„Enginn hefur spurt mig hvernig mér líður“

„Skólinn er ekki bara mikilvægur útaf námsmöguleikum heldur einnig vegna ...
„Skólinn er ekki bara mikilvægur útaf námsmöguleikum heldur einnig vegna félagslegra tengsla, til að eignast vini og læra tungumál og á samfélagið. Öll börnin þráðu að eignast vini og ég skynjaði mikla löngun í það að tilheyra samfélaginu og fá félagslega viðurkenningu," sagði Helga. Myndin er úr safni. mbl.lis/Eggert Jóhannesson

Börn sem koma hingað til lands og sækja um hæli finnst þau vera hálf ósýnileg í ferlinu. Biðtíminn og óvissan sem fylgir veldur þeim miklu álagi og vita þau yfirleitt hversu mikið er í húfi. Stytta þarf biðtímann, sérstaklega þegar það kemur að barnafjölskyldum.  

Þetta kemur fram í niðurstöðum meistararannsóknar Helgu Guðmundsdóttur í þróunarfræðum við Háskóla Íslands sem fjallar um reynslu barna og foreldra sem hafa sótt um alþjóðlega vernd á Íslandi. Helga kynnti rannsóknina á málþingi UNICEF á Íslandi og lög­fræðisvið Há­skól­ans á Bif­röst um flótta­börn sem koma til Íslands og stöðu þeirra sam­kvæmt Barna­sátt­mála Sam­einuðu þjóðanna sem fram fór í gær. 

Við gerð rannsóknarinnar ræddi Helga við tólf börn, tíu foreldra og sjö fagaðila. Með rannsókninni vildi hún varpa ljósi á reynslu og upplifun barna og foreldra sem leita alþjóðlegrar verndar á Íslandi. Viðmælendur Helgu voru ýmist að bíða eftir svari frá yfirvöldum eða komin með dvalarleyfi.

„Það er bara talað við mömmu og pabba“

Að sögn Helgu áttu flest börnin mjög auðvelt með að tjá sig. Hún hitti hverja fjölskyldu 2-3 sinnum og hringdi í fjölskyldurnar nokkrum vikum eftir viðtölin. Í flestum tilvikum var notast við túlkaþjónustu.

Í viðtölunum lýstu börnin þau mikla álagi sem þau búa við meðan beðið er eftir niðurstöðu umsóknar þeirra um hæli. Nefndu sum þeirra að þau hefðu verið stressuð við að koma til Íslands því þau vissu ekki hvernig þeim yrði tekið. Þá nefndu börnin einnig að þeim hafi fundist þau vera ósýnileg í ferlinu og lítið sem ekkert rætt við þau af fagaðilum og fulltrúum stofnanna. „Enginn hefur spurt mig hvernig mér líður,“ sagði eitt barnanna. „Það er bara talað við mömmu og pabba.“

Að sögn Helgu er lítið talað við börnin í öllu ferlinu og nefndu sum þeirra dæmi um að þau hafi þurft að bíða frami á meðan foreldrar þeirra ræddu við fulltrúa hinna ýmsu stofnanna. „Börnin nefndu það sjálf að það væri erfitt að sitja og bíða og hugsa um hvað verður og hvað væri að gerast,“ sagði Helga. „Þau upplifa sig sem hálfósýnileg í ferlinu öllu.“

Vita hversu mikið er í húfi

Biðtíminn, óvissan og framtíðarsýn var það sem börnin áttu yfirleitt erfitt með og reyndist biðtíminn þá sérstaklega erfiður. Nefndu þau hann sem álagsvald og höfðu áhrif á andlega líðan barnanna. Fjölskyldurnar höfðu beðið mislengi eftir svari, sumar í ár eða lengur.

„Börnin gera sér mjög oft grein fyrir því hvað mikið er í húfi og vita meira en við höldum að þau viti,“ sagði Helga. „Svo er það líka þannig að eftir því sem lengur líður aðlagast börnin betur og vonir og væntingar aukast með hverjum deginum og því er missirinn meiri og sárari ef umsókninni er hafnað.“

Börnin nefndu það líka að á meðan biðinni stæði ættu þau erfitt með að horfa til framtíðar. „Þau óttast yfirvofandi vá að vera vísað úr landi,“ sagði Helga og bætti við að óvissan hafi t.d. haft áhrif á skólagöngu barnanna. „Sum börnin lögðu að sér að aðlagast en svo kom einnig fram að biðin hafði letjandi áhrif á nám.“

Að sögn Helgu höfðu börnin öll mismunandi skólagöngu að baki ...
Að sögn Helgu höfðu börnin öll mismunandi skólagöngu að baki en höfðu það sameiginlegt að skólinn var þeim ofarlega í huga. „Skólinn er eins konar akkeri í þessari óvissu hjá fjölskyldunni og veitir þeim rútínu og tilgang," sagði Helga. mbl.is/Eggert Jóhannesson

Skólinn einskonar akkeri

Að sögn Helgu höfðu börnin öll mismunandi skólagöngu að baki en höfðu það sameiginlegt að skólinn var þeim ofarlega í huga. „Skólinn er eins konar akkeri í þessari óvissu hjá fjölskyldunni og veitir þeim rútínu og tilgang. Sögðust þau öll gera sér grein fyrir því að til þess að mynda tengsl og stunda félagslíf og nám þyrftu þau að læra íslensku. „Þau sem ég ræddi við sögðust vera mjög ánægð með skólakerfið og sögðu það frábrugðið því sem þau þekkja. Þeim fannst t.d. alveg meiriháttar að fá að læra sund,“ sagði Helga og bætti við að þau hafi sagt allan aðbúnað betri en þau voru vön.

„Þau eru bara ánægð að fá að vera með hinum krökkunum,“ sagði Helga. Þau nefndu líka að kennarar hefðu verið úrræðagóðir og hjálpsamir og kom í ljós að þeir væru ekki aðeins að sinna hlutverki sínu í kennslu stofunni heldur veittu þeir margvíslega hjálp sem féll ekki endilega undir þeirra starfslýsingu.

Reyndu að læra íslensku með Google translate

Að sögn Helgu er skólavist gífurlega mikilvæg fyrir börnin. Sum reyndu að stunda nám heima á meðan þau biðu ýmist eftir skólaplássi og nokkrir reyndu jafnframt að læra íslensku með hjálp Google Translate. Helga lýsti einu foreldri sem átti erfitt með að halda aftur tárunum þegar það lýsti fyrsta skóladegi barnsins síns á Íslandi. „Núna er ég ánægð, ég er nemandi. Þar til núna var ég ekkert,“ sagði barnið við foreldra sína.

„Skólinn er ekki bara mikilvægur útaf námsmöguleikum heldur einnig vegna félagslegra tengsla, til að eignast vini og læra tungumál og á samfélagið. Öll börnin þráðu að eignast vini og ég skynjaði mikla löngun í það að tilheyra samfélaginu og fá félagslega viðurkenningu,“ sagði Helga.

Mjög þakklát og vilja borga til baka

Að mati Helgu þarf að bæta úr sálrænni aðstoð til hælisleitenda sem finna oft fyrir andlegri vanlíðan. Er fólkið skoðað, en aðeins líkamlega. „Það er klárlega þáttur sem þarf að bæta úr,“ sagði Helga og bætti við að það væri misjafnt hvort að hælisleitendum sé boðin sálræn aðstoð. Þá fannst fólkinu einnig vanta eftirfylgni og eftirlit með því hvernig það náði að fóta sig.

Að mati Helgu er margt vel unnið í þjónustu við börn og  foreldra sem leita alþjóðlegrar verndar á Íslandi en þó er margt sem betur má fara. Nefndi hún sem dæmi hversu fullorðinsmiðað umsóknarferlið er og að börnin séu að mörgu leyti ósýnileg í ferlinu. Þau fá sjaldan tækifæri til þess að tjá sína eigin skoðun á málefnum er þau varða.

Sagði hún jafnframt mikilvægt að stytta biðtímann eins og unnt er þegar barnafjölskyldur eiga í hlut. „En þakklæti þeirra er auðheyrt og vilji þeirra til að borga til baka til samfélagsins.“

Fjölmargir voru viðstaddir málþingið.
Fjölmargir voru viðstaddir málþingið. Ljósmynd/Unicef
mbl.is

Innlent »

„Þetta er að verða bolluvika“

13:11 „Við höfum aldrei gefið upp hvað við bökum mikið magn en það skiptir hundruðum þúsunda sem við bökum af bollum,“ segir Björn Jónsson hjá Myllunni í samtali við mbl.is. Nóg er að gera í bakaríum landsins en landsmenn úða í sig bollum í dag á bolludaginn. Meira »

Nemar gátu ekki lagt vegna fannfergis

12:58 „Ég held að það sé leitun að því í borginni að búið sé að hreinsa jafn mikið af bílastæðum og í kringum Háskólann,“ segir Ingólf Aðalbjörnsson, byggingastjóri Háskóla Íslands. Mbl.is hefur frétt af háskólanemum sem urðu að hverfa frá skólanum í morgun þar sem ekki var búið að ryðja bílastæði. Meira »

Taka á móti skíðagörpum með bros á vör

12:15 „Það eru frábærar aðstæður. Þetta er alveg eins og við viljum hafa það. Það er gríðarlega mikill snjór og búið að troða allar helstu skíðaleiðir,“ segir Gunnar Kr. Björgvinsson, rekstrarstjóri í Bláfjöllum, en skíðasvæðið verður opnað á milli 13-14 í dag. Meira »

Bollur sem þarf ekki að borða

12:00 Bolla ársins hjá UNICEF á Íslandi er óhefðbundin, svokölluð vatnshreinsibolla. Ein slík bolla kostar 420 krónur og fyrir hverja keypta vatnshreinsibollu útvegar UNICEF 500 vatnshreinsitöflur. Meira »

Hjallastefnan byrjar með þvottaþjónustu

11:58 „Eftir að hafa kannað málið hjá foreldrum kom í ljós að margir sáu hag í því að geta komið með óhreina þvottinn á leikskólana og fengið hann hreinan nokkrum dögum síðar. Þetta er nákvæmlega sama hugmynd og matarþjónustan okkar, við erum einfaldlega að létta foreldrum ungra barna lífið.“ Meira »

Varið ykkur á hengjum

11:49 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu beinir þeim tilmælum til fólks á höfuðborgarsvæðinu að huga að grýlukertum og snjóhengjum er lafa fram af húsþökum en af þeim getur stafað mikil hætta. Meira »

Kennaraskortur fyrirsjáanlegur

11:31 Stjórnvöld eru hvött til að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir aðsteðjandi kennaraskort á Íslandi. Þetta kemur fram í nýrri stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar; Kostnaður og skilvirkni kennaramenntunar. Meira »

Mosfellsheiði opnuð á ný

11:39 Vegagerðin hefur opnað Mosfellsheiði á ný, en henni var lokað fyrir um klukkustund síðan vegna umferðarteppu. Þá bendir Vegagerðin einnig á að hálka sé á Hellisheiði, Þrengslum og Sandskeiði og á Suðurlandi sé all víða nokkur hálka eða snjóþekja. Meira »

Ekki lokið við að ryðja húsagötur í dag

11:14 Byrjað var að ryðja húsagötur í höfuðborginni í morgun og segir Halldór Ólafsson, rekstrarstjóri vetrarþjónustu gatna hjá Reykjavíkurborg, verkið ganga hægt fyrir sig. „Þetta nuddast, við skulum bara segja það þannig,“ segir hann í samtali við mbl.is. Meira »

Mosfellsheiði lokuð vegna umferðarteppu

10:34 Mosfellsheiðin er lokuð um óákveðinn tíma vegna umferðarteppu. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Vegagerðinni.  Meira »

Útlendingastofnun verði lögð niður

10:29 Gert er ráð fyrir því að Útlendingastofnun verði lögð niður í núverandi mynd í tillögum til úrbóta sem sem kynntar eru í nýrri skýrslu Alþjóðamálastofnunar. Eins verði flóttamannanefnd og innflytjendaráð lagt niður og í staðin verði sett ný stofnun útlendinga- og innflytjendamála á laggirnar. Meira »

Traust til forsetans eykst mikið

10:06 Traust á embætti forseta Íslands hækkar um 26 prósentustig milli ára og mælist nú 83%. Þetta er meðal þess sem kemur fram í Þjóðarpúlsi Gallup, en traust á stofnanir ríkisins eykst almennt nokkuð milli ára. Meira »

Biðja fólk að salta og moka snjó

10:05 Erfitt getur verið fyrir bréfbera og bílstjóra Póstsins að komast að húsum og póstkössum eftir snjókomu helgarinnar, að því er segir í tilkynningu frá Póstinum. Þá geti frostið sem hefur fylgt í kjölfarið einnig gert starfsfólki erfitt um vik að koma út póstsendingum. Meira »

Í draumaheimi væri enginn sérskóli

09:47 Hópur fólks hyggst stofna nýjan skóla, Arnarskóla, með þarfir fatlaðra barna í huga. Skólinn verður sjálfseignarstofnun og mun bjóða heildstæða þjónustu fyrir fötluð börn með fjölþættar þarfir og segja þeir sem standa að stofnum skólans að mikil þörf sé á slíkum skóla hér á landi. Meira »

Bakar þúsundir bolla

07:37 „Hér eru bakaðar einhverjar þúsundir bolla en ef ég man rétt þá láta Íslendingar ofan í sig einhver hundruð þúsunda rjómabolla á sjálfan bolludaginn,“ segir Sigurður Már Guðjónsson, bakara- og kökumeistari Bernhöftsbakarís. Meira »

Svöruðu ekki könnun vegna ótta

09:52 Aðeins 15% flóttafólks sem hér hafa sest að svöruðu nýrri könnun sem gerð var á högum stöðu flóttamanns/alþjóðlega vernd á Íslandi á árunum 2004-2015. Helsta ástæðan fyrir lélegu svarhlutfalli var ótti fólks við að svör þeirra færu lengra eða væru notuð gegn þeim. Meira »

Almenningssamgöngur aðskildar

07:57 Svæðisskipulagsnefnd höfuðborgarsvæðisins hefur samþykkt og sent sveitarfélögunum verkefnalýsingu vegna breytinga á svæðisskipulagi til að gera ráð fyrir hágæðakerfi almenningssamgangna, svokallaðri borgarlínu. Meira »

Suðurstrandarvegur ófær

07:36 Hálka er á Hellisheiði, Þrengslum og Sandskeiði en á Suðurlandi er allvíða nokkur hálka eða snjóþekja. Hálkublettir eru á Reykjanesbraut og Grindavíkurvegi. Ófært er í Kjósarskarði og á Suðurstrandarvegi en unnið að hreinsun. Meira »