24. júlí 1999 | Erlendar fréttir | 1425 orð

"Það var sýra sem var að brenna af mér andlitið" Tíðni svokallaðra sýruárása gegn konum í Bangladesh hefur aukist mjög

AUGUN, sem glittir í undan sjalinu, eru enn þá falleg en það litla sem eftir er af andliti Nurun Nahar, sem áður geislaði af lífsorku og gleði, eru nokkrar vel varðveittar ljósmyndir. Fyrir þremur árum, þegar Nurun var sextán ára, var hún við nám og átti sér þann draum að verða lögfræðingur.
"Það var sýra sem var að brenna

af mér andlitið"

Tíðni svokallaðra sýruárása gegn konum í Bangladesh hefur aukist mjög síðastliðinn tvö ár. Hrund Gunnsteinsdóttir fjallar um það hvers vegna gripið er til slíkra árása sem verða konum að aldurtila eða skaða útlit þeirra, stöðu í samfélaginu og innri mann svo að þær fá ekki við neitt ráðið. AUGUN, sem glittir í undan sjalinu, eru enn þá falleg en það litla sem eftir er af andliti Nurun Nahar, sem áður geislaði af lífsorku og gleði, eru nokkrar vel varðveittar ljósmyndir. Fyrir þremur árum, þegar Nurun var sextán ára, var hún við nám og átti sér þann draum að verða lögfræðingur. En líf hennar tók örlagaríkum breytingum á aðeins örfáum sekúndum þegar karlmaður henti rafgeymasýru í andlit hennar í hefndarskyni því hún hafði ekki sýnt ástleitni hans áhuga.

"Hann átti það til að stöðva mig á leið heim úr skólanum og segja mér að hann elskaði mig, að hann vildi að við tækjum upp náin kynni," segir Nurun mjúkri röddu. "Hann heitir Joshim og hann var tvítugur þegar þetta var og ég hafði engan áhuga á honum. Það sem mig langaði var að verða lögfræðingur og því lagði ég mig alla fram við námið. Hann var aftur á móti smáþjófur, ómerkilegur þrjótur...

Frá upphafi hafnaði ég honum og gerði honum ljóst að ég vildi ekkert með hann hafa. Hann ákvað því að ef ég yrði ekki hans myndi enginn annar fá mig," segir Nurun.

"Hann réðst á mig 30. júlí 1995, klukkan hálftvö að næturlagi. Ég var sofandi ásamt fjölskyldu minni þegar Joshim og ellefu manna gengi hans braust inn á heimili okkar. Þeir skáru í sundur flugnanetið yfir rúminu mínu og það næsta sem ég fann var þessi hræðilegi bruni í andlitinu.

Í fyrstu hélt ég að sjóðandi vatn hefði hvolfst yfir mig en bruninn versnaði sífellt og ég fann ægilega lykt. Þá gerði ég mér grein fyrir að það var sýra sem var að brenna af mér andlitið," sagði Nurun.

Er Nurun tekur af sér sjalið, sem hún hefur borið frá því að árásin átti sér stað, er hægt að greina nákvæmlega hvar sýran skvettist á andlitið á henni og hvert hún dreifðist, yfir hendur hennar og handleggi, þrátt fyrir að hún hafi í örvæntingu sinni reynt að þurrka sýruna af sér.

Frosin mynd angistarinnar er geymd í andlitinu ef vel er að gáð. Í hluta af andlitinu er líkt og andlitsdrættir hafi einfaldlega bráðnað, það sem áður var fíngert nef hefur brunnið af og eftir er lítið annað en berskjaldað beinið.

Algengasta orsök sýruárása er óendurgoldin ást

Sýruárásum á konur hefur fjölgað stöðugt undanfarin tvö ár í Bangladesh, samfara auknu ofbeldi gegn konum sem talið er eiga rætur í batnandi stöðu þeirra í efnahagslegu og félagslegu tilliti.

Algengast er að karlmenn, sem kasta sýru framan í konur, séu að leita hefnda vegna þess að þær hafa sært stolt þeirra með því að vilja ekki stofna til ástarsambands við þá. Einnig liggja deilur um fasteignir, heimanmund og hjúskap að baki sýruárásunum.

Þótt staða margra kvenna hafi batnað nokkuð í Bangladesh er langt frá því að þær njóti fullra mannréttinda. Þær njóta mun minni réttinda en bræður þeirra og aðrir karlmenn samkvæmt hefðum, erfðarétti og öðrum lögum. Sýruárásirnar og aðgerðaleysi stjórnvalda gegn þeim sem fremja þær endurspegla, að mati sérfræðinga, þessa stöðu kvenna.

"Afbrotamennirnir hella sýru á konur til að eyðileggja líkama þeirra og gera framtíðarvonir þeirra að engu ef þær leyfa þeim ekki að nota sig kynferðislega eða heimanmundurinn uppfyllir ekki væntingar þeirra," sagði Sigma Huda, lögfræðingur og baráttumaður fyrir mannréttindum, í samtali við fréttastofu Reuters .

"Þeir karlmenn sem grípa til slíkra úrræða hafa ekki efni á að kaupa byssu og nota því sýru því hún er ódýrari," sagði Luna Farhana Ahmad, læknir sem starfað hefur mikið með fórnarlömbum sýruárása. Algengast er að sýran sé keypt á bensínstöðvum þar sem hún er ódýrust, en þar kostar lítrinn um fimmtíu krónur.

Þær stúlkur sem ekki látast af völdum sýruárása líða fyrir reynslu sína alla ævi. Sumar þeirra hafa misst sjónina, á nokkrum hefur andlitið að mestu aflagast, þær eygja litla sem enga von um að nokkur muni biðla til þeirra og margar þeirra verða fyrir aðkasti á götum úti. Þá er andleg líðan þeirra oft mjög slæm vegna þess að árásin breytir stöðu þeirra í samfélaginu og lífi þeirra, hvort sem þeim líkar betur eða verr.

"Þegar sýrunni hefur verið kastað í andlit stúlknanna eru þær búnar að vera. Þjáningar þeirra verða því gífurlegar. Það kemur mjög oft fyrir að þær grátbiðji mig að gefa sér eitur til þess að þær geti bundið enda á líf sitt. Fyrir þeim liggur ekki björt framtíð og því verður líf þeirra óbærilegt," sagði Sen, læknir við Medical College spítalann í Dhaka, höfuðborg Bangladesh.

Frá því að Nurun varð fyrir sýruárásinni hefur hún þjáðst mjög af höfuðverkjaköstum sem hafa háð henni svo mjög að hún hefur hætt lögfræðinámi. Útlit hennar og annarra stúlkna sem orðið hafa fyrir verknaðinum hefur orðið til þess að fáir geta horfst í augu við þær, sumir hræðast þær og mæður sumra þeirra bresta ætíð í grát er þær virða andlit þeirra fyrir sér.

"Hvað brúðkaup varðar get ég ekki séð að úr því verði í nánustu framtíð," segir Nurun og andvarpar. "Ég sætti mig við að líf mitt hafi breyst vegna sýruárásarinnar og að ég muni aldrei verða söm aftur. Ég veit að ég hef aðra manneskju að geyma en það er samt svo sárt að sjá hvernig fólk bregst við þegar það sér mig. Sumir hræðast mig og þá líður mér ömurlega," sagði Nurun.

Ungar, fallegar stúlkur algengustu fórnarlömbin

Samkvæmt opinberum tölum Breska samveldisins voru tvö hundruð tilvik sýruárása tilkynnt til lögreglu í Bangladesh árið 1998. Þó er talið að þau séu mun fleiri og að ákærum sé oft ekki fylgt eftir af laganna vörðum. Í sumum tilvikum hefur lögreglan líka reynt að fá fórnarlömbin til að draga ákærur sínar til baka.

Algengast er að ungar, fallegar stúlkur verði fyrir sýruárásum. Samkvæmt skýrslum sem birtar hafa verið í fjölmiðlum í Bangladesh og fréttastofan Reuters hefur eftir, voru tíu af 174 fórnarlömbum sýru- árása, frá apríl 1998 til ársloka, undir tíu ára aldri. 79 fórnarlömb voru stúlkur á aldrinum 11 til 20 ára og tuttugu konur milli tvítugs og þrítugs urðu fyrir sýruárás.

Sem viðbrögð við háværum mótmælum vegna aðgerðaleysis stjórnvalda samþykkti ríkisstjórnin löggjöf árið 1995 sem kveður á um þyngri viðurlög við ofbeldi gegn konum og börnum. Þyngsta refsingin fyrir sýruárás er samkvæmt lögunum dauðadómur.

Löggjöf þessi hefur hins vegar ekki orðið til þess að draga úr árásunum og flestir þeirra sem ákærðir hafa verið fyrir ódæðið eru frjálsir ferða sinna, ekki síst þeir sem nægilegt fé hafa milli handanna til að kaupa sér frelsi. Í mars sl. höfðu aðeins tíu karlmenn verið fangelsaðir fyrir sýruárásir, að því er Reuters skýrði frá.

Fjölmiðlar í Bangladesh hafa skýrt frá viðræðum innan þingsins um hugsanlegar aðgerðir til að koma lögum yfir afbrotamenn. Einnig hefur ríkisstjórnin sett á laggirnar sex manna nefnd sem koma á með tillögur um það hvernig taka megi á innflutningi á sýru, framleiðslu og notkun efnisins, þannig að hægt sé að koma í veg fyrir að hún sé notuð sem vopn gegn konum og ungum stúlkum.

Þegar sýra lendir á líkama byrjar hún undireins að brenna húðina og efnasamsetning hennar gerir að verkum að mun erfiðara er að gera að brunasárum af völdum sýrunnar heldur en af völdum sjóðandi vatns eða elds. Lýtaaðgerðir kosta því mikla peninga og taka að auki langan tíma.

Bangladesh er ein af fátækustu þjóðum Asíu og heilbrigðisþjónustan því ekki burðug. Í upphafi ársins 1998 voru fjórir lýtalæknar á vegum hins opinbera í öllu landinu sem um 124 milljónir manna byggja. Örfáir spítalar taka við sjúklingum með brunasár og vegna landlægrar fátæktar hafa fæstir efni á að leita sér aðstoðar.

Heimildir: Marie Claire, SIGI, Reuters, Nando Media, BBC, Virtual Bangladesh, News From Bangladesh.

Reuters

STÚLKURNAR hafa allar orðið fyrir sýruárás, en myndin var tekin við heimkomu þeirra til Dhaka, höfuðborgar Bangladesh, í vikunni. Alls höfðu þær sex saman gengist undir fjölmargar lýtaaðgerðir, þeim að kostnaðarlausu, á Spáni sl. átta mánuði. Stofnun fórnarlamba sýruárása í Bangladesh (ASF) skipulögðu ferð þeirra en samtök spænskra lýtalækna sáu um læknismeðferðina. Þrátt fyrir að stúlkurnar beri enn árásanna glögglega merki, sögðust þær fagna því að lýtaaðgerðirnar hafi borið gífurlegan árangur.

Reuters

MEÐLIMIR Kvennaráðs Bangladesh mótmæltu á 30 ára afmæli ráðsins 4. apríl sl., vaxandi ofbeldi gegn konum í landinu. Konurnar kröfðust þess að refsingar gegn afbrotamönnum yrðu hertar og gripið yrði til annarra ráðstafana sem dregið gætu úr ofbeldi gegn konum í Bangladesh.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.