Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Mæðgurnar föndra sínar eigin jólagjafir

Í gær, 22:00 Mæðgurnar Solla Eiríksdóttir og Hildur Ársælsdóttir eru hugmyndaríkar og sniðugar. Hér eru þær með hugmyndir að vönduðum og umhverfisvænum jólagjöfum. Meira »

KFC bregst við fréttinni um Jóhönnu Ernu

Í gær, 19:00 „Það er ekki rétt að henni hafi verið hafnað vegna þess að hún er transgender né hafði ég þær upplýsingar,“ segir Barbara Kristín Kristjánsdóttir, starfsmanna- og gæðastjóri KFC. Hún kveðst fagna fjölbreytileikanum. Meira »

„Pallíettur og glimmer eru eins og jólalögin“

Í gær, 16:00 Stílistinn Olga Soffía Einarsdóttir lýsir tískunni fyrir hátíðarnar í ár sem klassískri. Olga tekur svarta kjólinn sem dæmi en einnig samfestinga. „Núna er mikið til af flottum samfestingum sem eru alveg lúmskt klæðilegir.“ Meira »

Fléttan varðveitir minningar

Í gær, 13:00 Nýjasta skartgripalína Orra Finn er innblásin af formi fléttunnar. „Okkur langaði til að reyna að flétta málma eins og um hár væri að ræða,“ segir Helga Friðriksdóttir, annar hönnuðurinn á bakvið Orra Finn. „Okkur tókst ætlunarverkið.“ Meira »

Ístertan sem mun slá í gegn

Í gær, 10:00 Ef þig langar að slá í gegn í jólaboðinu þá verður þú að útbúa þessa sítrónuístertu með himnseku „lemon-curd-i“.  Meira »

Fær hvergi vinnu vegna útlitsins

Í gær, 07:02 Jóhanna Erna Guðrúnardóttir er 18 ára og transgender. Hún kveðst vera ósköp venjuleg stelpa, systir, dóttir og vinkona, fyrir utan það að hún fæddist í röngum líkama. „Já,“ segir Jóhanna hiklaust, spurð að því hvort hún finni fyrir fordómum. Meira »

Farið með lúxusþotunni kostar 2,5 milljónir

í fyrradag Nýjasta þota flug­fé­lagsins Eti­had Airwaves er vægast sagt glæsileg. Nýja þotan er af tegundinni A380 og kemur frá flug­véla­fram­leiðand­an­um Air­bus. Meira »

Bauð upp á kynörvandi rauðrófusafa

í fyrradag Gleðin var við völd þegar undirrituð hélt útgáfuboð fyrir fyrstu matreiðslubók sína, MMM Matreiðslubók Mörtu Maríu í bókabúð Forlagsins við Fiskislóð. Meira »

Jólahefðir Loga Bergmanns og Svanhildar Hólm

í fyrradag Hjónin Logi Bergmann Eiðsson og Svanhildur Hólm Valsdóttir lifa bæði annasömu lífi en þau gefa sér þó tíma til þess að hafa það gott um jólin. Til þess að lífið verði sem skemmtilegast í desember skipta þau með sér verkum. Meira »

Fenníku-, sítrus- og saltleginn kalkúnn

í fyrradag Kalkúnn er hinn mesti veislumatur. Hér getur þú lært að útbúa hina fullkomnu kalkúnaveislu.   Meira »

Andabringur henta vel í amstri jólanna

í fyrradag Nanna Rögnvaldardóttir matreiðslubókahöfundur segist hafa verið ung að árum þegar hún einsetti sér að binda sig ekki við hefðir þegar kæmi að jólamatnum. Meira »

Ætlar að þamba malt og appelsín í desember

í fyrradag Vöruhönnuðurinn Almar Alfreðsson ætlar að þamba malt og appelsín og njóta þess að vera í fríi yfir hátíðarnar. Hann hlakkar til að upplifa jólin með dóttur sinni sem er tveggja ára. Meira »

Sjáðu húsið sem Beyoncé og Jay Z misstu af

í fyrradag Nýverið var greint frá því að Markus Pers­son, maður­inn á bakvið tölvu­leik­inn Minecraft, hefði boðið bet­ur en hjónin Beyoncé og Jay-Z í dýrasta hús Beverly Hills. Perssons reiddi fram 8,8 milljarða króna og hreppti því húsið. Meira »

Jólavínin 2014

21.12. Það er á þessum tíma árs sem að við leggjum hvað mest upp úr því að velja góð vín með matnum. Jólavínði skiptir miklu máli, rétt eins og jólamaturinn en það er líka fjölmargar áskoranir sem að matarsametningar jólahátíðanna bjóða upp á fyrir vínin. Meira »

Rjúpa með klassískri sósu

21.12. Rjúpan er eftirsótt villibráð og hefur löngum verði á borðum okkar Íslendinga fyrir jólin. Hefðbundna leiðin er sú að sjóða rjúpurnar lengi heilar. Okkur finnst hins vegar hæfa þessu frábæra hráefni miklu betur að skera bringurnar Meira »

Hin fullkomna purusteik

20.12. Þegar kemur að purusteikinni vill stundum reynast snúið að ná purunni stökkri og góðri.  Meira »