Epli í íslenskum görðum

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Nánar um málið
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Lesa blaðið hér
Ekki með áskrift?
Skoða áskriftarleiðir
  • Til baka
  • Blogga um frétt
  • Senda

Einstaklega lekker hæð við Hraunteig

Í gær, 22:00 Við Hraunteig í Reykjavík stendur ákaflega glæsileg íbúð í húsi sem byggt var 1949. Sjálf hæðin er 138 fm og var íbúðin endurnýjuð mikið fyrir nokkrum árum. Hvíti liturinn er notaður á heillandi hátt í íbúðinni. Allar innréttingar eru hvítar sprautulakkaðar og veggirnir eru málaðir í ljósgráum tónum. Meira »

Sölvi hættur hjá 365

Í gær, 19:00 Sölvi Snær Magnússon er hættur hjá 365 eftir 10 ára starf. Nú er hann kominn í flaggstangirnar, fjallahjólin og útivistarfatnaðinn. Meira »

Fegurð brúðarinnar undirstrikuð

Í gær, 15:16 Förðunarfræðingurinn Kristjana Rúnarsdóttir kennir okkur réttu handtökin sem undirstrika náttúrulega fegurð. Hún notar snyrtivörur frá Lancôme í verkið. Meira »

Ingibjörg Þorvalds opnar Icon's & I

Í gær, 13:26 Athafnakonan Ingibjörg Þorvaldsdóttir festi á dögunum kaup á Friis & Co í Kringlunni en í dag opnar verslunin aftur með breyttum áherslum og með nýju nafni. Arnar Gauti Sverrisson eða Sir Arnar Gauti sá um að endurhanna verslunina og skapa þar með huggulegt andrúmsloft. Meira »

Ertu alveg stöðnuð eða ertu vaxandi?

Í gær, 13:00 Langar þig að verða öðruvísi í sumar en síðasta sumar? Viltu hugsa öðruvísi, nota önnur orð eða haga þér á annan hátt?   Meira »

Sameinuð aftur eftir 44 ár

Í gær, 10:00 Ástarsagan sem Steinunn Helgu Hákonardóttir sendi inn í ástarsögukeppnina sem Brúðkaupsblað Morgunblaðsins efndi til er vinningssagan. Sagan er dagsönn og fjallar um ást þeirra Steinunnar og Sigurðar Stefánssonar. Meira »

Eru þetta verstu stefnumót í heimi?

í fyrradag Flestir eiga sögur af einu, eða tveimur, hræðilegum stefnumótum í handraðanum. Vonandi hafa þó fæstir reynslu af því að fara á stefnumót með síprumpandi sýruhaus. Meira »

Hversu mikilvæg eru blessuð millimálin?

Í gær, 07:00 Einkaþjálfarinn Sara Barðdal, sem heldur úti heimasíðunni Sterkari á 16, er með puttann á púlsinum þegar kemur að hreyfingu og hollu mataræði. Hér deilir hún með okkur pistli um mikilvægi millimála. Meira »

10 skotheld partíráð

í fyrradag „Mér hefur fundist það „trend“ í sókn að fólk er að hafa alltof miklar áhyggjur að einhverju sérstöku þema og leggur jafnvel meira uppúr því hvernig veitingarnar og veisluborðið myndast heldur en bragðgæðunum. Nú er ég alveg manna fyrst til að viðurkenna það að útlit og framsetning matarins skipti máli en öllu má nú ofgera,“ segir hún. Meira »

Konunglega skartið hennar Kötu

í fyrradag Katrín hertogaynja af Cambridge á heilan haug af fallegum skartgripum. Konunglegum skartgripum.  Meira »

Ertu nægilega vel undirbúin/n fyrir próf lífsins?

í fyrradag „Stærsta prófið á lífsleiðinni er líklega hvort maður sé almennileg manneskja. Hvort maður þori að vera maður sjálfur, sé heiðarlegur og hugrakkur og æðrulaus gagnvart því sem lífið færir manni. Hvort maður geti staðið með sjálfum sér en á sama tíma verið til staðar fyrir aðra.“ Meira »

Heilgrillaði lamb fyrir afmælisbarnið

í fyrradag Ragnar Freyr Ingvarsson var í sex klukkutíma að undirbúa grillun á heilu lambi sem hann sá um í þrítugsafmæli vinkonu sinnar. Meira »

Förðunarfræðingur Kardashian til Íslands

í fyrradag Ariel Tejada er einn þekktasti förðunarfræðingur heims er á leið til Íslands og mun hann kenna íslenskum konum að farða sig. Námskeiðið er haldið í Reykjavík Makeup School og segir Sigurlaug Dröfn Bjarnadóttir að mikill spenningur sé í gangi. Meira »

Ástin kviknaði í Biggest Loser

í fyrradag Agla Steinunn Bjarnþórudóttir og Sigurgeir Jónsson, sem bæði öttu kappi í Biggest Loser, eru nýjasta parið í bænum.  Meira »

Gunna Dís á von á þriðja barninu

í fyrradag Guðrún Dís Emilsdóttir eða Gunna Dís eins og hún er kölluð á von á sínu þriðja barni í haust. Útvarpskona hefur algerlega slegið í gegn í þættinum Virkir morgnar með Andra Frey en þau tvö skapa þessa heillandi dínamík sem fólk getur almennt ekki leikið eftir. Meira »

Nútímalegt og eitursvalt vesturbæjarslot

í fyrradag Við Melhaga í Reykjavík stendur afar hugguleg kjallaraíbúð í góðu steinhúsi sem byggt var 1952. Íbúðin er fallega innréttuð og smekklega stíliseruð. Nútíma tískustraumar eru ríkjandi á heimilinu og hafa þeir sem þar búa næmt auga fyrir samsetningu á innanstokksmunum. Rýmisgreind virðist líka vera með mestum ágætum. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.