6. júlí 2015 kl. 10:52

Hagsmunir Century Aluminum í öndvegi?

Það virðist vinsælt þessa dagana að halda því fram að hugmyndir sem Landsvirkjun hefur sett fram um sæstreng milli Íslands og Bretlands séu lítt raunhæfar. Nú síðast skrifaði Skúla Jóhannsson, verkfræðingur, grein um þessi efni í Morgunblaðið. Skúli hefur ítrekað lýst efasemdum um ágæti sæstrengs og sagt Landsvirkjunar þurfa að nálgast málið af meira raunsæi. Og lagt áherslu á að fara hægt í könnun verkefnisins. Nú síðast beinir Skúli spjótum sínum að nýlegri grein  eftir Óla Grétar Blöndal Sveinsson, framkvæmdastjóra þróunarsviðs Landsvirkjunar. Hér verður vikið að helstu sjónarmiðunum hjá Skúla og bent á af hverju áríðandi er að ganga vasklega til verks í viðræður við Breta um sæstreng.

Vöngum velt um orkumagn og orkuverð

Það sem einkennir skrif Skúla er hversu lagið honum er að telja upp möguleg vandamál sem tengjast kunna sæstrengsverkefninu, en er minna í því að leita lausna. Í síðustu grein sinni finnur hann að því að Landsvirkjun vanmeti hversu mikið vatnsafl og jarðvarma þurfi að virkja vegna strengsins. Skúli virðist einnig telja ólíklegt að hugmyndir um að öll orka sem seld yrði um strenginn til Bretlands myndi njóta góðs verðs, eins og gerist með sérstökum samningum sem samið hefur verið um í Bretlandi síðustu misserin.

Hér er sem sagt velt vöngum um orkumagn og orkuverð. Það er hárrétt hjá Skúla að óvissa er um bæði þessi mikilvægu atriði. En þeirri óvissu verður ekki eytt með sífelldum úrtölum eða vangaveltum. Farsælasta leiðin til að fá á hreint hvernig af þessu verkefni gæti orðið, er að beinar og formlegar viðræður eigi sér stað milli íslenskra og breskra stjórnvalda. Eins og breski orkumálaráðherrann hefur þegar stungið upp á. En íslenski iðnaðarráðherrann hefur þvi miður hafnað slíkum viðræðum - þar sem ráðherrann virðist taka hagsmuni stóriðju fram fyrir hagsmuni þjóðarinnar.

Hagsmunir þeirra sem vilja að málið tefjist

Það er óvíst hver yrði niðurstaðan í viðræðum Íslendinga og Breta um sæstreng. Ég er bjartsýnn um að niðurstaðan gæti orðið mjög hagstæð Íslendingum. Bresk stjórnvöld hafa undanfarið verið reiðubúin að tryggja mjög hátt lágmarksverð fyrir nýjan aðgang að orku, m.a. frá vindorkuverum og kjarnorku. Fátt er því til fyrirstöðu að Bretar myndu einnig telja það áhugavert að fara slíka leið vegna orku frá Íslandi. Það grundvallaratriði, svo og nánari útfærsla á orkuviðskiptum um sæstreng, fæst aldrei á hreint nema með beinum viðræðum.

Viðræður af því tagi geta vart talist háskalegar. Því í þeim felst nákvæmlega engin skuldbinding, heldur er þeim ætlað að upplýsa málið betur. Það er áhugavert að velta aðeins fyrir sér hver hefur mesta hagsmuni af því að slíkar viðræður tefjist. Það blasir við. Framundan er að stórir orkusamningar renni út. Árið 2019 renna út samningar við bæði Elkem (járnblendiverksmiðjuna) og Century Aluminum (álver Norðuráls). Og nokkrum árum síðar renna út fleiri orkusamningar Century. Þessum stóriðjufyrirtækjum hentar best að sem allra minnst samkeppni sé um íslenska orku. Og vilja því ekki fyrir nokkurn mun að sæstrengsmálið komist á góðan skrið.

Setjum hagsmuni þjóðarinnar í forgang

Það er skiljanlegt að talsmenn stóriðjunnar vilji gera sem minnst úr því að raforkusamningar séu bráðum að renna út. Eins og Ágúst Hafberg, framkvæmdastjóri hjá Norðuráli, gerði nýverið í grein á Kjarnanum (sbr. svar mitt við þeirri grein). En það er einkennilegt hvað sumir sem virðast ekki tengjast stóriðjunni eru æstir í að vara við hugmyndum um sæstreng. Nær væri að viðkomandi legðu áherslu á að hvetja íslensk stjórnvöld til beinna viðræðna við Breta - til að fá betri upplýsingar um það hverju sæstrengsverkefnið gæti skilað þjóðinni. Því það er afar mikilvægt að málið verði skoðað út frá þjóðarhagsmunum og að stóriðjuhagsmunir fái ekki að ráða ferðinni.

Einangraður raforkumarkaður Íslands merkir lága arðsemi

Ísland er langstærsti raforkuframleiðandi heimi miðað við stærð þjóða (per capita) - og öll sú raforka kemur frá endurnýjanlegum auðlindum. Í þessu flest mikil sérstaða fyrir Ísland. Og það er augljóst að fyrir svo stóran raforkuframleiðanda væri mjög áhugavert að hafa aðgang að raforkumörkuðum þar sem unnt er að selja mikið af raforku á mjög háu verði. Slíkan aðgang eða flutningsleið höfum við því miður ekki. 

Þess vegna er það fyrst og fremst áliðnaður og önnur stóriðja sem nýtir hina ódýru og áreiðanlegu íslensku orku. Fyrir vikið er arðsemin af nýtingu íslensku orkuauðlindanna afar lág. Flutningsleið um sæstreng gæti gjörbreytt þessu og skapað þjóðinni miklar gjaldeyristekjur. Það sem nú er til skoðunar er hvort þarna mætti nýta mikinn áhuga Breta á að greiða alveg sérstaklega hátt verð. Þetta eru atriði sem við hljótum að vilja kanna til fulls.

Orkumagn og orkuverð kallar á beinar viðræður

Við getum endalaust haldið áfram að fabúlera um það hvaða orkumagn þurfi fyrir sæstreng og hvaðan sú orka þurfi að koma og hvaða verð kunni að fást fyrir orkuna. Kannski þarf að virkja lítið og kannski þarf að virkja mikið. Kannski kann að bjóðast hátt verð vegna raforkusölu um sæstreng en kannski ekki. 

Gallinn er sá að þessi umræða ein og sér skilur okkur eftir spólandi í hjólförunum. Til að komast til botns í þessu þarf beinar viðræður við bresk stjórnvöld og breska orkugeirann. Líkt og breski orkumálaráðherrann hefur einmitt lagt til.

En iðnaðarráðherra Íslands kýs að halda áfram að skoða málið út frá sjónarhorni sem því miður er svo þröngt að niðurstaðan er alltaf handan sjóndeildarhringsins. Beinar viðræður eru nauðsyn - til að bæði Skúli og ég og aðrir geti fengið það á hreint hvaða orkuverð væri um að ræða og hvernig mætti standa að verkefninu. Og hvort þar væri um að ræða áhugaverðan kost fyrir íslensku þjóðina eður ei.

26. júní 2015

Samál á villigötum

Rangfærslur og villandi upplýsingar hafa upp á síðkastið borist frá snyrtilegum skrifstofum framkvæmdastjórnar Norðuráls og Samáls. Þar er því m.a. haldið fram að meðalverð til á álvera á Íslandi sé 29-30 USD/MWst. Sem er augljóslega rangt. Hér verður fjallað um þetta meðalverð og hvernig Norðurál og Samál hafa flækt sig í delluboðskap. Sem felst í því að vitna til talna sem eru gefnar upp í meira
16. júní 2015

Sumarkoma í raforkugeiranum

Eftirfarandi er opið bréf til Péturs Blöndal, framkvæmdastjóra Samáls. Samál eru hagsmunasamtök álframleiðenda á Íslandi og eru félagar samtakanna þrír talsins; fyrirtækin sem reka hér álverin þrjú. Sæll Pétur. Tilefni þessara skrifa er grein sem þú birtir nýlega á viðskiptavef mbl.is. Vegna þeirrar greinar þinnar vil ég benda þér á eftirfarandi atriði. Eplin og appelsínurnar flækjast meira
13. júní 2015

Norðurál í 35 USD/MWst

Það styttist í að raforkusamningur Landsvirkjunar og Norðuráls (Century Aluminum) frá 1999 renni út. Sú orka nemur um þriðjungi af raforkunotkun álversins í Hvalfirði. Samkvæmt yfirlýsingu Michael Bless, forstjóra Century, eru viðræður byrjaðar milli fyrirtækisins og Landsvirkjunar um nýjan raforkusamning. Gera má ráð fyrir að þar verði ekki samið um lægra verð en 35 USD/MWst. Verðið gæti þó meira
7. júní 2015

Ísland og staðarval gagnavera

Fréttir liðinnar viku voru margar góðar. Meðal annars sú frétt að Ísland sé heppilegur staður fyrir gagnaver. Phil Schneider um Ísland og gagnaver Það var á föstudaginn var að fram fór opinn fundur á vegum Landsvirkjunar undir yfirskriftinni Gagnaver í leit að staðsetningu. Að afloknum markvissum inngangsorðum Björgvins Skúla Sigurðssonar frá Landsvirkjun meira
26. maí 2015

Tímamót í efnahagssögu Íslands

Í þessari grein er fjallað um nokkur mikilvæg atriði, sem munu hafa afgerandi áhrif á arðsemi í raforkuframleiðslu Íslands á komandi árum. Meðalverð er um 20 USD/MWst: Í fyrsta lagi er hér fjallað um meðalverð á raforku til stóriðju á Íslandi. Það er nú um 20 USD/MWst, sem er mjög lágt í alþjóðlegu samhengi; með því lægsta í heimi. Tímamót árið 2019: Í öðru lagi er hér fjallað um meira
15. maí 2015

Spurningar um sæstreng

Í grein á vef mbl.is er í fyrirsögn spurt hvort sæstrengur sé glapræði eða gróðamylla? Í greininni eru að auki settar fram a.m.k. fimm aðrar spurningar af hálfu höfundarins, Sveins Valfells. Sveinn gerir aftur á móti lítið í því að reyna að svara spurningunum og er því væntanlega að beina þeim til lesenda. Sjálfum þykir mér spurningarnar  athyglisverðar og vil því beina athygli að meira
5. maí 2015

Raforkuframleiðsla - viðskipti eða veðmál?

Vegna óvenju mikillar óvissu á álmörkuðum og yfirvofandi aukins útflutnings á áli frá Kína eru mörg álfyrirtæki í heiminum að draga úr framleiðslu sinni. Og jafnvel að breyta viðskiptamódeli sínu og horfa til annarra framleiðslu sem er vænlegri til að skapa meiri arð en álframleiðsla. Ég mun fljótlega fjalla nánar um þá þróun. Hér er umfjöllunarefnið aftur á móti hvernig Landsvirkjun hefur meira
28. apríl 2015

Álflóðið frá Xinjiang

Áliðnaður í Kína hefur byggst upp geysilega hratt og hraðar en kínversk eftirspurn eftir áli. Þetta hefur skapað offramboð af áli innan Kína, álverð þar er lágt og taprekstur mjög útbreiddur í kínverska áliðnaðinum. Nýlega hafa kínversk stjórnvöld ákveðið að lækka raforkuverð til nokkurra iðngreina og þær lækkanir munu koma kínverska áliðnaðinum til góða. Við þetta meira
20. mars 2015

Grillir í sólkórónu sæstrengs

Iðnaðarráðherra hefur ekki viljað þekkjast boð Breta um að ræða um sæstrengsmálið (mögulegan rafstreng milli Bretlands og Íslands). Hefur sagst vilja skoða málið betur áður en komi til slíkra viðræðna - jafnvel þó svo viðræðurnar yrðu óskuldbindandi og fyrst og fremst í því skyni að upplýsa málið betur. Hér verður athyglinni beint að nýlegu erindi sem varpar ljósi á stefnu iðnaðarráðherra í meira
12. mars 2015

Grunn olíugreining Landsbankans

Landsbankinn stóð nýverið fyrir áhugaverðum fundi í Hörpu undir yfirskriftinni Hvaða tækifæri skapar lægra olíuverð. Þar flutti m.a. forstöðumaður hagfræðideildar bankans erindi með titlinum Lækkun olíuverðs – orsakir og afleiðingar. Í þessari kynningu var rík áhersla lögð á að sú mikla verðlækkun á olíu sem varð á liðnu ári hafi fyrst og fremst komið til vegna aukinnar og meira
23. febrúar 2015

Alvarlegur misskilningur iðnaðarráðherra

Orkumálaráðherra Bretlands ítrekaði nýlega vilja breskra stjórnvalda til að ræða við Íslendinga um möguleikann á sæstreng milli Íslands og Bretlands. Og bauð um leið fram aðstoð við gagna- og upplýsingaöflun. Iðnaðarráðherra hefur sent svarbréf þar sem tillögu breska ráðherrans er svo gott sem hafnað. Sem er með öllu óskiljanlegt. Aðspurð um þetta mál segir ráðherrann: „Við förum meira
9. febrúar 2015

Mótum leikreglur vegna arðsemi orkuauðlindanna

Í skýrslunni Arðsemi Landsvirkjunar af rafmagnssölu til stóriðju 1966-2010, sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út árið 2012, sagði að „arðsemi af rafmagnssölu Landsvirkjunar til stóriðju mundi tæplega standa undir þeim kröfum um ávöxtun sem [gerðar eru] til orkuframleiðslufyrirtækja á frjálsum markaði úti um heim“. Það var m.ö.o. niðurstaða höfunda þessarar skýrslu að meira
21. janúar 2015

Bréfaklemmuspá Goldman Sachs

Olíuverð hefur fallið um meira en helming á innan við hálfu ári. Verðið er nú nálægt 50 USD/tunnu. Greiningafyrirtæki keppast nú við að lækka spár sínar um þróun olíuverðs. Og gefa okkur þessar líka fínu eftiráskýringar um það af hverju olíuverð hefur fallið svo mikið sem raun ber vitni. Goldman Sachs hikstaði í haust sem leið Goldman Sachs er eitt þeirra fyrirtækja sem er nýbúið að meira
2. janúar 2015

Þekking og vanþekking í batnandi veröld

Heimurinn batnandi fer. Og það þó svo margar fréttastofur veraldarinnar kunni að láta ykkur finnast annað. Og þó svo æðstu hershöfðingjar heimsins reyni að láta ykkur finnast annað. Það er staðreynd að heimurinn fer batnandi Sá sem kynnir sér málið kemst brátt að því að nánast sama hvert litið er þá hefur ástand heimsins farið sífellt batnandi síðustu árin og áratugina. meira
8. desember 2014

Raforkusamningurinn vegna Straumsvíkur

Í nýlegum fréttum kom fram að Rio Tinto Alcan, eigandi álversins í Straumsvík, og Landsvirkjun hafi samið um tilteknar breytingar á raforkusamningi fyrirtækjanna. Af þessu tilefni er vert að rifja hér upp þennan raforkusamning, sem er frá árinu 2010. Umræddur samningur Rio Tinto Alcan (RTA) og Landsvirkjunar frá 2010 er merkilegur, því hann er töluvert ólíkur meira
21. nóvember 2014

Sprengisandslína í umhverfismat

Landsnet vinnur nú að undirbúningi að umhverfismati fyrir háspennulínu milli Norður- og Suðurlands. Þ.e. línu frá Þjórsár- og Tungnaársvæðinu um Sprengisand og norður í Bárðardal, sem tengist landsnetinu bæði sunnan heiða og norðan (fyrirhuguð tengivirki yrðu við Langöldu á Landmannaafrétti og við Eyjardalsá vestan Bárðardals). Hér verður athyglinni beint að þessum áætlunum, þ.e. meira
14. nóvember 2014

Útflutningsbann á bergull?

Bergull er verðmæt náttúruauðlind. Og getur skapað þjóðum sem hana nýta mikil verðmæti og góða arðsemi.  Bergull er að vísu svo til einungis unnt að nýta með einum hætti. Hún hentar mjög vel til orkuframleiðslu en hefur fáa aðra nýtingarmöguleika. Þessir orkueiginleikar bergullarinnar eru ýmist nýttir til að framleiða raforku eða hita.  Gul og blá bergull Bergull er þekkt í meira
31. október 2014

Kapalviðræður í frosti

„Áróðurinn fyrir rafmagnskapli til Bretlands fer vaxandi. Áherslan er einhliða á að skapa væntingar um gróða en lítið rætt um áhættuna sem fylgir því að hengja 2.000 MW raforku á einn viðskiptavin, einn kapal sem getur bilað og hvað þá? Sölumenn hjá Landsvirkjun eru komnir langt fram úr umboði sínu þegar þeir áforma að hefja viðræður við bresk stjórnvöld um kapal til Íslands."Þannig meira
14. október 2014

Norðmenn auka verðmætasköpun orkuauðlindanna

Í gærmorgun (mánudaginn 13. okt) tilkynnti norska olíu- og orkumálaráðuneytið að það hafi heimilað Statnett að ráðast í lagningu tveggja nýrra háspennukapla neðansjávar; annars vegar milli Noregs og Þýskalands og hins vegar milli Noregs og Bretlands. Þessar nýju tengingar gefa kost á að nýta sveigjanleika og stýranleika norska vatnsaflsins í enn ríkari mæli og þannig auka arðsemi þess. Þarna meira

Ketill Sigurjónsson

Ketill Sigurjónsson

Höfundur starfar að ráðgöf og viðskiptaþróun á sviði orkumála. Hann er lögfræðingur frá HÍ, MBA frá Copenhagen Business School (CBS) og er framkvæmdastjóri Askja Energy Partners ehf.

Meira