Epli í íslenskum görðum

Eplatré.
Eplatré. mbl.is

Ávaxtatrén hafa verið að sækja almennilega í sig veðrið síðustu árin, en eru þó ekki glæný af nálinni, eins og Steinunn útskýrir. „Á 8. og 9. áratug síðustu aldar voru menn að prófa sig áfram með innflutning á ávaxtatrjám. Þessi tré hafa lifað, og á seinni árum, með betri tíð og hækkandi hitastigi, hafa þau svo farið að gefa aldin,“ segir Steinunn um líklegar ástæður þess að áhuginn á ræktuninni hefur stóraukist á síðustu misserum. „Sæmundur Guðmundsson á Hellu byrjaði til dæmis í kringum 1988, og hefur verið að fikra sig áfram smátt og smátt. Svo hefur hann verið iðinn við að breiða út boðskapinn þegar hann sér að þetta er að ganga vel. Hitastigið og lenging á sumrinu hin seinni ár hefur svo gert gæfumuninn. Nú er svo komið að trén ná að blómstra á vorin og þroska aldin yfir sumartímann.“

Margar tegundir í boði

Eins og Steinunn bendir á selja Garðheimar talsvert úrval af ýmsum aldintrjám. Þannig er úrvalið af eplatrjám hátt í tuttugu tegundir, ásamt nokkrum mismunandi afbrigðum af plómutrjám, perutrjám og kirsuberjatrjám. Að sögn hennar var valið vandað og eiga afbrigðin öll að geta plumað sig ágætlega við íslenskar aðstæður. „Úrvalið er satt að segja ótrúlega mikið í vor og vinsældirnar eftir því. Við höfum ekki boðið upp á viðlíka úrval trjáa áður en með hliðsjón af viðtökunum reikna ég með að úrvalið er komið til að vera á næstu árum,“ segir Steinunn. „Oft hefur fólk byrjað með plöntur í sumarbústaðnum og svo þegar það sér trén vaxa og dafna vill það gjarna bæta við í garðinn heima.“

Það þarf tvö til – ef ekki þrjú

Eins og Steinunn bendir á þarf oft að hafa fleiri en eitt eplatré í garðinum til að tryggja ræktunin muni gefa almennilega aldin. „Það þarf ákveðin frjóvgun að eiga sér stað sitt á hvað. Það eru dálítil vísindi í þessu öllu saman, ekki síst í því hvað passar best saman í garðinn.“ Steinunn útskýrir að nauðsynlegt sé að reyna að finna það út eftir fremsta megni. Sum trén eru meiri frjógjafar, en gefa aftur á móti ekki mörg aldin af sér. Það er hins vegar allt í besta lagi því þá eru hin trén, sem höfð eru á móti, að gefa meira af sér. Svona þarf að spila þessu saman. Hvert tré hefur sitt hlutverk.“ En sem fyrr sagði eiga allar tegundirnar að pluma sig vel við íslenskar aðstæður og Steinunn bendir á að afbrigðin hafi verið valin sem þegar hafi verið reynd hér á landi og mælt með í framhaldinu, bæði af áðurnefndum Sæmundi á Hellu og eins Jóni Guðmundssyni á Akranesi, sem vakið hefur athygli við umfangsmikla og vel lukkaða aldintrjárækt. „Maður reynir að fylgja þeirra fræðum, því sem þeir eru að tala um og því sem þeir hafa prófað.“

Tveggja ára verkefni

„Það er best að gróðursetja sem fyrst á vorin, bara um leið og frost er úr jörðu,“ segir Steinunn um tímarammann sem er á ræktuninni yfir sumartímann. „Það er ákaflega mikilvægt að plantan fái nægan tíma til rótarvaxtar, og nái að festa sig almennilega fyrir veturinn. Eins er ekki endilega æskilegt að hún beri aldin fyrsta sumarið,“ en eins og Steinunn útskýrir er hægur vandi að stýra aldingjöfinni með umhirðu og klippingu á trjánum. „Það fer svo mikil orka í að mynda aldinin, og um leið fer þá minni orka í rótina.“ Það fer því best á því að fyrsta sumarið fari í að búa í haginn fyrir framtíðina og koma sér almennilega fyrir. Vitaskuld vill fólk helst fá epli strax sama haustið og trén eru gróðursett en ég reyni að útskýra fyrir því að þetta sé tveggja ára ferli.“ Að sögn Steinunnar verða eplatrén 3 til 4 metrar á hæð, og safni á sig breiða og myndarlega laufkrónu fái þau að vaxa óáreitt, en það sé þó í hendi hvers og eins að stýra stærðinni með klippingu og umhirðu. Það skiptir hins vegar öllu máli að fá hámarks birtu inn í allt tréð, frá rótum og upp úr, á öll lauf, öll blóm og öll aldin, til að það þroskist sem best. Sé krónan ekki snyrt dreifist birtan ekki jafnt á laufin og þá fylgir að mest af blómum verður á toppnum, en ekkert inni í krónunni því birtan einfaldlega kemst ekki þangað inn.“ Það er því eitt og annað sem hafa þarf í huga ef vel á að takast til, en Steinunni segir fólk almennt fróðleiksfúst og tilbúið að hlusta á tilsögn. „Enda er bara skemmtilegra að þurfa aðeins að skoða hlutina og velta þeim fyrir sér.“

Mörg smá eða færri stór

Hvað skyldi fólk svo mega eiga von á stórum eplum þegar kemur að því að uppskera í lok annars sumars? Erum við að tala um sambærileg epli og fást úti í næstu matvörubúð? „Þetta eru að jafnaði um 40-50 gramma epli. Eitt má nefna í þessu sambandi; fólk er oft smeykt við að grisja, en ef í hverjum blómaklasa eru mörg blóm og þau ná öll að frjóvgast fylgir það að plantan hefur ekki kraft til að gera öll eplin risastór. Eftir því sem eplin eru fleiri þeim mun smærri eru þau. En ef maður grisjar og gerir þá ráð fyrir að hver blómaklasi beri tvö epli er það í raun feikinóg fyrir þá grein á plöntunni. Hver blómklasi þarf um 80 lauf til að þroska stórt og fallegt epli.“ Það sem hljómar því fyrst um sinn sem flókin náttúruvísindi verður einfalt og borðleggjandi þegar sérfræðingurinn útskýrir málið: tréð hefur tiltekinn og afmarkaðan kraft til aldingerðar. Hvort sá kraftur deilist á fá og stór eða mörg og smá epli veltur svo á því hvort grisjað er eður ei.

Hollráð í hreti

Um daginn varð hér á landi myndarlegt vorhret, að því marki að kallað var krossmessukast. Lumar Steinunn ekki á hollráðum fyrir ræktendur til að verjast skakkaföllum þegar veður gerast válynd fyrir aldintrén í garðinum? „Mestu skiptir að vökva vel og rækilega,“ segir hún. „Þegar svona hressilega gustar dregur vindurinn vatnið úr blöðunum, og þess vegna skorpna þau. Eins er best að úða hreinlega yfir allar plönturnar í svona kuldakasti þar sem frystir og hjúpa blöðin hreinlega með klaka. Klakinn ver plöntuna og vindur nær þá ekki til laufanna.“ Laufin halda sem sé eftir sem áður í sér varmanum og hafa það fínt þó að þau séu klakahjúpuð, enda þar með prýðilega einangruð. „Eins er gott að breiða akríldúk yfir plönturnar, þennan hvíta sem notaður er yfir kartöflur, það hefur hjálpað mikið,“ segir Steinunn Reynisdóttir hjá Garðheimum.

Eplatré.
Eplatré. mbl.is

Hver fermetri nýttur til fulls

Í gær, 22:00 Sandra Smáradóttir býr í fallegri 55 fermetra íbúð með kærasta sínum, Ólafi Ingva. Íbúðina keypti hún árið 2014 og gerði upp. Meira »

Hvernig virkar þessi „sirtfood“-kúr

Í gær, 19:00 Sirtfood-kúrinn hefur mikið verið í umræðunni, enda margar stórstjörnur sem kunna að meta mataræðið. Þess að auki er kúrinn sagður vera sá eini sem hvetur til neyslu á rauðvíni, súkkulaði og kaffi sem skýrir væntanlega auknar vinsældir hans. Meira »

Dásamlega hollur grænmetisréttur

Í gær, 17:00 Einka- og heilsumarkþjálfinn Sara Barðdal er með puttann á púlsinum þegar kemur að hollu og næringarríku mataræði. Á dögunum birti hún uppskrift að heilnæmum og ljúffengum grænmetisrétti, sem margir ættu að kunna að meta. Meira »

Er lágkolvetnamataræði varasamt?

Í gær, 14:00 Ef skoðaðar eru vísindalegar rannsóknir sem gerðar hafa verið á áhrifum lágkolvetnamataræðis hjá einstaklingum sem glíma við offitu, ofþyngd, sykursýki af tegund 2 eða efnaskiptavillu er fátt sem bendir til þess að lágkolvetnamataræði sé varasamt. Þvert á móti virðist lágkolvetnamataræði hafa jákvæð áhrif á líkamsþyngd og efnaskipti þessara einstaklinga. Meira »

Tommy Wood elskar íslenskar súkkulaðirúsínur

Í gær, 13:00 Tommy Wood verður með erindi á Foodloose-ráðstefnunni í Hörpu. Hann hugsar vel um heilsuna og sjálfan sig, elskar súkkulaðirúsínur og íslenskan rjómaís. Meira »

Segir Victoriu Beckham vera með hræðilegar tennur

Í gær, 10:00 Glamúrfyrirsætan Katie Price, sem áður var þekkt sem Jordan, var ekkert að skafa utan af því þegar hún sagði tennur tískudrottningarinnar Victoriu Beckham vera hræðilegar. Meira »

Svona lítur „megrunarkúr“ Adele út

í fyrradag Adele hélt því eitt sinn fram að hún hygðist ekki létta sig, þrátt fyrir gríðarlegar, og oft á tíðum óraunhæfar, útlitskröfur innan skemmtanabransans. Meira »

Stútur Renee Zellweger vekur athygli

Í gær, 07:00 Útlit leikkonunnar Renee Zellweger, og sér í lagi varir hennar, hafa talsvert verið á milli tannanna á fólki undanfarin ár.  Meira »

Segja Biggest Loser hafa rústað lífi sínu

í fyrradag Samkvæmt frétt New York Post hafa margir fyrrverandi keppendur þáttarins Biggest Loser stigið fram og greint frá því að þeir hafi verið hvattir til að taka lyfseðilskyld lyf, svelta sig og ljúga til um þyngdarmissinn. Einnig er því haldið fram að læknir þáttarins, Rob Huizenga, hafi framkvæmt vafasamar læknisskoðanir á þátttakendum. Meira »

Rikka hætt hjá 365

í fyrradag Friðrika Hjördís Geirsdóttir hefur starfað hjá 365 í um áratug en er nú hætt störfum. Hún segist þurfa að sigra óttann og takast á við nýjar áskoranir. Meira »

„Vildi deyja í örmum mínum“

í fyrradag „René vildi deyja í örmum mínum, en því miður var ég að syngja þetta kvöld. Hann lést aðfaranótt 14. janúar, hann hlýtur að hafa viljað setjast upp en hann féll á gólfið,“ sagði söngkonan í viðtali á dögunum. Meira »

Fótboltamótið kostaði 97.032 krónur

í fyrradag Kristján Bergmann, sölu og markaðsstjóri hjá Hertz, á þrjú börn og þar á meðal einn son sem spilar fótbolta. Eins og flestir fótboltaforeldrar hafa orðið varir við ryksugast peningarnir upp yfir sumartímann með tilheyrandi fótboltamótum og stuði. Meira »

Ráðherra smíðaði garðhúsgögn

í fyrradag Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra, smíðaði garðhúsögn úr gömlu vörubretti um helgina. Hún las sér til á netinu og segist geta hugsað sér að gera meira af þessu. Meira »

Leyfir manninum ekki að fullnægja sér

í fyrradag „Konan mín naut þess alltaf að fá fullnægingar í kjölfar þess að ég örvaði á henni snípinn. Síðustu 10 árin, frá því hún náði fimmtugu, hefur hún nær aldrei leyft mér að gera það. Hún nýtur þess enn að stunda kynlíf, en fær aldrei fullnægingu í kjölfarið,“ Meira »

Guðdómlegt sumarhús í Skorradal

í fyrradag Við Vatnsendahlíð í Skorradal stendur glæsilegt sumarhús sem byggt var 2004. Húsið er tæplega 80 fm að stærð. Sumarbústaðurinn er fallega stíliseraður og er svartur litur áberandi eins og sést á myndunum. Meira »

Gefðu sjálfri þér stærstu gjöfina

23.5. Ein stærsta gjöf sem maður gefur er athygli og tími. Þegar maður hlustar með athygli fær maður innsýn í sál fólks og þá gerast töfrarnir. Þjáningin verður léttbærari, vonbrigðin ekki svo mikil og sigurinn sætari eða gleðin sannari og ástin dýpri. Samvera getur verið gjöf eða hlekkur. Meira »

Taktu þátt í Instagram-keppninni með því að tagga myndina þína #smartlandmortumariu.