Hagir barns breyta ekki konu í móður

Staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi en ekki í ...
Staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi en ekki í Kaliforníu. Myndin er úr safni AFP

Íslenska ríkið og Þjóðskrá voru í Héraðsdómi Reykjavíkur í gær sýknuð af kröfu tveggja kvenna um að drengur sem staðgöngumóðir fæddi fyrir þær yrði skráður í þjóðskrá og að hann yrði skráður sem sonur þeirra. 

Drengurinn er fæddur árið 2013 í Bandaríkjunum en konurnar, sem þá voru í hjúskap, leituðu til stofnunar í Kaliforníu, sem ber heitið Advocates for Surrogacy, og hefur milligöngu um að finna staðgöngumóður sem getur gengið með barn sem fyrirhugaðir foreldrar skuldbinda sig til að ganga í foreldrastað.

Egg og sæði frá nafnlausum gjöfum

Þær undirrituðu ódagsetta staðgöngufæðingaráætlun ásamt staðgöngumóðurum að  staðgöngumóðirin gangi með barn þeirra og er þess getið að þungun hafi orðið með tæknifrjóvgun og færslu á fósturvísi þar sem notuð hafi verið egg og sæði frá nafnlausum gjöfum. Konurnar greiddu síðan Advocates for Surrogacy ótilgreinda fjárhæð til að mæta öllum kostnaði sem hlytist af þessu ferli og að hluti þeirrar greiðslu hefði gengið til staðgöngumóðurinnar.

Þær dvöldu síðan í um þrjár vikur í Bandaríkjunum eftir fæðingu drengsins meðan beðið var eftir því að hann  fengi útgefið bandarískt vegabréf. Eftir að þær fengu vegabréfið í hendur héldu þau til Íslands.

Þjóðskrá hafnaði síðan beiðni þeirra um skráningu drengsins í þjóskrá. Í ákvörðuninni er vísað til þess að hann hafi fæðst í Bandaríkjunum af staðgöngumóður. Þar af leiðandi geti ákvæði íslenskra barnalaga um feðrun og móðerni ekki átt við og því hafi ekki stofnast sjálfkrafa réttur til handa barninu til íslensks ríkisfangs samkvæmt lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Þá væri Þjóðskrá Íslands ekki bært stjórnvald til að ákveða um rétt barnsins til dvalar hér á landi og þar með skráningu í þjóðskrá. Yrði að líta svo á að drengurinn, væri bandarískur þegn og að þar með ættu ákvæði laga um útlendinga við um skráningu hans hér á landi.

Hvorugt foreldrið íslenskur ríkisborgari

Konurnar kærðu ákvörðun Þjóðskrár til innanríkisráðuneytisins en ráðuneytið hafnaði beiðni þeirra enda sé óumdeilt að hafi fæðst í Bandaríkjunum af þarlendri konu og því ljóst að samkvæmt íslenskum rétti telst sú kona móðir barnsins. Engin gögn hafa verið lögð fram sem sýna að kynfaðir barnsins sé íslenskur ríkisborgari.

Með þessum röksemdum var staðfest niðurstaða stefnda, Þjóðskrár Íslands, að ekki hafi verið fyrir hendi lagaskilyrði til þess að skrá barnið með íslenskt ríkisfang. 

Þær sóttu í kjölfarið um að fá að ættleiða drenginn en ættleiðingarferlinu hafi ekki verið lokið þegar þær hafi skilið en við það hafi umsóknin fallið niður.

Hagir barns breyta ekki konu í móður
Hagir barns breyta ekki konu í móður AFP

Staðgöngumæðrun lögbrot á Íslandi

Í dómi héraðsdóms er vísað til þess að staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi og synjun Þjóðskrár og ráðuneytisins reist á því að hvorug þeirra gæti talist foreldrar drengsins samkvæmt íslenskum lögum enda barnið getið með tæknifrjóvgun og færslu á fósturvísi þar sem notuð hafi verið egg og sæði frá nafnlausum gjöfum.

Ekki er í íslenskum lögum vikið með beinum hætti að því hvaða réttaráhrif erlendar stjórnvalds- eða dómsúrlausnir um foreldratengsl á grunni staðgöngumæðrunar eigi að hafa á Íslandi. Hins vegar gildir hér á landi afdráttarlaust bann við staðgöngumæðrun. Í 4. mgr. 5. gr. laga nr. 55/1996 um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna segir orðrétt: „Staðgöngumæðrun er óheimil.“

Staðgöngumæðrun er skilgreind í 1. gr. sem tæknifrjóvgun sem er framkvæmd á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgönguna að láta barnið af hendi strax eftir fæðingu. Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 55/1996 er tekið fram að margvísleg siðfræðileg álitamál komi upp við staðgöngumæðrun. Aðalálitaefnið lúti þó að móðerni barnsins og er tekið fram að rétt þyki að leggja til að staðgöngumæðrun verði óheimil.

Refsing er lögð við broti á banni við staðgöngumæðrun og að brot gegn lögunum varði sektum eða fangelsi allt að þremur mánuðum. Brot á þessu banni varðar þó einungis refsingu hafi það verið framið á yfirráðasvæði íslenska ríkisins. Ekkert bendir til þess að svo hátti til í þessu máli.

Foreldratengslum sem er komið á erlendis með háttsemi sem er bönnuð hér á landi að viðlagðri refsingu gengur aftur á móti í berhögg við grunnreglur íslensks réttar. Með því að viðurkenna slík foreldratengsl, þó að til þeirra sé stofnað á löglegan hátt erlendis, er opnað á möguleika þeirra sem hér eru búsettir til að sniðganga framangreint bann. Þessi aðstaða gefur íslenskum stjórnvöldum lögmætt tilefni til að hafna gildi erlendrar stjórnvalds- eða dómsúrlausnar, sem ella ákvarðar persónulega stöðu viðkomandi.

Hafa annast drenginn allt frá fæðingu

Fyrir liggur að staðgöngumóðir drengsins, hefur afsalað sér öllum foreldraskyldum gagnvart honum og þangað á hann augljóslega ekki afturkvæmt. Með dómsúrlausn í Kaliforníu hefur konunum tveimur verið falið að gegna þessum skyldum gagnvart barninu. Það gerðu þær strax frá fæðingu og hafa þær annast hann og í raun gegnt öllum umönnunar- og uppeldisskyldum gagnvart honum allt til þessa dags. Er á það fallist að með þeim hafi myndast fjölskyldutengsl sem njóti verndar 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmálans.

Útlokar að kona sem elur barn geti afsalað sér stöðu sem móðir

Dómarinn bendir á í dómi sínum að bann við staðgöngumæðrun útiloki að kona sem elur barn geti afsalað sér náttúrulegri stöðu sinni sem móður þess. Þá kemur bannið í veg fyrir að kona sé undir þrýstingi að veita afnot af líkama sínum með því að ganga með barn sem hún þarf síðan að slíta öll tengsl við.

Að óbreyttum lögum hljóta jafnframt að koma upp vandkvæði fyrir barn, sem verður til á þann hátt sem hér um ræðir, við að leita upplýsinga um uppruna sinn. Ákvörðun um að viðurkenna ekki erlenda dómsúrlausn þar sem foreldratengslum er komið á með staðgöngumæðrun hefur sama tilgang og bann íslenskra laga við staðgöngumæðrun. Í þessu ljósi telur dómurinn að sú niðurstaða stefndu að hafna því að slík dómsúrlausn hefði gildi hér á landi hafi átt stoð í reglum er miða að brýnu markmiði vegna réttinda annarra.

Hefðu fengið að ættleiða ef þær hefðu ekki skilið

Samkvæmt dómi héraðsdóms hefur ákvörðun Þjóðskrár valdið drengnum erfiðleikum við að fá persónulega stöðu sína viðurkennda en með fóstursamningi var tryggt að hann nyti umönnunar kvennanna, þannig að eiginleg foreldratengsl  voru ekki slitin. Hann mun síðan hafa fengið dvalarleyfi, verið skráður í þjóðskrá og fengið kennitölu og fær íslenskan ríkisborgararétt með lögum er tóku gildi 31. desember 2015.

Með því var rutt úr vegi ýmsum þeim hindrunum sem fósturforeldrar (konurnar tvær) vísa til að hafi torveldað barninu að fá stöðu sína í íslensku samfélagi viðurkennda. Eins hafi þær sótt um að fá að ættleiða fósturson sinn en um ættleiðingu barns sem hefur verið í fóstri hjá umsækjendum gilda sérstakar reglur um ættleiðingar. Að því gættu að hagir barnsins mæltu eindregið með því má ætla að ættleiðingarleyfi hefði fengist ef þær hefðu ekki slitið samvistum.

„Í ljósi alls þess sem að framan er rakið telur dómurinn að sú íhlutun í friðhelgi einka- og fjölskyldulífs er leiddi af synjun stefndu hafi fullnægt áskilnaði 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar sem og því skilyrði 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu að vera  nauðsynleg til verndar siðgæði og réttindum annarra. Með þeim aðgerðum sem stjórnvöld gripu til í kjölfar synjunarinnar og þeirri ættleiðingu sem stefnendum stóð til boða telur dómurinn jafnframt að leitað hafi verið eðlilegs jafnvægis milli þeirra samfélagslegu hagsmuna sem bann við staðgöngumæðrun á rætur að rekja til og einstaklingsbundinna hagsmuna barnsins. Dómurinn tekur undir að aðgerðir stjórnvalda er lúta að stöðu og högum barns verði að taka mið af því sem barninu er fyrir bestu, sbr. t.d. 1. mgr. 3. gr. barnasáttmálans, sbr. lög nr. 19/2013. Þessir hagsmunir megna þó ekki að hnekkja þeim grunnreglum sem rakin hafa verið um hvernig foreldratengsl myndast að íslenskum rétti. Þó að hagsmunir barnsins vegi þungt fá þeir með öðrum orðum ekki breytt konu í móður,“ segir í dómi héraðsdóms.

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Vatnsleki í Vonarstræti

00:06 Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins var kallað að húsi í Vonarstræti um klukkan 23.20 í kvöld vegna vatnsleka. Þar hafði rör farið í sundur. Meira »

„Starfsemin verður að fara“

Í gær, 22:10 „Starfsemin verður að fara. Þetta er fullreynt,“ segir Hjálmar Sveinsson, borgarfulltrúi Reykjavíkurborgar og formaður umhverfis- og skipulagsráðs, spurður út í starfsemi Hringrásar í Klettagörðum. Hann vísar í fjölmarga bruna sem hafa verið á svæðinu á síðustu árum. Meira »

Enginn á grillinu hjá Jóni Ársæli

Í gær, 22:00 „Mín nálgun er huglæg en ekki hlutlæg, eins og hjá mörgum fréttamönnum. Mér þykir vænt um viðmælendur mína – það er enginn á grillinu hjá Jóni Ársæli. Þetta er engin tilviljun; það er mín trú að öðruvísi kynnist maður ekki fólki.“ Meira »

Gjöf til minningar um Jenný Lilju

Í gær, 21:55 Hjónin Gunnar Lúðvík Gunnarsson, bóndi, og Rebekka Ingadóttir, hjúkrunarfræðingur, afhentu Landhelgisgæslunni í dag gjöf til minningar um litlu dóttur sína, Jenný Lilju Gunnarsdóttur sem lést af slysförum á Einiholti í Biskupstungum í október 2015, aðeins 3 ára gömul. Meira »

Hækki útsvar vegna kjarasamninga

Í gær, 21:53 Sveitarfélögin þurfa að greiða tæpa fimm milljarða króna á ári vegna launakostnaðar kennara, samþykki kennarar nýgerða kjarasamninga. Samningurinn var kynntur sveitarstjórnarmönnum í gær. Sveitarfélög verða að hagræða í rekstrinum og skera niður til að standa straum af kostnaðinum. Meira »

Menning bætir samfélagið

Í gær, 21:12 „Allt hefur sinn tíma og nú er rétt að fela öðrum tónleikahaldið. Í mínum huga stendur upp úr að nú er orðin föst hefð í menningarlífinu hér á Suðurlandi frábær skemmtun sem fólk vill ekki vera án,“ segir Kjartan Björnsson, rakari á Selfossi. Meira »

Hægt að láta gott af sér leiða í ljótri peysu

Í gær, 20:40 „Við erum í fjórða skipti með jólapeysuátakið okkar sem er alltaf skemmtilegt í bland við það að við erum að safna fyrir alvarlegum málefnum,“ segir Erna Reynisdóttir, framkvæmdastjóri Barnaheill - Save the Children á Íslandi, í samtali við mbl.is. Í ár er safnað fyrir sýrlenskum börnum sem eiga um sárt að binda í og við Sýrland. Meira »

Tók stökkið og lét drauma sína rætast

Í gær, 21:11 Lilja Gunnlaugsdóttir listakona venti kvæði sínu í kross fyrir þremur árum, hætti í vinnunni og sneri sér alfarið að listinni. Hún stofnaði fyrirtækið Skrautmen og hannar og framleiðir silki- og roðhálsklúta, hálsmen og fleira. Meira »

Flugvélin varð eldsneytislaus

Í gær, 19:56 Flugvélin sem nauðlenti í Heiðmörk í hádeginu í dag varð eldsneytislaus. Eftir vettvangsrannsókn var henni flogið af svæðinu um klukkan fjögur sama dag. Rannsóknin leiddi í ljós að ekkert var að flugvélinni og því var óhætt að fljúga henni aftur á loft með fullan tank af eldsneyti. Meira »

Ferðamenn kunna vel við svellið

Í gær, 19:50 Skauta­svellið á Ing­ólf­s­torgi nýtur mikilla vinsælda á meðal ferðamanna í borginni og þeir voru ófáir sem nýttu tækifærið til að renna sér aðeins í dag en svellið opnaði í gær og verður opið út mánuðinn. mbl.is kom við á Ingólfstorgi í dag og fylgdist með tilþrifum á svellinu hjá vönum og óvönum. Meira »

Gleymdi líklega að beygja

Í gær, 18:33 Ökumaður bílsins sem fór út af veginum við Reynis­hverf­is­veg við Vík í Mýr­dal í dag, virðist hafa gleymt að beygja inn á þjóðveginn og því keyrt fram af veginum. Talsverð þoka var á svæðinu en engin hálka. Meira »

Hafnaði því að afskrá „Iceland“

Í gær, 18:26 Fulltrúar íslenskra stjórnvalda, Samtaka atvinnulífsins og Íslandsstofu hittu í dag fulltrúa bresku verslunarkeðjunnar Iceland Foods til að ræða skráningu á orðmerkinu „Iceland“ hjá Hugverkaréttarstofnun ESB (EUIPO). Meira »

Harmar niðurstöðu í máli Salbjargar

Í gær, 17:56 Ellen Calmon, formaður Öryrkjabandalagsins, segist harma niðurstöðu Hæstaréttar í máli Salbjargar Óskar Atladóttur, en með dómnum sem féll í gær fær Salbjörg ekki að færa fjármuni sem notaðir eru við skammtímavistun yfir í beingreiðslusamning. Meira »

„Kemur ekki á óvart“

Í gær, 17:28 „Þetta kemur ekki á óvart miðað við þessa klassísku hringekju. Það er sjálfsagt að reyna þetta ef forsetinn metur að þetta beri árangur eftir samtölin í morgun,” segir Birgir Guðmundsson, stjórnmálafræðingur, spurður um ákvörðun forsetans að veita Pírötum stjórnarmyndunarumboð. Meira »

Tveir á slysadeild eftir árekstur

Í gær, 17:21 Tveir hafa verið fluttir á slysadeild eftir árekstur að minnsta kosti tveggja bíla á Kringlumýrarbraut við afreinina ofan af Bústaðavegi. Meira »

Vonar að fyrirheitin gangi eftir

Í gær, 17:44 Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, segist vera vongóður um að fyrirheit stjórnmálamanna um aukin framlög til heilbrigðisþjónustunnar fyrir kosningar gangi eftir. Meira »

Tapaði og þarf áfram að flytja 52 á ári

Í gær, 17:28 Tvítug fötluð stúlka sem stefndi Reykjavíkurborg eftir að hafa verið synjað um fulla þjónustu á eigin heimili í stað þess að koma aðra hverja viku í skammtímavistun tapaði málinu í Hæstarétti í gær. Meira »

„Mun byggja á góðum grunni“

Í gær, 16:40 „Ég er vongóð um að okkur öllum takist að finna leið til að vinna saman.“ Þetta segir Birgitta Jónsdóttir, þingflokksformaður Pírata, en forseti Íslands, Guðni Th. Jóhannesson, veitti henni og Pírötum umboð til stjórnarmyndunar nú síðdegis á Bessastöðum. Meira »
Ódýr Ferðanuddbekkur 47.000
- Hægt að hækka og lækka bak eins og hentar - Ferðataska fylgir ...
Óska eftir kettling!
Óska eftir kettling, högna. Ekki yngri en 10 vikna og ekki eldri en 4. mánaða. ...
Toyota Corolla Touring árg. 1999. Fjórhjóladrifinn ÓDÝR
Til sölu Corolla Touring 4x4 árg. 1999, ekin 238 þúsund km. Bíllinn er í góðu st...
www.flutningur.is 5753000 sendibilastöð
Stöðin býður upp á allar stærðir sendibíla og veitir trausta og umfram allt góð...
 
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Framhald
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Hraunbær 103a - 105751
Tilkynningar
?????????????? ?? ???? Íbúðarhúsnæði ...
Sameining fella- og hólabr.
Fundir - mannfagnaðir
Sameining Fella- og Hólabrekkusókna ...