Viðskiptahagsmunir en ekki pólitík réðu sölu
Viðskiptahagsmunir en ekki pólitík réðu sölu Landsbankans á VÍS árið 2002. Þetta er niðurstaða rannsókna Heiðars Lind Hanssonar sagnfræðings á sölunni, en hann fjallar um söluna í grein sem birtist í nýjasta tölublaði Þjóðmála, tímariti um stjórnmál og menningu.
Greinin fjallar um sölu Landsbankans á hlutafé sínu í Vátryggingafélagi Íslands (VÍS) í ágúst 2002 til S-hópsins sem var meðeigandi bankans að VÍS. Félögin áttu jafnan eignarhlut í því. Niðurstaða greinarinnar er sú að viðskiptahagsmunir réðu sölunni en ekki pólitískir eins og haldið hefur verið fram í umræðu um hana hingað til.
Heiðar segir að Landsbankinn hafi selt hlutafé S-hópsins í VÍS vegna þess að bankanum bauðst gott verð fyrir hlutabréf sín í VÍS. Að auki ýtti það við forsvarsmönnum bankans að ljúka samningum að þeir voru taldir hafa brotið samning um sölu hluta S-hópsins í VÍS sem gerður hafði verið í júlíbyrjun 2002. Samningurinn hafði veitt bankanum umboð til að selja ákveðinn hluta þess hlutafjár VÍS sem var í eigu S-hópsins. Framkvæmd síðasta áfanga einkavæðingar ríkisbankanna breytti forsendum þessa samkomulags, aðallega fyrir S-hópinn sem hóf að bjóða í hlutafé Landsbankans í VÍS um svipað leyti. Þar var framhaldið söluþreifingum sem hófust óformlega mörgum mánuðum áður en sala Landsbankans komst á dagskrá á nýjan leik sumarið 2002.
Ekki bætti úr skák að óvissa ríkti um eignarhlutföll í VÍS eftir sölu á hlutum í félaginu um miðjan ágúst. S-hópurinn vildi auk þess ekki Samson-menn með sér í stjórn VÍS á grundvelli jafnra eignarhluta, yrðu þeir hlutskarpastir í viðræðum við einkavæðingarnefnd um kaup á Landsbankanum. Eignarhlutföll bankans og S-hópsins voru jöfn í stjórn VÍS. Þrátt fyrir að forsvarsmenn bankans hafi farið fram úr sjálfum sér við sölu hlutabréfa S-hópsfélaganna án umboðs voru báðir aðilar fúsir til að leysa ágreining og ná sátt við samningaborðið. Landsbankinn stefndi þetta sumar að því að minnka hlut sinn í VÍS og kom það fram í skráningarlýsingu félagsins sem gefin var út í byrjun júlí 2002.
Byggir á nýjum heimildum
Greinin tekur mið af nýjum heimildum sem ekki hafa birst áður. Bæði er stuðst við skjöl og viðtöl við heimildarmenn. Hún er fyrsta greinin sem byggð er á sagnfræðirannsóknum höfundar á íslensku viðskiptalífi eftir 1990 og einkavæðingu á Íslandi.
Heiðar Lind Hansson er sagnfræðingur að mennt. Hann lauk BA-gráðu í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2009 og MA-gráðu í alþjóðasögu frá London School of Economics and Political Science árið 2011. Hann hefur starfað m.a. við kennslu á framhaldsskólastigi, sagnfræðirannsóknir og blaðamennsku.
Í dag starfar Heiðar sem blaðamaður á héraðsfréttablaðinu Skessuhorni á Vesturlandi. Meðfram blaðamennsku fæst Heiðar við sjálfstæðar sagnfræðirannsóknir. Helstu rannsóknarsvið hans eru íslenskt viðskiptalíf eftir 1990, einkavæðing á Íslandi, miðlun og fullveldi Íslands 1918.
