Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

„Ég er best klæddi maðurinn á heimilinu“

Í gær, 22:00 „Ég hef sjálfur látið rétta nefið eftir einhver slys og svona þannig að mér er bara alveg nákvæmlega sama hvað fólk gerir við peningana sína,“ segir Gunnar Helgason bókmenntaverðlaunahafi. Meira »

Ofurhönnuður selur húsið sitt

Í gær, 19:00 Jón Ari Helgason hönnuður hjá auglýsingastofunni Brandenburg hefur sett heimili sitt og eiginkonu sinnar á sölu. Húsið er fallega innréttað og afskaplega vel hannað, hver hlutur á sínum stað og ekkert fontafyllerí neinsstaðar. Meira »

Eiga börn að vakna á nóttunni?

Í gær, 17:00 Annað sem var mjög áhugavert var að það var enginn munur á næturvöknun barna sem voru á brjósti eða á pela. Eins virtist ekki skipta máli upp á næturvöknun hve oft börnin nærðust yfir daginn eða hve margar máltíðir þau fengu. Mæður með börn á brjósti gáfu börnum sínum þó oftar að drekka á nóttunni. Meira »

10 fæðutegundir sem flýta fyrir öldrun húðarinnar

Í gær, 14:00 Það sem þú lætur ofan í þig hefur áhrif á húð þína, og þó að hún láti ekki á sjá um leið og þú grípur í sælgætispokann mun hún gera það með tíð og tíma. Meira »

Meistaratalan 11 – Tala brautryðjandans

Í gær, 13:00 Benedikt Lafleur rýnir í tölu dagsins, 11. febrúar 2016, fyrir lesendur Smartlands Mörtu Maríu. Talan 11 er samstæð tala eins og 22, 33 og svo framvegis og því meistaratala samkvæmt talnaspekifræðunum. Meira »

Eldsnöggur fiskréttur með beikoni og osti

Í gær, 11:00 Eldsnöggur fiskréttur með beikoni, hvítmygluosti og sætum kartöflum er það sem Óskar Finnsson býður upp á í þessum síðasta þætti af Korter í kvöldmat í bili. Hann segir að þessi réttur sé algert sælgæti. Meira »

Er þetta dýrasti fm landsins?

Í gær, 07:00 við Framnesveg 14 í Reykjavík stendur mikið endurnýjuð 35 fm risíbúð. Búið er að innrétta íbúðina á smekklegan hátt en það sem vekur athygli er verðið á íbúðinni. Á hana eru settar 20 milljónir króna eða 571.000 krónur fyrir hvern fm. Meira »

43 ára kona upplifir þurrk

Í gær, 10:06 Lesendur Smartlands Mörtu Maríu eiga þess kost að senda spurningar á Gerði Arinbjarnardóttir kynlífstækjasérfræðing hjá Blush.is. Hér svarar hún spurningu lesenda. Meira »

Lykillinn að raðfullnægingum

í fyrradag Flestar höfum við heyrt um raðfullnægingar, en ekki hafa allar þó verið svo heppnar að fá að reyna þær á eigin skinni.  Meira »

„Þú heyrir engan tala um magrar fyrirsætur“

í fyrradag Fyrirsætan Ashley Graham hefur verið að gera það gott undanfarið, en hún er önnur fyrirsætan í svokallaðri yfirstærð til að prýða síður baðfatatölublaðs tímaritsins Sports Illustrated. Meira »

Kjötbollurnar sem við elskum öll

í fyrradag Hjúkrunarfræðingurinn og matarbloggarinn á Gulur, rauður, grænn og salt, Berglind Guðmundsdóttir býður hér upp kjötbollur í brúnni sósu. Meira »

Sú elsta sem birtist í Sports Illustrated

í fyrradag Nicola Griffin er 56 ára og prýðir blaðsíður tímaritsins Sports Illustrated Swimsuit Issue. Griffin er elsta fyrirsætan sem hefur birst í tímaritinu. Meira »

Mætti í krumpuðum gullkjól á frumsýningu

í fyrradag Leikkonan Dakota Johnson mætti í gullkjól frá Marc Jacobs á frumsýningu myndarinnar How to be Single í London í gær. Kjóllinn, sem var heldur krumpaður, hefur vakið misjöfn viðbrögð. Meira »

Allt endurhannað hjá Kviku

í fyrradag MP banki og Straumur sameinuðust undir merkjum Kviku í júní síðastliðnum. Í tilefni þessa kynnti bankinn nýtt útlit sem nær allt frá nýju merki yfir í innréttingar nýrra höfuðstöðva bankans í Borgartúni. Það er óhætt að segja að hönnunin hafi vakið athygli enda glæsileg í alla staði – þar sem klassískt og fágað útlit fær að njóta sín með nýstárlegu yfirbragði. Meira »

Magapungurinn með endurkomu

í fyrradag Magapungar voru það heitasta á tíunda áratugnum en þeir virðast vera að koma sterkir inn aftur. Tískuhús á borð við Dolce & Gabbana, Gucci og Marni hafa nú sett fokdýra magapunga á markað sem kosta flestir í kringum 200.000 krónur. Meira »

Katrín hefur leyft augabrúnunum að vaxa

9.2. Katrín Middleton, hertogaynjan af Cambridge, hefur greinilega leyft augabrúnunum sínum að vaxa frjálslega undanfarið en í gegnum tíðina hefur hún af og til skartað ofplokkuðum augabrúnum. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.