17. apríl 2014 kl. 13:17

Skuldaeftirgjöf í Bandaríkjunum

Þó margir gætu haldið það af umræðunni þá er Ísland ekki eina landið í heiminum sem reynt hefur að koma til móts við skulduga íbúðaeigendur. Líklega er á fá hallað þó bent sé á framtak Kamala D. Harris, ríkissaksóknara Kaliforníu. Undanfarin ár hefur hún hefur beitt sér mjög fyrir lækkun skulda hjá íbúðaeigendum og um leið reynt að fá lánafyrirtæki til að milda aðgerðir sínar gagnvart skuldugu fólki. Ekki hefur verið vanþörf á því margir einstaklingar hafa farið mjög illa út úr húsnæðisbólunni sem varð í Bandaríkjunum fyrir um það bil áratug.

Kamala D. Harris tók við embætti ríkissaksóknara Kaliforníu í janúarbyrjun 2011 og sagði þá strax að það yrði að gera meira fyrir skulduga íbúðaeigendur og fórnarlömb undirmálalánanna (e. subprime mortage crisis). Hún tók þátt í að knýja í gegn samkomulag við fimm fjármálastofnanir (National Mortgage Settlement). Það voru Ally, Wells Fargo, Bank of America, Citi Bank og Chase Manhattan. Harkan var mikil í viðræðunum og kaus Kamala að hverfa frá þeim um tíma vegna þess að hún taldi lánastofnanirnar draga lappirnar. Að lokum var þó gengið frá samkomulagi um 12 milljarða dala lækkun hjá íbúðaeigendum í Kaliforníu en talið var að eftirgjöfin næmi um 26 milljörðum Bandaríkjadala á landsvísu. Hluti fjármunanna fór í að fjármagna ráðgjafastofur á vegum hins opinbera (stofnanir sem má líkja við Umboðsmann skuldara hér á landi) og aðra lögfræðilega aðstoð. Hluti aðgerðanna fólst í að 23 þúsund yfirskuldsettir íbúðaeigendur fengu að ganga frá yfirskuldsettum húsum án eftirmála.

Hafa verður í huga að strax eftir bankakreppuna í Bandaríkjunum var farið að huga að lækkun á greiðslubyrði íbúðaeigenda. Í maí 2009 undirritaði Obama Bandaríkjaforseti aðgerðaráætlun sem var ætlað að aðstoða fjölskyldur við að verja heimili sín (Helping Families Save Their Homes Act). Strax í desember sama ár höfðu 650.000 íbúðaeigendur náð að lækka mánaðarlega greiðslu sína með slíkri höfuðstólsaðlögun. Þegar hugað er að því að deila þarf í allar tölur með 1000 til að fá íslenskan samanburð sést að sú aðgerð ein og sér dugði skammt. Þar eins og hér voru allar aðgerðir of smáar í sniðum. Í Kaliforníu var þó reynt að breyta því.  

Bank-Foreclosures-Listings

Ein af hverjum fimm yfirskuldsettir

Í upphafi árs 2012 var talið að einn af hverjum fimm Bandaríkjamönnum skuldaði ennþá meira en sem næmi verðmæti húsnæðis hans. Talið er að þetta ójafnvægi - eða neikvæður mismunur íbúðaskulda og eigna  - næmi um 700 milljörðum Bandaríkjadala. Með því að lækka þessar skuldir var talið unnt að bjarga fólki frá því að missa heimili sín eða að burðast með lán sem það ræður ekki við.

Lánastofnanir í Kaliforníu samþykktu semsagt á síðasta ári að gefa eftir lán sem samsvarar 12 milljörðum Bandaríkjadala (um ein íslensk landsframleiðsla). Við það tækifæri sagði Harris: ,,I know this effort will confirm what many economists have already concluded: principal reduction plans are the most helpful form of loss mitigation for homeowners and the most cost-effective for investors when compared to foreclosures."

Með öðrum orðum, það var viðurkennt að þessi aðgerð sparaði skattgreiðendum fjármuni þó vissulega væri deilt um hve miklir þeir væru. Einnig nýttist hún íbúðaeigendum og skuldurum þó mikið vantaði uppá að eining væri um það. Lánastofnanirnar vildu frekar fara þá leið að fresta greiðslum og bæta þeim aftan við höfuðstól sem þær töldu að fæli í sér betri nýtingu fjármuna og þannig væri hægt að gera meira fyrir fleiri skuldara. Yfirvöld, undir forystu Harris, náðu að þvinga fram aðra leið sem fólst í eftirgjöf höfuðstóls skulda, nokkurskonar skuldaleiðrétting.

Seinna stóð Kamala D. Harris fyrir því að kynna réttindaskjal íbúðaeigenda (California Homwowner‘s Bill of Right) í Kaliforníu sem gaf íbúðaeigendur ríkulegri lagastuðning í baráttu við lánastofnanir. Það takmarkaði heimilir lánastofnanna til að sækja að skuldurum úr öllum áttum og knúði þá til að aðstoða skuldara við að setja upp greiðsluplan eða áætlun sem auðveldaði þeim að yfirgefa yfirskuldsett húsnæði. Um leið var styrktur lagagrundvöllur saksóknaraembættisins í baráttu þess við lánastofnanir. Þessi nýja löggjöf kom til framkvæmda í upphafi árs 2013 og hefur aðstoðað skuldug heimili við að vinna sig út úr vandanum.     
mynd
8. apríl 2014

Umræða um sjávarútveg

Lengst af virtust flestir landsmenn hafa sterk tengsl við sjávarútveginn, með þeim hætti að skilja út á hvað atvinnugreinin gekk og um leið mikilvægi hennar fyrir efnahag landsins. Meira að segja landkrabbar frá Selfossi, eins og sá er þetta ritar, fengu tækifæri til að spreyta sig í fiskvinnslu sumarlangt. Mikil vinna og uppgrip á þeim tíma hentuðu skólafólki vel. Að ekki sé horft fram hjá þeim Meira
mynd
30. mars 2014

Stöðugleiki án hagsældar

Á síðasta stýrivaxtafundi evrópska seðlabankans (ECB) sagði Mario Draghi seðlabankastjóri að evran væri eyja stöðugleikans (e. island of stability). Síðari tímar ættu hins vegar eftir að leiða í ljós hvort hún væri jafnframt eyja hagsældar og atvinnusköpunar. Svarið lýsir ágætlega þeirri stöðugleikahugsun sem evrópski seðlabankinn hefur unnið út frá, væntanlega þýskum bankamönnum til ánægju. Á Meira
mynd
16. mars 2014

Bylting að ofan

Það verður að játast að það var titill bókarinnar sem dró pistlaskrifara að verki Vilborgar Auðar Ísleifsdóttur; Bylting að ofan. Stjórnskipunarsaga 16. aldar. Bókin kom út á síðasta ári hjá Hinu íslenska bókmenntafélag og byggir á doktorsritgerð Auðar með síðari viðauka. Hér er um að ræða yfirgripsmikið verk sem fjallar í stuttu máli um siðaskiptin og þær breytingar sem áttu sér stað á háttum Meira
mynd
6. mars 2014

Að afloknu Iðnþingi

Það er alltaf áhugavert að fylgjast með störfum Iðnþings en að þessu sinni fögnuðu þingfulltrúar 20 ára afmæli Samtaka iðnaðarins. Að það skuli ekki vera meira en 20 ár síðan samtökin voru sett á laggirnar vekur furðu en ekki síður sú fjölbreytni sem finna má innan þeirra. Samtök iðnaðarins eru stærstu og öflugustu hagsmunasamtök atvinnurekenda í landinu. Þar má nú finna rúmlega 1200 fyrirtæki og Meira
mynd
27. febrúar 2014

Nýtt aðalskipulag fyrir Reykjavík

Skrifað var undir nýtt aðalskipulag fyrir Reykjavík við hátíðlega athöfn í Höfða í byrjun vikunnar. Það kemur í kjölfar þess að Borgarstjórn Reykjavíkur samþykkti þann 26. nóvember 2013, tillögu að nýju aðalskipulagi Reykjavíkur 2010-2030, ásamt umhverfisskýrslu. Allt kemur þetta í kjölfar endurskoðunar á aðalskipulaginu 2001-2024 sem hefur staðið yfir undanfarin ár Meira
18. febrúar 2014

Saga SPRON

Saga sparisjóðanna er líklega táknrænni um sögu íslensks fjármálamarkaðar en margir hyggja. Sjóðirnir þróuðust frá því að sýsla með nokkrar krónur yfir gjaldkeraborðið í að verða leiksoppar á hinum alþjóðlega fjármálamarkaði og vera þannig þátttakendur í einhverju áhugaverðasta fjármálahruni sem sagan þekkir, og með því að nota orðið áhugavert er ekki verið að gera lítið úr þeim persónulegu Meira
mynd
10. febrúar 2014

Mæjorka norðursins

Engum dylst að ótrúlegir hlutir eru að gerast í íslenskri ferðaþjónustu og þó margir óttist offjárfestingu í greininni virðist ekkert lát vera á ferðamannastraumnum hingað til lands. Er nú svo komið að Ísland er að verða heilsársland, ferðamenn koma á öllum tímum ársins og munurinn milli sumar- og vetrardvalar ferðamanna minnkar stöðugt. Í desember síðastliðnum fóru 41,7 þúsund erlendir gestir frá Meira
mynd
30. janúar 2014

Fátækt útrýmt árið 2035?

Hugsanlega myndu flestir í sporum Bill Gates vera nokkuð bjartsýnir á tilveruna. Maður sem hefur vanist þeirri hugsun að vera ríkastur manna á jörðinni og er í aðstöðu til að gera nokkurn veginn það sem hann vill ætti bara að vera nokkuð ánægður.  Og sannast að segja er Bill Gates bjartsýn og nánast sjálfsumglaður, svo mjög að manni dettur í hug kvæði Sigurðar Péturssonar sýslumanns sem er að Meira
mynd
21. janúar 2014

Landbúnaður á tímamótum

Undanfarin ár höfum við séð að eftirspurn eftir landbúnaðarafurðum hér á landi hefur verið að  aukast um leið og hún hefur breyst. Við höfum verið upptekin af því að neyslubreyting hafi aukið þörfina fyrir smjör og rjóma tímabundið en við sjáum einnig að eftirspurn eftir öðrum vörum er að aukast. Vitað er að innlendir framleiðendur hafa átt erfitt með að sinna eftirspurn eftir nautakjöti og Meira
mynd
13. janúar 2014

Velgengni Bláa Lónsins

Það er ekki hægt að segja að val tímaritsins Frjálsrar verslunar á manni ársins í íslensku viðskiptalífi hafi komið á óvart. Uppbygging sú sem hefur átt sér stað í Bláa Lóninu er engu lík og þar á Grímur Sæmundsen, stjórnarformaður fyrirtækisins, stærstan hlut að máli eins og birtist í vali tímaritsins. Frá árinu 1992 hafa rekstraraðilar Bláa Lónsins byggt upp einstakan stað, nánast hvernig Meira
mynd
6. janúar 2014

Besta ár allra tíma!

Um nýliðin áramót birtust óteljandi úttektir og greinar sem reyndu að meta stöðu mála í heiminum. Sem gefur að skilja eru þessar úttektir undir ýmsum formerkjum, stundum til að skemmta og stundum til að upplýsa. Víða mátti sjá það viðhorf að nýliðið ár hefði verið það besta sem mannkynið hefur upplifað. Samkvæmt þeim aðferðum sem þar er beitt er ekki ólíklegt að ætla að svo hafi einnig verið með Meira
mynd
31. desember 2013

Fyrrverandi fjármálaráðherra segir frá

Áhugamenn um stjórnmál fengu talsvert lesefni fyrir þessi jól því tveir fyrrverandi ráðherrar síðustu ríkisstjórnarinnar snöruðu fram bókum auk þess sem fyrrverandi forsætisráðherra er fyrirferðamikil í bók sambýliskonu hennar. Þessi útgáfa er vissulega fagnaðarefni fyrir þá sem lifa og hrærast í heimi stjórnmálanna en nokkra athygli hlýtur að vekja hve litla umfjöllun bækurnar fá í fjölmiðlum og Meira
mynd
21. desember 2013

Robert Mugabe og millistéttin

Það er heldur ólíklegt að harmur bresti á um allan heim þegar Robert Mugabe, forseti Zimbabwe, kveður þessa tilveru. Þó hér sé ekki verið að óska neinum dauða þá er líklega farið að styttast í annan endann hjá Mugabe sem nú er á 90 aldursári. Stöðugar fréttir eru um hugsanlegan eftirmann hans þó almennt ríki ekki mikil bjartsýnir um að miklar breytingar verði á stjórn Zimbabwe í bráð. Robert Meira
mynd
9. desember 2013

Nelson Mandela: Maður til að minnast

Um svipað leyti og Nelson Mandela var að taka við völdum í Suður-Afríku var Slobodan Milosevic að taka við valdataumunum í Serbíu. Sá síðarnefndi efndi til uppgjörs og blóðbaðs sem kostaði hundruð þúsunda manna lífið og skapaði ástand sem eitraði öll samskipti á Balkanskaganum. Að lokum dó Slobodan Milosevic í fangelsi, þar sem hann beið réttarhalda vegna glæpa gegn mannkyninu.  Þetta Meira
mynd
23. nóvember 2013

Slys í vændum á Slippsvæðinu?

Undanfarið hef ég átt því láni að fagna að starfa niðri í miðbæ. Í byrjun ákvað ég að notast sem mest við almenningssamgöngur og auka göngutúra. Mest labba ég þó Laugaveginn. Þó götumyndin sé ansi fjölbreytt og á köflum ósamstæð er margt sem hrífur. Mest þó virðuleg eldri hús með sögu. Ósjálfrátt leiðir gangan til þess að menn byrja að velta fyrir sér hvernig hús falli best að bæjarmyndinni og Meira
mynd
16. nóvember 2013

Myndin af Kára

Í fyrsta skiptið sem ég hitti Kára Stefánsson þá var það til að taka viðtal við hann í Viðskiptablaðið. Tilefnið var að nefnd á vegum blaðsins hafði ákveðið að velja hann frumkvöðull ársins. Kári byrjaði viðtalið á að segja að honum fyndist þetta óverðskuldað, hann væri í raun ekki búinn að gera neitt ennþá. Það endurtók hann við verðlaunaafhendinguna. Allt tal um afrek hans eða deCODE væri því Meira
mynd
3. nóvember 2013

Bláa lónið og Airwaves - tvö fyrirmyndardæmi

Rekstur Bláa lónsins og Airwaves hátíðarinnar eru tvö skýr dæmi um það sem best er gert í íslenskri ferðaþjónustu. Í báðum tilfellum er verið að selja upplifun sem aðeins er hægt að fá á Íslandi. Bláa lónið er undur þar sem gestir komast í kynni við heim sem er hvergi annars staðar að finna. Við Íslendingar vitum að þessi heimur er tilbúinn en það virðist ekkert spilla upplifun gestanna og er nú Meira
mynd
26. október 2013

Litli kaupmaðurinn í átakaheimi

Það er sjálfsagt ekki á allra færi að fjalla um arabaheiminn svo vel sé. Og líklega ættu menn að varast einfaldanir og alhæfingar þegar kemur að því að greina og skilja þennan til þess að gera fjarlæga heim. Eigi að síður er það svo að þessi heimshluti skiptir okkur miklu. Af virkum átakasvæðum í heiminum í dag eru langflest í þessum heimshluta, svona gróft á litið. Engum dylst að pólitískur órói Meira
mynd
19. október 2013

16,7 trilljónir

Þegar fólk heyrir fyrst töluna 16,7 trilljónir eiga flestir í erfiðleikum með að skilja hana. Skiptir engu þó hún vísi til skuldaþaks ríkissjóðs Bandaríkjanna þegar deilan stóð sem hæst í bandarískum stjórnmálum. Hvað er að skulda 16,7 trilljónir Bandaríkjadala? Jú, það væri vissulega mikið fyrir okkur Íslendinga en er það mikið fyrir Bandaríkjamenn sem geta bara prentað fleiri dali? Jú, talan er Meira

Sigurður Már Jónsson

Sigurður Már Jónsson

Höfundur er blaðamaður en starfar í dag sem upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar.

Meira