Íslensk tunga hindrun í vegi margra

Íslenskan sníðir mörgum þröngan stakk þegar kemur að tjáningu sjálfsmyndar ...
Íslenskan sníðir mörgum þröngan stakk þegar kemur að tjáningu sjálfsmyndar sinnar. mbl.is/Styrmir Kári

Íslensk tunga stendur sem hindrun í vegi fyrir mörgum þeim sem vilja ekki skilgreina sig sem annað hvort karlkyns eða kvenkyns. Þetta segir Þorgerður Einarsdóttir prófessor í kynjafræði við Háskóla Íslands í samtali við mbl.is. 

Þorgerður flutti erindi á fjölmenningarráðstefnu Háskóla Íslands sem fram fór fyrr í dag, þar sem hún vék að því hvernig kynjatvíhyggja íslenskunnar og hið opinbera regluverk um tungumálið sníði fólki þröngan stakk, sem gerir sjálfstjáningu og sjálfsmyndir transfólks enn flóknari en ella.

Nafnbreytingin eitt helsta baráttumálið

Að hennar sögn er Ísland komið í hóp þeirra landa sem fremst standa varðandi réttindi transfólks. Baráttuhreyfingar hinsegin- og transfólks eigi margt sameiginlegt á alþjóðavísu í gagnrýni sinni á hið gagnkynhneigða sís-kynja regluveldi.

Á Íslandi bætist þó mikilvægur þáttur við flókið samhengi og tilveru transfólks. Íslenska tungan, kynjatvíhyggja hennar og hugmyndir Íslendinga um varðveislu tungunnar.

„Hér er opinbert heilbrigðiskerfi og fólk sem fer í kynleiðréttingu fær hana greidda af hinu opinbera. Þar felst því kannski ekki mesta hindrunin. En það sem hefur verið eitt helsta baráttumál transfólks lengi vel er nafnbreyting. Áður fyrr gerðu lögin ráð fyrir því að það væri ekki hægt að breyta um nafn fyrr en búið væri að fara í kynleiðréttingu,“ segir Þorgerður.

Frétt mbl.is: Trans og intersex njóta ekki verndar

Kynjatvíhyggja gerir transfólki erfitt um vik.
Kynjatvíhyggja gerir transfólki erfitt um vik. mbl.is/Jim Smart

Hvað er gagnstætt kynhlutverk?

Með tilkomu nýrra laga um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda segir hún að landslagið hafi breyst til hins betra.

„Nú getur fólk farið og fengið nafnbreytingu eftir að hafa fengið svokallaða sjúkdómsgreiningu, eða staðfestingu hjá sérfræðinefnd um kynáttunarvanda. Þá þurfa þau að fara í gegnum greiningu og það sem kallast viðurkennd meðferð auk þess að vera í gagnstæðu kynhlutverki í að minnsta kosti eitt ár.“

„Kynjatvíhyggja tungumálsins gerir transfólki einkar erfitt um vik. Íslenskan er mjög kynjað tungumál og fornöfnin eru mjög niðurnjörvandi, sem veitir fólki með óhefðbundna kynvitund mjög lítið rými. Hvað er til dæmis átt við með gagnstæðu kynhlutverki?“ spyr hún og vísar þar til texta nýrra laga um einstaklinga með kynáttunarvanda.

„Þar er algjörlega gert ráð fyrir tvíhyggju. Það er eitthvað eitt og svo er eitthvað gagnstætt.“

Ítarleg umfjöllun mbl.is um fornafnið hán: Það kýs enginn að vera kallaður „það“

Veruleiki transfólks er sagður ögra hinni þjóðernislegu sjálfsmynd.
Veruleiki transfólks er sagður ögra hinni þjóðernislegu sjálfsmynd. mbl.is/Kristinn

Sjálfsmynd Íslendinga samofin tungumálinu

Hreintungustefnuna á Íslandi segir hún vera mikla í bæði alþjóðlegum og norrænum samanburði. 

„Hún er hluti af sjálfstæðisbaráttu og viðleitni Íslendinga í þeim efnum. Íslensk málnefnd er sett á laggirnar árið 1964 á þeim tíma sem vera hersins þótti ógn við íslenska menningu og tungu. Sjálfsmynd Íslendinga er þannig samofin tungumálinu og því má að einhverju leyti segja að veruleiki transfólks sé ákveðin ögrun við þessa þjóðernislegu sjálfsmynd.“

Vandamálið sé þá enn ýktara þegar transfólk eigi uppruna sinn í öðrum löndum.

„Einn viðmælendanna er af erlendum uppruna og hann finnur rækilega fyrir þessu. Í raun segir hann íslenskuna vera svo kynjaða að það sé aldrei hægt að komast frá því. Kynjatvíhyggjan er þarna alltaf, alls staðar.“

„Hún“ einn daginn og „hann“ þann næsta

Til að berjast gegn kerfinu segir Þorgerður að fólk notist við nokkurs konar taktíska hlýðni og andóf samtímis.

„Það fer í svokallaða sjúkdómsgreiningu, því hún er lykillinn að heilbrigðiskerfinu, en á sama tíma höggvir það í sprungurnar til að skapa rými fyrir sig. Fólk velur ýmsar leiðir til þessa.

Sumt velur sér kynhlutlaus nöfn og svo er fólk sem notast bæði við kvenmanns- og karlmannsnafn og talar um sjálft sig sem bæði hún og hann, jafnvel í sama viðtalinu. Segja þau við mig að þau vilji geta verið „hún“ einn daginn og „hann“ ef þeim líði þannig næsta dag. Þannig reynir flæðigerva fólk að brjótast undan þessari tvíhyggju.“

Frétt mbl.is: Elsku bur, ég er vífguma og eikynhneigð

Miðbær Reykjavíkur er aldrei eins litríkur og á Hinsegin dögum, ...
Miðbær Reykjavíkur er aldrei eins litríkur og á Hinsegin dögum, þegar meðal annars er minnt á réttindabaráttu transfólks og annarra sem ekki fella sig undir hefðbundin kynhlutverk.

„Mikið er maður svöng“

Þorgerður kynnti einnig niðurstöður rannsóknar sem hún hefur unnið að í samstarfi við Jyl Josephson, prófessor í stjórnmálafræði við Rutgers-háskóla í New Jersey. Við rannsóknina ræddu þær við átta transmanneskjur, sem sumar voru í miðju kynleiðréttingarferli, um hvernig tungumálið setti þeim skorður.

„Þær þurfa að fella sig inn í þessa kynjatvíhyggju og svo er tungumálið alveg annar kapítuli. Bæði er fólk þvingað inn í mjög kynjuð nöfn, þó þú megir nú vera sonur eða dóttir móður þinnar þá verðurðu ennþá að vera sonur eða dóttir,“ segir hún og tekur dæmi:

„Orðið „maður“ á íslensku er sjálfgildi fyrir karlmann nema annað sé tekið fram eða þegar fólk vísar í sjálft sig í þriðju persónu. En ef við tökum dæmi um einstakling sem vill ekki skilgreina sig. Getur hann eða hún sagt „rosalega er maður þreytt“ eða „mikið er maður svangt“? Ef manneskjan fer hefðbundnu leiðina þá er hún strax búin að karlgera sig.“

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Áramótabið eftir leigubílum

22:50 Fannfergið sem féll í dag hefur stóraukið eftirspurn eftir leigubílum og þurfa viðskiptavinir Hreyfils og BSR nú að bíða í fleiri mínútur til þess að ná inn hjá leigubílafyrirtækjunum. Hjá BSR fengust þær upplýsingar að bið eftir bílum væri á bilinu 30 til 60 mínútur en hjá Hreyfli er biðin um 30 mínútur. Meira »

Hjartasteinn sigurvegari kvöldsins

22:15 Kvikmyndin Hjartasteinn í leikstjórn Guðmundar Arnars Guðmundssonar var ótvíræður sigurvegari Eddunnar 2017 þegar verðlaunin voru afhent. Hjartasteinn hlaut alls níu Eddur, en hafði verið tilnefnd til sextán. Hún var meðal annars valin mynd ársins. Meira »

Sendu farþegaþotu norður

22:00 Innanlandsflug fór úr skorðum í dag vegna fannfergis. Til að vinna tafirnar upp ákvað Flugfélag Íslands að skipta út Bombardier-farþegaflugvél fyrir farþegaþotu af gerðinni 757 í síðasta flugi á milli Reykjavíkur og Akureyrar. Meira »

„Útlendingarnir til í hvað sem er“

21:34 Styrmir Kári Erwinsson og Heiðdís Guðbjörg Gunnarsdóttir starfa sem brúðkaupsljósmyndarar og hafa síðustu árin myndað fjölmörg pör, erlend sem íslensk. Suðurlandið og Snæfellsnesið eru vinsælustu áfangastaðir erlendra para. Meira »

Leikarahjón verðlaunuð

20:38 Nýr verðlaunagripur er veittur á Eddunni, íslensku kvikmynda- og sjónvarpsverðlaununum, sem Árni Páll Jóhannsson hannaði. Sýnt er beint frá athöfninni á RÚV. Sólmundur Hólm er kynnir hátíðarinnar og sló á létta strengi meðal annars með því að herma eftir þekktum leikurum og sjónvarpsfólki. Meira »

Víravegrið í sundur á Hellisheiði

20:16 Keyrt var á víravegrið á Hellisheiði sem fór í sundur og lá inn á veginn. Heiðinni var lokað í dag á meðan gert var við vegriðið og hún rudd eftir fannkynngi næturinnar. Öruggara þótti að hafa lokað fyrir umferð á meðan viðgerðunum stóð, samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar. Meira »

„Við erum allir bara í sæluvímu“

19:20 Jónas Stefánsson og félagar hans Franz Friðriksson og Daníel Magnússon komu í mark í gær í heljarinnar fjallahjólakeppni um frumskóga Kostaríka sem hófst á miðvikudag. Meira »

„Verulega stór tíðindi í þessu“

20:12 „Þetta eru feykilega merkileg gögn og það verður að segjast að endurupptökunefnd hefur verið gríðarlega dugleg við að bæði afla gagna og setja þetta upp í svona skýra og greinargóða tímaröð,“ segir Sigursteinn Másson kvikmyndagerðarmaður í samtali við mbl.is. Meira »

„Hún ætlar að moka alla götuna“

18:59 Höfuðborgarsvæðið skrýddist hvítum klæðnaði í dag eftir hið mikla fannfergi næturinnar. Margir áttu í vandræðum með að komast leiðar sinnar enda mældist snjódýptin rúmur hálfur metri. Aðra sögu er að segja um dróna Jóns Helgasonar sem flaug yfir Kórahverfið í Kópavogi fyrr í dag. Meira »

„Hvað get ég gert?“

18:55 Hvað fær 27 ára einstæða móður með ADHD til að ráðast í það stóra verkefni að halda risatónleika í Hörpu til styrktar björgunarsveitunum? Sigurdís Sóley Lýðsdóttir sat uppi í sófa eitt kvöldið þegar hún ákvað að efna til styrktartónleikanna. Meira »

Mesta snjódýptin í Borgarfirði

18:25 Mesta snjódýptin sem mældist klukkan níu í morgun var 63 sentimetrar á Neðra-Skarði í Borgarfirði. Næst á eftir var 51 sm í Reykjavík, sem er fe­brú­ar­met í höfuðborginni, og þá mældust 47 sm á Nesjavöllum. Veðurstofan hafði spáð um 30 sentimetrum. Meira »

Hellisheiði opin

18:06 Hálka er á Hellisheiði, Þrengslum og Sandskeiði en á Suðurlandi er allvíða nokkur hálka eða snjóþekja en hálkublettir eru frá Þjórsá í Vík í Mýrdal. Hálka er á Reykjanesbraut og víða á Reykjanesinu. Vegurinn um Hellisheiði opnaði nú síðdegis eftir að hafa verið lokaður stærstan hluta dagsins. Meira »

Fluttir á sjúkrahús eftir árekstur

17:56 Þriggja bíla árekstur varð á þjóðveginum við Fosshól skammt frá Goðafossi á fjórða tímanum í dag. Nokkrir voru fluttir með sjúkrabifreiðum á Sjúkrahúsið á Akureyri til aðhlynningar. Fólkið hlaut hins vegar ekki alvarleg meiðsl. Meira »

„Gengið stóráfallalaust“

16:57 „Þetta er það mesta sem ég hef séð. Við erum heppin því þetta hefur gengið stóráfallalaust fyrir sig,“ segir Ágúst Svansson hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Frá því klukkan 4 í nótt til 14 í dag sinnti lögreglan 516 verkefnum. Meira »

Flugi aflýst vegna bilunar

15:33 Flugi Icelandair númer FI680, sem átti að leggja af stað frá Seattle í gærkvöld, var aflýst vegna bilunar. Vélin átti að lenda kl. 06:45 í Keflavík í morgun og voru farþegar komnir um borð í vélina þegar því var síðan aflýst. Meira »

Fleiri fá fyrir hjartað í snjómokstri

17:08 Fleiri útköll vegna hjartaáfalls og ofreynslu hafa borist neyðarlínunni í dag en venjulega. Fólk virðist fara sér full geyst þegar það mokar húsagötur eða losar fasta bíla. Meira »

Nokkur seinkun á flugi í dag

16:08 Nokkuð hefur verið um seinkun á brottförum farþegaflugs frá Keflavíkurflugvelli í dag vegna veðurs. Nemur seinkun í dag mest um tveimur klukkustundum eða skemur. Meira »

Götupartí í Hlíðunum

15:08 „Þetta er æðislegt. Gott tækifæri til að hitta nágrannana, spjalla og hjálpast að. Svona á samfélag að vera,“ segir Svavar Knútur Kristinsson tónlistarmaður sem býr í Eskihlíð í Reykjavík. Íbúar hússins voru flestir úti fram eftir degi að moka bíla hver annars undan snjónum. Meira »
HÚSAVIÐGERÐIR
Viðgerðir og viðhald fasteigna er okkar fag. Húsaklæðning ehf. hefur í áratugi ...
NUDD- LÁTTU DEKRA VIÐ ÞIG.
HEITIR STEINAR OG OLIA- STURTA OG HANDKLÆÐI Á STAÐNUM NUDD GEFUR SLÖKUN OG...
SAMUK lyftarar (uk) rafmagns og diesel
Kynnum á frábæru verði SAMUK lyftara bæði rafmagns og Diesel , gas . Stærðir 1,...
 
Onrs 2017-04 sandblástur
Tilboð - útboð
ONV 2014/04 / 26.06.2014 ONRS-2017-04/ ...
Onrs-2017-03 hreinsun á varmaskiptaröru
Tilboð - útboð
ONV 2014/04 / 26.06.2014 ONRS-2017-03/ ...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...