Íslensk tunga hindrun í vegi margra

Íslenskan sníðir mörgum þröngan stakk þegar kemur að tjáningu sjálfsmyndar ...
Íslenskan sníðir mörgum þröngan stakk þegar kemur að tjáningu sjálfsmyndar sinnar. mbl.is/Styrmir Kári

Íslensk tunga stendur sem hindrun í vegi fyrir mörgum þeim sem vilja ekki skilgreina sig sem annað hvort karlkyns eða kvenkyns. Þetta segir Þorgerður Einarsdóttir prófessor í kynjafræði við Háskóla Íslands í samtali við mbl.is. 

Þorgerður flutti erindi á fjölmenningarráðstefnu Háskóla Íslands sem fram fór fyrr í dag, þar sem hún vék að því hvernig kynjatvíhyggja íslenskunnar og hið opinbera regluverk um tungumálið sníði fólki þröngan stakk, sem gerir sjálfstjáningu og sjálfsmyndir transfólks enn flóknari en ella.

Nafnbreytingin eitt helsta baráttumálið

Að hennar sögn er Ísland komið í hóp þeirra landa sem fremst standa varðandi réttindi transfólks. Baráttuhreyfingar hinsegin- og transfólks eigi margt sameiginlegt á alþjóðavísu í gagnrýni sinni á hið gagnkynhneigða sís-kynja regluveldi.

Á Íslandi bætist þó mikilvægur þáttur við flókið samhengi og tilveru transfólks. Íslenska tungan, kynjatvíhyggja hennar og hugmyndir Íslendinga um varðveislu tungunnar.

„Hér er opinbert heilbrigðiskerfi og fólk sem fer í kynleiðréttingu fær hana greidda af hinu opinbera. Þar felst því kannski ekki mesta hindrunin. En það sem hefur verið eitt helsta baráttumál transfólks lengi vel er nafnbreyting. Áður fyrr gerðu lögin ráð fyrir því að það væri ekki hægt að breyta um nafn fyrr en búið væri að fara í kynleiðréttingu,“ segir Þorgerður.

Frétt mbl.is: Trans og intersex njóta ekki verndar

Kynjatvíhyggja gerir transfólki erfitt um vik.
Kynjatvíhyggja gerir transfólki erfitt um vik. mbl.is/Jim Smart

Hvað er gagnstætt kynhlutverk?

Með tilkomu nýrra laga um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda segir hún að landslagið hafi breyst til hins betra.

„Nú getur fólk farið og fengið nafnbreytingu eftir að hafa fengið svokallaða sjúkdómsgreiningu, eða staðfestingu hjá sérfræðinefnd um kynáttunarvanda. Þá þurfa þau að fara í gegnum greiningu og það sem kallast viðurkennd meðferð auk þess að vera í gagnstæðu kynhlutverki í að minnsta kosti eitt ár.“

„Kynjatvíhyggja tungumálsins gerir transfólki einkar erfitt um vik. Íslenskan er mjög kynjað tungumál og fornöfnin eru mjög niðurnjörvandi, sem veitir fólki með óhefðbundna kynvitund mjög lítið rými. Hvað er til dæmis átt við með gagnstæðu kynhlutverki?“ spyr hún og vísar þar til texta nýrra laga um einstaklinga með kynáttunarvanda.

„Þar er algjörlega gert ráð fyrir tvíhyggju. Það er eitthvað eitt og svo er eitthvað gagnstætt.“

Ítarleg umfjöllun mbl.is um fornafnið hán: Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Veruleiki transfólks er sagður ögra hinni þjóðernislegu sjálfsmynd.
Veruleiki transfólks er sagður ögra hinni þjóðernislegu sjálfsmynd. mbl.is/Kristinn

Sjálfsmynd Íslendinga samofin tungumálinu

Hreintungustefnuna á Íslandi segir hún vera mikla í bæði alþjóðlegum og norrænum samanburði. 

„Hún er hluti af sjálfstæðisbaráttu og viðleitni Íslendinga í þeim efnum. Íslensk málnefnd er sett á laggirnar árið 1964 á þeim tíma sem vera hersins þótti ógn við íslenska menningu og tungu. Sjálfsmynd Íslendinga er þannig samofin tungumálinu og því má að einhverju leyti segja að veruleiki transfólks sé ákveðin ögrun við þessa þjóðernislegu sjálfsmynd.“

Vandamálið sé þá enn ýktara þegar transfólk eigi uppruna sinn í öðrum löndum.

„Einn viðmælendanna er af erlendum uppruna og hann finnur rækilega fyrir þessu. Í raun segir hann íslenskuna vera svo kynjaða að það sé aldrei hægt að komast frá því. Kynjatvíhyggjan er þarna alltaf, alls staðar.“

„Hún“ einn daginn og „hann“ þann næsta

Til að berjast gegn kerfinu segir Þorgerður að fólk notist við nokkurs konar taktíska hlýðni og andóf samtímis.

„Það fer í svokallaða sjúkdómsgreiningu, því hún er lykillinn að heilbrigðiskerfinu, en á sama tíma höggvir það í sprungurnar til að skapa rými fyrir sig. Fólk velur ýmsar leiðir til þessa.

Sumt velur sér kynhlutlaus nöfn og svo er fólk sem notast bæði við kvenmanns- og karlmannsnafn og talar um sjálft sig sem bæði hún og hann, jafnvel í sama viðtalinu. Segja þau við mig að þau vilji geta verið „hún“ einn daginn og „hann“ ef þeim líði þannig næsta dag. Þannig reynir flæðigerva fólk að brjótast undan þessari tvíhyggju.“

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Miðbær Reykjavíkur er aldrei eins litríkur og á Hinsegin dögum, ...
Miðbær Reykjavíkur er aldrei eins litríkur og á Hinsegin dögum, þegar meðal annars er minnt á réttindabaráttu transfólks og annarra sem ekki fella sig undir hefðbundin kynhlutverk.

„Mikið er maður svöng“

Þorgerður kynnti einnig niðurstöður rannsóknar sem hún hefur unnið að í samstarfi við Jyl Josephson, prófessor í stjórnmálafræði við Rutgers-háskóla í New Jersey. Við rannsóknina ræddu þær við átta transmanneskjur, sem sumar voru í miðju kynleiðréttingarferli, um hvernig tungumálið setti þeim skorður.

„Þær þurfa að fella sig inn í þessa kynjatvíhyggju og svo er tungumálið alveg annar kapítuli. Bæði er fólk þvingað inn í mjög kynjuð nöfn, þó þú megir nú vera sonur eða dóttir móður þinnar þá verðurðu ennþá að vera sonur eða dóttir,“ segir hún og tekur dæmi:

„Orðið „maður“ á íslensku er sjálfgildi fyrir karlmann nema annað sé tekið fram eða þegar fólk vísar í sjálft sig í þriðju persónu. En ef við tökum dæmi um einstakling sem vill ekki skilgreina sig. Getur hann eða hún sagt „rosalega er maður þreytt“ eða „mikið er maður svangt“? Ef manneskjan fer hefðbundnu leiðina þá er hún strax búin að karlgera sig.“

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Sýndi barnabarni sínu kynfærin

17:49 Karlmaður var í dag dæmdur í 60 daga skilorðsbundið fangelsi í Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir að hafa sært blygðunarsemi fjögurra ára gamals barnabarns síns. Maðurinn leyfði stúlkunni að skoða kynfæri sín undir sæng sem hann hafði yfir sér og notaði til þess vasaljós. Meira »

Líkir fjárlagafrumvarpi við hamfarir

17:15 Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, segir fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017 vera gífurleg vonbrigði og í rauninni algjörar hamfarir. Hann segir ljóst að stjórnmálamenn hafa ekki verið að hlusta á umræðuna í samfélaginu um fjárþörf Landspítalans. Meira »

Spurði út í „óþolandi vaxtabyrði“

16:47 Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, þingmaður Viðreisnar, benti á það í umræðu um fjárlagafrumvarpið á Alþingi að vaxtakostnaður íslenska ríkisins væri langhæstur í Evrópu og mun hærri en á Grikklandi, Spáni, Portúgal og á Írlandi. Meira »

Hellti yfir sig bensíni og kveikti í

16:27 Lögregla var kölluð að húsnæði Útlendingastofnunar í Víðinesi á þriðja tímanum í dag samkvæmt tilkynningu frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, en þar hafði hælisleitandi hellt yfir sig bensíni og kveikt í. Maðurinn, sem er illa brunninn, var fluttur á sjúkrahús. Meira »

Áfram í gæsluvarðhaldi eftir misþyrmingar

15:42 Karlmaður hefur verið úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald þangað til dómur er fallinn í máli hans, en ekki lengur en til 23. desember. Var maðurinn ákærður í mars á þessu ári fyrir frelsissviptingu, líkamsárás, hótanir, kyn­ferðis­brot og stór­felld­ar ærumeiðing­ar gegn sam­býl­is­konu sinni. Meira »

Hlýjustu desemberdagar í 145 ár

15:31 Fyrsta vika desember er sú hlýjasta sem mælst hefur í Reykjavík frá því að mælingar hófust árið 1871 eða fyrir 145 árum. Ólíklegt er að árið 2016 verði það hlýjasta frá upphafi heilt á litið en ljóst er að það verður á topp tíu. Meira »

3,8 milljarða áhrif skattabreytinga

14:59 Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, spurði Bjarna Benediktsson, fjármálaráðherra, í umræðu um fjárlagafrumvarpið á Alþingi hvort skynsamlegt væri að ráðast í skattalækkanir á sama tíma og uppsöfnuð þörf sé á auknum framlögum til rekstrar og opinberrar fjárfestingar. Jafnframt væru merki um vaxandi þenslu í hagkerfinu. Meira »

Öryrkjar afhentu þingmönnum óskaskrín

15:15 Öryrkjabandalag Íslands, ÖBÍ, stóð fyrir samstöðufundi við alþingishúsið við upphaf þingfundar í dag. Þar voru þingmönnum voru afhent skrín með óskum frá málefnahópum ÖBÍ vegna fjárlagagerðar fyrir árið 2017. Meira »

Endurreisn Íslands vel á veg komin

14:31 Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra, gerði grein fyrir fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2017 á Alþingi, og sagði að það hafi verið lagt fram við nokkuð óvenjulegar aðstæður. Hann sagði að efnahagsleg endurreisn Íslands væri vel á veg komin. Meira »

Fyrsta skóflustungan fyrir nýjum skóla

14:20 Fyrsta skóflustungan að nýjum leik- og grunnskóla í Helgafellshverfi í Mosfellsbæ var tekin í dag. Skóflustunguna tóku væntanlegir nemendur skólans sem stunda nú nám í Brúarlandi. Sá skóli er undanfari stofnunar Helgafellsskóla og er rekinn sem útibú frá Varmárskóla. Meira »

Pólitískt mikilvægi NATO hefur síst minnkað

14:01 Aukin samvinna Atlantshafsbandalagsins og Evrópusambandsins, þróun öryggismála í Evrópu og aðgerðir til að stuðla að friði og stöðugleika voru meðal umræðuefna á fundi utanríkisráðherra ríkja Atltantshafsbandalagsins sem haldinn var í Brussel í gær og dag. Lilja Alfreðsdóttir, starfandi utanríkisráðherra, sat fundinn fyrir hönd Íslands. Meira »

Ekki dregið uppsagnir til baka

13:28 Að minnsta kosti um hundrað grunnskólakennarar á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjanesbæ sem sögðu upp starfi sínu fyrir 1. desember hafa ekki dregið uppsagnir sínar til baka. Í Reykja­nes­bæ sögðu um 24% upp í öllu sveit­ar­fé­lag­inu og þar hafa enn sem komið er engar uppsagnir verið dregnar til baka. Meira »

Kostnaður vegna atvinnuleysisbóta lækkar um 15%

12:56 Gert er ráð fyrir að útgreiddar atvinnuleysisbætur lækki um 1,8 milljarða milli ára og verði á næsta ári 10,35 milljarðar í stað 12,12 milljarða á árinu sem er að líða. Þetta kemur fram í fjárlagafrumvarpi næsta árs sem lagt var fyrir Alþingi í gær. Meira »

Geigvænlegar afleiðingar fyrir Gæsluna

12:21 „Verði þetta að lögum verður þetta gríðarlegt áfall. Þetta mun hafa geigvænlegar afleiðingar fyrir alla starfsemi Landhelgisgæslunnar,“ segir Georg Kr. Lárusson, forstjóri Landhelgisgæslunnar, um fjárveitingar til stofnunarinnar miðað við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017. Meira »

Nýsköpunarstyrkir hækka um 1,2 milljarða

12:00 Styrkir til nýsköpunar í formi skattafrádráttar munu aukast um einn milljarð milli ára og verða 2.360 milljónir á næsta ári, samanborið við 1.360 milljónir á árinu sem er að klárast. Þetta kemur fram í fjárlagafrumvarpi sem lagt var fyrir á Alþingi í gær. Meira »

Gagnrýna skipuritsbreytingar Landspítalans

12:34 Stjórn læknaráðs Landspítalans gerir alvarlegar athugasemdir við fyrirhugaðar breytingar á skipuriti rannsóknarsviðs Landspítalans, sem kynntar voru framkvæmdastjóra rannsóknarsviðs í nóvember, og mótmælir að ekki hafi verið leitað formlegs álits læknaráðs líkt og lög um heilbrigðisþjónustu gera ráð fyrir. Meira »

Nemendur fengu veglegan morgunmat

12:02 „Við leggjum mikla áherslu á að nemendur leggja sig fram í þessu prófi eins og öllu öðru sem þeir taka sér fyrir hendur í skólanum,” segir Jón Pétur Zimsen, skólastjóri Réttarholtsskóla. Í síðustu þrjú skipti sem nemendur skólans hafa tekið PISA-könnunina hafa nemendur fengið veglegan morgunmat. Meira »

Breyttur stuðningur við sauðfjárrækt

11:50 Í samræmi við ný búvörulög var Byggðastofnun falið síðastliðið vor að útfæra með einfaldari og skýrari hætti en áður svæðisbundinn stuðning fyrir sauðfjárbændur á þeim landsvæðum sem eru háðust sauðfjárrækt. Hingað til hefur verið miðað við mörk sveitarfélaga en eftir breytinguna verður miðað við fjarlægð frá næsta þéttbýlisstað. Meira »
Harðviður til húsbygginga
Harðviður til húsabygginga Sjá nánar á www.vidur.is Vatnsklæðning, panill, palla...
Hreinsa þakrennur fyrir veturinn
Hreinsa þakrennur fyrir veturinn og tek að mér ýmis verkefni. Uppl. í síma 847 8...
 
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Aðventukaffi ses
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Á Aðventudagskránni í dag:...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Fastir liðir eins og venju...