María Ólafsdóttir maria@mbl.is

Svanhildur Bogadóttir borgarskjalavörður segir að meira þurfi að berast af skjölum kvenna til skjalasafna til að þær fái aukna hlutdeild í sögunni. Á málþinginu Að skrifa konur inn í söguna, verða flutt erindi um það hve konur vantar inn í bæði náms- og sögubækur. Í einkaskjölum kvenna er oft að finna ómetanlegar heimildir um heimilislíf og það starf sem unnið var í félögum kvenna.

Á málþinginu, Að skrifa konur inn í söguna, verður fjallað um hlutdeild og birtingarmyndir kynjanna í sögubókum. Málþingið fer fram nú á föstudaginn og verða þar fluttir ýmsir fyrirlestrar tengdir málefninu. Svanhildur Bogadóttir, borgarskjalavörður, er ein fyrirlesara en erindi hennar kallast Leitin að skjölum kvenna.

Konur á bak við tjöldin

„Þetta málþing fjallar um hvernig konur vantar í kennslubækur í sögu og leiðir til að skrifa þær inn í söguna. Ein af forsendum þess er að það séu til skjöl um konur og að sagnfræðingar geri sér grein fyrir því hvar skjöl sem tengjast sögu kvenna er að finna. Sé litið til skjala borgarinnar, opinberra skjala, þá komu konurnar gjarnan að öðrum málaflokkum en karlarnir. Í kennslubókum í sögu er oft áhersla á atburði og ártöl en konurnar voru meira á bak við tjöldin og unnu að velferð fólksins. Þær komu til að mynda kannski ekki mikið að sjálfstæðisbaráttunni opinberlega en unnu að bættri menntun og heilbrigði og tóku þátt í félagsstörfum og mannúðarmálum.

Í kvenfélögum stóðu konur fyrir að safna fé til góðgerðarmála og láta gott af sér leiða og margt af því hefur gleymst. Misjafnt er hversu vel slík skjöl hafa varðveist því félög kvenna áttu sjaldnast sitt eigið húsnæði. Skjölin voru því í heimahúsum og er mikilvægt að þeim sé komið á skjalasafn ef þau finnast í dag. Á Borgarskjalasafni er nokkuð til af skjölum kvenna en leita þarf í ákveðnum flokkum. Þar má t.d. finna skjöl um baráttuna fyrir menntun allra, heilbrigðiseftirlit, aðstoð við fátæka, baráttu fyrir öruggum leikvöllum og fyrir því að börn sem væru vannærð fengju mjólk og lýsi í skólum. Þá má nefna skjöl um aðdraganda og upphaf ungbarna og mæðraverndar,“ segir Svanhildur.

Einkaskjöl kvenna mikilvæg

Svanhildur segir að erfitt sé að ætla að fjalla um allt í bókum en valið á því hvað sé efni og hvað sé saga hafi verið og sé vissulega karllægt. Svanhildur hefur unnið rannsóknir á því hversu mikið af einkaskjölum kvenna hafi skilað sér til skjalasafna. Þá kemur í ljós að aðeins um 5-20% af einkaskjalasöfnum sem hafi skilað sér á skjalasöfn séu frá konum. Ef restin sé frá körlum er augljóst að það séu frekar karlar sem komist að. „Maður fær ýmsar skýringar á því hvers vegna skjöl kvenna skili sér ekki. Ein er að dagbækur karla og bréf þar sem þeir fjalla gjarnan um veðrið, pólitík og vinnuna sé álitið mikilvægari heimildir en bréf og skjöl kvenna þar sem verið er að lýsa lífinu inn á heimilunum, fjölskylduaðstæðunum og líðan kvenna. Skjöl kvenna eru oftast persónulegri en jafnframt mikilvæg heimild um t.d. daglegt líf kvenna og fjölskyldna þeirra sem og á heimilisháttu á heimilunum sem ekki er að finna annars staðar. Þá er hægt að lesa í þeim um áhrif viðburða í sögunni á líf fólksins. Mikilvægt er að fá konur til að afhenda eigin skjalasöfn og ekki síður formæðra sinna“ segir Svanhildur.

Svanhildur segir þörf á vitundarvakningu til þess að meira komi af skjölum kvenna til skjalasafna. Þetta eigi einnig við um skjöl barna og minnihlutahópa. Mikla sögu megi lesa úr bréfasöfnum barna sem lýsa vel hvernig börn upplifa heiminn og aðstæður sínar og félagsþróunina.

Samtímaheimildir

„Auðvitað er hægt að taka viðtöl um þetta efni en bréf og dagbækur eru samtímaheimildir þar sem fólk lýsir fjölskyldumálum og upplifun um leið og það gerist. Fari fólk að svara spurningalistum um æskuár sín kannski 60 árum seinna er það oft breytt og fegruð mynd. Oft er rætt um að skjöl kvenna séu svo viðkvæm því verið sé að fjalla um fjölskyldumál. En sagnfræðingar nota þau nær aldrei til að skrifa um viðkomandi aðila heldur eru skoðuð mörg söfn til að fá heildarmynd og yfirsýn yfir tímabil, “ segir Svanhildur.