17. febrúar 2013 | Sunnudagsblað | 1487 orð | 1 mynd

Svipmynd

Hamingjan er uppgjör við lífið

Hannes Hólmsteinn Gissurarson Þegar ég var yngri var ég leitandi sál. Ég get þó ekki sagt að ég sjái sérstaklega eftir allri þeirri leit.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson Þegar ég var yngri var ég leitandi sál. Ég get þó ekki sagt að ég sjái sérstaklega eftir allri þeirri leit. — Morgunblaðið/Kristinn
Hannes Hólmsteinn Gissurarson, sem verður sextugur í næstu viku, ræðir um barnæsku og vinnusemi. Einnig talar hann um skábörnin sem hann á og lífið í Brasilíu. Erfiðir tímar og hamingjan berast einnig í tal. Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrun@mbl.is
Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, fagnar sextugsafmæli 19. febrúar næstkomandi. „Þegar ég var ungur maður fundust mér menn sem voru sextugir býsna gamlir,“ segir Hannes og bætir við: „Það sem heldur mér tiltölulega ungum er að ég er að kenna ungu fólki og hef gaman af að blanda geði við það.“

Var leitandi sál

Segðu mér fyrst aðeins frá foreldrum þínum og uppeldi.

„Móðir mín var stórkostleg kona sem sinnti mér mjög vel en ég held að ég hafi á unga aldri vanmetið föður minn. Hann var ekki eins sterkur persónuleiki og móðir mín en hafði marga góða hæfileika. Hann var mannblendinn, skrafhreifinn, afskaplega elskulegur og góðgjarn, víðsýnn og hófsamur.

Sem barn var ég satt að segja dálítill prófessor. Móðir mín var barnakennari að mennt og kenndi mér að lesa tiltölulega snemma og síðan lærði ég dönsku af Andrésarblöðunum, gekk á eftir móður minni og þráspurði hana um merkingu einstakra orða. Eftir að ég lærði að lesa dró ég mig nokkuð í hlé frá leikjum hinna krakkanna. Ég hafði ekki áhuga á því sem þeir voru að gera og steig inn í heim bókanna. Ég var frekar ómannblendinn og feiminn en mér var ekki útskúfað og varð ekki fyrir einelti sem ég tók eftir. Ég var stilltur, alvörugefinn og þægur drengur. Mér gekk vel í skóla, kennarar héldu upp á mig og námsbrautin var bein og greið. Í menntaskóla kynntist ég mörgum af þeim sem enn eru vinir mínir og á milli okkar er hið þægilega samband sem verður á milli manna sem hafa þekkst áratugum saman og þurfa engan að plata. Aðrir í vinahópi mínum eru þeir sem ég kynntist í háskólapólitíkinni í gamla daga og held enn mjög góðu sambandi við, til dæmis ritstjóri þíns ágæta blaðs.“

Er eitthvað sem þú hefðir viljað gera öðruvísi í lífinu?

„Já, ég hefði gjarnan viljað stunda meira nám í íslensku og bókmenntum. Ég hefði líka viljað koma mér upp mun fyrr þeirri þekkingu og reynslu sem ég bý að í dag. Núna veit ég nákvæmlega hvernig ég vil nota tímann og hvað ég vil gera í tómstundum. Þegar ég var yngri var ég leitandi sál. Ég get þó ekki sagt að ég sjái sérstaklega eftir allri þeirri leit. Ég tek undir með Ólafi Thors að við eigum ekki að eyða lífinu í það að kvíða fyrir eða sjá eftir.“

Finnst þér þú hafa átt góða ævi?

„Já. Ég hef búið við góða heilsu og frá því í barnaskóla þar til ég lauk menntaskóla vantaði mig ekki einn einasta dag í skóla. Ég hef lifað mjög innihaldsríku og áhugaverðu lífi. Mér hefur gefist kostur á að kynnast vel mörgum stærstu öndum 20. aldar, Friedrich von Hayek, Milton Friedman og Karli Popper. Einnig öflugum erlendum stjórnmálamönnum: Berlusconi, George Bush, Chirac, Thatcher. Þessir einstaklingar áttu það sameiginlegt að hafa svo mikla útgeislun og aðdráttarafl að andrúmsloftið breyttist þegar þeir stigu inn í herbergið. Ég var eitt sinn á ráðstefnu með Milton Friedman og þótt hann væri agnarsmár gat ég alltaf vitað hvar hann var vegna þess að í kringum hann var stærsti hópurinn.“

Kominn með sigg á sálina

Stundum er sagt að fólk mildist með árunum, þótt það sé örugglega ekki algilt. Hefur þú mildast með árunum?

„Ég er ekki viss um að skoðanir mínar hafi breyst því ég tel að þær hafi frá upphafi verið tiltölulega hófsamlegar, þótt mörgum finnist hið gagnstæða. Það sem hefur frekar gerst er að ég kippi mér ekki lengur eins upp við andstöðu og ósanngirni og ég gerði áður fyrr. Með öðrum orðum: Ég er kominn með sigg á sálina.“

Var erfitt fyrir þig að vera svo umdeildur?

„Ég held að mjög margir hefðu í sömu sporum komist í miklu meira uppnám en ég. Haustið 2004 stóð ég til dæmis andspænis því að höfðað var mál á hendur mér vegna bóka minna um Halldór Laxness sem voru skrifaðar í óþökk Laxness-fjölskyldunnar og á sama tíma var ég dreginn fyrir dóm í Lundúnum. Þetta kostaði mig stórfé, samtals um 30 milljónir. Við bættist að hafin var mikil herferð gegn mér í Háskóla Íslands. Þetta var ekki skemmtilegur tími. Ég stóðst prófið og komst óskaddaður frá því en auðvitað tók þetta á.“

Þú ert mjög vinnusamur maður. Færir vinnan þér ánægju?

„Við hliðið mitt ég heimanbúinn stend,

á himni ljómar dagsins gullna rönd.

Sú gjöf mér væri gleðilegust send

að góður vinnudagur færi í hönd.

Þessi einfalda staka eftir Jón Helgason prófessor er kjörorð mitt í lífinu.“

Á nokkur skábörn

Margir velta fyrir sér einkalífi þínu. Ætlarðu einhvern tímann að tjá þig um það?

„Ég hef ekkert á móti því að tjá mig um einkalíf mitt en ætla ekki að gera það í Morgunblaðinu. Í þessu viðtali hef ég rætt um fjölskyldu mína en ég held að ég geymi aðra kafla í einkalífi mínu fyrir bækur sem ég ætla að skrifa síðar meir og yrði ekki hissa á að myndu sæta tíðindum. Öll þurfum við að glíma við vanda tilverunnar og ég hef gert það á minn hátt og get miðlað öðrum af því. Ég hef hugsað mér að skrifa bækur um reynslu mína af ýmsum toga. Einnig ætla ég að skrifa bók um minnisstæða menn sem ég hef kynnst og sögulega viðburði sem ég hef orðið vitni að.“

Finnst þér verra að vera barnlaus?

„Já og nei. Í raun og veru á ég börn. Systur mínar eiga dætur sem eru hálfgerðar fósturdætur mínar og Aníta Ylfa Jónsdóttir, dóttir fráskilins vinar míns sem leigði lengi hjá mér, er sömuleiðis eins konar fósturdóttir mín. Þannig að ég á nokkur skábörn. Það er góð viðbót við manns eigið líf að geta stutt aðra og fengið stuðning frá öðrum. Þetta minnir mig á það að þegar ég var ungur drengur þá bjó vinafólk foreldra minna í næstu íbúð. Nágrannakonan hét María Haraldsdóttir og hún var mér eins og önnur móðir. Mér þótti allt gott sem María gerði. Þegar ég vildi ekki matinn heima hjá móður minni fór ég yfir til Maríu til að fá mat hjá henni. Móðir mín laumaðist þá til Maríu með matinn sem ég hafði ekki viljað og ég borðaði hann með bestu lyst hjá Maríu.“

Ég veit að þér finnst gaman að borða góðan mat en þú eldar ekki sjálfur.

„Nei, ég hef aldrei vanist því. Satt að segja var ég nokkuð dekraður af móður minni. Hún var reyndar mikil kvenréttindakona og vildi kenna mér að þvo upp og strauja og annað slíkt en ég er ekki mjög húslegur í mér. Hinu er ekki að leyna að ég er mikill matmaður. Ég er svo heppinn að elsta systurdóttir mín, Ásta Lilja Steinsdóttir, eldar sérlega góðan mat og einn nánasti fjölskylduvinur minn, Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, er meistarakokkur og það liggur við að ég sé í mat hjá honum og fjölskyldu hans einu sinni í viku.“

Lífið í Rio

Þú býrð nokkra mánuði á ári erlendis, í Brasilíu. Af hverju Brasilía?

„Ég fór fyrst á ráðstefnu í Rio de Janeiro árið 1993 og heillaðist af borginni. Þar er ströndin en líka iðandi líf stórborgar. Smám saman kynntist ég fólki og hóf rannsóknarsamstarf við stofnanir í Rio og myndaði vísi að rannsóknarsetri þar árið 2007. Ég hef verið talsvert mikið þar í rannsóknarsamstarfi en auðvitað hef ég ekki heldur slegið hendi á móti því að njóta lífsins í Rio sem er einn skemmtilegasti staður í heimi. Þar á ég góðan vinahóp. Í honum eru aðallega efnaðir Bretar og Bandaríkjamenn en líka menn frá öðrum þjóðum, allir talsvert eldri en ég. Þetta eru menn sem sumir myndu kalla alkóhólista, en þeir hafa ekkert annað að gera en að velja um hvort þeir eigi að fara á ítalska eða franska veitingastaði á kvöldin eða hvort þeir eigi að drekka Manhattan eða Dry Martini á undan matnum. Þessi hópur er kannski ekki mjög andlega gefandi en það getur verið þægilegt að umgangast menn sem eru ekki að velta fyrir sér öðru en því hvernig þeir eigi að stunda lífsnautnir.“

Þegar fólk fer að eldast fer það oft að velta fyrir sér tilgangi lífsins og trúmálum. Ert þú trúaður?

„Ég myndi svara því svipað og minn gamli lærimeistari Hayek, að ég væri dálítill efahyggjumaður sem veðjar samt á kristna trú. Ég útiloka ekki að Guð sé til og því er betra að vera hans megin.“

Hver er þá tilgangur lífsins?

„Ég tel að tilgangurinn með lífinu sé ekki sæla eða ánægja því að betra er að vera óánægður Sókrates en ánægt svín, eins og John Stuart Mill benti á. Ef lífið á sér einhvern tilgang þá er hann fólginn í lífinu sjálfu. Auðvitað er hamingja mjög mikilvæg en því harðar sem við keppum að hamingjunni því frekar mun hún hörfa undan. Hamingjan er miklu frekar uppgjör okkar við lífið þegar við horfum um öxl og segjum: Ég lagði upp á fjallið og komst ofarlega, jafnvel á tindinn; ef ég hrasa, þá stend ég alltaf upp aftur; ég get skilið sáttur við. Í mínum bókum heitir þetta að vera hamingjusamur.“

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.