Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Myndir þú fá þér gervifreknur?

Í gær, 23:19 Fyrirsætan Kendall Jenner birti ljósmynd af sér á Instagram í gær þar sem hún skartaði fallegum freknum en hingað til hefur fyrirsætan ekki verið með freknur. Því má gera ráð fyrir að einhver förðunarfræðingurinn hafi farðað freknurnar á Kendall fyrir nýtt verkefni. Meira »

Sleit trúlofuninni fyrir brúðurnar

Í gær, 22:00 Búktalarinn April Brucker hreinlega lifir fyrir brúðurnar sínar. Hún eyðir allt þrem milljónum á ári í brúðurnar og gerir hvað sem er fyrir þær, hún hætti meira að segja með unnusta sínum til að geta varið meiri tíma með dúkkunum. Meira »

Ommeletta íþróttaálfsins

Í gær, 19:00 Dýri Kristjánsson íþróttaálfur og fimleikastjarna hugsar vel um heilsuna og er ákaflega flinkur að búa til ommelettur eins og sést á þessari uppskrift. Alfreð Ómar Alfreðsson meistarakokkur kenndi Dýra að gera þessa ommelettu sem er dálítið frönsk. Meira »

Finnst Heiða ekki borða nógu hollt

Í gær, 16:00 Heiða Hannesdóttir fékk sendingu frá vini sínum því honum finnst hún ekki borða nægilega hollan mat.   Meira »

Sjónvarp á baðinu og spa-hús í garðinum

Í gær, 13:00 Við Vesturás í Reykjavík stendur glæsilegt tvílyft múrsteinshús sem búið er öllum helstu þægingum. Þar er til dæmis innbyggt sjónvarp á baðherberginu og sérstakt spa-rými með sturtu, gufibaði og chesterfield-sófasettum er staðsett í sérstöku garðhýsi sem stendur á lóðinni. Meira »

Lýtalæknir mælir ekki með „Lipoglaze“aðferðinni

Í gær, 10:19 Þórdís Kjartansdóttir er spurð út í „Lipoglaze“ sem er ákveðin tegund af fitusogi. Eftir að hafa séð nokkur dæmi um misheppnaðar tilraunir mælir hún ekki með aðferðinni. Meira »

Rósmarínkartöflur

í gær Þetta eru fantagóðar kartöflur með grillsteikinni og afskaplega fljótlegt og einfalt að undirbúa þær. Það sem þarf í þessar rósmarínkartöflur er: Meira »

Mamma upplifði létti við að rjúfa þögnina

Í gær, 07:15 „Þetta var mjög áreynslulaust ferli því hún var svo tilbúin til að rjúfa þögnina og segja sögu sína. Hún var alltaf að segja hvað hún væri glöð og sátt við þessa ákvörðun og fannst hún strax upplifa létti fyrir tveimur árum þegar hún gaf mér leyfi til að skrifa söguna.“ Meira »

Er besta vinkona þín sálufélagi þinn?

í fyrradag Það er fátt betra en að eiga góða vini, hvað þá bestu vinkonu. En gæti verið að besta vinkona þín sé í raun sálufélagi þinn. Kannast þú við einhver af þessum atriðum? Meira »

11 einkenni kynþokkafullra karlmanna

í fyrradag Kona yfir fimmtugu veit hvað skiptir máli í fari kynþokkafullra karlmanna.   Meira »

Heiða upplifði jarðskjálfta á Indlandi

í fyrradag „Skrefin hennar voru góð og hún stóð upprétt og bein, Dr. Dipin var hæstánægður með hana, góður tími í sjúkraþjálfun. Og svo þegar Heiða er að setjast í stólinn kom jarðskjálfti ... Meira »

Heimagerðar danskar Flødeboller

í fyrradag „Það er langt síðan ég hef verið jafn spennt að deila með ykkur uppskrift og ég er einmitt nú. Hver kannast ekki við danskar flødeboller, þessar sem maður þorir ekki að kaupa nema til að deila með öðrum því annars er maður búinn með kassann áður en maður veit af. Meira »

Þær klæddust hvítu í brúðkaupi móður sinnar

í fyrradag Tina Knowles, móðir Beyoncé og Solange Knowles, gekk í það heilaga 12. apríl en dætur hennar virðast hafa brotið helstu brúðkaupsregluna sem segir til um að gestir brúðkaups eigi ekki að klæðast hvítu. Meira »

Ég er bíræfinn tilfinningaþjófur

25.4. Valur Grettisson blaðamaður skrifaði bókina Gott fólk eftir að hann missti vinnuna á Fréttablaðinu. Hann vinnur mikið með tilfinningar í bókinni. Meira »

Nefndu buxur í höfuðið á íslenskri fyrirsætu

í fyrradag Tískumerkið Rag & Bone gerðist svo djarft að nefna stuttbuxur í höfuðið á íslensku fyrirsætunni Sigrúnu Evu Jónsdóttur. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta gerist því Alexander Wang nefndi stígvél í höfuðið á fyrisætunni Kolfinnu Kristófersdóttur svo dæmi sé tekið. Meira »

Griffith og Banderas selja íburðarmikið húsið

25.4. Leikararnir Melanie Griffith og Antonio Banderas sóttu um skilnað frá hvort öðru í fyrra eftir 18 ára hjónaband. Nú hafa þau sett heimili sitt á sölu en húsið er afar íburðarmikið. Þau vilja fá 2,2 milljarða fyrir eignina. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.