Þóroddur Bjarnason. mbl.is

Sigurður Bogi Sævarsson sbs@mbl.is

Sandvíkurheiði milli Vopnafjarðar og Þórshafnar, Skógarstrandarvegur á norðanverðu Snæfellsnesi og leiðin um Hellisheiði úr Jökulsárhlíð yfir í Vopnafjörð eru þrír hættulegustu kaflarnir á þjóðvegum landsins. Þetta kemur fram í nýrri samantekt á hættulegustu vegum landsins sem birt er í nýjasta hefti Læknablaðsins. Í samantektinni eru ýmis viðmið notuð en í samantektinni um dreifbýlisvegina er kvarðinn slys á hverja milljón ekna kílómetra og tíðni slysa á vegunum er skv. þeirri röð sem vegirnir eru nefndir í.

Flest slys á Reykjanesbraut

Á þeim vegum sem fjölfarnastir eru urðu flest slys á hvern kílómetra á árunum 2007-2010. Efst er Reykjanesbraut milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur með 10,3 slys á km, síðan Suðurlandsvegur milli Reykjavíkur og Selfoss (10 slys/km) og í þriðja sæti Vesturlandsvegur frá Þingvallaafleggjara að Borgarnesi (6,2 slys/km). Af öðrum vegaköflum sem þykja sérstaklega hættulegir og hafa háa slysatíðni per km má nefna leiðina milli Hvolsvallar og Selfoss, veginn í gegnum Húnavatnssýslur, Fjarðarheiði, Fagradal og Oddsskarð og er þá hvergi fulltalið.

Rannsóknin, sem Þóroddur Bjarnason, prófessor í félagsfræði við Háskólann á Akureyri, gerði og Sveinn Arnarson félagsfræðinemi vann með honum, miðast við árin 2007 til 2010 og er byggð á tölum frá Vegagerðinni, Rannsóknarnefnd umferðarslysa og fleirum. „Flest slys á hvern km urðu á vegum til og frá höfuðborgarsvæðinu, en einnig austur að Hvolsvelli, norður til Akureyrar og á Mið-Austurlandi. Slysatíðni á hverja milljón ekna km var hins vegar hæst á norðausturhorni landsins, norðanverðu Snæfellsnesi og á Vestfjörðum,“ segir í niðurstöðum rannsóknarinnar sem hefur vakið athygli víða að undanförnu.

„Þriðjungur alvarlegra slysa og banaslysa í umferðinni verður í nágrenni höfuðborgarinnar en þar eru líka tveir þriðju hlutar umferðar í landinu. Þannig að enn og aftur komum við að sömu þversögninni – það er öruggast fyrir einstaklinga að vera á ferðinni þar sem slysin eru flest. Viðfangsefni greinarinnar er kannski fyrst og fremst að fá fólk til að velta því fyrir sér hvað átt sé við með umferðaröryggi,“ segir Þóroddur.

Þrír mælikvarðar

Yfirleitt er talað um þrjú meginsvið þegar kemur að forgangsröðun vegaframkvæmda. Eitt er arðsemi, það er hversu mikill er samanlagður sparnaður allra vegfarenda, annað atriði er umferðaröryggi og þriðja er styrking atvinnu- og þjónustusvæða og sem stystar láglendisleiðir milli byggðarlaga.

„Í umræðum um samgöngumál er það oft svo að hver þátttakandi leggur gríðarlega áherslu á eitt svið og gerir lítið úr hinum. Þannig eiga sumir það til að vilja bara nota arðsemi sem mælikvarða, aðrir bara slysahættu og enn aðrir einungis samfélagsleg áhrif. Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að slysin eru flest í mesta þéttbýlinu en slysahættan er mest í strjálbýlinu. Þegar þessir þættir eru teknir saman beinist athyglin hins vegar að vegum um samfelld atvinnu- og þjónustusvæði í fremur dreifbýlum svæðum – til dæmis milli byggðakjarna á Mið-Austurlandi, Snæfellsnes og á norðanverðum Vestfjörðum,“ segir Þóroddur.