4. nóvember 2007 | Dans | 1237 orð | 1 mynd

Að dansa með orðum og öskra með líkamanum

Listrænn bræðingur "Það er verið að blanda saman, sulla og hræra," segir Erna Ómarsdóttir, dansari og danshöfundur með meiru.
Listrænn bræðingur "Það er verið að blanda saman, sulla og hræra," segir Erna Ómarsdóttir, dansari og danshöfundur með meiru. — Morgunblaðið/Brynjar Gauti
Erna Ómarsdóttir verður heiðurslistamaður á Les Grandes Traversees danslistahátíðinni í Bordeaux 11.–18. nóvember. Erna er smástelpulegur þungarokkari eða harðsvíraður dansari, eftir því hvernig litið er á það.
Erna Ómarsdóttir verður heiðurslistamaður á Les Grandes Traversees danslistahátíðinni í Bordeaux 11.–18. nóvember. Erna er smástelpulegur þungarokkari eða harðsvíraður dansari, eftir því hvernig litið er á það. Svo er hún líka rithöfundur, leikkona og danshöfundur. – En samt ekki. Hrund Gunnsteinsdóttir komst að því að hún er það sem hún gerir enda fjalla verk hennar um lífsins öfga í listrænum bræðingi.

Í mínum huga er Erna lifandi dæmi um það sem koma skal í dansheiminum. Hún er frumlegasti danshöfundur sem ég hef kynnst og hreint ótrúlegur dansari." Þannig lýsir Eric Bernard Ernu Ómarsdóttur, en hann er einn af stofnendum og aðalskipuleggjendum virtu danslistahátíðarinnar Les Grandes Traversees. Hátíðin er nú haldin í sjöunda sinn og búist er við allt að 9.000 gestum. Erna hefur áður hlotið fjölda viðurkenninga og verðlauna fyrir störf sín en með þessu hefur hún fest sig í sessi sem einn af virtustu samtímadönsurum og danshöfundum í Evrópu.

Að sögn Erics er markmið hátíðarinnar ekki einungis að sýna verk heiðurslistamannsins heldur einnig að varpa ljósi á listrænt umhverfi hans og innsæi. "Það gerum við með því að gefa honum eða henni frjálsar hendur um val á öðru listafólki, umgjörð hátíðarinnar og heiti yfir hátíðina." Það íslenska listafólk sem Erna valdi með sér eru Gabríela Friðriksdóttir, Ólöf Arnalds, Kristín Geirsdóttir, Margrét Sara Guðjónsdóttir, Jóhann Jóhannsson, hljómsveitin Reykjavík og Íslenski dansflokkurinn. Erlendir listamenn eru til dæmis dansflokkurinn Rosas, fjöllistahópurinn Poni collective (þar sem Erna er einn stofnenda), Matthew Barney, dansararnir og danshöfundarnir Mette Ingvarsten, Sidi Larbi Cherkaoui og Kate McIntosh, leikstjórarnir Arthur Nauzyciel, Anaïs, Olivier Spiro og Pierre Coulibeuf, hljómsveitirnar Tape Tum og KTL. Verkin eru því alls ekki takmörkuð við dans, eða hvað? Svar Ernu er lýsandi fyrir afstöðu hennar til listarinnar.

"Í rauninni er þetta allt saman dans – og ekki." Hún leggur áherslu á tvö síðustu orðin. "Flest atriðin myndi fólk ekki flokka sem dans, jafnvel þótt sum séu sprottin úr dansheiminum. Allt listafólkið sem ég hef valið með mér á hátíðina er fólk sem ég tengist náið eða hefur hreyft við mér með list sinni. Eins og mamma (Kristín Geirsdóttir myndlistarkona) og Gabríela vinkona. Þær eru dæmi um fólk sem mér þykir mjög vænt um og hefur haft áhrif á mig bæði með list sinni og persónu." Tónlist skipar stóran sess, bæði í verkum Ernu og annarra á hátíðinni. Þjóðlagaskotið popp, sinfónía, raftónlist, pönk og þungarokk eru dæmi um rétti á hlaðborðinu.

Flest verkanna eru tilraunir með mörkin milli ólíkra listgreina og í flestum þeirra verður til einskonar listrænn bræðingur. "Það er verið að blanda saman, sulla og hræra," segir Erna. Frá því hún útskrifaðist frá samtímadansskólanum PARTS (Performing Arts, Research and Training Studios) í Brussel árið 1998 hefur hún gert einmitt þetta. "Kannski er samtímadansinn það form sem er hvað opnast fyrir því að blanda saman ólíkum listgreinum. Þörf mannsins til að skilgreina hvaða -ismi sé í gangi, hvort verk sé dans eða skúlptúr, tónverk eða leikverk er ríkjandi alls staðar. Fyrir sjálfa mig virkar ekki að hugsa þannig, mér finnst það loka fyrir sköpunarflæðið. Fólk fer stundum í kleinu þegar því finnst það ekki fatta um hvað verk eru í stað þess að njóta þess að skilja bara með öðrum skynfærum en heilanum."

Metal-öskrið eins og piroettar í ballettsýningum

"Ég hef verið svo heppin að vinna með listafólki úr ýmsum áttum sem veitir mér innblástur og hvatningu til að prófa aðra hluti." Einn af þessum hlutum er röddin. "Röddin er eins konar framlenging á líkamanum, af hreyfingu. Hún fer út úr líkamanum og stækkar hreyfingu eða gefur henni annan blæ. Núna get ég varla aðskilið þetta tvennt," segir Erna og bætir við: "Ég held samt að ég byrji allt með dansi, ég nota hann sem grunn. Svo stundum kalla ég þetta allt dans þar sem ég dansa ýmist með röddina eða orð."

Mysteries of Love, eftir Ernu og Jóhann Jóhannsson, er eitt af verkunum sem verða sýnd á Les Grandes Traversees. Þar nota Erna og Margrét Sara Guðjónsdóttir röddina til að bræða saman tónlist og hreyfingu. Verkið er líka gott dæmi um andstæðurnar sem er að finna í flestum, ef ekki öllum verkum Ernu. "Sjáðu til, Erna er lágvaxin, að mörgu leyti feimin, fíngerð, með frekar bjarta rödd. Svona mús, eins og einhver myndi orða það. Á stóra sviðinu í Þjóðleikhúsinu nú í vor urðu leikhúsgestir vitni að því þegar hún breyttist úr saklausri skólastúlku í harðsvíraðan þungarokkara sem átti salinn skuldlaust." Hvaðan kemur þessi dimma, sterka rödd? "Ég held hún sé sprottin úr einhverri frumorku. Ég fæ mikið út úr því að taka metal-öskrið góða. Ég verð rosalega róleg á eftir og oft þreyttari eftir sönginn heldur en eftir dans. Metal-öskrið er nú orðið hluti af mínum sýningum eins og piroettar í ballettsýningum. Það fer svo eftir aðstæðum og áferð öskursins hvaða tilfinningu það gefur. Sem útskýrir kannski yfirskrift hátíðinnar: "Blóð, sviti, metal og tár"."

Lífið er miklu öfgafyllra en verkin mín

Hátíðin hefst á Talandi Tré (e. Talking Tree), samtímadansverki eftir Ernu, sem fjallar um 3.000 ára gamalt tré lífs og frjósemi. Verkið er reyndar ennþá í vinnslu og hefur verið sýnt víða sem slíkt en verður frumsýnt á næsta ári í Frakklandi. Það segir sögur af fólki og furðuverum sem það hefur rekist á í gegnum tíðina. Erna leikur tréð og semur ennfremur sögurnar sem nú teljast í tugum.

Líkt og í mörgum verkum Ernu byrjar Talandi Tré á kómískum, léttum og fallegum nótum en endar á frekar dimman og örvæntingafullan hátt. Stundum hefur Erna verið gagnrýnd fyrir einmitt þetta: að þurfa að enda í ljótleika eða öfgum, að ganga alltof langt. "Er það, segir fólk það?" Erna hugsar sig um. "Ég geng ekki of langt fyrir sjálfa mig og ég er alls ekki að reyna að ganga fram af fólki. Ég er stöðugt að vinna með öfgar í verkum mínum; kontrasta og skitsófreníuna í okkur öllum. Ég hoppa á milli ólíkra tilfinninga á þessum skala. Ég get ekki gert hlutina öðruvísi. Stundum er allt fallegt og yndislegt og stundum er allt á hinn veginn. Og stundum meira að segja bæði í einu. Lífið er miklu öfgafyllra en verkin mín."

Byrja verkin þín einhvern tímann á vondu og enda í góðu? "Já, til dæmis Ófætt (verk eftir Ernu og Damien Jalet, í samvinnu við Gabríelu) endar mjög fallega. Við köllum það uppfinningu tilfinninga. Það byrjar á dýrslegri hegðun sem gengur út á frumhluti eins og að fæðast, borða, sofa og ríða. Svo endar það á upphafi tilfinninga, eins og ástarinnar. IBM endar líka fallega." IBM 1401: notendahandbók eftir Ernu og Jóhann Jóhannsson hefur verið sýnt víðs vegar um heim síðastliðin ár, m.a. á Íslandi. Það verður í fyrsta skipti flutt í Bordeaux undir leik sinfóníuhljómsveitar. Verkið fjallar um stórtölvu sem var tekin úr sambandi við hátíðlega athöfn hjá IBM árið 1971. "Tölvan var persónugerð og þegar hún var tekin úr sambandi þá var haldin hálfgerð jarðarför." Erna veit þetta af því að feður hennar og Jóhanns unnu hjá IBM á þeim tíma. "Tölvan endar á því að kveðja, sem sumum finnst sorglegt. Fyrir mér felur það líka í sér von, líf að kveðja og annað kemur í staðinn." Finnst þér dauðinn ekki sorglegur? "Jú, en ekki minn eigin dauði. En ég er hrædd við að missa fólkið mitt, sérstaklega eftir að ég flutti til útlanda. Stundum vakna ég á nóttunni við tilhugsunina. Kannski er það ástæðan fyrir því að ég geri hlutina eins og ég geri? Dauðinn, eins og lífið, er stór hluti í öllum verkum mínum."

hrundgu@simnet.is

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.