Vaxtalækkun gæti sparað milljarða
Eftir Björgvin Guðmundsson bjorgvin@mbl.is
Lægri stýrivextir myndu spara íslenska þjóðarbúinu milljarða króna á ársgrunni vegna lægri vaxtagreiðslna til erlendra fjárfesta. Það myndi þýða lægri fjármagnskostnað ríkissjóðs og lægri vaxtagreiðslur Seðlabanka Íslands vegna innstæðubréfa og ríkisbankanna vegna innlána í eigu útlendinga.
Erlendir fjárfestar, sem meðal annars keyptu jöklabréf og sitja nú uppi með krónur, geta ekki skipt krónunum yfir í annan gjaldmiðil vegna gjaldeyrishafta. Þeir þurfa því að ávaxta krónurnar hér á landi og nýta sér ýmsar leiðir í því sambandi. Vaxtagreiðslur vegna þessara fjárfestingarkosta eru auðvitað misnæmar fyrir stýrivaxtastiginu. Hins vegar hafa þessir erlendu aðilar frekar valið styttri leiðir sem eru næmari fyrir vöxtum Seðlabanka Íslands í stað þess að festa peningana til lengri tíma.
Samkvæmt nýjum upplýsingum frá Seðlabanka Íslands eiga erlendir aðilar samtals um 175,5 milljarða króna í ríkisverðbréfum. Stærsti hluti þeirrar upphæðar er á gjalddaga í júní næstkomandi og í mars árið 2010. Upphæðin nemur 131 milljarði króna.
Bæði Arnór Sighvatsson aðstoðarseðlabankastjóri og Svein H. Øygard seðlabankastjóri töldu á miðvikudaginn í síðustu viku, þegar Seðlabanki Íslands lækkaði stýrivexti um 1,5 prósentur í 15,5 prósent, að gert væri of mikið úr tengslum vaxtagreiðslna til útlendinga og stýrivaxta. Hluti af eignum útlendinga í krónum lægi til dæmis á vaxtalausum reikningum.
„Það er tiltölulega flókið að meta til dæmis hvaða vaxtastig er á þeim innstæðum sem hérna eru. Þær upplýsingar sem við höfum eru að talsvert af þeim vaxtagreiðslum sem hafa runnið til erlendra fjárfesta, svokallaðra jöklabréfa, séu í rauninni á mjög lágum vöxtum í erlendum bönkum, sem síðan aftur semja við innlenda banka um vexti sem eru væntanlega ekkert sérstaklega háir,“ sagði Arnór.
Þeir gátu ekki gefið upp hversu mikil þessi tengsl væru og hvort Seðlabankinn hefði kannað áhrif stýrivaxtaákvarðana á útflæði gjaldeyris. Þó var viðurkennt í yfirlýsingu Seðlabankans að veiking krónunnar síðustu vikur mætti að hluta til skýra með útflæði gjaldeyris vegna vaxtagreiðslna. Arnór Sighvatsson sagði að vaxtagreiðslur til útlendinga yrðu minni í apríl og maí. Samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins nema vaxtagreiðslurnar í maí fjórum milljörðum króna og tíu milljörðum í júní. Samtals fjórtán milljörðum næstu tvo mánuði. Inni í því eru ekki greiðslur vegna innstæðna í bönkum.
Rökstuðningur fyrir háum stýrivöxtum er ekki augljós. Verðbólga er á hraðri niðurleið og hagkerfið í niðursveiflu. Seðlabankinn viðurkennir meira að segja að ef litið er á raunhagkerfið sé innstæða fyrir talsverðri vaxtalækkun. Stjórnmálamenn og fólk úr atvinnulífinu hefur kallað eftir rausnarlegri lækkun vaxta. Í raun eru fáir sem geta rökstutt háa stýrivexti og svar Øygards á stýrivaxtafundinum var ekki sannfærandi.
Í síðustu viku var upplýst að Seðlabankinn ráðfærði sig við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þáði frá þeim ráðleggingar þegar kæmi að ákvörðun stýrivaxta. Hins vegar væri það peningastefnunefndin sem tæki á endanum ákvörðun.
Nánar er fjallað um málið í Morgunblaðinu í dag.
