Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Geta karlmenn losnað við „brjóstin“?

08:18 „Ég á við smávandamál að stríða, ég er fimmtugur karlmaður og veit ekki alveg hvernig ég á að snúa mér. Er hægt að fara í aðgerð og laga svokölluð „man boobs“?“ Meira »

Ilse Jacobsen er á leið til Íslands

06:30 Danski fatahönnuðurinn Ilse Jacobsen er á leið til Íslands vegna nýrrar húðvörulínu sem hún setti á markað 2014. Línan hlaut Danish Beauty Awards 2014. Meira »

Bleikhærð Kate Hudson mætti í gullkjól

Í gær, 23:45 Það var mikið um dýrðir á rauða dreglinum í gær þegar American Cinematheque-verðlaunahátíðin var haldin í Beverly Hills. Kate Hudson vakti sérstaka athygli í gylltum kjól. Meira »

Mús sem gerir hverja máltíð að veislu

Í gær, 21:00 Þegar sellerí er soðið í potti og sett í blandara með vænni smjörklípu gerast töfrarnir. Sumir segja að þetta sé hinn fullkomni kvöldmatur fyrir einn. Meira »

Auglýsingaherferð tekin í aftakaveðri

Í gær, 19:13 Myndir fyrir haust og vetrarlínu 66°Norður voru teknar í Garði á Suðurnesjum á dögunum. Aftakaveður var meðan á myndatökunum stóð en það gerði myndaþáttinn enn áhrifameiri. Meira »

Er verið að leggja Renee Zellweger í einelti?

Í gær, 17:09 Netheimar hafa logað undanfarið vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á útliti leikkonunnar Renee Zellweger en mætti kalla þessa miklu umræðu einelti? Meira »

Svona er Sigmundur Davíð

Í gær, 13:00 „Það er erfitt að lýsa Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Hann er takmarkalaus, fjölhæfur og margslunginn. Dulur og hlédrægur en jafnframt því jákvæður og stórhuga,“ segir Gunnlaugur Guðmundsson. Meira »

Lady Gaga borgaði tæpa þrjá milljarða fyrir þetta hús

Í gær, 14:41 Söngkonan Lady Gaga á sand af seðlum en hennar nýjasta fjárfesting er glæsihús í Malibu í Kaliforníu en Gaga reiddi fram tæpa þrjá milljarða króna fyrir húsið. Meira »

„Það gleður mig að fólki finnist ég ólík sjálfri mér“

Í gær, 10:13 Netið hefur logað síðan myndir af Renee Zellweger birtust þar sem hún er gjörbreytt og afar ólík sjálfri sér en Zellweger sjálf skilur ekkert í öllum látunum. Meira »

Hönnunarparadís

í gær Hönnunin gerist ekki mikið stílhreinni og flottari en í þessu einbýli þar sem kassalaga form eru í forgrunni.   Meira »

„Ég vil dansa, ég vil hlæja, ég vil lifa lífinu!“

í gær Þegar Katrín Thorsteinsson giftist Eggerti Briem vorið 1901 og þau taka við búskap í Viðey tengjast auðugar og valdamiklar fjölskyldur. Katrín er sjálfstæð kona sem lætur hjartað ráða för og storkar gildum samfélagsins. Meira »

Verkurinn hvarf við inntöku Amino Collagen

í fyrradag Valdís Sigurgeirsdóttir flugfreyja og matarbloggari fann mikinn mun eftir að hún byrjaði að taka Amino Collagen sem unnið er úr íslensku fiskiroði. Meira »

Monica Lewinsky opnar sig um þjáningar sínar

í fyrradag Monica Lewinsky öðlaðist heimsfrægð eftir að upp komst um ástarsamband hennar við þáverandi forseta Bandaríkjanna. Hún var heitasta umræðuefnið á netinu og í fjölmiðlum á þessum tíma en henni leið hörmulega. Meira »

Klæddist grárri kápu frá Alexander McQueen

í fyrradag Katrín Middleton tók á móti forseta Singapúr við hátíðlega athöfn í London í dag en þetta er í fyrsta sinn sem hún kemur opinberlega fram eftir að tilkynnt var að þau Vilhjálmur Bretaprins ættu von á öðru barni. Meira »

Renee Zellweger er óþekkjanleg

í fyrradag Það verður að viðurkennast að leikkonan Renee Zellweger er nánast óþekkjanleg á nýlegum myndum en hún hefur látið breyta andliti sínu töluvert með fegrunaraðgerðum.Það sem vekur mesta athygli er að hún hefur farið í aðgerð á augnlokum. Meira »

Stjörnurnar elskuðu kjólana hans

í fyrradag Oscar de la Renta féll frá í gærkvöldi 82 ára að aldri. Eitt af hans síðustu verkum var að hanna brúðarkjól Alamuddin sem giftist Clooney á dögunum. Meira »