Endurbyggja fjárhús við þriggja hæða helli

Þeir eru engin fuglabein bræðurnir Benjamín og Guðjón Kristinssynir enda ...
Þeir eru engin fuglabein bræðurnir Benjamín og Guðjón Kristinssynir enda frá Dröngum á Ströndum. Hér líta þeir upp til fjalls þar sem þeir koma út úr fjárhúsinu sem þeir munu fljótlega ljúka við að endurbyggja.

Bræðurnir og hleðslumeistararnir Guðjón og Benjamín Kristinssynir vinna nú við að endurbyggja fjárhús undir Eyjafjöllum, en í þeirri byggingu mætast gamli tíminn og nýi. Inn af fjárhúsinu er stórmerkilegur hellir á þremur hæðum þar sem ummerki eru um að fólk hafi búið. Guðjón fór á kostum og sagði sögur.

Inn af þessu fjárhúsi er mjög merkilegur, manngerður hellir sem enginn veit hversu gamall er. Hann er stór, á þremur hæðum, og þar sjást merki um hin ýmsu byggingarstig. Hann hefur verið þiljaður af og innst í honum hefur greinilega verið höggvið úr fyrir rúmbálki. Við getum því gert ráð fyrir að margir Eyfellingar hafi komið undir hér í þessum helli,“ segir Guðjón Kristinsson hleðslumaður og hlær, en hann ásamt bróður sínum Benjamín vinnur nú að því fyrir Minjastofnun að endurgera gamalt fjárhús sem byggt var framan við helli í Hrútafelli undir Eyjafjöllum.

„Þetta hús var byggt á fjórða áratug tuttugustu aldar og er merkilegt fyrir þær sakir að gamla og nýja verkmenningin mætast í því. Ofan á mæninum voru til dæmis járnplötur, en jafnframt er þakið klætt með steinhellum á gamla mátann. Þetta var að mestu hrunið, hálft þakið stóð uppi en tréverkið var kássufúið. Upprunalega timbrið í húsinu er úr skipsflökum og rekavið, en við ákváðum að nota íslenskan skógarvið í uppistöðurnar. Brúnásarnir eru gömlu upprunalegu raftarnir og í steinhleðslunni í gaflinum er grjótið að mestu það sama og var fyrir. Þetta hefur verið tröllsleg hleðsluaðferð því þetta eru mjög stórir steinar, þrjú til sex hundruð kíló hver. Þær eru flottar hleðslurnar víða hér undir Eyjafjöllum, enda gátu þeir höggvið þetta til með öxi því móbergið er svo mjúkt,“ segir Guðjón og bætir við að þetta húsakerfi sé ævafornt, frá bronsöld.

„Þetta er svokallað þriggja ása kerfi, það eru súlur sem halda uppi tveimur brúnásum og þar á milli er vaglbiti og ofan á honum er mæniás. Þetta húsakerfi finnst hjá mörgum þjóðum um víða veröld, alveg til Suðurhafseyja.

Þetta er dæmigerð norræn byggingaraðferð, alveg frá forneskju, og virkilega gaman að vinna við þetta.“

Hellismuninn hefur mátt muna fífil sinn fegurri.
Hellismuninn hefur mátt muna fífil sinn fegurri.

Blóðugar sögur og ástin líka

Þegar gengið er inn í fjárhúsið segir Guðjón að dauður hrútur liggi þar undir jarðveginum og sé það vel við hæfi, því fé hafi verið haldið í húsinu árum saman.

„Einhverjar munnmælasögur eru til af Eyfellingum sem gerðust langþreyttir á durtum sem bjuggu hér í hellinum og fóru ránshendi um svæðið. Þeir voru að lokum eltir uppi og drepnir, en þú verður að láta Fannar bónda segja þér þá blóðugu sögu, ég lýg einhverju að þér ef ég segi þér hana,“ segir Guðjón og hlær.

Fleiri blóðugar sögur bætast við þegar gengið er inn í hellinn sem opnast innst í fjárhúsinu, en upp í hann eru höggnar tröppur í bergið.

„Árið 1936 komu hingað menn frá Dolla prakkara, sem fleiri kannast við sem Adolf Hitler, og stunduðu þeir rannsóknir á hellinum. Á efri hæðinni í hellinum hefur hakakross verið ristur í bergið. Þeir voru með kenningu um að hér hefðu áður fyrr farið fram fornar, heiðnar athafnir, blóðfórnir. Hér eru ummerki, bollar í gólfi og hankar í veggjum. Þýsku fornleifafræðingarnir töldu að hér hefðu þrælmenni verið bundin niður og þeir skornir á háls og blóðið látið dreyra niður í hlautbollana.“

Enginn veit hversu gamall hellirinn er en í honum hefur ...
Enginn veit hversu gamall hellirinn er en í honum hefur verið höggvið úr fyrir rúmbálki.

Benjamín bætir því við að öll þessi ummerki veki ýmsar getgátur, en lítið sé um heimildir.

„Þó eru til heimildir um að til forna létu bændur hér undir Eyjafjöllum þræla sína höggva hella,“ segir hann og bætir við að hann hafi séð móösku þegar þeir voru að stinga út úr húsinu í upphafi og það bendi til þess að eldað hafi verið þarna.

Guðjón er kominn á flug í sögunum og kemur næst með frásögn af því hvernig Eyfellingar á sínum tíma blönduðust Fransmönnum. Hann segist hafa söguna frá innfæddum.

„Það strandaði franskt skip og aðeins tókst að bjarga einum ungum manni. Hann var settur kaldur og hrakinn upp í rúm til húsfreyju á bæ einum og hún afklæddist til að hlýja manninum og reyna að koma í hann lífi. Heldur fannst bónda hennar að hlýnaði um of undir sænginni, þar sem frú hans og Fransmaðurinn voru komin á fullt í ástaratlotum. Bað þá bóndi konu sína um að segja Frakkanum að hætta þessum strokum en allt hélt áfram við það sama. Öðru sinni krafðist bóndi þess að konan skipaði skipbrotsmanni að hætta þuklinu, án árangurs. Þegar eiginmaðurinn í þriðja sinni hóf upp raust sína sagði konan: „Góði segðu honum það sjálfur, ég kann ekkert í frönsku.“

Fannar er fæddur og uppalinn á Hrútafelli.
Fannar er fæddur og uppalinn á Hrútafelli.

Rútur drap alla þræla sína

Fannar Magnússon, bóndi á Hrútafelli, er fæddur þar og uppalinn, en hann segist ekki muna eftir því sjálfur þegar fé var haldið í fjárhúsinu undir klettinum, enda var hann aðeins tveggja ára þegar því var hætt.

„Afi minn var með sitt fé í þessu húsi og pabbi var líka með fé þar, allt fram til ársins 1970 þegar byggt var nýtt fjárhús hér á bæjarhlaðinu, þá var hætt að nota húsið undir klettinum. Það eru því ekki nema 46 ára síðan fjárhúsið var í notkun. Þetta var ágætis hús, heyrði ég, og þarna voru um fjörutíu fjár. Í tíð afa og ömmu var þvottur þurrkaður við klettinn ofan við fjárhúsið, því þar er opið í gegn og mikið loftstreymi í gegnum skarð sem kallað er Gjögur. Einnig eru ummerki um að vindur hafi verið nýttur til þurrkunar uppi í fjallinu, því enn hanga hrosshárareipi uppi í helli sem kallast Reipaból og þar við hliðina er hellir sem kallast Húðarból. Þar voru húðir strengdar við slétt bergið og þurrkaðar.“ Og í beinu framhaldi af því að horft er til fjallsins verður ekki hjá því komist að spyrja hvort fýllinn sem flögrar þar um í massavís sé nýttur.

„Fýlseggin voru borðuð í pabba tíð, en fýllinn sjálfur var borðaður í afa tíð. Fólk hætti að borða hann þegar fýlaveiki var talin koma upp í Vestmannaeyjum,“ segir Fannar og bætir við að hellirinn stóri inn af fjárhúsinu sé yfirleitt kallaður Rútshellir og að í honum hafi sennilega verið búið frá örófi alda.

„Gömul saga segir að þrír þrælar hafi reynt að drepa húsbónda sinn sem hét Rútur, en tókst ekki. Í framhaldinu elti Rútur þá uppi og drap þá, þann fyrsta við Stebbasteina, þann næsta við Högnaklett sem er við Rauðafell, og þann þriðja við Guðnastein uppi á Eyjafjallajökli. Þrælarnir hafa þá væntanlega heitið Stebbi, Högni og Guðni.“

Fannar er með blandaðan búskap, bæði kindur og kýr, og hrossin sem hann gefur úti á túni við þjóðveginn fá mikla athygli frá ferðamönnum.

„Það er þvílíkur straumur af fólki sem staldrar við til að skoða hrossin, mynda þau og klappa þeim. Þetta er ólán, því hrossin verða ágeng fyrir vikið, þau verða frek og vaða yfir mann. Það er ágangur af ferðamönnum hér og alveg ótrúleg traffík, bílaleigubílar þjóta hér framhjá stanslaust allan daginn, alla daga. Það liggur við að þetta sé ánauð. Til dæmis kom hér nýlega lítil rúta inn fyrir pípuhlið og heim á hlað hjá okkur og allir komu út og fóru að taka myndir. Við bændur erum orðnir sýningargripir, þessir fáu sem eftir eru. Það vantar mikið upp á tillitssemi hjá ferðamönnum.“

Innlent »

Grímur Grímsson til Europol

09:31 Grímur Grímsson mun láta af störfum yfirmanns miðlægrar deildar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu 1. apríl á næsta ári.   Meira »

Ekki hægt að horfa á fólk deyja

09:30 Yfir ein milljón flóttamanna kom til Lesbos á rúmu ári. Örvæntingarfullt fólk, einkum Sýrlendingar, sem hafði lagt allt í sölurnar til þess að komast í burtu frá stríðinu. Í dag er Lesbos biðsalur fólks eftir betra lífi þar sem margir bíða í meira en ár eftir því að komast til meginlandsins. Meira »

Sönnunargögnum í nauðgunarmáli fargað

09:07 Sönnunargögn í nauðgunarmáli sem lögreglan á Ísafirði rannsakaði fyrir tveimur árum bárust lögreglunni aldrei frá Fjórðungssjúkrahúsi Vestfjarða. Þeim var eytt áður en rannsókn málsins lauk að fullu. Meira »

Með ástríðu fyrir brids

08:18 Sigurpáll Árnason, gjarnan kenndur við Lund í Varmahlíð í Skagafirði, fagnar 100 ára afmæli í dag. Hann fæddist í Skagafirði og bjó þar allt til ársins 1999, að hann fluttist í Kópavoginn ásamt konu sinni, Hildi Kristjánsdóttur. Hildur lést árið 2004. Meira »

Grunaður um greiðslusvik

08:15 Ölvaður maður var handtekinn við Bústaðaveg laust fyrir klukkan tvö í nótt grunaður um greiðslusvik og rangar sakargiftir. Hann var vistaður í fangageymslu lögreglunnar. Meira »

Sundabraut vekur áhuga fjárfesta

07:57 Nokkrir fjárfestar hafa leitað upplýsinga hjá Vegagerðinni og ráðuneytinu um Sundabraut með það í huga að leggja brautina gegn endurgreiðslu. Athuganir þessar hafa ekki leitt til frekari samningaviðræðna enn sem komið er. Meira »

Víða rigning í dag

07:23 Spáð er austan og norðaustan 5 til 13 metrum á sekúndu í dag og verður hvassast við norður- og vesturströndina.  Meira »

Göngin hafa sparað milljarða króna

07:37 Áætlaður kostnaður vegna viðhalds og uppbyggingar þjóðvegarins um Hvalfjörð, nyti Hvalfjarðarganga ekki við, gæti verið á bilinu 1.200–2.000 milljónir króna. Meira »

Fimm á slysadeild eftir árekstur

07:14 Fimm voru fluttir á slysadeild eftir harðan árekstur tveggja fólksbíla við Draugahlíðarbrekku á Suðurlandsvegi, skammt frá Litlu kaffistofunni, um hálfþrjúleytið í nótt. Þrír sjúkrabílar voru sendir á staðinn frá slökkviliðinu á höfuðborgarsvæðinu og tveir frá Selfossi, auk tveggja dælubíla. Meira »

Andlát: Halldór Þorsteinsson

05:30 Halldór Þorsteinsson, tungumálakennari og bókavörður, lést 15. maí síðastliðinn, á 96. aldursári.   Meira »

Jón Gerald fagnar Costco

05:30 Jón Gerald Sullenberger, kaupmaður í Kosti, tekur fréttum af opnun verslunar Costco fagnandi. Hann heimsótti verslunina í fyrradag og leist vel á. „Þetta er bara eins og að koma til útlanda,“ segir hann og bætir við: „Til hamingju, Íslendingar!“ Meira »

Góður afli á strandveiðum

05:30 „Almennt hefur aflinn verið góður. Það kemur á óvart hvað hann er góður fyrir norðan og austan því maí er oft lélegur þar,“ segir Örn Pálsson, framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda, um strandveiðarnar. Meira »

Aðgengi bætt við Gullfoss

05:30 Ferðamenn eru nú byrjaðir að ganga um nýja stigann við Gullfoss, einn fjölsóttasta ferðamannastað landsins. Er greint frá þessu á heimasíðu Umhverfisstofnunar, en stofnunin hefur umsjá með náttúruperlunni. Meira »

Markaðshlutdeild 365 miðla minnkar

05:30 Hin óumflýjanlega skylduáskrift að Ríkisútvarpinu heldur ein velli í síbreytilegu umhverfi sjónvarpsmiðla, samkvæmt samrunaskrá vegna samruna Fjarskipta hf. og 365 miðla hf. Meira »

Ísland mælir ekki fjármálalæsi með PISA

Í gær, 21:24 Ísland tók hvorki þátt í fjármálalæsisþætti PISA árið 2012 né 2015 og því er hvorki hægt að fjölyrða um þekkingu íslenskra ungmenna, né bera hana saman við aðrar þjóðir. Rannsóknin verður endurtekin á næsta ári og mun 21 land taka þátt. Ísland er ekki eitt þeirra. Meira »

Spreyta sig í Syrpuþoni

05:30 „Við eigum það sameiginlegt með öllum hjá Disney að hafa mikinn metnað til þess að börn og unglingar lesi. Lesi til að afla sér þekkingar, lesi sér til ánægju og eins geti lesið texta upphátt svo aðrir hafi gaman af.“ Meira »

Fyrrverandi formenn stjórna

05:30 Fyrrverandi formenn Framsóknarflokksins, þau Valgerður Sverrisdóttir og Jón Sigurðsson, beittu sér á flokksþingi flokksins, sem haldið var í október í fyrra, til að fella Sigmund Davíð Gunnlaugsson úr formannsstóli. Þetta segir Sigmundur Davíð, sem í Morgunblaðinu í dag. Meira »

Bakarinn frá Bæjaralandi

Í gær, 20:55 Lars Dietzel, bakari frá Bæjaralandi, hefur nú á einni viku bakað fleiri hundruð þýskar saltkringlur, eða Pretzel, í Bernhöftsbakaríi. Dietzel er uppalinn í Bæjaralandi, sem er syðsta sambandsland Þýskalands, en saltkringlan eins og við þekkjum hana í dag á rætur sínar að rekja þangað. Meira »

Vilborg Arna klífur Everest 2017

ICELANDIC and ENGLISH f. foreigners - ÍSLENSKA f. útl - ENSKA f. fullorðna
Byrja/Start:: 29/5, 26/6 - FRÍ - 4/9, 2/10, 30/10, 27/11 - 8/1: 4 vikur/weeks x...
Trúlofunar- og giftingarhringar í úrvali
Auk gullhringa eigum við m.a. hvítagull, silfur, titanium og tungstenpör á fínu ...
Viðhald fasteigna
Við þjónustum þig með lítil sem stór verk. Tímavinna eða tilboð. sími: 544-44...
Til sölu STIGA Garden sláttutraktor
Lipur, léttur og meðfærilegur. 12,5 ha. Briggs&Stratton mótor, rafstart, bakkgír...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Kaupmannasamtaka ...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, mor...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristniboðs- salnum. R...
Framhald
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...