Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Sex kostir þess að fá fullnægingu

Í gær, 22:00 Vefurinn Independent tók saman lista í tilefni dags fullnægingarinnar síðastliðinn föstudag. Á listanum koma fram ýmsar áhugaverðar staðreyndir um kosti þess að fá fullnægingu. Meira »

Þessar fyrirsætur eru meistarakokkar

Í gær, 20:00 Æskan varir ekki endalaust og það vita flestar fyrirsætur. Þegar að þær ljúka störfum í tískuiðnaðinum er afar algengt að þær færi sig yfir í leiklistina. Það eru þó nokkrar fyrirsætur sem að hafa fært sig yfir í eldhúsið og stunda matseldina nú af kappi. Meira »

Kylie Jenner-förðun á viðráðanlegu verði

Í gær, 18:00 Í meðfylgjandi myndbandi kennir förðunarfræðingurinn og YouTube-stjarnan Carli Bybel áhorfendum sínum að farða sig eins og raunveruleikastjarnan Kylie Jenner. Meira »

Melissa McCarthy hannar föt í stærðum 4-28

Í gær, 16:00 Leikkonan Melissa McCarthy er nú að gefa út sína fyrstu fatalínu undir merkinu Seven7. Línan kemur í búðir þann 1. september. Í viðtali við Vogue segir McCarthy að línan sé samansett af öllu því sem að kona þarf að eiga í fataskápnum. Meira »

Fljótlegur teriyaki-kjúklingur að hætti Svövu

Í gær, 13:00 „Í gær voru átta manns hér í mat og ég gerði mér auðvelt fyrir og grillaði teriyaki-kjúkling sem ég bar fram með steiktum hrísgrjónum. Svo brjálæðislega gott! Þetta er fullkominn réttur til að bjóða upp á, hvort sem tíminn er knappur eða ekki. Kjúklingurinn er settur í marineringu kvöldið áður og þar sem ég notaði kjúklingalundir þurftu þær bara örskamma stund á grillinu,“ skrifar Svava á matarbloggið sitt Ljúfmeti og lekkerheit Meira »

Hvaða áhrif getur kynlífsleysi haft?

Í gær, 10:00 Hvort sem fólk er í sambandi eða ekki virðist iðkun góðs og heilbrigðs kynlífs vera góð hugmynd, það getur jafnvel talist nauðsynlegt. En hvað er það sem gerist í líkamanum þegar fólk hættir að stunda kynlíf? Meira »

Mexíkóskt maíssalat

í gær Þetta maíssalat er í anda mexíkóskrar matargerðar og er frábært með til dæmis grilluðum kjúkling. Maískornin er ristuðu á pönnu áður en þeim er blandað saman við dressinguna sem gefur þeim meira bragð. Það er um að gera að Meira »

„Það magnaðasta sem ég hef séð“

Í gær, 07:00 Bandaríski húðlæknirinn Ronald Moy segist aldrei hafa séð neitt í líkingu við íslenska EGF-frumuvakann og að vinnsla hans sé einstök á heimsvísu en hann er unninn úr byggi í stað baktería. Meira »

Þessi pels er dýrari en mörg einbýlishús

í fyrradag Hönnuðurinn Karl Lagerfeld vakti mikið umtal þegar hann sýndi 36 pelsa á tískusýningu Fendi ekki alls fyrir löngu. Pelsarnir munu koma til með að kosta allt að 148 milljónir króna. Meira »

Sykur hefur áhrif á sveiflur í skapi

í fyrradag „Hormón eru boðefni líkamans sem ferðast um blóðrásina til vefja og líffæra. Hormón okkar hafa gríðarleg áhrif á getu að léttast, svefn, skap, kyngetu og margt fleira. Sykur og einföld kolvetni eru þekkt fyrir áhrif á þyngdaraukningu, en þessar fæðutegundir hafa einnig mikil áhrif á fyrirtíðarspennu og einkenni á breytingaraldrinum. Sérstaklega þegar kemur að þreytu, sleni, matarlöngunum (sykurlöngun) og skapsveiflum,“ JúlíaMagnús­dótt­ir, heil­su­markþjálfi á Lifðu til fulls, í pistil sinn sem birtist í seinustu viku. Þar fjallar hún um Hormón, sykur og liðverki. Meira »

Versace-einstaklingsíbúð á 146 millur

í fyrradag Ítalska tískumerkið Versace hefur verið að sækja í sig veðrið undanfarið og aukið framleiðslu sína á húsbúnaði undir vörumerkinu Versace Home. Nýverið settu ráðamenn Versace svo glæsilegar íbúðir á sölu sem eru innréttaðar að hætti Versece. Íbúðahúsið er á besta stað í London og er á 50 hæðum. Meira »

Ekta ítalskt lasagna með bechamél sósu

í fyrradag „Lasagna er ákaflega vinsæll réttur á þessu heimili. Lengi vel var það Snædís kona mín sem sá um að elda þennan rétt. Og það gerði hún sannarlega vel. Eftir að ég gerðist fyrirferðarmeiri í eldhúsinu hef ég séð um að elda lasagnað. Okkur hjónin greinir reyndar svolítið á um hvernig best er að standa að því að gera lasagna. Ég vil alltaf hafa fleiri lög af lasagnaplötum en Snædís og svo erum við ekki alveg sammála um hvernig raða skal sósunum í lasagnað. Við höfum þó náð málamiðlun í þessu eins og svo mörgu,“ segir Ragnar Freyr Ingvarsson á blogginu sínu, Læknirinn í eldhúsinu, áður en hann deilir uppskrift af gómsætu lasagna. Meira »

Er komin með leið á Kylie Jenner-„trendinu“

í fyrradag Vala Fanney Ívarsdóttir er 21 árs gömul og heldur úti lífstíls- og förðunarblogginu Vala Fanney. „Það hafði lengi blundað í mér einhver þörf fyrir að deila hugmyndum mínum og hugsunum með fólki og ég ákvað því að byrja með bloggið mitt í fyrra,“ segir Vala Fanney. Meira »

Kim Kardashian sem Marie Antoinette

í fyrradag Raunveruleikastjarnan Kim Kardashian West fer með aðalhlutverk í nýjustu herferð orkudrykkjarins Hype Energy. Þar stígur Kardashian á svið sem frægar persónur úr fortíðinni eins og Marie Antoinette og Audrey Hepburn. Meira »

Vöruframboðið aldrei verið meira hjá Sveinbjörgu

í fyrradag Myndlistakonan og hönnuðurinn Sveinbjörg Hallgrímsdóttir, konan á bakvið hönnunarfyrirtækið Sveinbjörg, er þessa dagana að kynna spennandi nýjungar sem voru að bætast við vörulínu fyrirtækisins. Sveinbjörg stofnaði fyrirtækið árið 2007 og hefur reksturinn gengið vonum framar þrátt fyrir efnahagsáfallið sem reið yfir árið 2008 og hefði auðveldlega getað lamað reksturinn. Þess í stað tóku Íslendingar ástfóstri við þrestina hennar og hrafna og í dag starfa fjórir starfsmenn hjá fyrirtækinu. Meira »

7 fæðutegundir sem auka kynhvötina

31.7. Kynlífsfræðingurinn Psalm Isadora segir að til að stunda frábært kynlíf þurfi fólk einnig að huga að heilbrigðum lífsstíl. Hún tók því saman lista yfir nokkur óvænt hráefni sem að koma þér í stuð fyrir svefnherbergið. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.