23. febrúar 2015 kl. 17:06

Alvarlegur misskilningur iðnaðarráðherra

Orkumálaráðherra Bretlands ítrekaði nýlega vilja breskra stjórnvalda til að ræða við Íslendinga um möguleikann á sæstreng milli Íslands og Bretlands. Og bauð um leið fram aðstoð við gagna- og upplýsingaöflun. Iðnaðarráðherra hefur sent svarbréf þar sem tillögu breska ráðherrans er svo gott sem hafnað. Sem er með öllu óskiljanlegt.

Aðspurð um þetta mál segir ráðherrann: „Við förum ekki að semja um verð, hvorki við Breta né aðra, fyrr en við erum búin að átta okkur á áhrifum af þessu verkefni fyrir íslenskt efnahagslíf og samfélag.“ Hér er talað í hringi. Það er nefnilega ekki unnt að átta sig á áhrifum verkefnisins nema að fá upplýsingar um helstu forsendurnar - sem eru m.a. orkuverðið og orkumagnið.

Þar að auki er afar undarleg þessi tregða að ræða við áhugasaman viðsemjanda. Nákvæmlega engin áhætta felst í slíkum viðræðum af okkar hálfu. Og Bretar eru ekki að tala um að ganga beint til bindandi samninga, heldur að viðræður eigi sér stað. Líklegt er að í slíkum viðræðum fengjust mikilvægar upplýsingar til að átta sig m.a. betur á því sem íslenski iðnaðarráðherrann vísar til, þ.e. áhrif af þessu verkefni fyrir íslenskt efnahagslíf og samfélag. En ráðherrann vill af einhverjum ástæðum alls ekki neinar viðræður af þessu tagi.

Bréf breska orkumálaráðherrans

Umrætt bréf frá breska orkumálráðherranum, Matthew Hancock, er dagsett 24. janúar s.l. (2015). Þar segir ráðherrann m.a. að rannsóknavinna sem unnin hefur verið í breska ráðuneytinu bendi til þess að slíkur rafstrengur gæti falið í sér efnahagslegan ábata fyrir bæði Bretland og Ísland. Og þess vegna sé ráðherrann áhugasamur um að skoða verkefnið nánar.

Í þessu sambandi nefnir ráðherrann að verkefnið gæti verið einn þáttur í opinberri stefnu Bretlands um aukið hlutfall áreiðanlegrar endurnýjanlegrar raforku. Bretar eru nú að verja miklum fjármunum í þessa stefnu. Í tengslum við þetta erindi breska ráðherrans er nauðsynlegt að hafa í huga að í fyrri samskiptum breskra og íslenskra stjórnvalda hefur einmitt komið fram að mögulegt sé að íslensk orka gæti notið þeirra ívilnana sem bresk stjórnvöld bjóða nú vegna endurnýjanlegrar raforku. Það eru því líkur á að mjög hátt verð kunni að fást fyrir íslensku raforkuna.

Breski ráðherrann lýsir í bréfinu áhuga sínum á að ræða þessi mál nánar við íslenska iðnaðarráðherrann. Hann býðst einnig til þess að starfsfólk breska orkumálaráðuneytisins verði íslenska iðnaðarráðuneytinu og starfshópum á þess vegum, til reiðu til að aðstoða við að afla upplýsinga um málið. Þar nefnir breski ráðherrann sérstaklega að ráðuneyti hans geti aðstoðað við að upplýsa um breska regluverkið, en það regluverk er einmitt grundvallaratriði í því hversu áhugavert verkefnið er efnahagslega.

Hér er vert að minna á að í öllum þeim skýrslum sem unnar hafa verið, bæði hér og landi og erlendis, um mögulegan sæstreng kemur fram að ein helsta óvissan er raforkuverðið. Meðal annarra helstu óvissuþátta eru orkumagnið og eignarhald á sæstrengnum. Nefndarvinna hér heima mun engu skila til að skýra þessi atriði af einhverri nákvæmni. Til að skýra þau er bæði nauðsynlegt og skynsamlegt að setjast niður með Bretum og ræða þessi atriði. Það gefur augaleið að slíkar viðræður yrðu í þeim tilgangi að skýra þessi mál, en ekki til að hlaupa í að taka bindandi ákvarðanir.

Svarbréf iðnaðarráðherra

Iðnaðarráðherrann, Ragnheiður Elín Árnadóttir, svaraði breska ráðherranum með bréfi dags. 11. febrúar s.l. (2015). Þar vísar íslenski iðnaðarráðherrann til fundar með fyrrum orkumálaráðherra Breta í mars 2014. Og tekur fram að á þeim fundi hafi komið fram skilningur breska ráðherrans á því að vegna þess hversu verkefnið sé umfangsmikið þurfi Ísland tíma til að skoða alla þætti þess vandlega - áður en til nokkurra skuldbindinga komi af hálfu Íslands.

Í bréfinu segir Ragnheiður Elín einnig og hún og ráðuneytið muni vandlega hugleiða boð breska ráðherrans um upplýsingagjöf. Og að hún sé reiðubúin að ræða málið við breska ráðherrann við hentugleika - hvort sem er í Lundúnum, Reykjavík eða annars staðar þar sem leiðir þeirra kunni að liggja saman. Af þessu virðist sem hún vilji sem sagt gjarnan ræða málið við breska orkumálaráðherrann - ef þau skyldu hittast fyrir tilviljun! Væri ekki skynsamlegra og betur fallið til árangurs að ákveða slíkan fund og undirbúa hann af kostgæfni?

Vísvitandi misskilningur iðnaðarráðherra?

Umrædd ummæli íslenska iðnaðarráðherrans um skuldbindandi ákvarðanir af hálfu Íslands eru nokkuð sérkennileg. Bretar hafa ítrekað lýst áhuga sínum á viðræðum; viðræðum sem ætlað er að upplýsa málið betur og t.d. leiða fram atriði sem eru eða kunna að vera óljós. Bretar eru ekki að bjóða eða leggja til að hittast til að taka skuldbindandi ákvarðanir. Enda er sá tímapunktur alls ekki kominn. Fyrst þarf t.d. að nálgast upplýsingar um líklega arðsemi verkefnisins og ýmis önnur áhrif, m.a. efnahagsleg og að sjálfsögu umhverfisleg. En það er útilokað að komast að þokkalega skynsamri niðurstöðu um þessi mikilvægu atriði nema með beinum viðræðum milli Breta og Íslendinga.

Ragnheiður Elín ákveður aftur á móti að stilla málinu upp þannig að Ísland þurfi að skoða málið betur - áður en unnt sé að skuldbinda sig. Þarna virðist iðnaðarráðherra okkar beinlínis misskilja ósk breska ráðherrans; hann er ekki að leggja til að setjast niður og taka bindandi ákvarðanir heldur að upplýsa málið betur. Þetta er reyndar svo augljóst að maður kemst ekki hjá því að velta fyrir sér hvort iðnaðarráðherra Íslands sé af einhverjum sökum vísvitandi að misskilja erindið eða stöðu málsins.

Af hverju þessi tregða að ræða við Breta?

Vorið 2013 var breska orkumálaráðuneytið áhugasamt um að funda með íslenskum stjórnvöldum. Það erindi fór um sendiráð Íslands í London og var búið að fastákveða fundardag þá um sumarið. En þá hafnaði Ragnheiður Elín því að ræða málið við Breta - að svo stöddu. Og það þrátt fyrir ágæta ábendingu sem sendiherra Íslands í London sendi til ráðuneytisins um að ekki stæði til að taka neinar skuldbindandi ákvarðanir heldur leitast við að upplýsa málið betur.

Ragnheiður Elín hitti svo breska orkumálaráðherrann vorið 2014 á almennum fundi þar sem m.a. var eitthvað rætt um sæstrenginn. En ennþá mátti ekki setjast niður og ræða málin formlega til að fá skýrari mynd af því. Og nú virðist árið 2015 líka eiga að líða án þess að ræða megi málið við Breta.

Þetta er mjög undarleg tregða. Vegna orkustefnu breskra stjórnvalda, sem varð að lögum 2013, er nú um stundir alveg einstaklega áhugavert tækifæri fyrir Íslendinga til að kanna með sæstreng milli Íslands og Bretlands. Bretar eru nú að verja miklum fjármunum í ný orkutengd verkefni, en það er alls ekki víst að þetta hagstæða samningsumhverfi eða tímabil standi yfir mjög lengi. Tækifærið núna er a.m.k. alveg óvenju gott fyrir okkur Íslendinga og um að gera að ganga til beinna viðræðna til að fá betri mynd af þessu tækifæri.

Hér eiga í reynd ennþá við hin skynsömu orð sendiherra Íslands í London frá 10. júlí 2013. Þegar til stóð að bresk og íslensk stjórnvöld myndu hittast í London og ræða sæstrenginn. Þá sagði sendiherrann orðrétt í tölvupósti til ráðuneytisstjóra iðnaðarráðuneytisins: „Það er mín skoðun að rétt sé að halda fundinn enda geti hann ekki talist fela í sér skuldbindingu af hálfu íslenskra stjórnvalda um málið heldur nauðsynlega upplýsingaöflun um með hvaða hætti íslensk orka gæti mögulega verið seld - á hvaða kjörum og til hve langs tíma - í Bretlandi og ennfremur hvort hún myndi falla undir þeirra ívilnunarkerfi um umhverfisvæna orku“.

Þessi orð sendiherrans eiga a.m.k. jafn vel við núna eins og þau gerðu fyrir tveimur árum. En því miður virðist sem ennþá eitt árið eigi að líða án þess að gengið verði til slíkra skynsamlegra viðræðna. Það vekur furðu - sérstaklega í ljósi þess að þarna gæti verið á ferðinni áhugaverðasta efnahagstækifæri Íslendinga og aðstæður til viðræðna eru okkur nú afar hagstæðar. 

9. febrúar 2015

Mótum leikreglur vegna arðsemi orkuauðlindanna

Í skýrslunni Arðsemi Landsvirkjunar af rafmagnssölu til stóriðju 1966-2010, sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út árið 2012, sagði að „arðsemi af rafmagnssölu Landsvirkjunar til stóriðju mundi tæplega standa undir þeim kröfum um ávöxtun sem [gerðar eru] til orkuframleiðslufyrirtækja á frjálsum markaði úti um heim“. Það var m.ö.o. niðurstaða höfunda þessarar skýrslu að Meira
21. janúar 2015

Bréfaklemmuspá Goldman Sachs

Olíuverð hefur fallið um meira en helming á innan við hálfu ári. Verðið er nú nálægt 50 USD/tunnu. Greiningafyrirtæki keppast nú við að lækka spár sínar um þróun olíuverðs. Og gefa okkur þessar líka fínu eftiráskýringar um það af hverju olíuverð hefur fallið svo mikið sem raun ber vitni. Goldman Sachs hikstaði í haust sem leið Goldman Sachs er eitt þeirra fyrirtækja sem er nýbúið að Meira
2. janúar 2015

Þekking og vanþekking í batnandi veröld

Heimurinn batnandi fer. Og það þó svo margar fréttastofur veraldarinnar kunni að láta ykkur finnast annað. Og þó svo æðstu hershöfðingjar heimsins reyni að láta ykkur finnast annað. Það er staðreynd að heimurinn fer batnandi Sá sem kynnir sér málið kemst brátt að því að nánast sama hvert litið er þá hefur ástand heimsins farið sífellt batnandi síðustu árin og áratugina. Meira
8. desember 2014

Raforkusamningurinn vegna Straumsvíkur

Í nýlegum fréttum kom fram að Rio Tinto Alcan, eigandi álversins í Straumsvík, og Landsvirkjun hafi samið um tilteknar breytingar á raforkusamningi fyrirtækjanna. Af þessu tilefni er vert að rifja hér upp þennan raforkusamning, sem er frá árinu 2010. Umræddur samningur Rio Tinto Alcan (RTA) og Landsvirkjunar frá 2010 er merkilegur, því hann er töluvert ólíkur Meira
21. nóvember 2014

Sprengisandslína í umhverfismat

Landsnet vinnur nú að undirbúningi að umhverfismati fyrir háspennulínu milli Norður- og Suðurlands. Þ.e. línu frá Þjórsár- og Tungnaársvæðinu um Sprengisand og norður í Bárðardal, sem tengist landsnetinu bæði sunnan heiða og norðan (fyrirhuguð tengivirki yrðu við Langöldu á Landmannaafrétti og við Eyjardalsá vestan Bárðardals). Hér verður athyglinni beint að þessum áætlunum, þ.e. Meira
14. nóvember 2014

Útflutningsbann á bergull?

Bergull er verðmæt náttúruauðlind. Og getur skapað þjóðum sem hana nýta mikil verðmæti og góða arðsemi.  Bergull er að vísu svo til einungis unnt að nýta með einum hætti. Hún hentar mjög vel til orkuframleiðslu en hefur fáa aðra nýtingarmöguleika. Þessir orkueiginleikar bergullarinnar eru ýmist nýttir til að framleiða raforku eða hita.  Gul og blá bergull Bergull er þekkt í Meira
31. október 2014

Kapalviðræður í frosti

„Áróðurinn fyrir rafmagnskapli til Bretlands fer vaxandi. Áherslan er einhliða á að skapa væntingar um gróða en lítið rætt um áhættuna sem fylgir því að hengja 2.000 MW raforku á einn viðskiptavin, einn kapal sem getur bilað og hvað þá? Sölumenn hjá Landsvirkjun eru komnir langt fram úr umboði sínu þegar þeir áforma að hefja viðræður við bresk stjórnvöld um kapal til Íslands."Þannig Meira
14. október 2014

Norðmenn auka verðmætasköpun orkuauðlindanna

Í gærmorgun (mánudaginn 13. okt) tilkynnti norska olíu- og orkumálaráðuneytið að það hafi heimilað Statnett að ráðast í lagningu tveggja nýrra háspennukapla neðansjávar; annars vegar milli Noregs og Þýskalands og hins vegar milli Noregs og Bretlands. Þessar nýju tengingar gefa kost á að nýta sveigjanleika og stýranleika norska vatnsaflsins í enn ríkari mæli og þannig auka arðsemi þess. Þarna Meira
11. september 2014

Einangruðu raforkukerfi fylgir áhætta og óhagkvæmni

Nú fyrr í vikunni fór fram fundur á vegum VÍB undir yfirskriftinni arðsemi orkuútflutnings. Þar flutti Ola Borten Moe áhugavert erindi, þar sem hann lýsti reynslu Norðmanna af raforkuviðskiptum við önnur lönd. Ola Borten Moe var olíu- og orkumálaráðherra í norsku ríkisstjórninni 2011-2013 og er varaformaður norska Miðflokksins (Senterpartiet). Flokkurinn sá hefur löngum verið tortryggin gagnvart Meira
21. ágúst 2014

Áfangasigur í erfiðu umhverfi

Gjaldeyrishöft, lítill vöxtur í efnahagslífi Vesturlanda og minnkandi uppsveifla í Kína er allt til þess fallið að halda aftur af erlendri fjárfestingu á Íslandi. Það er því jákvætt að undanfarin misseri hafa nokkur iðnfyrirtæki tekið þá ákvörðun að byggja upp framleiðslu hér á landi. Sú fjárfesting mun bæði skapa gjaldeyrisinnflæði og ný störf. Einnig stuðlar þetta að meiri fjölbreytni í hópi Meira
14. júlí 2014

Eðlileg orkuskerðing - enginn orkuskortur

Lág staða í miðlunarlónum vegna óhagstæðs veðurfars í vetur olli því að síðla vetrar og í vor þurfti Landsvirkjun að skerða möguleika viðskiptavina sinna á að kaupa raforku sem er umfram það sem fyrirtækinu er skylt að afhenda (í þessu sambandi er ýmist talað um ótrygga orku, umframorku eða afgangsorku, en hugtakið ótrygg orka lýsir þessu sennilega best). Vegna þessara skerðinga spannst Meira
23. júní 2014

Vannýttir eiginleikar íslenska vatnsaflsins

Meðal efnis í nýjasta hefti tímaritsins Þjóðmála er áhugaverð grein þar sem útskýrt er hvernig íslenska orkan býr yfir mjög sérstökum eiginleika, sem gerir hana afar eftirsótta og gæti skapað okkur áður óþekkt viðskiptatækifæri. Höfundur umræddrar greinar er Björgvin Skúli Sigurðsson, sem er með doktorspróf í verkfræði frá Stanfordháskóla í Bandaríkjunum og gegnir nú starfi Meira
4. júní 2014

Raforkuverð mun hækka

Hátt raforkuverð víða í Evrópu veldur því að það væri mjög áhugavert að geta selt íslenska raforku inn á evrópskan markað. En á sama tíma og raforkuverð víða í Evrópu hefur haldist hátt, hefur raforkuverð víða í Bandaríkjunum verið nokkuð lágt og sumstaðar hreint ótrúlega lágt. Þessi mismunur hefur orðið til þess að sumir freistast til að halda að raforkuverðið vestra eigi eftir að haldast lágt Meira
21. maí 2014

Draumórar yfirtóku veruleikann í álbransanum

Í gær fór fram aðalfundur Samáls. Þar flutti m.a. Kelly nokkur Driscoll frá ráðgjafa- og greiningafyrirtækinu CRU erindi um horfurnar á álmarkaði. Í hnotskurn spáir Driscoll því að áliðnaðurinn eigi enn eftir að upplifa nokkur erfið ár uns þokkalegt jafnvægi kemst á framleiðslu og eftirspurn á álmarkaði. Og að lítill sem enginn hvati verði til að reisa ný álver utan Kína fyrr en í fyrsta lagi 2017 Meira
28. apríl 2014

Nýtum tækifærin í orkustefnu Bretlands

Milljarðar punda streyma nú í ný raforkuverkefni í Bretlandi. Þær fjárfestingar koma til vegna nýsamþykktrar orkustefnu Bretlands. Fyrir okkur Íslendinga er sérstaklega athyglisvert að sjá hvernig þessi nýja orkustefna Bretlands getur nýst íslenskri orkuþekkingu og orkuframleiðslu. Í liðinni viku var tilkynnt um fyrstu lotu orkufjárfestinga vegna hinnar nýju orkustefnu. Þar var um að ræða 12 Meira
18. mars 2014

Grunsamlegir viðskiptahættir á álmörkuðum

Eru fjárfestingabankinn Goldman Sachs og hrávörurisinn Glencore Xstrata (sem er aðaleigandi Norðuráls) að reyna að króa álmarkaðinn af? Er alþjóðlegi álmarkaðurinn í London jafnvel með í slíku samsæri? Það er a.m.k. staðreynd að grunur er uppi um að nokkur af særstu fjármálafyrirtækjum í Bandaríkjunum og fyrirtæki sem tengjast áliðnaðinum, stundi ólögmæta viðskiptahætti í því skyni að takmarka Meira
23. febrúar 2014

Stærsta efnahagstækifæri Íslands

Undafarið hafa nokkrir þekktir fjölmiðlar fjallað um þá hugmynd að leggja raforkukapal milli Íslands og Bretlands. Sú umfjöllun hefur verið á jákvæðum nótum. Bæði Economist og Finacial Times telja þetta athyglisverðan möguleika. Þessir fjölmiðlar benda á að slíkur kapall myndi bæði skapa Íslandi auknar útflutningstekjur og um leið veita Bretum aðgang að orku sem væri mun Meira
27. janúar 2014

Orkustefna Bretlands verður sífellt áhugaverðari

Orkustefna breskra stjórnvalda er að verða sífellt áhugaverðari fyrir okkur Íslendinga. Í desember sem leið (2013) birti breska orkumálaráðuneytið uppfærða tillögur sínar um orkustefnu, sem ráðgert er að taki gildi nú síðar á árinu (2014). Þar er m.a. er að finna endurskoðuð viðmiðunarverð á raforku vegna nýrra orkuverkefna. Þessar nýju tillögur gefa sterkar vísbendingar um Meira
12. desember 2013

Century vill koma áhættunni yfir á Landsvirkjun

Í fréttum í dag hefur komið fram að Michel Bless, forstjóri Century Aluminium, telji litlar líkur á að álver rísi í Helguvík nema betra orkuverð bjóðist. Og að fátt bendi til þess að það gerist á næstunni.Í frétt Viðskiptablaðsins um þetta segir að Bless „segist tilbúinn að líta á fjárfestingu fyrirtækisins í álveri í Helguvík sem sokkinn kostnað.“ Og að málflutningur hans á Meira