21. ágúst 2014 kl. 12:28

Áfangasigur í erfiðu umhverfi

Gjaldeyrishöft, lítill vöxtur í efnahagslífi Vesturlanda og minnkandi uppsveifla í Kína er allt til þess fallið að halda aftur af erlendri fjárfestingu á Íslandi.

Það er því jákvætt að undanfarin misseri hafa nokkur iðnfyrirtæki tekið þá ákvörðun að byggja upp framleiðslu hér á landi. Sú fjárfesting mun bæði skapa gjaldeyrisinnflæði og ný störf. Einnig stuðlar þetta að meiri fjölbreytni í hópi viðskiptavina íslensku orkufyrirtækjanna, sem ætti að draga úr áhættu í rekstri þeirra.

Það er líka jákvætt að sjá vaxandi áhuga á að fjárfesta á Íslandi núna á sama tíma og nokkur afturkippur virðist kominn í þann mikla áhuga sem fyrirtæki sýndu norðurslóðum upp úr 2010. Þegar litið er til næstu 5-10 ára virðist t.d. sem lítið kunni að verða úr þeirri vaxandi olíuleit á Norðurslóðum sem allt virtist stefna í fyrir stuttu síðan.

Sólarkísiliðnaður er áhugaverð viðbót

Iðnfyrirtækin sem undnafarið hafa tilkynnt um nýfjárfestingu hér á landi eru fyrst og fremst í kísiliðnaði. Þetta er góð viðbót við orkukaupendahópinn. Líklegt að raforkuverðið sem þessi fyrirtæki greiða verði umtalsvert hærra en verið hefur hjá stóriðjunni hér til þessa. Tilkoma kísilveranna er því skref í átt að stígandi arðsemi í raforkugeiranum. Og það er ánægjulegt að þetta skref skuli vera að nást í nokkuð erfiðu árferði í viðskiptalífinu víða um heim og fremur óhagstæðu skattaumhverfi hér á landi.

Umrædd kísilverkefni eru fjögur talsins. Þau eru mislangt komin og vissulega ekki ennþá fullvíst að þau verði öll að veruleika. Verkefnin fjögur eru (í stafrófsröð):  PCC á Bakka við Húsavík, Silicor Materials á Grundartanga, Thorsil í Helguvík og United Silicon í Helguvík. Verkefni Silicor Materials er reyndar svolítið sér á parti, því þar er um að ræða meiri hátækniframleiðslu en hjá hinum fyrirtækjunum þremur.

Jafnvel þó svo einungis eitt eða tvö verkefnanna yrðu að veruleika er þarna um að ræða áhugaverða viðbót í íslenska atvinnustarfsemi. Það er mikilvægt að auka fjölbreytni viðskiptavina orkufyrirtækjanna. Í fyrsta lagi dregur það úr áhættu þeirra, heldur en t.d. ef enn verið væri að auka raforkusölu til álframleiðslu. Í öðru lagi er þetta til þess fallið að breiðari vitneskja skapist meðal erlendra fyrirtækja og fjárfesta, um að Ísland sé athyglisverður kostur til að staðsetja nýja framleiðslu eða þjónustu þar sem raforka er þýðingamikill útgjaldaliður.

Arion banki, Landsnet, Landsvirkjun og Mannvit í lykilhlutverkum 

Ekki er unnt að fullyrða hvað af þessum umræddum fjórum verkefnum er lengst komið eða er líklegast til að verða fyrst að veruleika. Það mun væntanlega skýrast á næstu misserum. Orkuþörfin er mest hjá Silicor Materials og Thorsil; hvort þeirra þarf afl sem nemur nálægt 85 MW. Það eru því fyrst og fremst þau verkefni sem myndu kalla á nýjar virkjanaframkvæmdir.

PCC og United Silicon hafa lokið gerð orkusölusamninga við Landsvirkjun og einnig samningum við Landsnet vegna orkuflutninga (samningar við PCC eru þó ennþá háðir fyrirvörum sem ekki er búið að aflétta). Aflþörf PCC er um 50 MW og aflþörf  United Silicon um 35 MW. Það kann að vekja athygli hversu verkefni United Silicon er lítið. Skýringin er sú að þar er gert ráð fyrir einungis einum ofni í upphafi, en að mögulega verði svo bætt við allt að þremur ofnum í viðbót. 

Þessar framkvæmdir hafa margvísleg jákvæð áhrif fyrir íslenskt atvinnulíf. Af fréttum má sjá að að Arion banki gegnir mikilvægu hlutverki í fjármögnun United Silicon. Og að bankinn hefur einnig samið við Silicor Materials vegna fjármögnunar þess stóra verkefnis. Verkfræðifyrirtækið Mannvit hefur samið um hönnun á verksmiðju Thorsil og það verkefni virðist líta vel út þó svo orkusölusamningur sé ennþá ekki fullfrágenginn. Fleiri verkfræðifyrirtæki hafa komið að undirbúningi þessara framkvæmda. Þannig kemur Verkís að verkefni United Silicon.

Af nýlegri ræðu stjórnarformanns Landsvirkjunar og fréttum má ráða að Landsvirkjun á nú í viðræðum við ýmis önnur fyrirtæki um orkuviðskipti en þau sem hér hafa verið nefnd. Það lítur sem sagt út fyrir að það sé töluverð eftirspurn eftir íslenskri raforku - og þar ekki bara um að ræða einn mögulegan risastóran kaupanda heldur nokkra smærri sem þurfa að keppa um orkuna. Þetta eru aðstæður sem líklega hafa aldrei áður þekkst hér á landi og styrkja samningsstöðu orkufyrirtækjanna hér verulega. 

Þessa eftirsóknarverðu stöðu má sennilega fyrst og fremst þakka þeirri stefnu og áherslum sem Landsvirkjun hefur starfað eftir síðustu árin. Í því felst m.a. „að hámarka afrakstur af þeim orkulindum sem fyrirtækinu er trúað fyrir“ með sjálfbæra nýtingu, verðmætasköpun og hagkvæmni að leiðarljósi. Þarna hefur sem sagt sérstök áhersla verið lögð á arðsemina. Í því felst m.a. víðtækari kynning á Íslandi sem góðum kosti fyrir margskonar atvinnustarfsemi sem reiðir sig á áreiðanlega raforkuframleiðslu og -afhendingu á samkeppnishæfu verði. 

Flest okkar líta Ísland jákvæðum augum og álítum eflaust mörg að t.a.m. íslensk raforka og íslenskt rekstrarumhverfi sé alþekkt um víða veröld. Vissulega hefur áliðnaðurinn vitað vel af Íslandi um langt skeið. En það er alls ekki sjálfsagt mál að hin ýmsu fyrirtæki úti í heimi hugsi til Íslands sem staðsetningar fyrir framleiðslu sína (sbr. sólarkísilver) eða þjónustu (sbr. gagnaver). Þess vegna er mikilvægt að kynningarstarf íslenskra fyrirtækja og stjórnvalda hefur í ríkara mæli verið að beinast að fleiri og fjölbreyttari atvinnugreinum - sem er til þess fallið að auka arðsemi í orkuframleiðslunni hér. Svo er mikilvægt að vanmeta ekki mikilvægi þess að raforkuflutningskerfið sé sterkt. Þess vegna er áríðandi að stjórnvöld svari kalli Landsnets um skýra framtíðarsýn gagnvart uppbyggingunni þar.

Hagstæðara skattaumhverfi aðkallandi 

Þarna hefur líka hjálpað til sá fjárfestingarammi sem Alþingi og stjórnvöld hafa mótað. Þar mætti þó bæta umhverfið meira. Ennþá er t.d. virðisaukaskattkerfið hér mun óhagkvæmara fyrir ný fjárfestingaverkefni heldur en þekkist í mörgum þeim löndum sem við gjarnan miðum okkur við - og erum í samkeppni við um fjárfestingar í atvinnusköpun.

Í því sambandi má nefna æskilega og einfalda breytingu á reglum um virðisaukaskatt. Hér á landi er sett það skilyrði að til að erlendur fjárfestir fái fjárfestingarsamning, skal hann stofna íslenskt félag utan um viðkomandi verkefni. En ef á endanum ekkert verður af verkefninu hefur þetta félag samt ekki tök á að endurheimta virðisaukaskatt sem það hefur greitt hér á landi (vegna aðkeyptrar þjónustu hér við undirbúning verkefnisins). Þetta fyrirkomulag er til þess fallið að gera undirbúning eða forathugun nýrra verkefna fjárhagslega áhættusamari en ella væri. Þetta fyrirkomulag er þröskuldur gagnvart fjárfestingu í nýjum atvinnurekstri og þar með hindrun fyrir bættri arðsemi í raforkuframleiðslunni hér. Skynsamlegt væri að breyta endurgreiðslureglunum til að skapa þarna meiri sveigjanleika.

Afturkippur í Norðurslóðaævintýrið?

Vert er að hafa í huga að það er aldeilis ekki sjálfgefið að ná að ljúka hér samningum um nýjar iðnaðarframkvæmdir af því tagi sem hér hefur verið fjallað um. Almennt séð ríkir ennþá óvenjumikil óvissa um þróun efnahagslífsins á Vesturlöndum næstu misseri og ár. Þetta endurspeglast t.d. í þeim afturkippi sem orðið hefur í olíuleit á norðurslóðum.

Þar má nefna að stórlega hefur dregið úr olíuleit við Grænland - a.m.k. tímabundið. Sama á við um olíuleitina norður af ströndum Alaska, þar sem Shell hefur hætt við umfangsmiklar framkvæmdir sem þar voru komnar á fullt. Meira að segja Statoil hefur verið að lenda í veseni norður í Barentshafi. Og það er líka athyglisvert að sérleyfishafarnir á Drekasvæðinu hófust ekki handa við rannsóknir í sumar - og það virðist allsendis óvíst hvort nokkuð gerist þar næsta sumar. Það hlýtur því að vera fagnaðarefni að við séum að verða vör við áþreifanlegan áhuga á nýrri iðnaðaruppbyggingu. Það er áfangasigur í nokkuð óhagstæðu efnahagsumhverfi.

14. júlí 2014

Eðlileg orkuskerðing - enginn orkuskortur

Lág staða í miðlunarlónum vegna óhagstæðs veðurfars í vetur olli því að síðla vetrar og í vor þurfti Landsvirkjun að skerða möguleika viðskiptavina sinna á að kaupa raforku sem er umfram það sem fyrirtækinu er skylt að afhenda (í þessu sambandi er ýmist talað um ótrygga orku, umframorku eða afgangsorku, en hugtakið ótrygg orka lýsir þessu sennilega best). Vegna þessara skerðinga spannst Meira
23. júní 2014

Vannýttir eiginleikar íslenska vatnsaflsins

Meðal efnis í nýjasta hefti tímaritsins Þjóðmála er áhugaverð grein þar sem útskýrt er hvernig íslenska orkan býr yfir mjög sérstökum eiginleika, sem gerir hana afar eftirsótta og gæti skapað okkur áður óþekkt viðskiptatækifæri. Höfundur umræddrar greinar er Björgvin Skúli Sigurðsson, sem er með doktorspróf í verkfræði frá Stanfordháskóla í Bandaríkjunum og gegnir nú starfi Meira
4. júní 2014

Raforkuverð mun hækka

Hátt raforkuverð víða í Evrópu veldur því að það væri mjög áhugavert að geta selt íslenska raforku inn á evrópskan markað. En á sama tíma og raforkuverð víða í Evrópu hefur haldist hátt, hefur raforkuverð víða í Bandaríkjunum verið nokkuð lágt og sumstaðar hreint ótrúlega lágt. Þessi mismunur hefur orðið til þess að sumir freistast til að halda að raforkuverðið vestra eigi eftir að haldast lágt Meira
21. maí 2014

Draumórar yfirtóku veruleikann í álbransanum

Í gær fór fram aðalfundur Samáls. Þar flutti m.a. Kelly nokkur Driscoll frá ráðgjafa- og greiningafyrirtækinu CRU erindi um horfurnar á álmarkaði. Í hnotskurn spáir Driscoll því að áliðnaðurinn eigi enn eftir að upplifa nokkur erfið ár uns þokkalegt jafnvægi kemst á framleiðslu og eftirspurn á álmarkaði. Og að lítill sem enginn hvati verði til að reisa ný álver utan Kína fyrr en í fyrsta lagi 2017 Meira
28. apríl 2014

Nýtum tækifærin í orkustefnu Bretlands

Milljarðar punda streyma nú í ný raforkuverkefni í Bretlandi. Þær fjárfestingar koma til vegna nýsamþykktrar orkustefnu Bretlands. Fyrir okkur Íslendinga er sérstaklega athyglisvert að sjá hvernig þessi nýja orkustefna Bretlands getur nýst íslenskri orkuþekkingu og orkuframleiðslu.Í liðinni viku var tilkynnt um fyrstu lotu orkufjárfestinga vegna hinnar nýju orkustefnu. Þar var um að ræða 12 Meira
18. mars 2014

Grunsamlegir viðskiptahættir á álmörkuðum

Eru fjárfestingabankinn Goldman Sachs og hrávörurisinn Glencore Xstrata (sem er aðaleigandi Norðuráls) að reyna að króa álmarkaðinn af? Er alþjóðlegi álmarkaðurinn í London jafnvel með í slíku samsæri? Það er a.m.k. staðreynd að grunur er uppi um að nokkur af særstu fjármálafyrirtækjum í Bandaríkjunum og fyrirtæki sem tengjast áliðnaðinum, stundi ólögmæta viðskiptahætti í því skyni að takmarka Meira
23. febrúar 2014

Stærsta efnahagstækifæri Íslands

Undafarið hafa nokkrir þekktir fjölmiðlar fjallað um þá hugmynd að leggja raforkukapal milli Íslands og Bretlands. Sú umfjöllun hefur verið á jákvæðum nótum. Bæði Economist og Finacial Times telja þetta athyglisverðan möguleika. Þessir fjölmiðlar benda á að slíkur kapall myndi bæði skapa Íslandi auknar útflutningstekjur og um leið veita Bretum aðgang að orku sem væri mun Meira
27. janúar 2014

Orkustefna Bretlands verður sífellt áhugaverðari

Orkustefna breskra stjórnvalda er að verða sífellt áhugaverðari fyrir okkur Íslendinga. Í desember sem leið (2013) birti breska orkumálaráðuneytið uppfærða tillögur sínar um orkustefnu, sem ráðgert er að taki gildi nú síðar á árinu (2014). Þar er m.a. er að finna endurskoðuð viðmiðunarverð á raforku vegna nýrra orkuverkefna. Þessar nýju tillögur gefa sterkar vísbendingar um Meira
12. desember 2013

Century vill koma áhættunni yfir á Landsvirkjun

Í fréttum í dag hefur komið fram að Michel Bless, forstjóri Century Aluminium, telji litlar líkur á að álver rísi í Helguvík nema betra orkuverð bjóðist. Og að fátt bendi til þess að það gerist á næstunni.Í frétt Viðskiptablaðsins um þetta segir að Bless „segist tilbúinn að líta á fjárfestingu fyrirtækisins í álveri í Helguvík sem sokkinn kostnað.“ Og að málflutningur hans á Meira
24. nóvember 2013

Notalegur Sunnudagsmorgunn

Þennan Sunnudagsmorgunn spjallaði Gísli Marteinn Baldursson við iðnaðarráðherra. Viðtalið snerist að verulegu leyti um álver í Helguvík. Því miður urðu þær umræður þokukenndari en búast hefði mátt við af hinum skelegga og fríska stjórnanda.Staðan er ekkert óskýrVið þetta tækifæri sagði ráðherrann, Ragnheiður Elín Árnadóttir, að biðstaðan með Helguvíkurverkefnið væri slæm. Betra væri að Meira
31. október 2013

Sæstrengurinn

Í Fréttablaðinu í dag birtist grein þar sem fjallað er um þá hugmynd að leggja rafstreng milli Bretlands og Íslands. Höfundar greinarinnar eru þeir Skúli Jóhannsson og Valdimar K. Jónsson. Greinin einkennist mjög af varnaðarorðum og áherslu á það sem illa gæti farið í tengslum við slíka framkvæmd. Niðurstaða greinarhöfunda er að málið hafi ekki verið nálgast af nægilegu raunsæi. Og þeir telja að Meira
27. september 2013

Snjallir snúningar móðurfélags Norðuráls

Álverð er lágt um þessar mundir og fjölmörg álver í heiminum eru rekin með tapi. En þó svo lágt álverð sé víða að valda áliðnaðinum verulegum vandræðum, þá er greinilegt að sum álfyrirtæki eru lagin við að nýta aðstæður sér í hag. Century eykur álframleiðslu sína á tímum offramboðs Hér verður fjallað um það hvernig bandaríska álfyrirtækið Century Aluminum, sem að stærstu leyti er í eigu Meira
14. september 2013

Svört skýrsla Boston Consulting Group

Vestræni áliðnaðurinn er líkt og staddur á hnífsegg. Upp virðist vera komin afar viðkvæm staða, sem skapar mikla óvissu. Um þessar ógöngur, sem áliðnaðurinn hefur reyndar fyrst og fremst sjálfur komið sér í, er fjallað í nýlegri skýrslu Boston Consulting Group. Skýrslan sú er til umfjöllunar hér:InngangurNú í vikunni birtist viðtal við forstjóra álvers Rio Tinto Alcan í Straumsvík. Þar lýsir Meira
26. ágúst 2013

Hvaða álver á Íslandi lokar fyrst?

Í kosningabaráttunni fyrir Alþingiskosningarnar nú í vor virtist sem sumir þingframbjóðendur teldu það nánast formsatriði að koma framkvæmdum á fullt við byggingu nýs álvers í Helguvík. Þetta viðhorf var sérstaklega áberandi hjá frambjóðendum í Suðurkjördæmi, en innan kjördæmisins eru bæði Helguvík og margir virkjunarkostir. Umrætt viðhorf stjórnmálamannanna bar ekki vott um mikið raunsæi eða Meira
2. júlí 2013

Sviptingar í áliðnaðinum

„Seint á síðasta ári (2007) var Alcan keypt af risafyrirtækinu Rio Tinto Group. Fyrir litla 38 milljarða USD, sem mörgum þótti all hressilegt. [...] Spurning hvort Rio Tinto hafi hugsanlega greitt full mikið fyrir bitann? [...] Og sé hugsanlega að lenda í fjárhagskröggum vegna kaupanna?“Versta viðskiptaákvörðun sögunnar Tilvitnunin hér að ofan er af Orkublogginu frá því október Meira
20. maí 2013

Setjum verðmætasköpun í forgang

Í síðustu grein höfundar hér á viðskiptasíðu mbl.is var bent á að með útflutningi á raforku sé unnt að fá a.m.k. 30% hærra verð fyrir íslenska raforku heldur en stóriðjan hér er að greiða. Þetta myndi auka framleiðni í orkugeiranum hér umtalsvert. Þarna var vel að merkja tekið mið af almennu markaðsverði á raforku í Evrópu. Ef við göngum skrefi lengra og reynum að nýta okkur Meira
17. apríl 2013

Rafmagnskapall milli Evrópu og Íslands

Raforkuverð í vestanverðri Evrópu (heildsöluverð án skatta) er almennt miklu hærra en hér á landi. Munurinn er gjarnan tvöfaldur og stundum þrefaldur eða jafnvel ennþá meiri. Þess vegna gætu raforkuframleiðendur á Íslandi hagnast verulega af tengingu við Evrópu. Með slíkri tengingu væri unnt að fullnýta afl vatnsaflsvirkjananna hér þegar raforkuverðið í Evrópu er hátt, en flytja inn rafmagn (og Meira
13. mars 2013

Olíuþjóð 2035?

Það er skammt stórra högga á milli hér á Klakanum góða. Í janúar sem leið vorum við nánast útnefnd olíuþjóð. Og nú er sagt að við séum líka að verða gullþjóð. Svo voru Norðmenn nýverið að birta nýtt álit sitt á Jan Mayen svæðinu og segja að þar kunni að vera milljarðar tunna af vinnanlegri olíu.Norska Olíustofnunin (NPD) tekur að vísu fram að það sé líka mögulegt að enga olíu né gas að finna Meira
25. febrúar 2013

Jarðvarmaráðstefna í heimsklassa

Í næstu viku fer fram stór og metnaðarfull jarðvarmaráðstefna hér í Reykjavík; Iceland Geothermal Conference 2013. Ráðstefnan stendur yfir dagana 5.-7. mars. Meðal fyrirlesaranna er bæði að finna margt af fremsta vísindafólki heims á sviði jarðvarmans og ýmsa aðra mjög áhrifamikla einstaklinga. Í þeim hópi er fólk sem getur haft mikið um það að segja hvernig uppbygging verður í jarðvarmageiranum Meira