22. október 2014 kl. 21:30

Verslun á Íslandi í vörn

Það er ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu smásöluverslunar á Íslandi, sérstaklega fataverslun. Þrátt fyrir aukna neyslu þá virðist verslun vera að dragast saman á sumum sviðum. Þetta fer ekki hátt enda hefur oft ríkt heldur undarleg afstaða til verslunar í þjóðfélaginu, kannski eitthvað sem við sækjum aftur til hörmangara eða einokunarverslunar fortíðarinnar.

Fyrir stuttu stóð Landsbankinn fyrir morgunfundi um verslun og þjónustu. Þar kom meðal annars fram að nú sex árum eftir fall fjármálakerfisins er einkaneysla íslenskra heimila langt undir sögulegu meðalatali. Ný úttekt Hagfræðideildar Landsbankans, sem var kynnt á fundinum, leiddi í ljós ekkert þróað ríki er með minni einkaneyslu sem hlutfall af landsframleiðslu. Jafnvel þó að einkaneysla verði að endurspegla framleiðni og framleiðslu í hverju landi þá má hafa af þessu áhyggjur. Þróttmikil verslun er nauðsynleg til að tryggja landsmönnum ríkulegt og gott vöruúrval á samkeppnishæfu verði. Ef þar hefir orðið misbrestur er ástæða til að skoða málið vandlega. Sérstaklega ef um er að ræða ójafna samkeppni við útlönd.

Ójöfn samkeppni og nýjar ógnanir

Jón Björnsson, forstjóri hjá Festi sem meðal annars á Krónuna, Elko og Intersport kom inn á þetta á fundinum en hann fjallaði um ójafna samkeppni íslenskra smásala við verslun í útlöndum. Jón benti meðal annars á að fatnaður bæri mun hærri tolla og skatta en í nágrannalöndunum. Barnafatnaður á Íslandi bæri t.d. 40% hærri opinber gjöld en í Bretlandi. Jón hefur reiknað út að ef tollur á fatnað yrði afnuminn og ef með því tækist að ná þriðjungi af fataverslun Íslendinga í útlöndum inn í landið, mætti auka tekjur ríkisins um einn milljarð króna.

verslun

Fleiri erindi voru forvitnileg. Jón Diðrik Jónsson, fjárfestir, fjallaði einnig um tækifæri og ógnir (fyrir smásala) sem fælust í aukinni netverslun. Netið breytti miklu og enn meiri breytingar væru í farvatninu. Hann benti m.a. á að búist væri við að á næstu fimm árum myndi allt að 20% af því fjármagni sem smásalar verja til markaðssetningar verða tengd samfélagsmiðlum. Sífellt mikilvægara væri fyrir smásölufyrirtæki að búa yfir þekkingu á markaðnum. Þá sagði hann að samkeppni innlendrar verslunar við netverslun væri ekki á samkeppnisgrundvelli. Við höfum séð gríðarlega aukningu í netverslun frá Kína (Alibaba) sem getur orðið erfitt fyrir innlenda verslun að keppa við eins og Jón Diðrik benti á. 

Verðmætasköpun í verslun

„Verslun er verðmæt atvinnugrein og í vel rekinni verslun er fólgin mikil verðmætasköpun. Heil stórveldi eins og Feneyjar og Flórens fyrir bráðum þúsund árum voru byggð eingöngu á verslun. Engin framleiðsla en gífurleg verðmætasköpun. Og versluninni fylgdu tengsl við aðra heimshluta og tengslunum fylgdi mikil menningarleg gerjun, listir og menning blómstruðu. Endurreisnin hófst í Flórens og Feneyjum, í skjóli blómlegra viðskipta."

Þannig hóf Sigurður Gísli Pálmason ræðu sína í 25 ára afmælisveislu Kringlunnar sem haldin var fyrir rúmum tveimur árum síðan. Ég hef leyft mér áður að vitna til þessara orða hans. Velgengni verslunarmiðstöðva hér á landi, Kringlunnar og síðar Smáralindar, er til marks um hve mikilvæg verslun er í öllu mannlífi og að sjálfsögðu efnahagslífinu öllu. Verslun er því atvinnugrein sem ber að gefa gaum og tryggja þarf að eðlileg samkeppnisskilyrði séu fyrir hendi.

Staðreyndin er sú að verslun hefur líklega gert hvað flestar íslenskar fjölskyldur efnaðar enda oftar en ekki um að ræða lítil fjölskyldufyrirtæki í upphafi. Af því má vera ljóst að verðmætasköpun leiðir ekki endilega til jöfnuðar, það sést hvað best í verslun. Að mati Sigurðar Gísla er frjáls verslun einmitt sú atvinnugrein sem er örlátust á tækifæri til handa þeim sem byrja með tvær hendur tómar. Adam Smith orðaði hlutverk verslunar með eftirfarandi hætti: „Gefðu mér það sem ég vil fá og þú skalt fá það sem þú vilt." Þessi gagnkvæmni hefur verið lykilþáttur í verslun í gegnum aldirnar. Færa má fyrir því sannfærandi rök að næst á eftir akuryrkjunni hafi verslun verið mikilvægust í því að móta samfélög manna eins og þau eru í dag. Enda er það klassísk hagfræðikenning að auðlegð þjóða stafi fyrst og fremst af viðskiptum og verkaskiptingu. Um þetta fjallar Bretinn dr. Matt Ridley en nýlega kom út bók hans, Heimur batnandi fer (The Rational Optimist: How Prosperity evolves), á íslensku. Ridley bendir þar á:

,,Meira felst í vöruskiptum en gagnkvæmni. Ef litið er framhjá aflúsun getum við spurt okkur hve margar athafnir í lífinu borgi sig að framkvæma fyrir einhvern sem framkvæmir sömu athöfn þess í stað. „Ef ég sauma nýjan kjól fyrir þig í dag getur þú saumað nýjan kjól fyrir mig á morgun." Ekki væri mikill ávinningur af þessu og engin arðsemi. „Ef ég sauma föt á þig veiðir þú í matinn." Þetta færir hins vegar ávinning og hefur þann undursamlega eiginleika að skiptin þurfa ekki einu sinni að vera sanngjörn. Í virkum vöruskiptum er ekki nauðsynlegt að tveir einstaklingar bjóði fram jafnverðmæta hluti. Verslun fylgir oft ójöfnuður en báðir aðilar hafa þó ávinning. Fæstir virðast átta sig á þessu atriði."

Um bók Ridley verður fjallað nánar síðar hér í pistli.    

Það skal tekið fram að þau viðhorf sem birtast í þessum pistli eru eingöngu höfundar og á hans ábyrgð.    

mynd
18. október 2014

Aukin bjartsýni í sjávarútvegi

Mun fleiri stjórnendur telja núverandi aðstæður góðar í atvinnulífinu en að þær séu slæmar. Þetta er meðal þess sem kom fram í nýjustu könnun Capacent sem gerð var fyrir Samtök atvinnulífsins og Seðlabankann og kynnt var í byrjun mánaðarins. Vaxandi bjartsýni þykir meðal annars endurspeglast í auknum fjárfestingum sjávarútvegsfyrirtækja en á næstu tveimur árum er von á skipum fyrir um 28 milljarða Meira
8. október 2014

Fátæktin er okkar fylgikona

 Fátæktin var mín fylgikonafrá því ég kom í þennan heim,við höfum lafað saman svonasjötigi vetur, fátt í tveim, -hvort við skiljum nú héðan afhann veit, er okkur saman gaf.Þannig orti Jón Þorláksson á Bægisá (1744-1819) um fátækt sína og dró ekki af sér í lýsingum. Og ekki ástæða til. Það kann hins vegar að koma mörgum á óvart að fátæktin er enn í dag okkar fylgikona. Þó með þeim breytingum Meira
mynd
28. september 2014

Hið svokallaða hrun og hagvöxtur ársins 2007

Í þeirri víðfeðmu umræðu sem orðið hefur um orsakir og afleiðingar bankahrunsins í október 2008 hefur gjarnan verið rætt um réttmæti þess að taka um ,,svokallað hrun". Um það hafa oft spunnist fjörugar umræður, gjarnan með ásökunum í garð þeirra sem svo segja, að þeir afneiti sannleikanum, að minnsta kosti eins og hann birtist í hagtölum. Það má vera rétt og að sjálfsögðu er engin ástæða til Meira
mynd
20. september 2014

Bólu-Hjálmar og velferðarkerfið

Ríkur og fátækurRíkur búri ef einhver er,illa máske þveginn,höfðingjar við síðu sérsetja hann hægra megin.Fátækur með föla kinnfær það eftirlæti,á hlið við einhvern hlandkoppinnÞannig orti Hjálmar Jónsson, betur þekktur sem Bólu-Hjálmar, (1796-1875). Kvæðið heitir ,,Ríkur og fátækur". Bólu-Hjálmar orti mikið um niðurlæginguna sem fylgdi því að vera fátækur enda stórlindur (og jafnvel Meira
mynd
17. september 2014

Rosling og hið sanna ástand heimsins

Fyrirlestur Hans Rosling í Hörpunni á mánudaginn var einstaklega áhugaverð upplifun. Rosling hefur ekki beinlínis útlit poppstjörnu og enska hans er með þessari hörðu skandinavísku framsögn sem margir hafa gaman af. En upplýsingarnar, framsetningin og persónutöfrarnir vógu þetta allt upp. Rosling hélt salnum föngnum í einn og hálfan tíma og meira að segja uppteknustu menn sátu rólegir. Að lokum Meira
mynd
8. september 2014

Samkeppni og hæfni þjóða

Það er tvennt sem þarf að hafa í huga þegar samkeppnishæfni Íslands er metin. Hvoru tveggja þættir sem landsmenn geta lítið gert við. Annars vegar staðsetning landsins sem gerir flutnings- og samskiptakostnað alltaf dýrari. Hins vegar fámenni þjóðarinnar í til þess að gera stóru landi. Þar af leiðandi verður alltaf kostnaðarsamara að bjóða upp á sambærileg lífsskilyrði og í þéttbýlli löndum. Um Meira
mynd
30. ágúst 2014

Fátækt verður félagsleg staðreynd á Íslandi

Sænski fræðimaðurinn Hans Rosling hefur bent á að engin fátækt sé raunverulegri en sú sem veldur ótta við hungur. Að beina hungurvofunni burt frá fátæku fólki er mikilvægast af öllu og það eigi að vera miðpunktur allrar aðstoðar við það. Óhætt er að segja að baráttan við hungur hafi gengið þokkalega en hér var í pistli fyrir ári síðan bent á að 38 lönd höfðu þá náð markmiðum um útrýmingu Meira
mynd
21. ágúst 2014

Hans Rosling og umræða um fátækt

Það er vel til fundið að fá hinn heimskunna sænska fyrirlesara og fræðimann Hans Rosling hingað til lands en hann heldur erindi í Reykjavík á vegum félagsins Afríka 20:20 í samstarfi við Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Hans Rosling er læknir í alþjóðaheilbrigðisvísindum og hefur vakið heimsathygli á síðustu árum fyrir heillandi framsetningu á tölfræðilegum gögnum. Sjálfsagt þekkja margir Rosling Meira
9. ágúst 2014

Ísland - best í heimi?

Einhverra hluta vegna þykir mörgum gaman að raða öllu mögulegu og ómögulegu upp flokka og raðir. Um þetta hefur skapast talsverð iðja hjá mörgum og ein angi þeirrar iðju gengur út á að raða þjóðlöndum í hópa. Væntanlega til fróðleiks og skemmtunar og jafnvel sumum til hvatningar. Oft ratar það í fréttir hvar Ísland stendur í þessum samanburði þó vissulega megi gera athugasemdir við aðferðafræði og Meira
mynd
28. júlí 2014

Ferðamenn að taka yfir íbúðamarkaðinn?

Undanfarið hefur Morgunblaðið birt athyglisverðar fréttaskýringar um þróun ferðaþjónustunnar, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Framtak blaðsins er því merkilegra þar sem skortur er á góðri upplýsingagjöf um framvindu og breytingar á ferðaþjónustu. Eru meira að segja áhöld um hve nákvæmar og samanburðarhæfar tölur við fáum um það hve margir heimsækja landið. Brýnt er að bætt sé úr Meira
mynd
21. júlí 2014

Einkaframtakið og ferðaþjónustan

Þó vissulega sé ástæða til að hafa áhyggjur af þróun mála í ferðamannaiðnaði landsins er ekki annað hægt en að dáðst að þeim krafti sem einkennir ferðaþjónustuna og það einkaframtak sem hún hefur leyst úr læðingi. Þannig verður ekki annað séð en að tekist hafi að veita öllum þeim gistingu sem hingað koma þrátt fyrir að fjölgun ferðamanna sé gríðarleg milli ára. Að það skuli ekki hafa komið upp Meira
mynd
18. júlí 2014

Skipulagssaga Reykjavíkur: Kringlumýrin verður að Kringlunni

Ef skipulag höfuðborgarsvæðisins er skoðað í áratugum sjást betur þær miklu breytingar sem eru að verða. Á fyrsta áratug þessarar aldar var það uppbyggingin í Borgartúninu og úthverfum borgarinnar sem var hvað mest áberandi. Um leið og Borgartúnið hlóðst upp og varð smám saman að því fjármála- og skrifstofuhverfi sem þar má nú finna þá dreifðist byggðin og leitaði upp í Grafarholt, Úlfarsfell og Meira
mynd
6. júlí 2014

Metfjölgun ferðamanna og hvað svo?

Við Íslendingar erum líklega orðnir svo vanir því að sjá tölur um metfjölgun ferðamanna að við erum hættir að kippa okkur upp við slíkt. Nú er enn eitt metárið í uppsiglingu en fjölgun erlendra ferðamanna varð tæplega 32% á fyrstu fimm mánuðum ársins. Það slær út metið frá því í fyrra þegar 30% aukning varð á komum ferðamanna fyrstu fimm mánuði ársins samanborið við árið á undan. Ef miðað er við Meira
mynd
23. júní 2014

Ísland - land tækifæranna eða hvað?

Ein helsta röksemd fyrir aðild að Evrópusambandinu er sú að þá verði viðskiptaumhverfið miklu auðveldara hér á landi. Fyrirtækjum verði auðveldara að komast á legg, sækja sér fjármagn og almennt muni áhætta minnka og þá um leið fleirum farnast vel. Vegna slíkra vangaveltna er áhugavert að skoða hvað er að gerast í viðskiptalífinu á hverjum tíma og hlusta á orð stjórnendanna sjálfra. Hvernig gengur Meira
mynd
15. júní 2014

Heimsveldi fótboltans

Heimurinn er dálítið upptekinn af knattspyrnu þessa daganna, það fer líklega ekki framhjá neinum. Vissulega má deila um allt, en fáir bera brigður á að knattspyrna er vinsælasta íþrótt heims. Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu er næst stærsti íþróttaviðburður heims, næst á eftir sjálfum Ólympíuleikunum. Sú staða gerir það að verkum að knattspyrnan hefur efnahagsleg og pólitísk áhrif sem engin Meira
mynd
6. júní 2014

Maðurinn í höndum náttúrunnar

,,Ísland er það land í heiminum sem breytist örast,” sagði Oddur Sigurðsson, jarðfræðingur og sérfræðingur á sviði jöklafræði hjá Veðurstofu Íslands, í nýlegu viðtali við Morgunblaðið. Oddur benti á þá augljósu staðreynd að Ísland er öðruvísi en flest önnur lönd. Hann skýrði það meðal annars með því að landið er hluti af sjávarbotni en ekki meginlandi. Það eru afar fá lönd í heiminum, og Meira
mynd
29. maí 2014

Uppgjörið við hrunið - saga Promens

Á næsta ári er von á plastframleiðslufyrirtækinu Promens í skráningu í Kauphöllina hér á landi. Tímabært segja margir en félagið var einmitt í miðjum undirbúningi að kauphallarskráningu þegar bankahrunið dundi yfir árið 2008. Þá var Promens að stærstum hluta í eigu fjárfestingafélagsins Atorku sem hafði unnið að uppbyggingu og endurskipulagningu þess í kjölfar mikilla fyrirtækjakaupa. Á þeim tíma Meira
18. maí 2014

Breytingar og byggðaþróun

Líklega var það gríski heimsspekingurinn Herakleitosi sem orðaði fyrst með skýrum hætti þá hugsun að allt sé breytingum undirorpið; maður stígur aldrei tvisvar í sömu ánna, benti hann á. En þó að hin augljósa lexía lífsins sé, að aðeins er víst, að allt breytist þá er eins og mannskepnunni sé áskapað að snúast gegn breytingum. Sérstaklega virðist stjórnmálaöflunum vera mikilvægt að reyna að Meira
mynd
3. maí 2014

Með vindinn í fangið

Fyrir stuttu ók pistlaskrifari í gegnum norðurhéruð Bretlands. Það sem vakti mesta athygli voru vindmyllur þær sem búið var að reisa nánast upp á öllum hæðum á leiðinni á milli Glasgow og Manchester. Nú er það reyndar svo að vindmyllur eru oftast við sjó því þar þykir vindur hvað stöðugastur en engu að síður virðast allar hæðir í Bretlandi vera þaktar þeim í dag. Landslagið hefur fyrir vikið tekið Meira

Sigurður Már Jónsson

Sigurður Már Jónsson

Höfundur er blaðamaður en starfar í dag sem upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar.

Meira