Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Eitt flottasta partí ársins

Í gær, 23:00 Bláa lónið hélt sitt árlega vetrarpartí í lóninu sjálfu og varð ekki þverfótað fyrir líflegu og lífsglöðu fólki.   Meira »

„Maður veit aldrei hverju maður gæti tekið upp á“

Í gær, 20:30 Katrín Ásmundsdóttir stýrir nýjum sjónvarpsþætti sem sýndur er á RÚV ásamt Unnsteini Manúel. Við spurðum Katrínu spjörunum úr en hún kveðst hafa sérstakan áhuga á stílabókum og veskjum. Meira »

„Ég er algjörlega fallin fyrir Maroccanoil“

Í gær, 18:00 Hárgreiðslumeistarinn Sigrún Ægisdóttir hefur rekið hárgeiðslustofuna Hársögu síðan 1982. Ég spurði hana spjörunum úr.   Meira »

Oprah Winfrey forðast skorthegðun

Í gær, 15:00 Oprah Winfrey er ein áhrifamesta kona heims. Það er eflaust margt hægt að læra af henni enda virðist allt sem hún snertir breytast í gull. Meira »

Konur vilja jafnstór brjóst og Jordan

Í gær, 12:00 Sílikonpúðum í brjóstum geta fylgt ýmis vandamál, til dæmis geta þeir rifnað og valdið heilsufarsvandamálum. Þessu fengu um 400.000 konur um allan heim að kynnast vegna PIP-púðanna umtöluðu þegar í ljós kom að þeir voru þrefalt líklegri til að rifna en aðrir púðar. Meira »

„Ég hef alltaf verið hávaxin en líka smá þybbin“

Í gær, 09:00 Tímaritum og tónlistamyndböndum er oft kennt um að skapa óraunhæfar kröfur hjá fólki hvað varðar líkamsvöxt og heildarútlit en hvað með samfélagsmiðlana? Meira »

Manchego-gratínerað brokkólí

í gær Manchego er spænskur ostur frá héraðinu La Mancha á spænsku hásléttunni. Þetta er afbragðs góður ostur og það er líka tilvalið að nota hann í gratín sem þetta. Spánverjar nota oft Manchego í staðinn fyrir Parmesan og því má auðvitað snúa við. Ef þið finnið ekki Manchego (sem er þó til í ostaborðum og helstu stórmörökuðum) þá má alveg nota Parmesan í staðinn. Meira »

Galdurinn á bak við seiðandi augnförðun Delevingne

Í gær, 06:00 Fyrirsætan unga Cara Delevingne er þekkt fyrir að skarta dökkum og áberandi augabrúnum en líka fyrir seiðandi augnförðun sem hún framkallar svo listilega vel. Meira »

Bordeauxvín í Fríhöfninni

í gær Það nýta margir sér það þegar að þeir fara í gegnum Fríhöfnina á Keflavíkurflugvelli að kippa með nokkrum flöskum af góðu víni enda oft hægt að gera ágætis kaup. Það er leyfilegt að taka með fjórar flöskur af léttvíni inn í landið og um að gera að nýta sér það. Nú nýlega hafa til dæmis verið að bætast við nokkur ný Bordeaux-vín í úrvalið. Ekki vín í allra efsta verðflokki heldur flott vín í milliflokki sem að gefa mikið fyrir peninginn. Meira »

Helstu skvísur landsins fjölmenntu

í fyrradag Það voru allir í essinu sínu þegar Andrea Magnúsdóttir fatahönnuður hélt upp á fimm ára afmæli Andreu. Í tilefni af afmælinu var slegið upp partíi í versluninni sjálfri og mættu helstu skvísur landsins í boðið. Meira »

Reynir Traustason leysir frá skjóðunni

í fyrradag „Afhjúpun er fréttaævisaga mín. Sagan hefst árið 1983 þegar ég gerðist fréttaritari DV á Flateyri. Móðir mín hafði sinnt þessu samfélagslega hlutverki en þoldi illa áreitið sem fylgir því að segja fréttir. Hún bað mig, togarasjómanninn, um að taka við.“ Meira »

Trendsetterinn er nýjasti tískubloggari Íslands

í fyrradag Íslensk tískublogg hafa sprottið upp eins og gorkúlur á undanförðum árum. Blogg þessi eru mörg áhugaverð og skemmtileg en það verður þó að viðurkennast að flest hafa þau svipað yfirbragð. Þau snúast gjarnan um nýjustu fjárfestingar bloggara og þeirra endalausa óskalista. Meira »

Í flegnu niður að nafla á rauða dreglinum

í fyrradag Á miðvikudaginn var MOBO-verðlaunahátíðin haldin í London. Söngkonan Jessie J. vakti töluverða athygli á hátíðinni en hún klæddist gylltum samfestingi sem var fleginn niður að nafla. Meira »

Þórdís lýtalæknir rýnir í lýtaaðgerðir Zellweger

í fyrradag Þórdís Kjartansdóttir segir að Renee Zellweger sé mun líkari Nicole Kidman en sjálfri sér eftir þær fjölmörgu lýtaaðgerðir sem hún fór í. Meira »

Manuela Ósk með húðflúr

í fyrradag Fyrrverandi fegurðardrottningin Manúela Ósk Harðardóttir birti mynd af húðflúri sínu á Instagram í gær en það segir: Yggdrasil the goddess of life. Meira »

Fann brúðkaupsmyndir eiginmannsins á Facebook

í fyrradag Kona að nafni Yvonne Gibney komst að því að eiginmaður hennar til 17 ára væri giftur annarri konu. Gibney komst að framhjáhaldinu þegar hún rakst á ljósmynd á Facebook sem sýndi eiginmann hennar kyssa nýju konuna á brúðkaupsdaginn. Meira »