Íslensk tunga hindrun í vegi margra

Íslenskan sníðir mörgum þröngan stakk þegar kemur að tjáningu sjálfsmyndar ...
Íslenskan sníðir mörgum þröngan stakk þegar kemur að tjáningu sjálfsmyndar sinnar. mbl.is/Styrmir Kári

Íslensk tunga stendur sem hindrun í vegi fyrir mörgum þeim sem vilja ekki skilgreina sig sem annað hvort karlkyns eða kvenkyns. Þetta segir Þorgerður Einarsdóttir prófessor í kynjafræði við Háskóla Íslands í samtali við mbl.is. 

Þorgerður flutti erindi á fjölmenningarráðstefnu Háskóla Íslands sem fram fór fyrr í dag, þar sem hún vék að því hvernig kynjatvíhyggja íslenskunnar og hið opinbera regluverk um tungumálið sníði fólki þröngan stakk, sem gerir sjálfstjáningu og sjálfsmyndir transfólks enn flóknari en ella.

Nafnbreytingin eitt helsta baráttumálið

Að hennar sögn er Ísland komið í hóp þeirra landa sem fremst standa varðandi réttindi transfólks. Baráttuhreyfingar hinsegin- og transfólks eigi margt sameiginlegt á alþjóðavísu í gagnrýni sinni á hið gagnkynhneigða sís-kynja regluveldi.

Á Íslandi bætist þó mikilvægur þáttur við flókið samhengi og tilveru transfólks. Íslenska tungan, kynjatvíhyggja hennar og hugmyndir Íslendinga um varðveislu tungunnar.

„Hér er opinbert heilbrigðiskerfi og fólk sem fer í kynleiðréttingu fær hana greidda af hinu opinbera. Þar felst því kannski ekki mesta hindrunin. En það sem hefur verið eitt helsta baráttumál transfólks lengi vel er nafnbreyting. Áður fyrr gerðu lögin ráð fyrir því að það væri ekki hægt að breyta um nafn fyrr en búið væri að fara í kynleiðréttingu,“ segir Þorgerður.

Frétt mbl.is: Trans og intersex njóta ekki verndar

Kynjatvíhyggja gerir transfólki erfitt um vik.
Kynjatvíhyggja gerir transfólki erfitt um vik. mbl.is/Jim Smart

Hvað er gagnstætt kynhlutverk?

Með tilkomu nýrra laga um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda segir hún að landslagið hafi breyst til hins betra.

„Nú getur fólk farið og fengið nafnbreytingu eftir að hafa fengið svokallaða sjúkdómsgreiningu, eða staðfestingu hjá sérfræðinefnd um kynáttunarvanda. Þá þurfa þau að fara í gegnum greiningu og það sem kallast viðurkennd meðferð auk þess að vera í gagnstæðu kynhlutverki í að minnsta kosti eitt ár.“

„Kynjatvíhyggja tungumálsins gerir transfólki einkar erfitt um vik. Íslenskan er mjög kynjað tungumál og fornöfnin eru mjög niðurnjörvandi, sem veitir fólki með óhefðbundna kynvitund mjög lítið rými. Hvað er til dæmis átt við með gagnstæðu kynhlutverki?“ spyr hún og vísar þar til texta nýrra laga um einstaklinga með kynáttunarvanda.

„Þar er algjörlega gert ráð fyrir tvíhyggju. Það er eitthvað eitt og svo er eitthvað gagnstætt.“

Ítarleg umfjöllun mbl.is um fornafnið hán: Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Veruleiki transfólks er sagður ögra hinni þjóðernislegu sjálfsmynd.
Veruleiki transfólks er sagður ögra hinni þjóðernislegu sjálfsmynd. mbl.is/Kristinn

Sjálfsmynd Íslendinga samofin tungumálinu

Hreintungustefnuna á Íslandi segir hún vera mikla í bæði alþjóðlegum og norrænum samanburði. 

„Hún er hluti af sjálfstæðisbaráttu og viðleitni Íslendinga í þeim efnum. Íslensk málnefnd er sett á laggirnar árið 1964 á þeim tíma sem vera hersins þótti ógn við íslenska menningu og tungu. Sjálfsmynd Íslendinga er þannig samofin tungumálinu og því má að einhverju leyti segja að veruleiki transfólks sé ákveðin ögrun við þessa þjóðernislegu sjálfsmynd.“

Vandamálið sé þá enn ýktara þegar transfólk eigi uppruna sinn í öðrum löndum.

„Einn viðmælendanna er af erlendum uppruna og hann finnur rækilega fyrir þessu. Í raun segir hann íslenskuna vera svo kynjaða að það sé aldrei hægt að komast frá því. Kynjatvíhyggjan er þarna alltaf, alls staðar.“

„Hún“ einn daginn og „hann“ þann næsta

Til að berjast gegn kerfinu segir Þorgerður að fólk notist við nokkurs konar taktíska hlýðni og andóf samtímis.

„Það fer í svokallaða sjúkdómsgreiningu, því hún er lykillinn að heilbrigðiskerfinu, en á sama tíma höggvir það í sprungurnar til að skapa rými fyrir sig. Fólk velur ýmsar leiðir til þessa.

Sumt velur sér kynhlutlaus nöfn og svo er fólk sem notast bæði við kvenmanns- og karlmannsnafn og talar um sjálft sig sem bæði hún og hann, jafnvel í sama viðtalinu. Segja þau við mig að þau vilji geta verið „hún“ einn daginn og „hann“ ef þeim líði þannig næsta dag. Þannig reynir flæðigerva fólk að brjótast undan þessari tvíhyggju.“

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Miðbær Reykjavíkur er aldrei eins litríkur og á Hinsegin dögum, ...
Miðbær Reykjavíkur er aldrei eins litríkur og á Hinsegin dögum, þegar meðal annars er minnt á réttindabaráttu transfólks og annarra sem ekki fella sig undir hefðbundin kynhlutverk.

„Mikið er maður svöng“

Þorgerður kynnti einnig niðurstöður rannsóknar sem hún hefur unnið að í samstarfi við Jyl Josephson, prófessor í stjórnmálafræði við Rutgers-háskóla í New Jersey. Við rannsóknina ræddu þær við átta transmanneskjur, sem sumar voru í miðju kynleiðréttingarferli, um hvernig tungumálið setti þeim skorður.

„Þær þurfa að fella sig inn í þessa kynjatvíhyggju og svo er tungumálið alveg annar kapítuli. Bæði er fólk þvingað inn í mjög kynjuð nöfn, þó þú megir nú vera sonur eða dóttir móður þinnar þá verðurðu ennþá að vera sonur eða dóttir,“ segir hún og tekur dæmi:

„Orðið „maður“ á íslensku er sjálfgildi fyrir karlmann nema annað sé tekið fram eða þegar fólk vísar í sjálft sig í þriðju persónu. En ef við tökum dæmi um einstakling sem vill ekki skilgreina sig. Getur hann eða hún sagt „rosalega er maður þreytt“ eða „mikið er maður svangt“? Ef manneskjan fer hefðbundnu leiðina þá er hún strax búin að karlgera sig.“

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Barn í sjálfheldu uppi á skólabyggingu

20:46 Barn á grunnskólaaldri klifraði upp á þak skólabyggingar í Breiðholti síðdegis í dag og var þá komið í sjálfheldu.   Meira »

Einn með allar tölur réttar

20:16 Einn var með allar tölurnar réttar í laugardagslottóinu í kvöld og fær hann í sinn hlut rúmlega 6,5 milljónir króna. Miðinn var í áskrift. Meira »

Dúxinn hefur oft fórnað svefni

19:38 „Ég hefði orðið frekar leið ef mér hefði ekki gengið vel. Ég hugsaði að mér þætti ekkert leiðinlegt að verða dúx, enda er ég er með mjög mikið keppnisskap,“ segir Guðrún Sólveig Sigríðardóttir, dúx Menntaskólans í Reykjavík, í samtali við mbl.is. Meira »

Syrpuþon í myndum

19:13 Upp­lestr­ar­uppá­koma Andrés­ar And­ar og Ey­munds­son fór fram í dag í versl­un Ey­munds­son­ar í Kringl­unni. Mark­mið uppá­kom­unn­ar var að hvetja krakka til lest­urs og gefa þeim tæki­færi til að lesa upp­hátt með leiktilþrif­um. Meira »

Komin á hótel eftir langa bið

18:00 Indíana Ósk Róbertsdóttir er strandaglópur í Búlgaríu eftir að öllum flugferðum British Airways um Heathrow og Gatwick var aflýst í dag vegna tölvubilunar. Hún var komin út í vél sem var komin út á flugbraut er allt var sett í biðstöðu sem stóð í marga tíma. Meira »

Sigmundur: „Ég er uppveðraður“

17:23 „Ég er uppveðraður. Ég verð að viðurkenna það. Það er frábært að sjá hversu mikið af fólki er samankomið hér,“ segir Sigmundur Davíð Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi formaður Fram­sókn­ar­flokks­ins og áður for­sæt­is­ráðherra, um framhaldsstofnfund Framfarafélagsins sem fram fór í dag. Meira »

Natalía og Nadía dúxuðu í FG

15:54 Natalía Ýr Hjaltadóttir er dúx Fjölbrautaskólans í Garðabæ þetta vorið með 9,62 í meðaleinkunn. Nadía Helga Loftsdóttir var með 9,57 í meðaleinkunn og er því semi-dúx. Þær voru báðar á náttúrufræðibraut. Meira »

Menningarveisla í borginni

16:04 Á fjölmenningardegi Reykjavíkurborgar sem er í dag er fjölbreyttri menningu íbúa höfuðborgarinnar fagnað. Í ár er yfirskrift dagsins: Saman óháð uppruna. Meira »

Syrpuþonið var sýnt í beinni

14:45 Upplestraruppákoma Andrésar Andar og Eymundsson fór fram í dag í verslun Eymundssonar í Kringlunni.  Meira »

Segja ríkið hafa dregið lappirnar

14:38 Landssamband lögreglumanna (LL) hefur sent frá sér fréttatilkynningu þar sem fagnað er samkomulagi sem Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna og ríkið undirrituðu í gær. Þar segir að samkomulagið sé byggt á bókun sem samningsaðilar hafi undirritað með kjarasamningi í desember 2015. Meira »

Metfjöldi flugmanna útskrifaður

14:26 Flugskóli Íslands brautskráði 58 nemendur við hátíðlega athöfn í Eldborgarsal Hörpu á miðvikudaginn en þetta er stærsti hópur atvinnuflugmanna sem nokkur skóli hefur útskrifað hér á landi að því er segir í fréttatilkynningu. Meira »

Breytt stjórnmál kalla á viðbrögð

13:40 Ljóst er að stjórnmálin eru að breytast í grundvallaratriðum. Þetta sagði Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrr­ver­andi formaður Fram­sókn­ar­flokks­ins og áður for­sæt­is­ráðherra, í ræðu sinni á framhaldsstofnfundi Framfarafélagsins sem fram fór í Rúgbrauðsgerðinni í dag. Meira »

Íslenskan í sókn með Netflix

12:05 Kvikmyndagerðarmaðurinn Þórir Snær Sigurjónsson finnur fyrir því að það sé meiri áhugi á íslenskum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum en áður var, mun meiri en þegar hann byrjaði að vinna sem kvikmyndaframleiðandi. Hann segir að það sé meðal annars fyrir tilstuðlan Netflix. Meira »

Jarðskjálfti í Bárðarbungu

10:56 Jarðskjálfti af stærð 3,9 varð í Bárðarbunguöskjunni um klukkan 9:36 samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofu Íslands. Fram kemur á vef Veðurstofunnar að hátt í 600 skjálftar hafi mælst í vikunni sem séu um 100 fleiri en í vikunni á undan. Meira »

Síldin óvenjusnemma á ferðinni

08:18 Norsk-íslenska síldin er í ár fyrr á ferð í fæðugöngu vestur á bóginn heldur en undanfarinn tæpan aldarfjórðung. Sérfræðingar varast að draga of miklar ályktanir af því þótt síldin finnist einhverjum vikum fyrr heldur en verið hefur. Meira »

Fjölmenni á fundi Framfarafélagsins

11:18 Fullt er út úr dyrum á framhaldsstofnfundi Framfarafélagsins sem hófst í Rúgbrauðsgerðinni klukkan 11. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins og áður forsætisráðherra, boðaði stofnun félagsins. Á félagið að stuðla að framförum á öllum sviðum samfélagsins. Meira »

Hver verður næsta Syrpurödd?

10:03 Syrpuþonið fer fram í dag í verslun Eymundsson í Kringlunni þar sem hressir krakkar fá tækifæri til þess að spreyta sig á leikupplestri með tilþrifum. Börnin fá ráðleggingar frá hinum þekkta leikara Björgvini Franz Gíslasyni. Meira »

Mengun við Miklubrautina

07:57 „Fólk er sífellt stoppandi og takandi af stað og það er þegar ökutæki gefa frá sér mest af mengandi efnum,“ segir Runólfur Ólafsson, framkvæmdastjóri FÍB, um mengun á framkvæmdasvæðinu við Miklubraut. Meira »

Vilborg Arna klífur Everest 2017

Olíuskiljur - fituskiljur
Olíuskiljur - fituskiljur - einagrunnarplast CE vottaðar vörur. Efni til fráveit...
ICELANDIC and ENGLISH f. foreigners - ÍSLENSKA f. útlendinga - ENSKA f. fullorðna
Byrja/Start:: 29/5, 26/6, FRÍ, 4/9, 2/10, 30/10, 27/11- 8/1: 4 vikur/weeks x 5 ...
ICELANDIC and ENGLISH f. foreigners - ÍSLENSKA f.útl - ENSKA -
Byrja/Start: 29/5, 26/6 - FRÍ - 4/9, 9/10, 6/11, 4/12:, 8/1: 4 vikur/weeks x 5 ...
Inntökupróf
Læknanám Jessenius faculty of Medicine Martin, Slóvakíu Inntökupróf í læknisfræð...
 
Meðeigandi óskast í málmfyrirtæki upplý
Ýmislegt
Meðeigandi óskast í málmfyrirtæki Up...
Orik-2017-11b
Tilboð - útboð
????? Orkuveita Reykjavíkur sef. óska...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, mor...