Epli í íslenskum görðum

Eplatré.
Eplatré. mbl.is

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Eplatré.
Eplatré. mbl.is

Glæsiíbúð í Vesturbænum

12:00 Smekklegheitin eru allsráðandi á heimili nokkru í Vesturbæ Reykjavíkur. Um er að ræða 147 fm íbúð sem stendur í húsi sem byggt var 1959. Meira »

Aldrei hægt að fylla skarð hans

09:00 Sara Lind Þórðardóttir missti manninn sinn, Regin Mogensen, í október 2013 eftir tíu mánaða baráttu við heilaæxli. Hann var mikið jólabarn og eftir andlát hans hefur hún haldið jólasiðum þeirra áfram. Meira »

Jólagjöfin fyrir hárprúða

06:00 Flækjuburstarnir frá Ikoo eru vandaðir og góðir fyrir mjög flókið og villt hár. Burstarnir eru handgerðir og hannaðir til að skapa vellíðan og auka blóðflæði í höfðinu. Með því að nota burstann rétt má fá ansi gott höfuðnudd í leiðinni. Meira »

Þetta vilja læknar að þú vitir um afturendann

Í gær, 23:59 Konur eiga það til að fara hamförum og vaxa allt bikinísvæðið. Læknar ráðleggja þó fólki að vaxa ekki í kringum endaþarmsopið, enda sé húðin þar ákaflega viðkvæm. Meira »

Framhjáhald ekki endilega endalok

Í gær, 21:00 „Ef það hefur til að mynda orðið framhjáhald segir fólk gjarnan að sambandið sé dauðadæmt, en það er ekki mín reynsla,“ segir Þórhallur Heimisson prestur, en hann mun standa fyrir paranámskeiði á næsta ári. Meira »

Hefði getað náð miklu betri árangri

Í gær, 18:00 K. Svava Einarsdóttir mætti frekar illa í tímana hjá Lilju Ingvadóttur sem gerði það að verkum að árangurinn varð ekki eins mikill og vonir stóðu til. Meira »

Húrra er innilega ekki bara verslun

í gær Það var ansi hressilegt andrúmsloftið í versluninni Húrra Reykjavík á Hverfisgötu þegar útgáfu The Women’s Issue var fagnað. Markmið tímaritsins er að vekja athygli á kraftmiklum og áhugaverðum konum sem veita innblástur með verkum sínum. Meira »

Glansandi fín á síðasta jólakortinu

Í gær, 15:00 Fráfarandi forseti Bandaríkjanna, Barack Obama, forsetafrúin Michelle Obama og dætur þeirra, Sasha og Malia, litu stórglæsilega út á árlegu jólakorti sem sent var út á dögunum. Meira »

Bar blýþungt höfuðdjásn

í gær Katrín hertogaynja skartaði einni af eftirlætiskórónum Díönu prinsessu við hátíðlega athöfn í Buckingham-höll í gær. Kórónan er í þyngri kantinum en fregnir herma að Díana prinsessa hafi iðulega fengið hausverk af því að bera djásnið. Meira »

Öðlaðist nýja sýn á lífið

í gær Eftir að hafa upplifað töfra fjalla, fólks og menningar ætlar Vilborg Arna Gissurardóttir nú að gefa fleirum tækifæri á að njóta þess sama með stórkostlegum ævintýraferðum til Grænlands og Nepal. Meira »

Laddi, Bó og Gísli Rúnar grínuðu yfir sig

í fyrradag Bókin um Ladda, þróunarsaga mannsins, sem skrifuð er af Gísla Rúnari Jónssyni er komin út. Í tilefni af útkomu bókarinnar var slegið upp teiti í Eymundsson. Meira »

Collagen-meðferðin virkar strax

í fyrradag María Stefáns, eða Mæja á Mizu eins og hún er kölluð, tók stelpurnar í Lífsstílsbreytingunni í collagen-augnmeðferð til að gera þær enn þá huggulegri. Meira »

Keppast um að klæða forsetafrúna

í fyrradag Á dögunum var greint frá því að tískuhönnuðir væru ekki sérlega hrifnir af því að útvega tilvonandi forsetafrú Bandaríkjanna, Melaniu Trump, fatnað. Ekki eru þó allir á sama máli. Meira »

Allt á útopnu í 40 ára afmæli Atla Dj

9.12. Einn þekktasti plötusnúður landsins, Atli Dj, hélt upp á 40 ára afmæli sitt í Iðnó í gær. Allir helstu stuðpinnar landsins voru mættir í afmælið og var gleðin við völd. Meira að segja Maggi Mix sá sér fært að mæta og líka Jón Jónsson, Pétur Jóhann og Ágúst Bent úr Rottweiler-hundunum. Meira »

Birna Rún og Jakob létu sig ekki vanta

í fyrradag Birna Rún Gísladóttir og Jakob Frímann Magnússon mættu með Katrínu Borg dóttur sína á jólagleði Aurum í gær.   Meira »

Bíókóngur og frú selja smekkhús

9.12. Alfreð Elías Ásberg Árnason, framkvæmdastjóri Samfilm, og Magnea Snorradóttir hafa sett glæsilegt einbýlishús sitt á sölu. Húsið er í Hafnarfirði. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.