Hagir barns breyta ekki konu í móður

Staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi en ekki í ...
Staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi en ekki í Kaliforníu. Myndin er úr safni AFP

Íslenska ríkið og Þjóðskrá voru í Héraðsdómi Reykjavíkur í gær sýknuð af kröfu tveggja kvenna um að drengur sem staðgöngumóðir fæddi fyrir þær yrði skráður í þjóðskrá og að hann yrði skráður sem sonur þeirra. 

Drengurinn er fæddur árið 2013 í Bandaríkjunum en konurnar, sem þá voru í hjúskap, leituðu til stofnunar í Kaliforníu, sem ber heitið Advocates for Surrogacy, og hefur milligöngu um að finna staðgöngumóður sem getur gengið með barn sem fyrirhugaðir foreldrar skuldbinda sig til að ganga í foreldrastað.

Egg og sæði frá nafnlausum gjöfum

Þær undirrituðu ódagsetta staðgöngufæðingaráætlun ásamt staðgöngumóðurum að  staðgöngumóðirin gangi með barn þeirra og er þess getið að þungun hafi orðið með tæknifrjóvgun og færslu á fósturvísi þar sem notuð hafi verið egg og sæði frá nafnlausum gjöfum. Konurnar greiddu síðan Advocates for Surrogacy ótilgreinda fjárhæð til að mæta öllum kostnaði sem hlytist af þessu ferli og að hluti þeirrar greiðslu hefði gengið til staðgöngumóðurinnar.

Þær dvöldu síðan í um þrjár vikur í Bandaríkjunum eftir fæðingu drengsins meðan beðið var eftir því að hann  fengi útgefið bandarískt vegabréf. Eftir að þær fengu vegabréfið í hendur héldu þau til Íslands.

Þjóðskrá hafnaði síðan beiðni þeirra um skráningu drengsins í þjóskrá. Í ákvörðuninni er vísað til þess að hann hafi fæðst í Bandaríkjunum af staðgöngumóður. Þar af leiðandi geti ákvæði íslenskra barnalaga um feðrun og móðerni ekki átt við og því hafi ekki stofnast sjálfkrafa réttur til handa barninu til íslensks ríkisfangs samkvæmt lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Þá væri Þjóðskrá Íslands ekki bært stjórnvald til að ákveða um rétt barnsins til dvalar hér á landi og þar með skráningu í þjóðskrá. Yrði að líta svo á að drengurinn, væri bandarískur þegn og að þar með ættu ákvæði laga um útlendinga við um skráningu hans hér á landi.

Hvorugt foreldrið íslenskur ríkisborgari

Konurnar kærðu ákvörðun Þjóðskrár til innanríkisráðuneytisins en ráðuneytið hafnaði beiðni þeirra enda sé óumdeilt að hafi fæðst í Bandaríkjunum af þarlendri konu og því ljóst að samkvæmt íslenskum rétti telst sú kona móðir barnsins. Engin gögn hafa verið lögð fram sem sýna að kynfaðir barnsins sé íslenskur ríkisborgari.

Með þessum röksemdum var staðfest niðurstaða stefnda, Þjóðskrár Íslands, að ekki hafi verið fyrir hendi lagaskilyrði til þess að skrá barnið með íslenskt ríkisfang. 

Þær sóttu í kjölfarið um að fá að ættleiða drenginn en ættleiðingarferlinu hafi ekki verið lokið þegar þær hafi skilið en við það hafi umsóknin fallið niður.

Hagir barns breyta ekki konu í móður
Hagir barns breyta ekki konu í móður AFP

Staðgöngumæðrun lögbrot á Íslandi

Í dómi héraðsdóms er vísað til þess að staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi og synjun Þjóðskrár og ráðuneytisins reist á því að hvorug þeirra gæti talist foreldrar drengsins samkvæmt íslenskum lögum enda barnið getið með tæknifrjóvgun og færslu á fósturvísi þar sem notuð hafi verið egg og sæði frá nafnlausum gjöfum.

Ekki er í íslenskum lögum vikið með beinum hætti að því hvaða réttaráhrif erlendar stjórnvalds- eða dómsúrlausnir um foreldratengsl á grunni staðgöngumæðrunar eigi að hafa á Íslandi. Hins vegar gildir hér á landi afdráttarlaust bann við staðgöngumæðrun. Í 4. mgr. 5. gr. laga nr. 55/1996 um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna segir orðrétt: „Staðgöngumæðrun er óheimil.“

Staðgöngumæðrun er skilgreind í 1. gr. sem tæknifrjóvgun sem er framkvæmd á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgönguna að láta barnið af hendi strax eftir fæðingu. Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 55/1996 er tekið fram að margvísleg siðfræðileg álitamál komi upp við staðgöngumæðrun. Aðalálitaefnið lúti þó að móðerni barnsins og er tekið fram að rétt þyki að leggja til að staðgöngumæðrun verði óheimil.

Refsing er lögð við broti á banni við staðgöngumæðrun og að brot gegn lögunum varði sektum eða fangelsi allt að þremur mánuðum. Brot á þessu banni varðar þó einungis refsingu hafi það verið framið á yfirráðasvæði íslenska ríkisins. Ekkert bendir til þess að svo hátti til í þessu máli.

Foreldratengslum sem er komið á erlendis með háttsemi sem er bönnuð hér á landi að viðlagðri refsingu gengur aftur á móti í berhögg við grunnreglur íslensks réttar. Með því að viðurkenna slík foreldratengsl, þó að til þeirra sé stofnað á löglegan hátt erlendis, er opnað á möguleika þeirra sem hér eru búsettir til að sniðganga framangreint bann. Þessi aðstaða gefur íslenskum stjórnvöldum lögmætt tilefni til að hafna gildi erlendrar stjórnvalds- eða dómsúrlausnar, sem ella ákvarðar persónulega stöðu viðkomandi.

Hafa annast drenginn allt frá fæðingu

Fyrir liggur að staðgöngumóðir drengsins, hefur afsalað sér öllum foreldraskyldum gagnvart honum og þangað á hann augljóslega ekki afturkvæmt. Með dómsúrlausn í Kaliforníu hefur konunum tveimur verið falið að gegna þessum skyldum gagnvart barninu. Það gerðu þær strax frá fæðingu og hafa þær annast hann og í raun gegnt öllum umönnunar- og uppeldisskyldum gagnvart honum allt til þessa dags. Er á það fallist að með þeim hafi myndast fjölskyldutengsl sem njóti verndar 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmálans.

Útlokar að kona sem elur barn geti afsalað sér stöðu sem móðir

Dómarinn bendir á í dómi sínum að bann við staðgöngumæðrun útiloki að kona sem elur barn geti afsalað sér náttúrulegri stöðu sinni sem móður þess. Þá kemur bannið í veg fyrir að kona sé undir þrýstingi að veita afnot af líkama sínum með því að ganga með barn sem hún þarf síðan að slíta öll tengsl við.

Að óbreyttum lögum hljóta jafnframt að koma upp vandkvæði fyrir barn, sem verður til á þann hátt sem hér um ræðir, við að leita upplýsinga um uppruna sinn. Ákvörðun um að viðurkenna ekki erlenda dómsúrlausn þar sem foreldratengslum er komið á með staðgöngumæðrun hefur sama tilgang og bann íslenskra laga við staðgöngumæðrun. Í þessu ljósi telur dómurinn að sú niðurstaða stefndu að hafna því að slík dómsúrlausn hefði gildi hér á landi hafi átt stoð í reglum er miða að brýnu markmiði vegna réttinda annarra.

Hefðu fengið að ættleiða ef þær hefðu ekki skilið

Samkvæmt dómi héraðsdóms hefur ákvörðun Þjóðskrár valdið drengnum erfiðleikum við að fá persónulega stöðu sína viðurkennda en með fóstursamningi var tryggt að hann nyti umönnunar kvennanna, þannig að eiginleg foreldratengsl  voru ekki slitin. Hann mun síðan hafa fengið dvalarleyfi, verið skráður í þjóðskrá og fengið kennitölu og fær íslenskan ríkisborgararétt með lögum er tóku gildi 31. desember 2015.

Með því var rutt úr vegi ýmsum þeim hindrunum sem fósturforeldrar (konurnar tvær) vísa til að hafi torveldað barninu að fá stöðu sína í íslensku samfélagi viðurkennda. Eins hafi þær sótt um að fá að ættleiða fósturson sinn en um ættleiðingu barns sem hefur verið í fóstri hjá umsækjendum gilda sérstakar reglur um ættleiðingar. Að því gættu að hagir barnsins mæltu eindregið með því má ætla að ættleiðingarleyfi hefði fengist ef þær hefðu ekki slitið samvistum.

„Í ljósi alls þess sem að framan er rakið telur dómurinn að sú íhlutun í friðhelgi einka- og fjölskyldulífs er leiddi af synjun stefndu hafi fullnægt áskilnaði 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar sem og því skilyrði 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu að vera  nauðsynleg til verndar siðgæði og réttindum annarra. Með þeim aðgerðum sem stjórnvöld gripu til í kjölfar synjunarinnar og þeirri ættleiðingu sem stefnendum stóð til boða telur dómurinn jafnframt að leitað hafi verið eðlilegs jafnvægis milli þeirra samfélagslegu hagsmuna sem bann við staðgöngumæðrun á rætur að rekja til og einstaklingsbundinna hagsmuna barnsins. Dómurinn tekur undir að aðgerðir stjórnvalda er lúta að stöðu og högum barns verði að taka mið af því sem barninu er fyrir bestu, sbr. t.d. 1. mgr. 3. gr. barnasáttmálans, sbr. lög nr. 19/2013. Þessir hagsmunir megna þó ekki að hnekkja þeim grunnreglum sem rakin hafa verið um hvernig foreldratengsl myndast að íslenskum rétti. Þó að hagsmunir barnsins vegi þungt fá þeir með öðrum orðum ekki breytt konu í móður,“ segir í dómi héraðsdóms.

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Ánægður með undirtektir unga fólksins

15:01 Andri Snær Magnason segist afar ánægður með þann hljómgrunn sem hugmyndir sínar hafi fengið á meðal yngstu kynslóðarinnar í kosningabaráttunni. Undanfarnar vikur hafi verið ánægjulegar og lærdómsríkar. Hann saknaði hins vegar raunverulegs samtals á meðal frambjóðenda um framtíð og eðli embættisins. Meira »

Fékk forsetann í happadrætti

14:50 Eliza Reid verður sjötta forsetafrú Íslands, þegar eiginmaður hennar, Guðni Th. Jóhannesson tekur við embætti forseta. Eliza fæddist árið 1976 i Ottawa í Kanada og er elst þriggja systkina, en hún á tvo yngri bræður. Meira »

Bretland þriðja hjólið í Evrópu

14:30 „Stjórnmál eru list hins mögulega, þessi staða sem upp er komin er það mögnuð að menn verða að finna nýjar leiðir til að takast á við niðurstöðuna,“ segir stjórnmálafræðingurinn Eiríkur Bermann. Hann ræddi Brexit-þjóðaratkvæðagreiðsluna og þau áhrif sem ákvörðun Breta hefur í för með sér. Meira »

Guðni verður yngsti forsetinn

14:25 Guðni Th. Jóhannesson, er 48 ára í dag og verður því yngsti forseti landsins þegar hann tekur við embætti. Yfirburðir hans eru ekki miklir, samanborið við kosningasigur Kristjáns Eldjárns, og hann rammaði kosningaherferð sína inn með afmælisdögum. Meira »

Héðinn fannst látinn

13:10 Héðinn Garðarsson sem lýst var eftir fyrir helgi fannst látinn.   Meira »

Guðni gæti sameinað þjóðina

12:45 Grétar Þór Eyþórsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskólann á Akureyri, segir að Guðni Th. Jóhannesson, nýkjörinn forseti Íslands, hafi allar forsendur til þess að fá þjóðina til þess að fylkja sér á bak við sig. Hann gæti nálgast það að verða sameiningartákn þjóðarinnar. Meira »

„Kveðja til nýkjörins forseta“

12:08 Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, sendi eftirmanni sínum í starfi, Guðna Th. Jóhannessyni, heillaskeyti í morgun þar sem hann óskar honum til hamingju með kjörið. Meira »

„Davíð er enginn Ronaldo“

12:40 Guðni kveðst hafa verið örlítið órólegur yfir því að hann hafði ekki jafngott forskot á aðra frambjóðendur og við var búist samkvæmt skoðanakönnunum. „Já ,sérstaklega þegar fyrstu tölur komu, þá var hnífjafnt, þá hugsaði ég; bíddu hvað er að gerast?“ sagði Guðni. Meira »

Kanadískir miðlar fjalla um Elizu

12:01 Kanadískir miðlar fjalla margir um íslensku forsetakosningarnar, sem fram fóru í gær. Megináhersla þeirra er þó ekki á sigurvegara þeirra, Guðna Th. Jóhannesson, heldur hina væntanlegu forsetafrú, Elizu Reid, en hún er fædd í höfuðborginni Ottawa í Ontario-fylki þar í landi. Meira »

Segir Guðna geta skapað sátt um embættið

11:50 „Ég vil byrja á því að óska Guðna innilega til hamingju og óska honum velfarnaðar í starfi. Ég held að hann verði góður forseti, hann er fróður um sögu landsins og það mun nýtast honum vel,“ segir Oddný G. Harðardóttir, formaður Samfylkingarinnar, um úrslit forsetakosninganna í gær. Meira »

Breska þjóðaratkvæðið „furðuflipp“

11:49 „Lýðræði snýst ekki um að ná einu sinni meira en helmingi kjósenda, á óljósum forsendum. Þvert á móti er lýðræðiskerfi okkar og friður og velsæld Vesturlanda byggt á skuldbindingu um sameiginleg örlög og að lönd deili byrðum með þeim hætti að sum leggja stundum miklum mun meira af mörkum en önnur.“ Meira »

Guðni var efstur í öllum kjördæmum

11:33 Guðni Th. Jóhannesson hlaut flest atkvæði í öllum kjördæmum í kosningunum í gær og Halla Tómasdóttir hlaut næstmest fylgi í fimm af sex. Minnstu munaði á þeim tveimur í Suðurkjördæmi, þar sem Guðni hlaut sitt minnsta fylgi, 35,2%, og Halla sitt mesta, 34,2%. Meira »

Fengu fleiri undirskriftir en atkvæði

11:32 Fjórir forsetaframbjóðendur fengu færri atkvæði í kosningunum í gær en undirskriftir á meðmælendalistum sínum.  Meira »

„Tilfinningin er einstök“

09:49 Guðni Th. Jóhannesson, nýkjörinn forseti Íslands, segist hlakka til að takast á við ný verkefni og nýjar áskoranir. Hann segir kosningabaráttuna hafa gengið vel. Þrátt fyrir að skoðanakannanir hafi ávallt verið sér í vil hafi hann aldrei talið sig eiga sigurinn vísan. Meira »

Hver er þessi nýi forseti?

09:40 Guðni Th. Jóhannesson hefur verið kjörinn sjötti forseti Íslands eins og flestar spár sögðu fyrir um þótt munurinn hafi verið minni á lokametrunum en útlit var fyrir í fyrstu. Þegar mest var mældist Guðni með tæplega 70% fylgi í skoðanakönnunum og því mætti ætla að þjóðin þekkti hann inn og út, en engu að síður er hollt að rifja upp nákvæmlega hver það er sem Íslendingar kusu sér sem sinn næsta forseta. Meira »

Væntir góðs samstarfs við forseta

11:28 Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri-grænna, er ánægð með úrslit forsetakosninganna og óskar nýjum forseta til hamingju. Í samtali við mbl.is segist hún vænta góðs samstarfs við Guðna Th. Jóhannesson af hálfu alþingismanna. Meira »

Nokkur erill hjá slökkviliði

09:40 Nokkur erill var hjá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins í nótt en tók að róast undir morgun. Liðið sinnti alls 29 útköllum en um klukkan þrjú í nótt barst liðinu útkall vegna vatnsleka í miðborginni. Meira »

Hildur með fæst atkvæði sögunnar

09:16 Hildur Þórðardóttir er sá forsetaframbjóðandi sem notið hefur minnst fylgis í forsetakosningum í sögu lýðveldisins. Hildur hlaut 294 atkvæði en hún auk þriggja annarra frambjóðenda hlutu samanlagt 1,5% fylgi í kosningunum í gær. Meira »
215/75X16
Til sölu 4st Contenental dekk notuð 215/75x16 undan Ford Transit húsbíl sterk ...
4 heilsársdekk + varadekk á felgu
Til sölu 4. stk heilsársdekk 185/65 R15 1 stk. varadekk á felgu 185/65 R14 Ti...
Viltu auka business þinn. Egat Nuddsteinar(Basalt) ásamt Steinapotti 39.000
Viltu auka business þinn.(Hot Stones) . Hlægilegt verð :Fallegir Nuddsteinar (Ba...
 
Skólastjóri tónlistarskólans
Stjórnunarstörf
Laus störf í Skaftárhreppi Skólastjóri ...
Kennararr í vesturbyggð
Grunn-/framhaldsskóla
Lausar kennarastöður...
Fiskiskip til sölu
Bátar - skip
Til sölu er fiskiskipið Sandvík EA-20...
Sérkennari
Grunn-/framhaldsskóla
...