Endurbyggja fjárhús við þriggja hæða helli

Þeir eru engin fuglabein bræðurnir Benjamín og Guðjón Kristinssynir enda ...
Þeir eru engin fuglabein bræðurnir Benjamín og Guðjón Kristinssynir enda frá Dröngum á Ströndum. Hér líta þeir upp til fjalls þar sem þeir koma út úr fjárhúsinu sem þeir munu fljótlega ljúka við að endurbyggja.

Bræðurnir og hleðslumeistararnir Guðjón og Benjamín Kristinssynir vinna nú við að endurbyggja fjárhús undir Eyjafjöllum, en í þeirri byggingu mætast gamli tíminn og nýi. Inn af fjárhúsinu er stórmerkilegur hellir á þremur hæðum þar sem ummerki eru um að fólk hafi búið. Guðjón fór á kostum og sagði sögur.

Inn af þessu fjárhúsi er mjög merkilegur, manngerður hellir sem enginn veit hversu gamall er. Hann er stór, á þremur hæðum, og þar sjást merki um hin ýmsu byggingarstig. Hann hefur verið þiljaður af og innst í honum hefur greinilega verið höggvið úr fyrir rúmbálki. Við getum því gert ráð fyrir að margir Eyfellingar hafi komið undir hér í þessum helli,“ segir Guðjón Kristinsson hleðslumaður og hlær, en hann ásamt bróður sínum Benjamín vinnur nú að því fyrir Minjastofnun að endurgera gamalt fjárhús sem byggt var framan við helli í Hrútafelli undir Eyjafjöllum.

„Þetta hús var byggt á fjórða áratug tuttugustu aldar og er merkilegt fyrir þær sakir að gamla og nýja verkmenningin mætast í því. Ofan á mæninum voru til dæmis járnplötur, en jafnframt er þakið klætt með steinhellum á gamla mátann. Þetta var að mestu hrunið, hálft þakið stóð uppi en tréverkið var kássufúið. Upprunalega timbrið í húsinu er úr skipsflökum og rekavið, en við ákváðum að nota íslenskan skógarvið í uppistöðurnar. Brúnásarnir eru gömlu upprunalegu raftarnir og í steinhleðslunni í gaflinum er grjótið að mestu það sama og var fyrir. Þetta hefur verið tröllsleg hleðsluaðferð því þetta eru mjög stórir steinar, þrjú til sex hundruð kíló hver. Þær eru flottar hleðslurnar víða hér undir Eyjafjöllum, enda gátu þeir höggvið þetta til með öxi því móbergið er svo mjúkt,“ segir Guðjón og bætir við að þetta húsakerfi sé ævafornt, frá bronsöld.

„Þetta er svokallað þriggja ása kerfi, það eru súlur sem halda uppi tveimur brúnásum og þar á milli er vaglbiti og ofan á honum er mæniás. Þetta húsakerfi finnst hjá mörgum þjóðum um víða veröld, alveg til Suðurhafseyja.

Þetta er dæmigerð norræn byggingaraðferð, alveg frá forneskju, og virkilega gaman að vinna við þetta.“

Hellismuninn hefur mátt muna fífil sinn fegurri.
Hellismuninn hefur mátt muna fífil sinn fegurri.

Blóðugar sögur og ástin líka

Þegar gengið er inn í fjárhúsið segir Guðjón að dauður hrútur liggi þar undir jarðveginum og sé það vel við hæfi, því fé hafi verið haldið í húsinu árum saman.

„Einhverjar munnmælasögur eru til af Eyfellingum sem gerðust langþreyttir á durtum sem bjuggu hér í hellinum og fóru ránshendi um svæðið. Þeir voru að lokum eltir uppi og drepnir, en þú verður að láta Fannar bónda segja þér þá blóðugu sögu, ég lýg einhverju að þér ef ég segi þér hana,“ segir Guðjón og hlær.

Fleiri blóðugar sögur bætast við þegar gengið er inn í hellinn sem opnast innst í fjárhúsinu, en upp í hann eru höggnar tröppur í bergið.

„Árið 1936 komu hingað menn frá Dolla prakkara, sem fleiri kannast við sem Adolf Hitler, og stunduðu þeir rannsóknir á hellinum. Á efri hæðinni í hellinum hefur hakakross verið ristur í bergið. Þeir voru með kenningu um að hér hefðu áður fyrr farið fram fornar, heiðnar athafnir, blóðfórnir. Hér eru ummerki, bollar í gólfi og hankar í veggjum. Þýsku fornleifafræðingarnir töldu að hér hefðu þrælmenni verið bundin niður og þeir skornir á háls og blóðið látið dreyra niður í hlautbollana.“

Enginn veit hversu gamall hellirinn er en í honum hefur ...
Enginn veit hversu gamall hellirinn er en í honum hefur verið höggvið úr fyrir rúmbálki.

Benjamín bætir því við að öll þessi ummerki veki ýmsar getgátur, en lítið sé um heimildir.

„Þó eru til heimildir um að til forna létu bændur hér undir Eyjafjöllum þræla sína höggva hella,“ segir hann og bætir við að hann hafi séð móösku þegar þeir voru að stinga út úr húsinu í upphafi og það bendi til þess að eldað hafi verið þarna.

Guðjón er kominn á flug í sögunum og kemur næst með frásögn af því hvernig Eyfellingar á sínum tíma blönduðust Fransmönnum. Hann segist hafa söguna frá innfæddum.

„Það strandaði franskt skip og aðeins tókst að bjarga einum ungum manni. Hann var settur kaldur og hrakinn upp í rúm til húsfreyju á bæ einum og hún afklæddist til að hlýja manninum og reyna að koma í hann lífi. Heldur fannst bónda hennar að hlýnaði um of undir sænginni, þar sem frú hans og Fransmaðurinn voru komin á fullt í ástaratlotum. Bað þá bóndi konu sína um að segja Frakkanum að hætta þessum strokum en allt hélt áfram við það sama. Öðru sinni krafðist bóndi þess að konan skipaði skipbrotsmanni að hætta þuklinu, án árangurs. Þegar eiginmaðurinn í þriðja sinni hóf upp raust sína sagði konan: „Góði segðu honum það sjálfur, ég kann ekkert í frönsku.“

Fannar er fæddur og uppalinn á Hrútafelli.
Fannar er fæddur og uppalinn á Hrútafelli.

Rútur drap alla þræla sína

Fannar Magnússon, bóndi á Hrútafelli, er fæddur þar og uppalinn, en hann segist ekki muna eftir því sjálfur þegar fé var haldið í fjárhúsinu undir klettinum, enda var hann aðeins tveggja ára þegar því var hætt.

„Afi minn var með sitt fé í þessu húsi og pabbi var líka með fé þar, allt fram til ársins 1970 þegar byggt var nýtt fjárhús hér á bæjarhlaðinu, þá var hætt að nota húsið undir klettinum. Það eru því ekki nema 46 ára síðan fjárhúsið var í notkun. Þetta var ágætis hús, heyrði ég, og þarna voru um fjörutíu fjár. Í tíð afa og ömmu var þvottur þurrkaður við klettinn ofan við fjárhúsið, því þar er opið í gegn og mikið loftstreymi í gegnum skarð sem kallað er Gjögur. Einnig eru ummerki um að vindur hafi verið nýttur til þurrkunar uppi í fjallinu, því enn hanga hrosshárareipi uppi í helli sem kallast Reipaból og þar við hliðina er hellir sem kallast Húðarból. Þar voru húðir strengdar við slétt bergið og þurrkaðar.“ Og í beinu framhaldi af því að horft er til fjallsins verður ekki hjá því komist að spyrja hvort fýllinn sem flögrar þar um í massavís sé nýttur.

„Fýlseggin voru borðuð í pabba tíð, en fýllinn sjálfur var borðaður í afa tíð. Fólk hætti að borða hann þegar fýlaveiki var talin koma upp í Vestmannaeyjum,“ segir Fannar og bætir við að hellirinn stóri inn af fjárhúsinu sé yfirleitt kallaður Rútshellir og að í honum hafi sennilega verið búið frá örófi alda.

„Gömul saga segir að þrír þrælar hafi reynt að drepa húsbónda sinn sem hét Rútur, en tókst ekki. Í framhaldinu elti Rútur þá uppi og drap þá, þann fyrsta við Stebbasteina, þann næsta við Högnaklett sem er við Rauðafell, og þann þriðja við Guðnastein uppi á Eyjafjallajökli. Þrælarnir hafa þá væntanlega heitið Stebbi, Högni og Guðni.“

Fannar er með blandaðan búskap, bæði kindur og kýr, og hrossin sem hann gefur úti á túni við þjóðveginn fá mikla athygli frá ferðamönnum.

„Það er þvílíkur straumur af fólki sem staldrar við til að skoða hrossin, mynda þau og klappa þeim. Þetta er ólán, því hrossin verða ágeng fyrir vikið, þau verða frek og vaða yfir mann. Það er ágangur af ferðamönnum hér og alveg ótrúleg traffík, bílaleigubílar þjóta hér framhjá stanslaust allan daginn, alla daga. Það liggur við að þetta sé ánauð. Til dæmis kom hér nýlega lítil rúta inn fyrir pípuhlið og heim á hlað hjá okkur og allir komu út og fóru að taka myndir. Við bændur erum orðnir sýningargripir, þessir fáu sem eftir eru. Það vantar mikið upp á tillitssemi hjá ferðamönnum.“

Innlent »

Ókunnugur maður kleip í rassinn á Sölku

Í gær, 21:55 Söng- og fjölmiðlakonan Salka Sól Eyfeld lenti í miður góðri reynslu á árshátíð Icelandair um helgina þar sem hún kom fram. Salka var við það að stíga á svið þegar ókunnugur maður kleip hana í rassinn. Meira »

„Vítavert“ að borgin axli ekki ábyrgð

Í gær, 21:10 Dæmi eru um að skjólstæðingar gistiskýlisins við Lindargötu hafi andast í nágrenni við skýlið að undanförnu. Íbúar götunnar og aðstandendur þeirra fordæma sinnuleysi borgaryfirvalda. Meira »

Börn og hundar léku listir sínar

Í gær, 21:04 Dagur ungmennadeildar Hundaræktunarfélags Íslands, HRFÍ, var haldinn hátíðlegur í dag. Þá sýndu börnin hundana sína sem léku listir sínar fyrir áhorfendur á Korputorgi. Meira »

30 ár frá vígslu Árbæjarkirkju

Í gær, 20:29 Haldið var upp á 30 ára vígsluafmæli Árbæjarkirkju með hátíðarguðsþjónustu í dag. Yfir 300 manns sóttu guðsþjónustuna að sögn sóknarprests en að henni lokinni var tekin fyrsta skóflustungan að nýju Safnaðar- og Menningarheimili Árbæjarkirkju. Meira »

Rúlla Hvalfjörðinn á hjólabrettum

Í gær, 20:17 Nemendur nokkrir í Menntaskólanum við Hamrahlíð ferðast nú um Hvalfjörðinn með heldur óhefðbundnum ferðamáta en þeir renna sér um fjörðinn á hjólabrettum og safna áheitum fyrir Kraft. Meira »

Brýnt að efla fjármálalæsi ungs fólks

Í gær, 19:32 „Markmiðið er að vekja athygli á mikilvægi fjármálalæsis hjá ungu fólki og þörfina á að auka kennsluna á þessu efni. Það eru flestir sammála því að það er brýnt,“ segir Kristín Lúðvíksdóttir, verkefnastjóri Fjármálavits hjá Samtökum fjármálafyrirtækja. Meira »

„Það ríkti mikil örvænting“

Í gær, 18:17 „Það var svona „panic-ástand“ eins og skapast í svona,“ segir formaður Björgunarsveitarinnar Ársólar á Reyðarfirði. Snjóflóð féll af þaki Fjarðabyggðarhallarinnar á Reyðarfirði um síðustu helgi og um stund var óttast að börn hefðu orðið undir flóðinu. Myndband fylgir fréttinni. Meira »

Fjármagn tryggt fyrir meðferðarheimili

Í gær, 18:55 Þess verður farið á leit að hafinn verði undirbúningur að byggingu meðferðarheimilis fyrir börn á höfuðborgarsvæðinu. Þetta segir félags- og jafnréttismálaráðherra en tryggt hefur verið fjármagn fyrir verkefninu. Meira »

Einn dagur eftir

Í gær, 18:08 Allt bendir til þess að brennisteinsvetnismengunin frá Hellisheiðarvirkjun hafi farið tvisvar yfir sólarhrings viðmiðunarmörk á þessu ári. Aðeins er leyfi til þess að fara þrisvar yfir mörkin á ári. Orka náttúrunnar bregst við með því að hreinsa meira. Meira »

Vill láta loka United Silicon

Í gær, 17:52 Kolbrún Jóna Pétursdóttir, bæjarfulltrúi í Reykjanesbæ, vill að kísilverkmiðju United Silcon verði lokað. Bæjarstjórnin hefur óskað eftir fundi með Umhverfisstofnun í vikunni og vill Kolbrún að brugðist verði þannig við að „það hætti þessi tilraunastarfsemi USI gagnvart íbúum bæjarins“. Meira »

Jói Fel kjörinn formaður

Í gær, 17:14 Bakarinn Jóhannes Felixson, eða Jói Fel, hefur verið kjörinn formaður Landssambands bakarameistara.  Meira »

Hafið leit að 20 börnum í mars

Í gær, 16:23 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur hafið leit að fleiri börnum í mars á þessu ári en leitað var að á fyrstu þremur mánuðum ársins í fyrra. Hafin hefur verið leit að 20 börnum í þessum mánuði og þykir það óvenjumikið miðað við árin á undan. Meira »

Fjögurra bíla árekstur í Breiðholti

Í gær, 16:19 Fjögurra bíla árekstur varð á gatnamótum Breiðholtsbrautar og Stekkjarbakka um fjögurleytið í dag. Að sögn slökkviliðsins á höfuðborgarsvæðinu voru einhverjir fluttir á slysadeild. Meira »

Náðu í slasaða konu á Reykjafell

Í gær, 14:32 Sjúkraflutningamenn voru kallaðir út til að aðstoða slasaða konu í hlíðum Reykjafells í Skammadal í Mosfellssveit sem er líklega ökklabrotin. Meira »

Hefur fundið fyrir fordómum

Í gær, 12:27 „Ég vil ekki alhæfa en hluti Íslendinga er með fordóma,“ svaraði Nichole Leigh Mosty, þingmaður Bjartrar framtíðar, spurð af þáttastjórnanda Silfursins á Rúv, hvort Íslendingar væru fordómafullir í garð innflytjenda. Meira »

Prestarnir sungu til fermingarbarna

Í gær, 16:08 Fyrstu fermingarnar á höfuðborgarsvæðinu hófust um helgina. Í dag voru fermd alls 60 fermingarbörn í Grafarvogskirkju í tveimur athöfnum en tæplega 200 börn fermast í kirkjunni í ár í alls tíu athöfnum. Meira »

Magnús endurkjörinn formaður SffR

Í gær, 14:13 Magnús Már Guðmundsson borgarfulltrúi var endurkjörinn formaður Samfylkingarfélagsins í Reykjavík á aðalfundi sem fram fór á fimmtudaginn. Á fundinum var jafnframt samþykkt eftirfarandi ályktun um heilbrigðisþjónustu við aldraða: Meira »

Bankakerfi verði ekki „dragbítur“

Í gær, 11:59 Auka þarf traust á íslenska bankakerfinu en það hefur ekki tekist fram að þessu. Einnig þarf að taka ákvarðanir um framtíðarsýn um peningastefnu ríkisins. Þetta kom fram í umræðuþættinum Silfrinu á Rúv þegar rætt var um kaup á Arion banka. Meira »
Vélstjóra vantar
Jakob Valgeir ehf, leitar að vélstjóra á Jónínu Brynju ÍS -55 og Fríðu Dagmar ÍS...
Hyundai i30 Station 2014 staðgr afsl
Til sölu Hyundai i30 ssk station 2014, ekinn 86.xxx km, á góðum vetrardekkjum, s...
Leður hornsófi til sölu
Leðurhornsófi, ca 6ára, til sölu. Verð: 20.000 upplýsingar í síma 862-1703 ...
UNDIR ÞESSU MERKI SIGRAR ÞÚ
Hálsmen úr silfri 6.900 kr., gulli 49.500 kr., (silfur m. demanti 11.500 kr., g...
 
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboðs...
Anr17030235 styrkur
Styrkir
Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið ...
Starfsmaður óskast
Önnur störf
Starfsmaður óskast Vegna mikilla v...
Laus störf
Önnur störf
LAUS STÖRF FYRIR RÉTTA EINSTAKLINGA ...