Hagir barns breyta ekki konu í móður

Staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi en ekki í ...
Staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi en ekki í Kaliforníu. Myndin er úr safni AFP

Íslenska ríkið og Þjóðskrá voru í Héraðsdómi Reykjavíkur í gær sýknuð af kröfu tveggja kvenna um að drengur sem staðgöngumóðir fæddi fyrir þær yrði skráður í þjóðskrá og að hann yrði skráður sem sonur þeirra. 

Drengurinn er fæddur árið 2013 í Bandaríkjunum en konurnar, sem þá voru í hjúskap, leituðu til stofnunar í Kaliforníu, sem ber heitið Advocates for Surrogacy, og hefur milligöngu um að finna staðgöngumóður sem getur gengið með barn sem fyrirhugaðir foreldrar skuldbinda sig til að ganga í foreldrastað.

Egg og sæði frá nafnlausum gjöfum

Þær undirrituðu ódagsetta staðgöngufæðingaráætlun ásamt staðgöngumóðurum að  staðgöngumóðirin gangi með barn þeirra og er þess getið að þungun hafi orðið með tæknifrjóvgun og færslu á fósturvísi þar sem notuð hafi verið egg og sæði frá nafnlausum gjöfum. Konurnar greiddu síðan Advocates for Surrogacy ótilgreinda fjárhæð til að mæta öllum kostnaði sem hlytist af þessu ferli og að hluti þeirrar greiðslu hefði gengið til staðgöngumóðurinnar.

Þær dvöldu síðan í um þrjár vikur í Bandaríkjunum eftir fæðingu drengsins meðan beðið var eftir því að hann  fengi útgefið bandarískt vegabréf. Eftir að þær fengu vegabréfið í hendur héldu þau til Íslands.

Þjóðskrá hafnaði síðan beiðni þeirra um skráningu drengsins í þjóskrá. Í ákvörðuninni er vísað til þess að hann hafi fæðst í Bandaríkjunum af staðgöngumóður. Þar af leiðandi geti ákvæði íslenskra barnalaga um feðrun og móðerni ekki átt við og því hafi ekki stofnast sjálfkrafa réttur til handa barninu til íslensks ríkisfangs samkvæmt lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Þá væri Þjóðskrá Íslands ekki bært stjórnvald til að ákveða um rétt barnsins til dvalar hér á landi og þar með skráningu í þjóðskrá. Yrði að líta svo á að drengurinn, væri bandarískur þegn og að þar með ættu ákvæði laga um útlendinga við um skráningu hans hér á landi.

Hvorugt foreldrið íslenskur ríkisborgari

Konurnar kærðu ákvörðun Þjóðskrár til innanríkisráðuneytisins en ráðuneytið hafnaði beiðni þeirra enda sé óumdeilt að hafi fæðst í Bandaríkjunum af þarlendri konu og því ljóst að samkvæmt íslenskum rétti telst sú kona móðir barnsins. Engin gögn hafa verið lögð fram sem sýna að kynfaðir barnsins sé íslenskur ríkisborgari.

Með þessum röksemdum var staðfest niðurstaða stefnda, Þjóðskrár Íslands, að ekki hafi verið fyrir hendi lagaskilyrði til þess að skrá barnið með íslenskt ríkisfang. 

Þær sóttu í kjölfarið um að fá að ættleiða drenginn en ættleiðingarferlinu hafi ekki verið lokið þegar þær hafi skilið en við það hafi umsóknin fallið niður.

Hagir barns breyta ekki konu í móður
Hagir barns breyta ekki konu í móður AFP

Staðgöngumæðrun lögbrot á Íslandi

Í dómi héraðsdóms er vísað til þess að staðgöngumæðrun er bönnuð með lögum á Íslandi og synjun Þjóðskrár og ráðuneytisins reist á því að hvorug þeirra gæti talist foreldrar drengsins samkvæmt íslenskum lögum enda barnið getið með tæknifrjóvgun og færslu á fósturvísi þar sem notuð hafi verið egg og sæði frá nafnlausum gjöfum.

Ekki er í íslenskum lögum vikið með beinum hætti að því hvaða réttaráhrif erlendar stjórnvalds- eða dómsúrlausnir um foreldratengsl á grunni staðgöngumæðrunar eigi að hafa á Íslandi. Hins vegar gildir hér á landi afdráttarlaust bann við staðgöngumæðrun. Í 4. mgr. 5. gr. laga nr. 55/1996 um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna segir orðrétt: „Staðgöngumæðrun er óheimil.“

Staðgöngumæðrun er skilgreind í 1. gr. sem tæknifrjóvgun sem er framkvæmd á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgönguna að láta barnið af hendi strax eftir fæðingu. Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 55/1996 er tekið fram að margvísleg siðfræðileg álitamál komi upp við staðgöngumæðrun. Aðalálitaefnið lúti þó að móðerni barnsins og er tekið fram að rétt þyki að leggja til að staðgöngumæðrun verði óheimil.

Refsing er lögð við broti á banni við staðgöngumæðrun og að brot gegn lögunum varði sektum eða fangelsi allt að þremur mánuðum. Brot á þessu banni varðar þó einungis refsingu hafi það verið framið á yfirráðasvæði íslenska ríkisins. Ekkert bendir til þess að svo hátti til í þessu máli.

Foreldratengslum sem er komið á erlendis með háttsemi sem er bönnuð hér á landi að viðlagðri refsingu gengur aftur á móti í berhögg við grunnreglur íslensks réttar. Með því að viðurkenna slík foreldratengsl, þó að til þeirra sé stofnað á löglegan hátt erlendis, er opnað á möguleika þeirra sem hér eru búsettir til að sniðganga framangreint bann. Þessi aðstaða gefur íslenskum stjórnvöldum lögmætt tilefni til að hafna gildi erlendrar stjórnvalds- eða dómsúrlausnar, sem ella ákvarðar persónulega stöðu viðkomandi.

Hafa annast drenginn allt frá fæðingu

Fyrir liggur að staðgöngumóðir drengsins, hefur afsalað sér öllum foreldraskyldum gagnvart honum og þangað á hann augljóslega ekki afturkvæmt. Með dómsúrlausn í Kaliforníu hefur konunum tveimur verið falið að gegna þessum skyldum gagnvart barninu. Það gerðu þær strax frá fæðingu og hafa þær annast hann og í raun gegnt öllum umönnunar- og uppeldisskyldum gagnvart honum allt til þessa dags. Er á það fallist að með þeim hafi myndast fjölskyldutengsl sem njóti verndar 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmálans.

Útlokar að kona sem elur barn geti afsalað sér stöðu sem móðir

Dómarinn bendir á í dómi sínum að bann við staðgöngumæðrun útiloki að kona sem elur barn geti afsalað sér náttúrulegri stöðu sinni sem móður þess. Þá kemur bannið í veg fyrir að kona sé undir þrýstingi að veita afnot af líkama sínum með því að ganga með barn sem hún þarf síðan að slíta öll tengsl við.

Að óbreyttum lögum hljóta jafnframt að koma upp vandkvæði fyrir barn, sem verður til á þann hátt sem hér um ræðir, við að leita upplýsinga um uppruna sinn. Ákvörðun um að viðurkenna ekki erlenda dómsúrlausn þar sem foreldratengslum er komið á með staðgöngumæðrun hefur sama tilgang og bann íslenskra laga við staðgöngumæðrun. Í þessu ljósi telur dómurinn að sú niðurstaða stefndu að hafna því að slík dómsúrlausn hefði gildi hér á landi hafi átt stoð í reglum er miða að brýnu markmiði vegna réttinda annarra.

Hefðu fengið að ættleiða ef þær hefðu ekki skilið

Samkvæmt dómi héraðsdóms hefur ákvörðun Þjóðskrár valdið drengnum erfiðleikum við að fá persónulega stöðu sína viðurkennda en með fóstursamningi var tryggt að hann nyti umönnunar kvennanna, þannig að eiginleg foreldratengsl  voru ekki slitin. Hann mun síðan hafa fengið dvalarleyfi, verið skráður í þjóðskrá og fengið kennitölu og fær íslenskan ríkisborgararétt með lögum er tóku gildi 31. desember 2015.

Með því var rutt úr vegi ýmsum þeim hindrunum sem fósturforeldrar (konurnar tvær) vísa til að hafi torveldað barninu að fá stöðu sína í íslensku samfélagi viðurkennda. Eins hafi þær sótt um að fá að ættleiða fósturson sinn en um ættleiðingu barns sem hefur verið í fóstri hjá umsækjendum gilda sérstakar reglur um ættleiðingar. Að því gættu að hagir barnsins mæltu eindregið með því má ætla að ættleiðingarleyfi hefði fengist ef þær hefðu ekki slitið samvistum.

„Í ljósi alls þess sem að framan er rakið telur dómurinn að sú íhlutun í friðhelgi einka- og fjölskyldulífs er leiddi af synjun stefndu hafi fullnægt áskilnaði 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar sem og því skilyrði 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu að vera  nauðsynleg til verndar siðgæði og réttindum annarra. Með þeim aðgerðum sem stjórnvöld gripu til í kjölfar synjunarinnar og þeirri ættleiðingu sem stefnendum stóð til boða telur dómurinn jafnframt að leitað hafi verið eðlilegs jafnvægis milli þeirra samfélagslegu hagsmuna sem bann við staðgöngumæðrun á rætur að rekja til og einstaklingsbundinna hagsmuna barnsins. Dómurinn tekur undir að aðgerðir stjórnvalda er lúta að stöðu og högum barns verði að taka mið af því sem barninu er fyrir bestu, sbr. t.d. 1. mgr. 3. gr. barnasáttmálans, sbr. lög nr. 19/2013. Þessir hagsmunir megna þó ekki að hnekkja þeim grunnreglum sem rakin hafa verið um hvernig foreldratengsl myndast að íslenskum rétti. Þó að hagsmunir barnsins vegi þungt fá þeir með öðrum orðum ekki breytt konu í móður,“ segir í dómi héraðsdóms.

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Benedikt hættir sem formaður

20:12 Benedikt Jóhannesson fjármálaráðherra hefur tekið ákvörðun um að gefa ekki kost á sér til endurkjörs sem formaður Hollvinafélags Menntaskólans í Reykjavík. Þessu greindi hann frá í ræðu sem hann flutti fyrir hönd félagsins við útskrift úr MR í dag. Meira »

Vann 5,6 milljarða króna

20:03 Heppinn lottóspilari vann fyrsta vinning í EuroJackpot í kvöld og er fyrir vikið 5,6 milljörðum króna ríkari. Sjö unnu annan vinning og fær hver tæpar 25,5 milljónir króna í sinn hlut. Meira »

Hjartslátturinn í húsinu

19:45 Norðurlandahúsið í Þórshöfn í Færeyjum er nokkurskonar menningarhjarta Færeyinga og Sif Gunnarsdóttir hefur stjórnað hjartslættinum í húsinu síðan í ársbyrjun 2013. Meira »

Yngvi hættir sem rektor Lærða skólans

19:45 Yngvi Pétursson, rektor Menntaskólans í Reykjavík, hélt í dag sína síðustu útskriftarræðu sem rektor skólans. Staðfesti hann þetta á skólaslitum menntaskólans. Í ræðunni vék hann að styttingu framhaldsskólanna en hann hefur verið afar andsnúinn henni. Meira »

Dúxaði í MR með 9,87 í einkunn

19:30 Mennta­skól­inn í Reykja­vík út­skrifaði 202 stúd­enta frá skól­an­um í dag. Fleiri stúlkur en piltar útskrifuðust eða 123 stúlk­ur og 79 pilt­ar. Guðrún Sólveig Sigríðardóttir var dúx en hún hlaut ein­kunn­ina 9,87. Að lokum tilkynnti Yngvi Pétursson rektor að þetta yrðu hans síðustu skólaslit. Meira »

Hálöndin heilla íslenskar valkyrjur

19:14 Þegar leiðsögumaðurinn skoski fékk tölvupóst þar sem sjö íslenskar konur vildu koma í fjallahjólaferð um ófærur hálandanna, hélt hann að vinur hans hefði sent póstinn og væri að gera grín. Meira »

Íbúar í Costco-hverfi komast ekki heim

17:18 Mikið umferðaröngþveiti hefur skapast í kringum Kauptún í Garðabæ síðustu daga eftir að Costco opnaði þar verslun sína á þriðjudag. Þegar verst hefur látið hefur bílalestin náð alla leið að Vífilsstöðum og íbúar í Urriðaholtshverfi hafa átt erfitt með að komast heim til sín. Meira »

Telur samninginn ásættanlegan

18:23 Samið var í kjaradeilu sjúkraflutningamanna og ríkisins vegna hlutastarfandi sjúkraflutningamanna síðdegis í dag. Stefán Pétursson, formaður Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, segist telja að samkomulagið sé ásættanlegt. Meira »

Leigutekjur standa ekki undir rekstri

17:18 Sveitarfélögin í landinu eiga samtals 5.089 íbúðir og hefur þeim fjölgað um 1,9% frá árinu 2015. Alls glímdu 27 sveitarfélög við rekstrarvanda vegna leiguíbúða um síðustu áramót og hefur fækkað um fimm frá fyrra ári. Er rekstrarvandinn rakinn til þess að leigutekjur standa ekki undir rekstri. Meira »

Fær að búa hjá föður sínum

17:05 Faðir íslensks drengs, sem til stóð að yrði settur í fóstur hjá vandalausum í Noregi eftir að móðir hans var svipt forræði yfir honum, fær forræðið. Þessu greinir föðuramma drengsins frá á Facebook-síðu sinni. Meira »

Styttist í opnun hálendisvega

16:43 „Ég var að loka rétt í þessu inn í Laugar, það er búið að vera ófært en nú hefur allur akstur verið bannaður,“ segir Ágúst Freyr Bjartmarsson, yfirverkstjóri Vegagerðarinnar í Vík, en lokað hefur verið fyrir umferð um Sigöldu­leið (208) og Land­manna­leið/​Dóma­dals­leið inn í Land­manna­laug­ar. Meira »

Leiðin inn í Landmannalaugar lokuð

16:04 Búið er að loka bæði Sigölduleið (208) og Landmannaleið/Dómadalsleið inn í Landmannalaugar. Allur akstur á svæðinu hefur verið bannaður vegna aurbleytu og hættu á vegaskemmdum, þar til annað verður auglýst. Þetta kemur fram á vef Vegagerðarinnar. Meira »

Engar gjafir í úrslitum Útsvars

15:44 Liðin sem keppa til úrslita í Útsvari á RÚV í kvöld, Akranes og Fjarðabyggð, munu ekki skiptast á gjöfum eftir að keppni lýkur eins og venja er. Aðstandendur liðanna eru óánægðir með ákvörðunina. Meira »

Leita að Reykvíkingi ársins

14:17 Borgarstjóri óskar nú eftir tilnefningum um Reykvíking ársins 2017. Leitað er að einstaklingi sem með háttsemi sinni eða atferli hefur verið til fyrirmyndar á einhvern hátt og er þetta í sjöunda skipti sem valið fer fram. Meira »

Verður bannað að auglýsa Ópal?

14:10 Félag atvinnurekenda gagnrýnir harðlega afgreiðslu meirihluta allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis á frumvarpi um breytingar á smásölufyrirkomulagi áfengis. Meira »

Vissi ekki af 46,5 milljóna vinningi

15:17 Fjölskyldumaður á höfuðborgarsvæðinu vann 46,5 milljónir í Lottó, en þegar starfsmenn Íslenskrar getspár höfðu samband við hann á mánudaginn vissi hann ekki af vinningnum. Hafði hann keypt miðann á vef Lottó og ekki verið búinn að athuga með vinningstölurnar. Meira »

„Allt útpælt“ hjá Costco

14:11 „Þetta er allt útpælt og með vilja gert,“ segir Einar Benedikt Sigurðsson, framkvæmdastjóri framleiðslufyrirtækisins Tjarnargatan. Hann trúir ekki öðru en að það sé einhver snillingur sem sér um kynningar- og markaðsmál hjá Coscto á Íslandi. Meira »

Nafn drengsins sem lést á Eyjafjarðarbraut

13:37 Drengurinn sem lést í umferðarslysi á Eyjafjarðarbraut, skammt sunnan við Hrafnagil síðasta mánudag, hét Óliver Einarsson. Hann var ökumaður lít­ils bif­hjóls sem lenti í árekstri við jeppa­bif­reið. Meira »

Vilborg Arna klífur Everest 2017

VIÐHALD FASTEIGNA
Við þjónustum þig með lítil sem stór verk. Tímavinna eða tilboð. sími: 544-44...
Til sölu 6 manna sumarhús á Suðurlandi.
Fullbúinn ferðam.bústaður. Vilt þú eignast bústað með föstum tekjum allt árið og...
Heildarlausn á viðhaldi bílastæða
Frá því 1988 hafa BS verktakar boðið heildarlausnir á viðhaldi bílastæða og umhv...
Honda SLR 650
Til sölu Honda SLR 650. Árg. 1998 Ekið rúml. 25 þús., vel með farið. Verð 350...
 
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Móttökuritari og aðstoð
Skrifstofustörf
????????????? ?? ?????? ?????? ? ?????...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristniboðs- salnum. R...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Síldarvinnslunnar...