Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

„Það á enginn að þurfa að jarða börnin sín“

21:30 Nína Dögg Filippusdóttir varð fyrir stærsta áfalli líf síns þegar stjúpbróðir hennar, Sigurjón Brink, lést skyndilega af völdum heilablóðfalls 2011. Meira »

Faldi megrunartöflurnar fyrir Lufsunni

18:30 Dr. Gunni játar að hafa orðið sölumennsku að bráð og keypt sér megrunartöflur sem hann þurfti að fala fyrir eiginkonu sinni því annars hefði hún snappað. Meira »

Vigdís Hauks selur Gyðju stígvél

15:31 Þingmaðurinn Vigdís Hauksdóttir var að taka til í skápunum heima hjá sér og fann í tiltektinni bleik leðurstígvél frá Gyðja Collection og ákvað að skella þeim á sölusíðuna Merkjavara föt, skór og aukahlutir, sem notið hefur mikilla vinsælda. Meira »

Faldi átröskunina með víðum fötum

14:11 Tanja M. Ísfjörð Magnúsdóttir nemi í Borgarholtsskóla fékk svínaflensu 2009 og varð mjög veik í kjölfarið. Hún áttaði sig ekki á því sjálf að hún væri með átröskun. Meira »

Sara í Júník orðin mamma

13:57 Sara Lind Pálsdóttir og unnusti hennar, Kristján Þórðarson, eignuðust stúlkubarn í morgun. Stúlkan er frumburður þeirra.   Meira »

Hóf ferilinn með Jane Fonda-leikfimi

12:42 Ágústa Johnson hóf feril sinn sem hóptímakennari með því að kenna landsmönnum Jane Fonda-leikfimi.   Meira »

Karl Ágúst og Ágústa Skúladóttir mættu saman

07:00 Einn ástsælasti grínleikari þjóðarinnar, Karl Ágúst Úlfsson, og Ágústa Skúladóttir leikstjóri mættu saman á Annan tenór sem frumsýnt var í Iðnó á laugardaginn var. Meira »

Bæjarstjórinn selur höllina

10:07 Ármann Kr. Ólafsson og eiginkona hans, Hulda Guðrún Pálsdóttir, hafa sett einbýlishús sitt við Mánalind í Kópavogi á sölu.   Meira »

Svona lítur Vindakór út - íbúðin tilbúin

í gær Innanhússarkitektinn Berglind Berndsen breytti íbúð við Vindakór í Kópavogi með sniðugum lausnum.   Meira »

Afbragðhollur gúllas-réttur í hnetusósu

í gær Synir mínir tveir kunna að meta heita og holla rétti. Hér er boðið upp á nautagúllas í hnetusósu.   Meira »

Heiða Rún landaði stóru hlutverki

í gær Íslenska leikkonan Heiða Rún Sigurðardóttir, eða Heidi Reed eins og hún kallar sig þessa dagana, fer með hlutverk í bresku þáttunum Poldark. Á heimasíðu Independent má finna viðtal við Heiðu og þar segir að þetta sé fyrsta stóra hlutverkið sem hún landar. Meira »

Viðskiptaklúbbur Morgunblaðsins og mbl.is fundaði

í gær Kompaní, Viðskiptaklúbbur Morgunblaðsins og mbl.is, hélt sinn þriðja morgunverðarfund í dag. Fyrirlesari var Guðmundur Arnar Guðmundsson markaðsstjóri Nova og fjallaði hann á líflegan og skemmtilegan hátt um það helsta sem hafa þarf í huga í tengslum við vefborða og hvernig maður nær hámarksárangri með slíkum auglýsingum. Meira »

Aukahlutir sem verða flottari með árunum

í gær Þó að tískan sé sögð fara í hringi eldast sumir tískustraumar betur en aðrir. Á heimasíðu Vogue má finna dæmi um sjö aukahluti sem eru góð fjárfesting þar sem þeir verða bara flottari með árunum. Meira »

Majónesið verður ekki gult ef það er blandað

í gær Marentza Poulsen veit allt um brauðtertur og segir að þær séu svo vinsælar í veislum því hægt sé að ...  Meira »

Svona eru „fyrir og eftir“-myndir unnar

í gær Þegar heilsuvörur eru auglýstar eru „fyrir og eftir“-ljósmyndir af fólki gjarnan notaðar til að sýna og sanna hversu miklum árangri vörurnar skila. En er eitthvað að marka þessar „fyrir og eftir“-myndir? Þetta er spurning sem brennur á vörum margra. Meira »

Khloé Kardashian er gjörbreytt

í gær Raunveruleikastjarnan Khloé Kardashian er gjörbreytt. Yngsta Kardashian-systirin hefur nú litað hárið á sér ljóst og grennst töluvert. Khloé er ánægð með breytinguna og hefur birt nokkrar myndir af sér á samfélagsmiðlum undanfarið. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.