á sekúndu. Víða verður súld eða dálítil rigning sunnan- og vestanlands en annars skýjað með köflum, samkvæmt Veðurstofu Íslands. Meira »

Hallgrímskirkja slær í gegn

05:30 Hallgrímskirkja hefur í gegnum tíðina prýtt hina og þessa topplista, eins og t.d. tíu áhugaverðustu kirkjur heims, 35 sérlega skrýtnar byggingar sem fá þig til að súpa hveljur og lista yfir áhugaverðustu steypumannvirki heims. Meira »

Vanþekking á íslenskri réttarskipan

05:30 Reimar Pétursson, formaður Lögmannafélags Íslands, segir ný lög um aflandskrónur bera vott um vanþekkingu á íslenskri réttarskipan. Meira »

Slegið á 4,2 milljónir á uppboði

05:30 Gallerí Fold stóð fyrir tvöföldu málverkauppboði í gær og fyrradag. Alls seldust um 120 verk af þeim 134 sem voru í boði.   Meira »

Loka stæði við Flosagjá

05:30 Yfirvöld í Þingvallaþjóðgarði stefna að því að loka bílastæðinu við Flosagjá, sem einnig er oft kölluð Peningagjá. Ólafur Örn Haraldsson þjóðgarðsvörður segir í samtali við Morgunblaðið að það sé gert vegna tilmæla UNESCO, Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Meira »

Fleiri úrræði vegna bótasvika

05:30 Auknar heimildir til eftirlits og önnur úrræði hafa gagnast Tryggingastofnun við úrvinnslu mála sem tengjast bótasvikum eða mistökum við bótagreiðslur. Þetta kemur fram í svari Tryggingastofnunar við fyrirspurnum Morgunblaðsins. Meira »

Aukin þjónusta vegna brjóstakrabba

05:30 Nýtt fyrirkomulag varðandi eftirlit þeirra sem lokið hafa meðferð við brjóstakrabbameini var kynnt á fundi sem starfsfólk krabbameinslækningadeildar og Brjóstaheill – Samhjálp kvenna stóðu fyrir í gær. Meira »

Taktur í þingstörfum til sóma

05:30 „Mér finnst þingstörfin hafa verið skilvirk undanfarnar vikur. Það eru ýmis mál sem menn eru sammála um að þurfi að ljúka og það hefur verið gert. Takturinn hefur verið mjög góður og öllum til sóma,“ segir Ragnheiður Ríkharðsdóttir, formaður þingflokks sjálfstæðismanna. Meira »

Dregur úr vindi í nótt

Í gær, 23:05 Það mun draga nokkuð úr vindi í nótt víða um landið og spáir Veðurstofan suðlægri átt, 3–8 m/s, á morgun. Hiti verður á bilinu tíu til nitján stig að deginum, hlýjast fyrir austan. Meira »

Ráðinn kosningastjóri Pírata

Í gær, 22:12 Jóhann Kristjánsson hefur verið ráðinn kosningastjóri Pírata fyrir komandi þingkosningar. Hann var kosningastjóri Borgarahreyfingarinnar fyrir þingkosningarnar 2009. Meira »

Batti veiddist í annað sinn

Í gær, 22:06 Batti, sjaldséður fiskur, veiddist í botnvörpu á Örfirisey RE fyrr í mánuðinum. Þetta er einungis í annað sinn sem batti veiðist til Ísland svo vitað sé. Meira »

Mótmælendur ávörpuðu þingmenn

Í gær, 21:41 Mótmælendur, sem höfðu safnast saman á þingpöllum Alþingis fyrr í kvöld, ávörpuðu þar þingmenn og hvöttu þá til þess að nýta fyrirspurnatíma á morgun til þess að spyrjast fyrir um vinnubrögð Útlendingastofnunar í máli Eze Okafor. Meira »

Fái námið metið upp í háskólaeiningar

Í gær, 20:24 Vefskólinn og Copenhagen School of Design and Technology (KEA) hafa gert með sér samstarfssamning sem gerir nemendum Vefskólans kleift að fá námið að fullu metið upp í háskólaeiningar. Meira »

Samþykkt að hækka endurgreiðslur

Í gær, 22:04 Alþingi samþykkti í kvöld að hækka endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar úr 20% í 25%, framlengja endurgreiðslukerfið um fimm ár og einfalda stjórnýsluna í þessum málum. Meira »

„Sá eini sem ekki fer listaveginn í lífinu“

Í gær, 21:33 Ísak Valsson er dúx Verzlunarskóla Íslands, með meðaleinkunnina 9,7, en hann hlaut verðlaun fyrir góðan námsárangur í íslensku, stærðfræði og eðlisfræði við útskriftina. Meira »

Ekki megi hjóla á ákveðnum leiðum

Í gær, 20:22 Í þingsályktunartillögu að samgönguáætlun fyrir árin 2015 – 2018 sem liggur fyrir á Alþingi er stefnt að því að umferð hjólandi vegfarenda verði ekki leyfð meðfram umferðarmestu þjóðvegum landsins. Samhliða því er gert ráð fyrir að möguleikar á notkun hjólreiða sem samgöngugreinar á höfuðborgarsvæðinu og á suðvesturhorni landsins verði efldir verulega. Meira »
4949 skart hálfesti og armband
Er með nokkrar hálsfestar og armbönd úr 4949 línunni til sölu hægt að skoða inná...
VAÐNES-sumarbústaðalóðir
Til sölu fallegar sumarhúsalóðir með aðgangi að heitu og köldu vatni í vinsælu s...
Húsgagnaviðgerðir
Ég tek að mér viðgerðir á húsgögnum bæði gömlum og nýjum. Starfsemin fer fram í ...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristniboðssalnum. S...
Framhaldsaðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Framhaldsaðalfundur Byggi...
20283 kynningarfundir
Tilkynningar
20283 - Kynningarfundir um ...