Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Tekur 10.000 tíma að verða meistari

08:43 „Mig langar reglulega að komast í súpergott líkamlegt form en ég hef aldrei verið tilbúin að leggja það á mig sem þarf til. Maður þarf nefnilega að mæta í ræktina, allt árið, marga klukkutíma og neita sér um þann mat sem ekki situr vel á skrokknum. Meira »

Persónulegt og barnvænt heimili Jenni Kayne

07:38 Hönnuðurinn Jenni Kayne á fallegt heimili sem hún hefur innréttað á persónulegan máta. Kayne kann eitt og annað er varðar innanhúshönnun og hún deildi sínum uppáhaldsráðum með blaðamanni Elle. Meira »

Lifðu sig inn í grátbroslegt verk

Í gær, 22:00 Gaukar, nýtt verk eftir Huldar Breiðfjörð, var frumsýnt á föstudaginn í Borgarleikhúsinu. Gaukar fjallar um tvo menn, Gunnlaug og Tómas, sem hittast á hótelherbergi rétt fyrir utan borgina og eiga í innilegum samræðum um nóttina. Meira »

Magnað ljóskupartí

Í gær, 19:00 Birgir Snæbjörn Birgisson fagnaði ljóskubók sinni.  Meira »

Svona á að nota sléttu- og krullujárn

Í gær, 16:00 Það getur verið gaman að breyta um hárgreiðslu reglulega með hjálp sléttu- og krullujárns en heit járn fara víst illa með hárið og því þarf að fara varlega í að nota slík tól. Meira »

Klæddist stuttum blúndukjól daginn eftir brúðkaupið

Í gær, 13:30 Amal Alamuddin, eiginkona George Clooney, leit vel út í gær, daginn eftir brúðkaupsdaginn sinn, en hún klæddist stuttum blúndukjól með blómum. Meira »

Hefur eytt fjórum milljónum króna í dúkkur

í gær Hin breska 33 ára Kerrie Williams hefur eytt jafnvirði um fjögurra milljóna króna í sjö sérhannaðar dúkkur sem líkjast raunverulegum ungbörnum. Williams á tvær dætur en hún er ekki tilbúin að eyða peningum í dætur sínar nema bara til að mæta grunnþörfum þeirra. Meira »

Draumaíbúð í alvöruhöll

í gær Það eru eflaust einhverjir sem eiga þann draum heitastan að búa í höll. Hér getur þú látið drauminn rætast því þessir 50 fm í höll í Suður-Frakklandi kosta ekki nema 3,5 milljónir. Meira »

Fimm nýjar leiðir til að nota matarsóda

í gær Í flestum eldhúsum má finna matarsóda þar sem hann er gjarnan notaður í baksturinn en hann má einnig nota í annað en bara matagerð. Hér koma nokkrar nýjar leiðir til að nota matarsóda. Meira »

Með kokteilbar og fataherbergi heima

í fyrradag Raunveruleikastjarnan Lauren Conrad býr í glæsilegri þakíbúð í Beverly Hills en hún leyfði lesendum InStyle að litast um á heimili sínu nýverið. Meira »

Heimagerður rakamaski sem fæst fyrir slikk

í fyrradag Hérna kemur uppskrift af einföldum andlitsmaska sem er ódýr og einfaldur í bígerð. Hann er samsettur úr avókadó, hunangi og jógúrt en avókadó inniheldur vítamín C og omega 3 fitusýrur sem hefur góð áhrif á húðina. Meira »

Góð ráð handa litaglöðum fagurkerum

í fyrradag Hönnuðurinn Thomas Altamirano innréttaði skemmtilega íbúð í New York. Íbúðin er litrík og full af skemmtilegum munum sem lífga upp á umhverfið. Meira »

Rifu allt út og innréttuðu upp á nýtt

í fyrradag Kvikmyndagerðamaðurinn Brian Crano og leikarinn David Craig búa saman ásamt hundunum sínum tveimur í glæsilegri íbúð í New York. Meira »

Krúttlegir tískugrísir sem elska Chanel

28.9. Í nýjasta tölublaði Elle má finna einn krúttlegasta tískuþátt sem sést hefur þar sem fyrirsæturnar eru litlir munaðarlausir grísir. Meira »

Uppklappið ætlaði aldrei að hætta

28.9. Verkið Konan við 1000° eftir Hallgrím Helgason var frumsýnt í Þjóðleikhúsinu á föstudagskvöldið.   Meira »

Saltimbocca-kjúklingur

28.9. Saltimbocca alla Romana er heitið á þekktum ítölskum rétti þar sem þunnar kálfasneiðar eru eldaðar með Parmaskinku og salvíu. Stundum eru sneiðunum rúllað upp, stundum ekki. (V ið erum með uppskrift af þessum klassíska rétti hér .) Meira »