„Við getum ekki borgað okkur laun“

Meðal hugmynda er að kaupa upp ærgildi til að fækka ...
Meðal hugmynda er að kaupa upp ærgildi til að fækka sauðfé. mbl.is/Sigurður Bogi Sævarsson

Við eldhúsborðið á Hallgilsstöðum á Langanesi situr sauðfjárbóndinn Maríus Halldórsson með reiknivél í hendi. Hann rýnir í nýútgefna verðskrá KS og reiknast til að fyrir lamb sem vegur 15 kíló fái hann greiddar 5.600 krónur. Eiginkonan, Lára Björk Sigurðardóttir, er kennari í fullu starfi í Grunnskólanum á Þórshöfn. Þau eru bæði rúmlega þrítug og eiga saman þrjú börn, auk þess að halda um 470 kindur.

Maríus annast búið en horfir fram á að þurfa líka að vera útivinnandi í vetur. „Þetta verður rekið með hreinu tapi, þessi fjárbú, ef fer sem horfir. Það er skrýtið að hugsa til þess að þurfa að finna sér aukavinnu,“ segir Maríus, þegar hann horfir inn í veturinn. Þau hjónin eru svo lánsöm að skulda ekki mikið.

50% launalækkun

Nýlega hófu afurðastöðvarnar að birta verðskrár fyrir haustslátrun 2017. Greiðslur til bænda lækka um 35% á milli ára en í fyrra nam lækkunin 10%. Lækkunin í ár jafngildir því að laun sauðfjárbænda lækki um meira en 50%, samkvæmt útreikningum Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins, sem unnir voru fyrir Landssamtök sauðfjárbænda.

Á sama tíma og laun hækka almennt í samfélaginu er veruleiki sauðfjárbænda sá að launin snarlækka, en Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir landbúnaðarráðherra hefur sagt að fækka þurfi fé um 20% í landinu. Ástandið bitnar harðast á ungum bændum en fjórir þeirra eru viðmælendur mbl.is.

„Ég vil ekkert hætta“

„Maður er bara alveg launalaus,“ segir Rúnar Björn Guðmundsson, bóndi á Vatnsleysu í Biskupstungum. Hann er 29 ára og lærður smiður. Það bjargar honum. „Þaðan koma mínar tekjur eingöngu.“ Hann segir að búið hafi til þessa staðið undir sér sjálft, en þá greiðir hann sér engin laun. „Þetta er bara verulega glatað,“ segir hann og bætir við: „Ég var síðast í gær að lesa um að meðallaun hefðu hækkað um 30 og eitthvað prósent í landinu.“

Hann segir að auðvitað geti hann reiknað sér laun en þá yrði búið rekið með tapi. Rúnar Björn tók ný fjárhús í notkun í fyrra en hann hefur verið með kindur síðan 2009. Hann hefur á sínum herðum lán sem þarf að borga af. Undir þeim afborgunum stendur búið ekki svo hann smíðar í hjáverkum. „Ég vil ekkert hætta í þessu, en það er ekki gott í mönnum hljóðið.“

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir landbúnaðarráðherra vinnur að úrlausn mála.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir landbúnaðarráðherra vinnur að úrlausn mála. mbl.is/Eggert Jóhannesson

Allir í aukavinnu

Staða Maríusar og Rúnars Björns er dæmigerð fyrir stöðu ungra bænda, og jafnvel sauðfjárbænda almennt, á Íslandi í dag. Allir þeir sem mbl.is hefur rætt við í morgun treysta á önnur störf til að láta enda ná saman. Svo virðist sem ungir bændur stundi sauðfjárrækt af ástríðu en ræktunin skilar þeim, að sögn, litlum sem engum launum.

Ferðaþjónustan aðal

Einar Freyr Elínarson er formaður stjórnar samtaka ungra bænda og rekur sauðfjárbú á Loðmundarstöðum undir Sólheimajökli. Hann segist vera í betri stöðu en margir aðrir. „Ég er heppinn að reka ferðaþjónustu, sem hefur gengið afskaplega vel,“ segir hann og heldur áfram. „Ég kvíði þessu því ekki eins mikið og aðrir, sem hafa lagst í meiri fjárfestingar.“

Einar Freyr finnur til með ungu fólki sem byggt hefur ný fjárhús og ráðist í aðrar kostnaðarsamar framkvæmdir. Hann segir að brottfallið úr greininni sé mest hjá ungum bændum, sem hafi þyngri skuldabyrði. „Þeir sem helst þrauka eru þeir gömlu sem reka skuldlaus bú. Þeir sem komið hafa nýir inn í greinina eru þeir sem líklegastir eru til að detta út.“ Einar vill að horft verði til þessa hóps þegar stjórnvöld ákveða mótvægisaðgerðir vegna fækkunar sauðfjár sem þarf að eiga sér stað.

Einar, sem er með 330 ær, segir að ferðaþjónustan sé í dag hans aðalbúgrein. Hann rekur, ásamt móður sinni, 20 herbergja gistiheimili á Sólheimahjáleigu og segir að ferðaþjónustan, sérstaklega á þessu svæði, hafi bjargað mörgum. Hann prísar sig sælan að engin lán hvíli á fjárhúsinu. „Ég er heppinn, vegna þess hvar ég er staddur, að geta haft þessa vinnu samhliða ferðaþjónustunni.“

„Ekki okkur að kenna“

Sæunn Káradóttir, sauðfjárbóndi í Norðurhjáleigu í Álftaveri í Skaftárhreppi, hefur svipaða sögu að segja og þau Einar, Maríus og Rúnar. Þegar mbl.is hafði samband var hún upptekin við önnur störf. Hún kennir skorti á markaðssetningu um ófarirnar sem stéttin er í. Menn séu að klína klúðri í sölumálum yfir á bændur. „Við líðum fyrir eitthvað sem er ekki okkur að kenna.“ Hún vill betri merkingar á lambakjöt, enska þýðingu og betri framsetningu. Selja þurfi kjötið í neytendavænni pakkningum. „Það þýðir ekki bara að hafa þetta frosið í stórum pokum ofan í frystikistum.“

Einar Freyr Elínarson er formaður stjórnar Samtaka ungra bænda.
Einar Freyr Elínarson er formaður stjórnar Samtaka ungra bænda. Úr einkasafni

Sæunn, sem rekur búið með manni sínum, Þormari Ellert Jóhannssyni, hefur 220 ær á fóðrum. „Maðurinn minn vinnur utan bús og ég er heima í tímabundnu starfi. Við getum ekki borgað okkur laun út úr búinu. Þetta rekur sig bara sjálft,“ segir hún. Spurð hvers vegna hún stundi þá sauðfjárrækt segir hún að um ástríðu sé að ræða. Sama ættin hafi búið á býlinu í um 120 ár. „Mér fannst ég þurfa að taka við en mig langaði það líka.“

Sæunn fæddist árið 1990 en Þormar 1987. Hún er ekki bjartsýn á framtíð búsins. „Það er allt að hækka, allur kostnaður vegna rekstursins hækkar en greiðslurnar lækka. Þetta er skelfilegt núna.“ Hún segir að þau þurfi núna að taka að sér enn meiri aukavinnu.

Maríus á Hallgilsstöðum tekur í svipaðan streng og Sæunn en bætir við að sér finnist forysta Bændasamtakanna ekki hafa staðið sig. Nú reyni á menn að finna svör við þeirri stöðu sem upp er komin. „Ég er búinn að bíða eftir fréttum og vona að þeir hysji upp um sig og fari að tala hreint út.“

Sæunn Káradóttir og dóttir hennar, Signý Heiða Þormarsdóttir.
Sæunn Káradóttir og dóttir hennar, Signý Heiða Þormarsdóttir. Úr einkasafni

Hættur við að fjárfesta

Maríus hafði séð fyrir sér að byggja upp býlið og fjárfesta en ljóst sé að af því verði ekki. Hann bíður átekta og viðurkennir að hafa íhugað að hverfa til annarra starfa. Hann segir að breytt styrkjafyrirkomulag neyði hann til að fækka rollunum en óvissa ríkir um framhaldið. „Búið verður að reka sig sjálft.“ Hann segir að bændur í kring um sig reyni að skera niður kostnað. Fyrir utan fóður, plast og olíu og húsakost þurfi bændur að greiða fyrir fjallskil, dýralækna og lyf auk þess sem það kosti pening að senda lömbin í sláturhús. „Ég þarf að hafa eitthvað annað svo maður geti náð andanum,“ segir hann um fjárhaginn.

Hann bendir á að yngri bændurnir, sérstaklega þeir sem hafi fjárfest, séu í verstri stöðu auk þess sem erfiðara verði að fá fólk til að taka við stóru búunum, þegar þeir sem fyrir eru hætti. „Það er ekki bara verið að höggva í nýliðana heldur líka stóru flottu búin.“

Skýrist í næstu viku

Á meðan Maríus situr við eldhúsborðið og reiknar, og bændur um land allt bíða frétta, reynir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir landbúnaðarráðherra að finna lausnir við vanda sauðfjárbænda. „Við erum að reyna að horfa á þetta í stærra sam­hengi og reyna að koma með lang­tíma­lausn­ir þannig að við séum ekki alltaf að upp­lifa end­ur­tekið efni,“ sagði hún við mbl.is í gær en í vikunni voru í atvinnuveganefnd kynntar tillögur um mögulegar lausnir á vandanum. Þeirra á meðal var að fækka fé um fimmtung. „Það er ým­is­legt hægt að gera og við skul­um bara anda ró­lega og þetta fer ekk­ert frá okk­ur en gömlu leiðirn­ar, við erum að reyna að sveigja fram hjá þeim,“ sagði Þor­gerður. Von er á fréttum í næstu viku.

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Sagði ráðherra með dómara í vinnu

19:01 Lögmaður Jóhannesar Rúnars Jónssonar í áfrýjunarmáli hans og Ástráðs Haraldssonar vegna skipunar Landsréttardómara sagði það með ólíkindum að ráðherra hafi svigrúm til að ráða því hverjir verði dómarar og hverjir ekki eftir því hvort verið sé að skipa til Landsréttar, Hæstaréttar eða héraðsdóms. Meira »

Greindi frá áformum um kolefnishlutleysi

18:37 Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra greindi frá áformum nýrrar ríkisstjórnar í umhverfis- og lofslagsmálum og nefndi sérstaklega markmið um kolefnishlutlaust Ísland árið 2040, í ávarpi sínu á leiðtogafundi í París í dag. Meira »

Árásarmaðurinn samstarfsfús við lögreglu

17:47 Maðurinn sem situr í gæsluvarðhaldi vegna morðsins á hinum albanska Klevis Sula, sem lést eftir að hafa verið stunginn með hnífi á Austurvelli, hefur verið samstarfsfús við lögreglu. Grímur Grímsson yfirlögregluþjónn segir venju að fara fram á geðrannsókn vegna mála sem þessa. Meira »

Vilji til að efla náin tengsl ríkjanna

17:40 Guðlaugur Þórðarson utanríkisráðherra átti í dag fund með Liam Fox, utanríkisviðskiptaráðherra Bretlands, í Buenos Aires í Argentínu, þar sem nú stendur yfir ráðherrafundur Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO. Ræddu þeir meðal annars fríverslun á heimsvísu. Meira »

Réttindalaus rútubílstjóri stöðvaður

17:26 Í síðustu viku hafði lögreglan á Suðurlandi afskipti af ökumanni með kínverskt ríkisfang sem reyndist ekki hafa almennt rekstrarleyfi til aksturs með farþega og að auki hafði hann ekki aukin ökuréttindi til slíks. Var hann að aka með farþega sína í Bláa lónið. Meira »

Sameining leik- og grunnskóla í kortunum

17:26 „Þetta er rökrétt næsta skref í skólamálum,“ segir Gísli H. Halldórsson, bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar, um fyrirhugaða sameiningu leikskólans og grunnskólans á Flateyri. Í grunnskólanum eru um 20 börn og í leikskólanum Grænagarði eru um fimm börn. Meira »

Stolnir munir kirkjugesta fundnir

17:13 Ýmsir munir; peningar, greiðslukort og lyklar og fleira sem stolið var úr yfirhöfnum tónleikagesta í Ísafjarðarkirkju í gærkvöldi, hafa nú nær allir fundist. Þetta kemur fram í tilkynningu frá lögreglunni á Vestfjörðum. Meira »

Hlaut starfsmerki fyrir óeigingjarnt starf

17:14 Rán Kristinsdóttir hlaut á héraðsþingi Héraðssambands Snæfells- og Hnappadalssýslu (HSH) í gærkvöldi starfsmerki UMFÍ fyrir mikið og óeigingjarnt starf fyrir íþróttahreyfinguna í Snæfellsbæ. Auður Inga Þorsteinsdóttir, framkvæmdastjóri UMFÍ, afhenti Rán starfsmerkið. Meira »

Lykill ehf. í söluferli

16:47 Klakki ehf., eigandi Lykils fjármögnunar hf., hefur ákveðið að hefja opið söluferli á félaginu. Stefnt er að því að nýir eigendur taki við félaginu á vormánuðum 2018. Norræni fjárfestingarbankinn Beringer Finance hefur umsjón með söluferlinu. Meira »

Laun lögmanna rædd í Hæstarétti

15:55 Laun og arðgreiðslur þeirra Ástráðs Haraldssonar og Jóhannesar Rúnars Jónssonar komu til tals í málflutningi á áfrýjunarmálum þeirra gegn íslenska ríkinu vegna skipunar Landsréttardómara í Hæstarétti í morgun. Meira »

Seinkun vegna aðskotahlutar

15:52 Aðskotahlutur fór inn í hreyfil á flugvél WOW air er hún lenti í borginni Tel Aviv í Ísrael í morgun sem varð til þess að margra klukkustunda seinkun varð á næsta flugi þaðan til Íslands. Meira »

102 tilkynningar um innbrot

15:21 Tilkynningum um innbrot fjölgaði mikið í nóvember miðað við meðalfjölda undanfarinna mánaða og hefur innbrotum fjölgað töluvert síðustu mánuði. Alls bárust 102 tilkynningar um innbrot í nóvember. Meira »

Hvetja fyrirtæki að koma þessu í lag

14:54 „Í ljósi þessarar umræðu hvetjum við fyrirtækin okkar eindregið að koma þessum hlutum í lag ef þau hafa ekki gert það nú þegar,“ segir framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda um áhættumat, skriflega áætlun og til hvaða aðgerða verði gripið ef einelti, kynferðisleg og kynbundið áreitni og ofbeldi verður vart á vinnustöðum. Meira »

106 milljóna skattabrot á fimm árum

14:28 Karlmaður á fertugsaldri hefur verið ákærður af embætti héraðssaksóknara fyrir meint skattabrot upp á samtals um 106 milljónir króna á árunum 2008 til 2012. Tengjast brotin fimm einkahlutafélögum sem maðurinn stýrði. Meira »

„Það hefur bara allt sinn tíma“

13:55 „Þetta er bara ákvörðun innan fjölskyldunnar að hætta núna,“ segir Ólafur Eggertsson, bóndi á Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum, í samtali við mbl.is en tekin hefur verið ákvörðun um að loka gestastofunni á bænum um áramótin þar sem tekið hefur verið á móti miklum fjölda ferðamanna undanfarin sjö ár. Meira »

Enginn enn verið ráðinn

14:45 Væntanlega verður tekin ákvörðun um það á næstu dögum hver verði næsti ferðamálastjóri og taki við embættinu um áramótin en eins og mbl.is hefur fjallað um sóttu 23 um starfið og koma af þeim þrír til greina. Meira »

Stokka þarf framgangskerfið upp

14:01 Það dró jafnt og þétt úr kynbundnum mun á launum starfsfólks Háskóla Íslands á árabilinu 2010 til 2015. Hins vegar skilar framgangskerfið sér í hærri launum til karla, en kerfið þarnfast gagngerrar uppstokkunar sem taki mið af innbyggðri mismunun á öllum stigum stefnumótunar og kerfisbreytinga. Þetta eru niðurstöður nýrrar rannsóknar. Meira »

Forrit um jólasveina fyrir illa áttaða foreldra

13:10 „Okkur fannst vanta áminningu um hvaða jólasveinn væri að koma til byggða,“ segir Hrönn Róbertsdóttir sem bjó til snjallforritið Jólasveinar með kærasta sínum Sölva Logasyni. Forritið greinir frá því hvaða jólasveinar koma til byggða fram að jólum. Meira »

Börnin sem kerfið gleymdi

Jólakort til styrktar langveikum börnum
Bumbuloní Jólakort og Merkimiðar. Allur ágóði rennur til styrktar fjölskyldum l...
Listakonan í fjörunni
Til sölu stytta eftir Elísabetu Geirmundsdóttur frá Akureyri, sem gekk ævinlega ...
Glæsilegur lampi og skápur úr Tekki
Til sölu ca 60ára gamall lampi/skápur.Lítur mjög vel út. verð kr 38.000 uppl 8...
 
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Framhald
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
L helgafell 6017120619 iv/v
Félagsstarf
? HELGAFELL 6017120619 IV/V Mynd af ...