Íslendingar hjátrúarfyllri eftir hrun

Hjátrú Íslendinga tekur til ótal margra óútskýranlegra hluta. Til að ...
Hjátrú Íslendinga tekur til ótal margra óútskýranlegra hluta. Til að mynda trúa sumir því að svartir kettir boði ógæfu. Jakob Fannar Sigurðsson

Hjátrú Íslendinga hefur aukist eftir hrun samkvæmt niðurstöðum rannsóknar Fjólu Daggar Helgadóttur sálfræðings. „Það er líkt og Íslendingar sæki styrk í hjátrúna í erfiðum aðstæðum,“ segir Fjóla Dögg.

Fjóla Dögg fékk nýlega birta grein í vísindatímaritinu Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders um rannsókn sína á hjátrú Íslendinga samanborið við Ástrala fyrir hrun. Niðurstöður samanburðarrannsóknarinnar leiddu í ljós að Íslendingar voru mun hjátrúarfyllri en Ástralir á árunum rétt fyrir hrun og að hjátrú hefur þar að auki náin tengsl við áráttu- og þráhyggjuröskun.

Fjóla vinnur um þessar mundir að rannsókn sem sýnir fram á að hjátrú Íslendinga hefur aukist eftir hrun, sem er að hennar sögn í takt við þróun í löndum þar sem efnahagshrun hefur átt sér stað. Hún starfar við sálfræðimeðferðir og rannsóknir í Oxford háskóla. 

„Efni greinarinnar tekur til rannsóknar sem ég framkvæmdi árið 2007, þegar allt var í blóma á Íslandi. Þá var ég stödd í Ástralíu og starfaði hjá sálfræðirannsóknarmiðstöð sem sérhæfði sig í áráttu-og þráhyggjuröskun. Rannsóknir okkar leiddu í ljós að mikil tengsl eru á milli áráttu-og þráhyggjuröskunar og að sterk og víðtæk hjátrú getur í einhverjum tilfellum kveikt þessa röskun hjá fólki,“ segir Fjóla Dögg. 

„Á Íslandi er ákveðin hjátrú ofin saman við menninguna. Margir trúa til dæmis að látnir ættingjar fylgist með manni, að manneskjur geti átt svokallaðar „fylgjur“ og við notum heitið „undra- eða töfrahugsun“ yfir þessa tegund hugsunarháttar,“ segir Fjóla Dögg og bætir við að hjátrú geti einnig til að mynda verið trú á stjörnuspár, að hugboð séu möguleg og að draumar séu fyrirboðar um atburði framtíðar.

Hjátrú sterkust í vanþróuðum löndum

Hún segir hjátrú af þessu tagi tengjast þróunarstigi landa. „Þegar ég segir frá þessum þætti menningarinnar á Íslandi reka útlendingar upp stór augu þar sem Íslendingar eru þjóð með hátt menntunarstig og gott velferðarkerfi. Óvenjulegt er hversu góðu lífi hjátrúin hefur lifað í gegnum þróun landsins því hjátrú er yfirleitt mest hjá vanþróaðri löndum,“ segir Fjóla Dögg. 

„Mín samanburðarrannsókn tók til háskólanema á Íslandi annars vegar og Ástralíu hins vegar. Niðurstöður hennar leiddu í ljós að var mun meiri á Íslandi auk þess sem einstaklingar sem höfðu sterka hjátrú höfðu fleiri einkenni áráttu-og þráhyggjuröskunar,“ segir Fjóla Dögg.

Efnahagshrunið hér á landi árið 2008 kveikti hjá Fjólu áhuga á að kanna hvort breyting hefði orðið á hjátrú Íslendinga fyrir og eftir kreppu.

„Eftir hrun framkvæmdi ég samanburðarrannsókn sem leiddi í ljós að hjátrúarhegðun jókst eftir hrun á Íslandi. Ég lagði þá fyrir nákvæmlega sömu kvarða á milli ára og fann að áráttu- og þráhyggjuröskun þeirra sem hafa sterka hjátrú hafði aukist umtalsvert. Slík aukning er í samræmi við niðurstöður rannsókna sem voru framkvæmdar í Þýskalandi og Bandaríkjunum fyrir síðari heimstyrjöld,“segir Fjóla Dögg.

Hún segir skýringuna mögulega liggja í andlegri líðan fólks í erfiðum aðstæðum. „Það er líkt og Íslendingar sæki styrk í hjátrúna í erfiðum aðstæðum. Í einhverjum tilfellum getur hún líka vakið með fólki þá tilfinningu að þeir hafi stjórn á aðstæðum þegar sú er ekki raunin í veruleikanum,“ segir hún. 

„Það reynir þá að finna aðferðir til að hafa áhrif á umhverfi sitt, jafnvel þótt þær aðferðir brjóti í bága við gagnrýna hugsun. Hjátrúin er þá ákveðið haldreipi.“ segir Fjóla Dögg og bætir við að í því samhengi sé áhugavert að líta til þess hversu sterk hjátrú var meðal Íslendinga á árunum fyrir hrun þegar aðstæður Íslendinga voru almennt betri og því ef til vill minni þörf á haldreipi hjátrúar.

Tölvusálfræðingur tekst á við félagsfælni

Fjóla hefur mörg járn í eldinum en doktorsverkefni hennar var þróun tölvumeðferðar þar sem boðið er upp á meðferð við félagsfælni. „Félagsfælnir einstaklingar eiga erfitt með að segja nei, taka alla aðra fram yfir sjálfa sig og eiga í miklum kvíða og jafnvel þunglyndi tengt því,“ segir Fjóla Dögg. Hún hefur nú sett á laggirnar fyrirtæki sem sinnir meðferð af þessu tagi í gegnum netið. „Við höfum fært okkur í nyt þekkingu á skilvirkustu leiðunum til að komast yfir félagskvíða og þróað meðferð sem gagnast getur fólki hvaðanæva að úr heiminum,“ segir Fjóla Dögg en með verkefninu er ákveðið bil brúað milli klínískrar sálfræði og gervigreindar að hennar sögn. „Meðferð við félagsfælni er nú hægt að sækja hjá tölvusálfræðingnum og erum við að vinna að meðferð við áráttu- og þráhyggjuröskun um þessar mundir, sem mun líklega koma út á næsta ári,“ segir hún.

Vefsíðu fyrirtækis Fjólu má finna hér. 

„Það er líkt og Íslendingar sæki styrk í hjátrúna í ...
„Það er líkt og Íslendingar sæki styrk í hjátrúna í erfiðum aðstæðum,“ segir Fjóla Dögg Helgadóttir klínískur sálfræðingur.
mbl.is

Innlent »

Eignaskipting mjög ójöfn á Íslandi

Í gær, 23:04 Stéttaskipting fyrirfinnst á Íslandi rétt eins og í öðrum vestrænum markaðssamfélögum. Mælikvarðar eins og eignaskipting setja okkur í flokk með Bandaríkjunum og Sviss. Þetta segir Guðmundur Ævar Oddsson, félagsfræðingur og dósent við Háskólann á Akureyri. Meira »

Auðvitað! Þess vegna er himinninn blár

Í gær, 22:44 Af hverju er himinninn blár? er ein þeirra spurninga sem Ari Ólafsson, dósent í eðlisfræði við Háskóla Íslands, svarar í kennslunni auk þess sem hann hefur útskýrt málið á vísindavefnum. Sömu spurningar var einnig spurt í Aravísum Stefáns Jónssonar og þá varð fátt um svör. Meira »

Samningaviðræður áfram í hættu

Í gær, 19:47 Formaður Læknafélags Reykjavíkur fagnar að dómi í máli Ölmu Gunnarsdóttur verði ekki áfrýjað en telur engu að síður hættu á því að viðræður verði í hnút um áramótin. Traust til heilbrigðisyfirvalda hefur beðið hnekki og sérfræðilæknar munu ekki vinna áfram eftir samningnum mánuð í senn. Meira »

Þyrla kölluð út vegna fjórhjólaslyss

Í gær, 19:31 Þyrla Landhelgisgæslunnar var kölluð út fyrr í dag til að sækja mann sem slasaðist á fjórhjóli á Skógaheiði. Maðurinn er ekki talinn alvarlega slasaður en vegna staðsetningar mannsins og gruns um hryggáverka þótti öruggast að kalla út þyrluna samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni á Suðurlandi. Meira »

Stefnir í tvöfaldan pott í Lottó næst

Í gær, 19:24 Engin var með 1. vinning í Lottó í kvöld og stefnir því í tvöfaldan pott í næstu viku. Bónusvinningurinn gekk heldur ekki út en einn miðahafi hlaut 2. vinning í Jóker og hlýtur 100 þúsund krónur í vinning. Sá heppni keypti miðann í Happahúsinu, Kringlunni. Meira »

Langir biðlistar eftir þjónustu

Í gær, 17:51 Stefnt er að því að fjölga starfsmönnum í geðheilsuteymi austur en langir biðlistar hafa myndast eftir þjónustu þess. Staðan nú er óviðunandi segja stjórnendur þess. Bergþór Grétar Böðvarsson, Reykvíkingur ársins, er gott dæmi um mann sem hefur ekki látið geðraskanir stöðva sig í lífinu. Meira »

Skoðaði ekki sjúkraskrá af forvitni

Í gær, 17:34 Persónuvernd hefur úrskurðað að framkvæmdastjóri lækninga á Heilbrigðisstofnun Suðurlands hafi mátt skoða sjúkraskrá konu sem hafði kvartað til landlæknis yfir veitingu þjónustu á heilbrigðisstofnuninni. Meira »

Læknanemar lækna bangsa

Í gær, 16:58 Bangsaspítali verður starfræktur á sunnudaginn í tilefni af alþjóðlega bangsadeginum. Öllum börnum, ásamt foreldrum og forráðamönnum, er boðið að koma í heimsókn með „veika eða slasaða bangsa“. Meira »

Bregðast þarf við breyttum aðstæðum

Í gær, 15:08 Veiðar og vinnsla gengu vel hjá Síldarvinnslunni á nýliðnu fiskveiðiári. Veiðigjöld taka til sín 13% af aflaverðmæti fiskiskipanna og þensla á vinnumarkaði veldur því að áskorun verður að manna sum skip flotans ef fram heldur sem horfir. Meira »

Betra að klára áður en það er fagnað

Í gær, 14:10 „Það er jákvætt skref að það komi fjármagn inn í uppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er yfirlýsing um að viðræður eru að hefjast. Það er það eina sem er skýrt af viljayfirlýsingunni,“ segir Eyþór Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, í samtali við mbl.is. Meira »

Guðmundur Ingi á Global People’s Summit

Í gær, 13:55 Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis- og auðlindaráðherra, tekur í dag þátt í alþjóðlegri netráðstefnuna The Global People’s Summit, sem haldin er í tengslum við Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna, þar sem hann ræðir um loftslagsbreytingar. Meira »

Trúir því að bíó geti breytt heiminum

Í gær, 13:00 „Kvikmyndin er gríðarlega sterkur miðill og getur haft heilmikil áhrif á fólk,“ segir Hrönn Marinósdóttir, stofnandi og stjórnanda RIFF. Ellefu daga kvikmyndaveisla er í vændum er fimmtánda Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Reykjavík hefst næsta fimmtudag. Meira »

Svandís mun ekki áfrýja dóminum

Í gær, 12:06 Heilbrigðisráðuneytið mun ekki áfrýja dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli Ölmu Gunnarsdóttur. Þetta sagði Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra í þættinum Vikulokin hjá Helga Seljan í morgun. Meira »

Kanna fingraför þjófanna

Í gær, 11:04 Tæknideild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu mun í dag skoða bílinn sem keyrt var inn í hjálpartækjaverslunina Adam og Evu aðfaranótt föstudags. Munu fingraför innbrotsþjófanna einna helst vera könnuð sem og annað sem kann að leiða til vísbendinga um innbrotið. Meira »

Verð aldrei Superman

Í gær, 11:00 Markmiðið var að taka þátt í því aðkallandi verkefni að breyta danskri kvikmyndagerð til frambúðar. Það tókst en allt sem á eftir kom hefur farið langt fram úr hans villtustu draumum. Í dag er Mads Mikkelsen með annan fótinn heima í Kaupmannahöfn en hinn í henni Hollywood og dregur að milljónir. Meira »

Frítt í strætó í dag

Í gær, 10:27 Frítt verður í strætó á höfuðborgarsvæðinu í dag í tilefni af alþjóðlega bíllausa deginum. Hvetur Strætó sem flesta til að halda upp á daginn með því að skilja bílinn eftir heima og nýta sér vistvæna samgöngumáta, með því að ganga, hjóla eða taka strætó. Meira »

„Ég gat ekkert gert“

Í gær, 09:18 Sálfræðingar eru komnir til starfa á öllum heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu en ekki hefur enn verið samþykkt á Alþingi að skólasálfræðingar verði í framhaldsskólum. Mikilvægi forvarna verður seint oflofað og kona sem var í geðrofsástandi í tvö ár varar fólk við hættunni af neyslu kannabis. Meira »

Betur fór en á horfðist með kornið

Í gær, 08:18 Heldur hefur ræst úr með kornuppskeru á Suðurlandi eftir erfitt kornræktarsumar. Uppskeran verður þó væntanlega þriðungi minni en í meðalári. Meira »

Bjartviðri sunnan og vestanlands

Í gær, 08:17 Bjartviðri og hægur vindur verður á landinu sunnan- og vestanverðu í dag, á meðan hægt og rólega dregur úr norðanáttinni og úrkomunni fyrir norðan og austan. Dálítil slydda eða snjókoma verður þó norðan- og austanlands og rigning á láglendi, en þurrt á Suður- og Vesturlandi. Meira »