21. september 2000 | Viðskiptablað | 1007 orð | 3 myndir

Hátt verð á olíu: Stundarfyrirbrigði eða undanfari samdráttar á hagvexti?

[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Fyrri hluta marsmánaðar í fyrra birti hið virta tímarit The Economist forsíðugrein þar sem leiddar voru líkur að því að verð á olíu, sem þá var um $10 tunnan, ætti eftir að lækka jafnvel enn meira, skrifar Már W. Mixa .
Fyrri hluta marsmánaðar í fyrra birti hið virta tímarit The Economist forsíðugrein þar sem leiddar voru líkur að því að verð á olíu, sem þá var um $10 tunnan, ætti eftir að lækka jafnvel enn meira, skrifar Már W. Mixa. Helstu áhyggjurnar voru þær að verð á olíu gæti lækkað jafnvel helmingi meira sem hefði afar slæm áhrif á efnahag ríkja eins og Mexíkó og Venesúela, ríkja sem byggja efnahag sinn að miklu leyti á olíuframleiðslu en hafa ekki enn náð kostnaði við framleiðslu nægilega mikið niður. Tímasetning greinarinnar var vægast sagt afar slæm.

Tímaritið hafði vart verið prentað þegar verð á olíu fór að hækka á nýjan leik. The Economist hafði vanmetið illilega styrk OPEC-ríkja við takmörkun á framleiðslu.

Núna, um 18 mánuðum síðar, hefur verðið meira en þrefaldast og sumir eru farnir að hafa áhyggjur af því að olíuverð gæti haft neikvæð áhrif á hagvöxt víða um heim og ekki síður á afkomu fyrirtækja. Þó að flestir sérfræðingar telji að olíuverð lækki á nýjan leik um mitt næsta ár fjölgar þeim sem telja að verð gæti hækkað enn meira næstu mánuði og jafnvel farið í $40 fyrir tunnuna á næstu vikum. Sérfræðingar hjá Goldman Sachs telja m.a. um 50% líkur á því að slíkt gerist og bjartsýnin er ekki meiri hjá Morgan Stanley Dean Witter.

Helst olíuverð á sömu slóðum?

Rökin fyrir því að olíuverð lækki ekki að ráði á næstunni eru margþætt. Eftirspurn eftir olíu hefur farið fram úr áætlun og hafa olíufyrirtæki ekki náð að anna henni. Með auknum arðsemiskröfum á fjármagn olíufyrirtækja hefur áhersla olíufyrirtækja í rekstri tekið stakkaskiptum. Í stað þess að einblína á að framleiða sem mesta olíu hefur stöðugt meiri áhersla verið lögð á hagkvæmni við framleiðslu. Samkvæmt nýlegri skýrslu frá Merrill Lynch minnkaði framleiðsla tíu stærstu framleiðenda á fyrri hluta þessa árs þrátt fyrir hækkun olíuverðs.

Reyndar hefur olíuverð í dag lítil áhrif á ákvarðanir olíufyrirtækja. Viðmiðunin er frekar sú hversu langt niður verð á olíu getur fallið. Allar áætlanir Shell-samsteypunnar eru t.d. miðaðar við að verð á olíutunnu sé $14. Þeim verkefnum, sem skila ekki viðunandi hagnaði á því verði, er ýtt til hliðar. Þetta er eðlilegt í ljósi þess að miðgildi olíuverðs á tunnu hefur verið um $16 síðan seinni heimsstyrjöldinni lauk.

Auk þess hafa ríkisstjórnir Frakklands og Hollands látið undan mótmælum borgara sinna og lofað skattalækkunum tengdum olíu. Ríkisstjórnir annarra Evrópuríkja eru undir svipuðum þrýstingi. Í nýlegri fréttatilkynningu OPEC kom fram að aðeins 16% af verði á fullunninni olíu færu til þeirra sem framleiða hana, afgangurinn færi í skatta og til þeirra sem fullvinna olíuna og markaðssetja. Með skattalækkunum verður olía samkeppnishæfari orkugjafi og er það mikill sigur fyrir OPEC. Líklegt er að OPEC sjái minni ástæðu til þess að auka framleiðslu sína. Framleiðslan er í ofanálag nálægt hámarksgetu hjá flestum OPEC-ríkjum að Saudi-Arabíu undanskilinni.

Ekki má gleyma að vetur er að nálgast og olíubirgðir Bandaríkjanna hafa ekki verið jafn litlar í lengri tíma. Ljóst er af ofangreindu að spár um að verð á olíu lækki næstu mánuði geta hæglega verið lítið annað en óskhyggja.

Áhrif á hagvöxt

Þessa dagana eru spár um hagvöxt næsta árs að líta dagsins ljós. Þær eiga það allar sameiginlegt að vera á jákvæðu nótunum. Áætlaður hagvöxtur þessa árs og hins næsta á heimsvísu er hinn mesti í 30 ár og á sama tíma hefur verðbólga sjaldan mælst jafn lítil. Aukin framleiðni og almennt friðarástand í heiminum eru helstu ástæðurnar.

Spárnar eiga það hinsvegar einnig sameiginlegt að haldist olíuverð á sömu slóðum og það er nú hafi það töluvert neikvæð áhrif á hagvöxt næsta árs. Almennt gera þær spár ráð fyrir að hagvöxtur hægist um 0,5% haldist núverandi verðlag á olíu. Auk þess gerir Efnahags- og framfarastofnun Evrópu ráð fyrir um 0,5% aukningu á verðbólgu hjá vestrænum þjóðum fyrir hverja $10 hækkun á olíutunnu.

Áhrifin eru nú þegar farin að koma fram. Hálfsársuppgjör fyrirtækja, bæði hér og erlendis, með hátt hlutfall olíukostnaðar í rekstrarliðum sínum hafa orðið fyrir neikvæðum áhrifum af hækkandi olíuverði. Sum þeirra hafa ekki beðið boðanna og hækkað verð til að mæta þessum auknum kostnaði. United Parcel Services bætti t.d. nýlega við 1,25% aukagjaldi á flutningaþjónustu sína vegna hækkandi olíukostnaðar.

Það eru þó ástæður til þess að ýta ekki of harkalega á hræðsluhnappinn. Helsta ástæðan er auðvitað sú að aukin tækni hefur gert það að verkum að daginn í dag á heimsvísu þarf aðeins um tvo þriðju af því sem þurfti fyrir 30 árum til að framleiða hverja einingu af þjóðarframleiðslu. Það hlutfall hjá vestrænum þjóðum er aðeins um helmingur af því enda hefur umgjörð efnahagsins þar tengd framleiðslu minnkað.

Eru hlutabréf ónæm í þetta sinn?

Þó að verð á olíu hafi ekki sömu áhrif á efnahag og áður er viðbúið að haldist núverandi olíuverð óbreytt hafi það afar neikvæð áhrif á gengi hlutabréfa næstu misserin. Aukin verðbólga er óumflýjanleg sem hækkar ávöxtunarkröfu ríkisbréfa. Almenningur fer að finna áhrif hækkandi verðlags og dregur úr neyslu (sem ég tel vera ein rökin fyrir því að stýrivextir í Bandaríkjunum verði ekki hækkaðir á næstunni).

Hærri framleiðslukostnaður og minnkandi eftirspurn getur dregið allverulega úr hagnaðarauka fyrirtækja. Samkvæmt spám Morgan Stanley Dean Witter mun hagnaðaraukning fyrirtækja í Evrópu lækka úr 11% niður í 6-8% á næsta ári haldist verð á olíutunnu í kringum $35. Endurskoða þyrfti núvirðingu margra fyrirtækja með minni vöxt hagnaðar til hliðsjónar, sem leiðir til lægra mats á markaðsvirði.

Ekki má vanmeta sálfræðiþáttinn við verðmat hlutabréfa. Ekki er langt síðan að forsíðufréttir um möguleika veraldarvefjarins höfðu áhrif á hækkandi gengi tæknifyrirtækja. Fari verð á olíutunnu yfir $40 er hætt við að umtalið um olíuverð og afleiðingar þess verði á enn alvarlegri nótum en núna sem gæti haft ófyrirsjáanleg áhrif á verðmat hlutabréfa.

Ef olíuverð lækkar ekki á næstu mánuðum er fyrirhyggjusamt að fjárfesta í dag í hlutabréfum sem almennt eru ekki með mikinn vöxt reiknaðan í verði þeirra. Þar ber fyrst og fremst að nefna orku- og olíufyrirtæki, sem hagnast á hækkandi orkuverði, auk fyrirtækja sem framleiða nauðsynjavörur. Mörg góð fjárfestingartækifæri eru í þeim geirum, þó svo að gengi hlutabréfa í orkugeiranum hafi tekið mikið stökk upp á við síðastliðna mánuði.

Höfundur starfar hjá SPH-Fyrirtæki og fjárfestum.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.