Endurbyggja fjárhús við þriggja hæða helli

Þeir eru engin fuglabein bræðurnir Benjamín og Guðjón Kristinssynir enda ...
Þeir eru engin fuglabein bræðurnir Benjamín og Guðjón Kristinssynir enda frá Dröngum á Ströndum. Hér líta þeir upp til fjalls þar sem þeir koma út úr fjárhúsinu sem þeir munu fljótlega ljúka við að endurbyggja.

Bræðurnir og hleðslumeistararnir Guðjón og Benjamín Kristinssynir vinna nú við að endurbyggja fjárhús undir Eyjafjöllum, en í þeirri byggingu mætast gamli tíminn og nýi. Inn af fjárhúsinu er stórmerkilegur hellir á þremur hæðum þar sem ummerki eru um að fólk hafi búið. Guðjón fór á kostum og sagði sögur.

Inn af þessu fjárhúsi er mjög merkilegur, manngerður hellir sem enginn veit hversu gamall er. Hann er stór, á þremur hæðum, og þar sjást merki um hin ýmsu byggingarstig. Hann hefur verið þiljaður af og innst í honum hefur greinilega verið höggvið úr fyrir rúmbálki. Við getum því gert ráð fyrir að margir Eyfellingar hafi komið undir hér í þessum helli,“ segir Guðjón Kristinsson hleðslumaður og hlær, en hann ásamt bróður sínum Benjamín vinnur nú að því fyrir Minjastofnun að endurgera gamalt fjárhús sem byggt var framan við helli í Hrútafelli undir Eyjafjöllum.

„Þetta hús var byggt á fjórða áratug tuttugustu aldar og er merkilegt fyrir þær sakir að gamla og nýja verkmenningin mætast í því. Ofan á mæninum voru til dæmis járnplötur, en jafnframt er þakið klætt með steinhellum á gamla mátann. Þetta var að mestu hrunið, hálft þakið stóð uppi en tréverkið var kássufúið. Upprunalega timbrið í húsinu er úr skipsflökum og rekavið, en við ákváðum að nota íslenskan skógarvið í uppistöðurnar. Brúnásarnir eru gömlu upprunalegu raftarnir og í steinhleðslunni í gaflinum er grjótið að mestu það sama og var fyrir. Þetta hefur verið tröllsleg hleðsluaðferð því þetta eru mjög stórir steinar, þrjú til sex hundruð kíló hver. Þær eru flottar hleðslurnar víða hér undir Eyjafjöllum, enda gátu þeir höggvið þetta til með öxi því móbergið er svo mjúkt,“ segir Guðjón og bætir við að þetta húsakerfi sé ævafornt, frá bronsöld.

„Þetta er svokallað þriggja ása kerfi, það eru súlur sem halda uppi tveimur brúnásum og þar á milli er vaglbiti og ofan á honum er mæniás. Þetta húsakerfi finnst hjá mörgum þjóðum um víða veröld, alveg til Suðurhafseyja.

Þetta er dæmigerð norræn byggingaraðferð, alveg frá forneskju, og virkilega gaman að vinna við þetta.“

Hellismuninn hefur mátt muna fífil sinn fegurri.
Hellismuninn hefur mátt muna fífil sinn fegurri.

Blóðugar sögur og ástin líka

Þegar gengið er inn í fjárhúsið segir Guðjón að dauður hrútur liggi þar undir jarðveginum og sé það vel við hæfi, því fé hafi verið haldið í húsinu árum saman.

„Einhverjar munnmælasögur eru til af Eyfellingum sem gerðust langþreyttir á durtum sem bjuggu hér í hellinum og fóru ránshendi um svæðið. Þeir voru að lokum eltir uppi og drepnir, en þú verður að láta Fannar bónda segja þér þá blóðugu sögu, ég lýg einhverju að þér ef ég segi þér hana,“ segir Guðjón og hlær.

Fleiri blóðugar sögur bætast við þegar gengið er inn í hellinn sem opnast innst í fjárhúsinu, en upp í hann eru höggnar tröppur í bergið.

„Árið 1936 komu hingað menn frá Dolla prakkara, sem fleiri kannast við sem Adolf Hitler, og stunduðu þeir rannsóknir á hellinum. Á efri hæðinni í hellinum hefur hakakross verið ristur í bergið. Þeir voru með kenningu um að hér hefðu áður fyrr farið fram fornar, heiðnar athafnir, blóðfórnir. Hér eru ummerki, bollar í gólfi og hankar í veggjum. Þýsku fornleifafræðingarnir töldu að hér hefðu þrælmenni verið bundin niður og þeir skornir á háls og blóðið látið dreyra niður í hlautbollana.“

Enginn veit hversu gamall hellirinn er en í honum hefur ...
Enginn veit hversu gamall hellirinn er en í honum hefur verið höggvið úr fyrir rúmbálki.

Benjamín bætir því við að öll þessi ummerki veki ýmsar getgátur, en lítið sé um heimildir.

„Þó eru til heimildir um að til forna létu bændur hér undir Eyjafjöllum þræla sína höggva hella,“ segir hann og bætir við að hann hafi séð móösku þegar þeir voru að stinga út úr húsinu í upphafi og það bendi til þess að eldað hafi verið þarna.

Guðjón er kominn á flug í sögunum og kemur næst með frásögn af því hvernig Eyfellingar á sínum tíma blönduðust Fransmönnum. Hann segist hafa söguna frá innfæddum.

„Það strandaði franskt skip og aðeins tókst að bjarga einum ungum manni. Hann var settur kaldur og hrakinn upp í rúm til húsfreyju á bæ einum og hún afklæddist til að hlýja manninum og reyna að koma í hann lífi. Heldur fannst bónda hennar að hlýnaði um of undir sænginni, þar sem frú hans og Fransmaðurinn voru komin á fullt í ástaratlotum. Bað þá bóndi konu sína um að segja Frakkanum að hætta þessum strokum en allt hélt áfram við það sama. Öðru sinni krafðist bóndi þess að konan skipaði skipbrotsmanni að hætta þuklinu, án árangurs. Þegar eiginmaðurinn í þriðja sinni hóf upp raust sína sagði konan: „Góði segðu honum það sjálfur, ég kann ekkert í frönsku.“

Fannar er fæddur og uppalinn á Hrútafelli.
Fannar er fæddur og uppalinn á Hrútafelli.

Rútur drap alla þræla sína

Fannar Magnússon, bóndi á Hrútafelli, er fæddur þar og uppalinn, en hann segist ekki muna eftir því sjálfur þegar fé var haldið í fjárhúsinu undir klettinum, enda var hann aðeins tveggja ára þegar því var hætt.

„Afi minn var með sitt fé í þessu húsi og pabbi var líka með fé þar, allt fram til ársins 1970 þegar byggt var nýtt fjárhús hér á bæjarhlaðinu, þá var hætt að nota húsið undir klettinum. Það eru því ekki nema 46 ára síðan fjárhúsið var í notkun. Þetta var ágætis hús, heyrði ég, og þarna voru um fjörutíu fjár. Í tíð afa og ömmu var þvottur þurrkaður við klettinn ofan við fjárhúsið, því þar er opið í gegn og mikið loftstreymi í gegnum skarð sem kallað er Gjögur. Einnig eru ummerki um að vindur hafi verið nýttur til þurrkunar uppi í fjallinu, því enn hanga hrosshárareipi uppi í helli sem kallast Reipaból og þar við hliðina er hellir sem kallast Húðarból. Þar voru húðir strengdar við slétt bergið og þurrkaðar.“ Og í beinu framhaldi af því að horft er til fjallsins verður ekki hjá því komist að spyrja hvort fýllinn sem flögrar þar um í massavís sé nýttur.

„Fýlseggin voru borðuð í pabba tíð, en fýllinn sjálfur var borðaður í afa tíð. Fólk hætti að borða hann þegar fýlaveiki var talin koma upp í Vestmannaeyjum,“ segir Fannar og bætir við að hellirinn stóri inn af fjárhúsinu sé yfirleitt kallaður Rútshellir og að í honum hafi sennilega verið búið frá örófi alda.

„Gömul saga segir að þrír þrælar hafi reynt að drepa húsbónda sinn sem hét Rútur, en tókst ekki. Í framhaldinu elti Rútur þá uppi og drap þá, þann fyrsta við Stebbasteina, þann næsta við Högnaklett sem er við Rauðafell, og þann þriðja við Guðnastein uppi á Eyjafjallajökli. Þrælarnir hafa þá væntanlega heitið Stebbi, Högni og Guðni.“

Fannar er með blandaðan búskap, bæði kindur og kýr, og hrossin sem hann gefur úti á túni við þjóðveginn fá mikla athygli frá ferðamönnum.

„Það er þvílíkur straumur af fólki sem staldrar við til að skoða hrossin, mynda þau og klappa þeim. Þetta er ólán, því hrossin verða ágeng fyrir vikið, þau verða frek og vaða yfir mann. Það er ágangur af ferðamönnum hér og alveg ótrúleg traffík, bílaleigubílar þjóta hér framhjá stanslaust allan daginn, alla daga. Það liggur við að þetta sé ánauð. Til dæmis kom hér nýlega lítil rúta inn fyrir pípuhlið og heim á hlað hjá okkur og allir komu út og fóru að taka myndir. Við bændur erum orðnir sýningargripir, þessir fáu sem eftir eru. Það vantar mikið upp á tillitssemi hjá ferðamönnum.“

Innlent »

Björgvin í áttunda sæti fyrir lokaþrautina

22:14 Björgvin Karl Guðmundsson átti ekki sinn besta dag í „Rope Chipper“ þrautinni á heimsleikunum í CrossFit og náði aðeins 27. sæti. Hann féll þó aðeins niður um eitt sæti í heildina og er í því áttunda fyrir lokagreinina. Meira »

Katrín Tanja efst fyrir síðustu þrautina

21:25 Katrín Tanja Davíðsdóttir er í fyrsta sæti á heimsleikunum í crossfit þegar ein þraut er eftir. Katrín hafnaði í fjórða sæti í þrautinni „Rope chopper“, sem er nú nýlokið, en Ástralinn Tia-Clair Toomey, sem er í öðru sæti, hafnaði í sjöunda. Meira »

„Hún var allt of stutt hjá okkur“

21:00 Þann 14. maí fæddist Karen Björg Andradóttir andvana eftir 40 vikna meðgöngu. Foreldrar Karenar, þau Andri Þór Sigurjónsson og eiginkona hans Anna, fengu þó að hafa Karen lengur hjá sér þökk sé kælivöggu sem styrktarfélagið Gleym-mér-ei gaf kvennadeild Landspítalans. Nú vill Andri gefa til baka. Meira »

Fleiri árásir gætu fylgt

20:30 Fleiri einstaklingsárásir gætu fylgt í kjölfar árásanna í Þýskalandi í vikunni, auk þess sem hryðjuverk í Evrópu ýta undir hættuna á slíkum árásum í álfunni. Þetta segir Helgi Gunnlaugsson, afbrotafræðingur og prófessor við Háskóla Íslands. Meira »

Alvarlegt umferðarslys við Ölfusborgir

19:55 Umferðarslys varð við Ölfusborgir þegar fólksbíll og jeppi skullu saman. Ökumaður fólksbílsins var fluttur til Reykjavíkur. Ekki liggja fyrir upplýsingar um ástand hans, en hann var með meðvitund. Fólkið í jeppanum er lítið eða ómeitt. Meira »

Íbúð fyrir Pokémon-þjálfara

19:16 „Þessi íbúð er frábærlega staðsett fyrir Pokémon Go, Poke-stopp beint fyrir utan íbúðina hjá styttunni af Héðni Valdimarssyni, auk þess er fjöldinn allur af Poke-stoppum rétt hjá. Tilvalið að kíkja í opið hús, við verðum með Lure á styttunni og taka svo góða göngu í Vesturbænum og nýta sér Poke-stoppin í nágrenninu og klekja út eggjunum í leiðinni.“ Meira »

Katrín Tanja á toppnum

18:22 Þrjár þrautir fóru fram í einstaklingskeppni heimsleikanna í crossfit nú síðdegis. Keppt var í handagöngu, þ.e. keppendur stóðu á höndum og gengu, sprettum og plógsdrætti. Meira »

Lið Crossfit XY lokið keppni

18:29 Lið Crossfit XY hefur lokið keppni á heimsleikunum í crossfit. Nú síðdegis keppti liðið í síðustu þraut sinni og hafnaði í 27. sæti í henni. Meira »

Einsleitni kemur okkur ekkert áfram

16:00 Ótal sóknarfæri eru fyrir konur að gera sig gildandi í atvinnulífinu að mati Þórdísar Lóu Þórhallsdóttur, formanns FKA, Félags kvenna í atvinnulífinu. Atvinnulífið þarf ennfremur að taka hraðar við sér og ráða konur oftar til að standa í brúnni. Meira »

Gaman að geta hjálpað

13:11 Sölku Sól Eyfeld er margt til listanna lagt en hún ætlar að stíga risastórt skref út fyrir þægindarammann og hlaupa 10 kílómetra í Reykjavíkurmaraþoninu í ágúst. Salka ætlar að hlaupa fyrir Hjálpartækjasjóð Dags Kára, en Dagur er níu ára gamall frændi Sölku og er með svokallaða CP-hömlun. Meira »

Fallegir hundar í sviðsljósinu – myndir myndasyrpa

13:07 Hvolpasýning Hundaræktarfélags Íslands fór fram á föstudaginn á túninu við Reiðhöllina í Víðidal. Keppt var í fjórum sýningarhringjum en alls voru 124 hvolpar skráðir til keppni. Meira »

Heyrði fyrst af áformunum í fréttum

12:15 Kristján Þór Júlíusson heilbrigðisráðherra segist fyrst hafa heyrt af áformum MCPB ehf. um að reisa stórt sjúkrahús og hótel í Mosfellsbæ í fréttum í vikunni. Hann hafi ekki átt í neinum viðræðum við fyrirtækið. Meira »

Fimm bæk­ur til­nefnd­ar til Ísnál­ar­inn­ar

11:46 Tilnefningar liggja nú fyrir í þriðja sinn til Ísnálarinnar (The IcePick), verðlauna fyrir bestu þýddu glæpasögu á íslensku. Verðlaunin eru veitt í tengslum við Iceland Noir-glæpasagnahátíðina, sem haldin er annað hvert ár í Reykjavík, nú dagana 17.-20. nóvember 2016. Meira »

Lögreglumenn næstum eknir niður

10:03 Minnstu munaði að tveir lögreglumenn væru eknir niður við Stekkjarbakka í Reykjavík í gær. Mennirnir voru að vinna á vettvangi umferðarslyss en ökumennirnir voru ekki með athyglina í lagi og keyrðu þá næstum því niður. Meira »

Framkvæmdaleyfi vegna Suðurnesjalínu ógilt

08:50 Héraðsdómur Reykjaness felldi á föstudag úr gildi framkvæmdaleyfi sem sveitarfélagið Vogar gaf út til Landsnets vegna Suðurnesjalínu 2. Meira »

Í hamingjuríku sambandi með Múmínálfunum

11:28 Alþjóðlega Múmínsafnið í Finnlandi er besti staður á jarðríki, að minnsta kosti að mati Huldu Hvannar Kristinsdóttur, sem er líklega óhætt að titla sem einn öflugasta múmínsafnara landsins. Í safninu hennar má ekki bara finna bolla, skálar og strigaskó, heldur lét hún einnig húðflúra sjálfan Múmínsnáðann á sig. Meira »

Pítsustaður rukkaði viðskiptavin um leigu

09:54 Skjáskot af samskiptum pítsustaðarins Gömlu smiðjunnar og viðskiptavinar sem fékk afgreidda ranga pöntun á dögunum hafa farið eins og eldur í sinu um samfélagsmiðla síðan þeim var deilt á Facebook í gærkvöldi. Vel á þriðja hundrað manns hafa deilt færslunni. Meira »

Sólarlítið í dag

08:27 Það er sólarlítill dagur í vændum, að sögn veðurfræðings á Veðurstofu Íslands. Viðbúið er að það verði skýjað að mestu um land allt í dag og væta af og til víða. Meira »
Véla & tækjakerrur til afgreiðslu samdægurs
Einnig bílaflutningakerrur og fjölnotavagnar með innbyggðum sliskjum. Sími 615 ...
13 000 bækur til sölu BOKIN.IS ÚTVEGUM BÆKUR
ÞÚ INNSKRÁIR ÞIG OG BYRJAR AÐ VERLSA BÆKUR - snögg og lipur þjonusta og ...
Ford húsbíll Eddehus
Húsbill til sölu. Árgerð 1993. Ekinn um 180 þús. 5 gíra. Beinskiptur. Disel. Skr...
Infrarauður Saunaklefi -Tilboð 48.000 kr afsláttur eða 291.000 1stk eftir
Tilboð 48.000 kr afsláttur eða 291.000 1stk eftir - 3manna klefi - low EMF- m...