Tyrfinn vígvöllur formlegheitanna

Fjölmennur útifundur var við bandaríska sendiráðið á Laufasvegi í gær, ...
Fjölmennur útifundur var við bandaríska sendiráðið á Laufasvegi í gær, þar sem stuðningi Bandaríkjastjórnar við Ísraelsher var mótmælt. mbl.is/Eggert Jóhannesson

Almenningi á Íslandi líkt og víðar hefur blöskrað framferði Ísraels á Gaza undanfarnar vikur. Tæplega 7000 hafa skrifað undir áskorun á stjórnvöld að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael vegna blóðbaðsins. En í hverju fælust slík slit? Íslendingar hafa einu sinni tekið það skref áður, gegn Bretum í þorskastríðunum.

Í kröfunni sem safnað er undirskriftum við segir að Íslendingar verði að sýna að þeir verði ekki framar „þátttakendur í því hálfkáki sem mótmæli gegn hernaðarásásum Ísraels á saklaust fólk eru venjulega. Hið eina sem hugsanlega gæti sent Ísraelsmönnum nógu sterk skilaboð væri að slíka stjórnmálasambandi við þá.“

Utanríkismálanefnd Alþingis hefur tvisvar fundað um ástandið á Gaza síðustu daga þar sem þetta skref hefur m.a. komið til umræðu, án þess að taka afstöðu.

Áhrifameira að slíta tengsl við Bandaríkin

Almennt er ekki litið svo á að stjórnmálasamband milli ríkja feli í sér samþykki eða viðurkenningu á stjórnarháttum. Þvert á móti er það hinn formlegi farvegur fyrir lausn deilumála án beitingar hervalds. Fullvalda ríkjum er í sjálfsvald sett hvort þau taki upp eða slíti stjórnmálasambandi, en fátítt er að til slita komi og þá oftast í tengslum við hernaðarátök.

Sem dæmi má nefna að stjórnvöld í Úkraínu sögðust um miðjan júlí íhuga að slíta stjórnmálasambandi við Rússland. Rússar innlimuðu Krímskaga í sambandsríkið í vor, gegn vilja Úkraínu, og eru grunaðir um að útvega uppreisnarmönnum í Donetsk þungavopn til að berjast gegn úkraínska stjórnarhernum. Þrátt fyrir harðvítug átök hefur þó enn ekki orðið af því að Úkraínumenn slíti stjórnmálasambandi við Rússa.

Stjórnmálasamband er í raun forsenda pólitískra samskipta. Slit þess fela fyrst og fremst í sér skilaboð um að viðkomandi ríki hafi gefist upp á því að hafa áhrif á ríkið sem snúið er baki við. Þannig mætti færa rök fyri því að slit á stjórnmálasambandi væru til marks um að menn hafi gefist upp á að tala fyrir breytingum. Á hinn bóginn mætti segja að þar sem diplómatísk samskipti virðist engin áhrif hafa sé slit á stjórnmálasambandi skýrustu skilaboðin um andúð á framferði annars ríkis.

Ögmundur Jónasson benti á það í vikunni að með fullum stjórnmálaslitum yrði öllum Íslendingum sem vildu fara til Palestínu snúið við. Hann sagðist þess vegna hallast að því að rangt væri að skera á tengslin, en að Íslendingar gætu sýnt andúð sína á enn markvissari hátt með því að slíta stjórnmálasambandi við Bandaríkin, sem skapi Ísrael alþjóðlegt skjól. Mótmælendur hér hafa ekki þrýst á íslensk stjórnvöld að gera það, en fjölmenni lét þó í sér heyra við bandaríska sendiráðið í gær og krafðist þess að blóðbaðið yrði stöðvað.

Sendiherrann fór huldu höfði í sumarbústað

Íslendingar hafa einu sinni áður tekið þetta skref og það er jafnframt í eina skiptið fyrr og síðar sem eitt Nató-ríki slítur stjórnmálasambandi við annað innan bandalagsins. Það var 19. febrúar 1976 þegar Íslendingar slitu stjórnmálasambandi við Breta vegna síðasta þorskastríðsins. Í því fólst að sendiherra Íslands var samstundis kallaður heim frá Bretlandi og sendiherra Breta sömuleiðis gert að hverfa af landi brott.

„Þetta er mjög sjaldgæft og ekki eitthvað sem gerist á hverjum degi,“ segir Guðni Th. Jóhannessonar sagnfræðingur um slitin. Raunar var það svo fátítt að Íslendingar virðast ekki alveg hafa vitað hvernig þeir ættu að fóta sig á þessum vígvelli formlegheitanna.

Sagan segir að Pétur J. Thorsteinsson ráðuneytisstjóri í utanríkisráðuneytinu hafi hringt í sendiherra Breta, Kenneth East, til að ráðfæra sig við hann um hvernig þeir ættu að bera sig að. Úr varð að sendiherrann færi úr landi, en þá fór ekki betur en svo að flugfreyjur lögðu niður störf svo East varð strandaglópur. „Kenneth East átti að fara einn, tveir og þrír en  vegna verkfallsins gat hann ekki flogið burt þannig að hann var svona hálfpartinn í felum í sumarbústað í grenndinni, þar til verkfallið leystist,“ segir Guðni.

Samskipti halda áfram eftir flóknari leiðum

Á síðari tímum eru algjör slit á stjórnmálasambandi tveggja ríkja sjaldan raunveruleg, nema að takmörkuðu leyti því samskiptin halda oft áfram, svo lítið beri á, gegnum þriðja aðila. Sú var einmitt raunin í þorskastríðinu. „Samskipti halda áfram, en eftir öðrum og flóknari leiðum. Það þarf þá vera einhver milligöngumaður,“ segir Guðni.

„Starfsfólk breska sendiráðsins, annað en sendiherrann, var um kyrrt á Íslandi og Norðmenn tóku að sér gæslu íslenskra hagsmuna í London, en Frakkar sér gæslu breskra hagsmuna hér.“

Gera má ráð fyrir að svipaður háttur yrði hafður á yrði þetta gert að nýju nú. Íslendingar eiga aðild að Helsinki-samningnum s.k. milli Norðurlanda, sem felur í sér að starfsmaður í utanríkisþjónustu aðildarríkis aðstoðar ríkisborgara annarra norrænna ríkja, hafi þau ekki fulltrúa á staðnum.

Slit stjórnmálasambands fela hinsvegar ekki sjálfkrafa í sér uppsögn alþjóðasamninga sem eru í gildi milli viðkomandi ríkja. Hugsanleg uppsögn samninga, s.s. fríverslunarsamningsins sem er í gildi við Ísrael, væri sjálfstætt mál sem kallaði á sérstaka ákvörðun. 

Yrði táknræn en áhrifalítil aðgerð

Þar sem ríki eru með útsenda fulltrúa hvort hjá öðru þekkist að þau stigmagni hin pólitísku skilaboð í nokkrum þrepum, án þess að slíta tengslum alveg, s.s. með því að kalla sendiherra heim tímabundið til skrafs og ráðagerða, fresta tilnefningu nýs sendiherra og fleira í þá áttina. Ríkin eiga þess þá kost að halda áfram samskiptum, þrátt fyrir pólitískan þrýsting. 

Þessu er ekki að heilsa þar sem ríki hafa stjórnmálasamband án þess að hafa skipst á sendiherrum, líkt og í tilfelli Íslands og Ísraels. Benedikt Ásgeirsson er sendiherra Íslands gagnvart Ísrael, en hann hefur aðsetur í Reykjavík. Ísraelsmenn eru ekki með sendiherra á Íslandi, en hafa hér íslenskan ræðismann. Slit stjórnmálasambands leiða ekki sjálfkrafa til slita ræðissambands, samkvæmt Vínarsamningnum um ræðissamband.

Aðspurður um áhrif þess að stjórnmálasambandinu var slitið við Breta á sínum tíma segir Guðni að með því hafi íslensk stjórnvöld hnykkt á því hversu alvarlegum augum þau litu framferði þeirra. „Hafi einhver efast um það, í Washington eða höfuðstöðvum Nató í Brussel, hvað mönnum var heitt í hamsi hérna þá var þetta staðfesting á því og varð meðal annars til þess að Bretar sáu að þeir yrðu að gefa eftir,“ segir Guðni.

Hann telur að sambærilegt skref nú aldrei myndi þó hafa sömu áhrif, vegna ólíkrar stöðu ríkjanna. „Þetta yrði einstaklega táknræn aðgerð nú, sem myndi ekki skipta neinu einasta máli fyrir það sem er að gerast fyrir botni Miðjarðarhafs.“

Aðeins einu sinni hefur Nató-ríki slitið stjórnmálasambandi við annað innan ...
Aðeins einu sinni hefur Nató-ríki slitið stjórnmálasambandi við annað innan bandalagsins, og það voru Íslendingar gagnvart Bretum í þorskastríðinu 1976. Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon
Reykur og eldtungur stíga til himins eftir hernað Ísraelsmanna í ...
Reykur og eldtungur stíga til himins eftir hernað Ísraelsmanna í Gazaborg 29. júlí. Hátt í 1.500 Palestínumenn hafa verið drepnir. AFP
Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur.
Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur. mbl.is/Ómar Óskarsson
Fjöldi Íslendinga mótmælti blóðbaðinu á Gaza í síðustu viku og ...
Fjöldi Íslendinga mótmælti blóðbaðinu á Gaza í síðustu viku og lögðust með táknrænum hætti á Arnarhól, til marks um alla þá sem hafa verið drepnir af Ísraelsher. mbl.is/Árni Sæberg
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Bólusetning kæmi í veg fyrir krabbamein

22:50 Hægt yrði að koma í veg fyrir um 92% af krabbameins tilvikum af völdum HPV-veirunnar með bólusetningu. Talið er að um 34.800 slík tilvik hafi greinst á árunum 2012-2016, samkvæmt nýrri rannsókn. Meira »

Hleypur sitt 250. maraþon

21:30 Fáir komast með tærnar þar sem Bryndís Svavarsdóttir er með hælana þegar kemur að fjölda maraþonhlaupa. Á laugardaginn hyggst hún hlaupa sitt 250. maraþon. Þetta verður 23. Reykjavíkurmaraþon hennar í röð og 12. maraþonið á þessu ári sem hún hleypur. Meira »

Keyrsla á Söndru Rún

21:15 Kennsla á haustönn í Borgarholtsskóla byrjaði í vikubyrjun og Sandra Rún Ágústsdóttir heldur áfram í bílamálun og bifvélavirkjun þar sem frá var horfið í vor. Í sumar keyrði hún 18 hjóla trukk frá morgni til kvölds og hefur hug á að halda áfram á þeirri braut í vetur með náminu. Meira »

Hafa safnað 10% hærri upphæð en í fyrra

20:55 5.300 hlaupa til góðs í Reykjavíkurmaraþoninu í ár fyrir 190 góðgerðafélög og hafa aldrei verið fleiri. Áheitasöfnunin á hlaupastyrkur.is gengur mjög vel og er búið að safna 10% hærri upphæð nú en á sama tíma í fyrra. Reykjavíkurmaraþonið fer fram í 36. sinn í ár. Meira »

Útskýrðu starfsumhverfi lögreglu

20:40 „Við fórum yfir verklag á borgarhátíðum og útskýrðum okkar starfsumhverfi,“ sagði Sigríður Björk Guðjónsdóttir, lögreglustjóri LRH. Sigríður Björk mætti í dag á fund mann­rétt­indaráðs Reykja­vík­ur­borg­ar, þar sem verklag lög­reglu á hátíðum á veg­um borg­ar­inn­ar var til umræðu. Meira »

Stúdentar hætta að selja vatn

20:25 Tekin hefur verið ákvörðun um að hætta að selja vatn í plastflöskum í mötuneyti Félagsstofnunar stúdenta, Hámu. Sömuleiðis hefur úrval vegan-matar í Hámu tekið stakkaskiptum og standa nú tveir heitir vegan-réttir stúdentum til boða í hádeginu. Meira »

„Flæði af lyfseðilskyldum lyfjum“

19:56 „Það sem gerðist í fyrra var að við vorum allt í einu með þetta flæði af lyfseðilskyldum lyfjum sem krakkarnir voru allt í einu komin á fullt í,“ svarar Guðmundur Fylkisson, aðalvarðstjóri hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, spurður um fækkun leitarbeiðna vegna týndra barna og ungmenna. Meira »

Drengnum ekki vikið úr FÁ

19:10 „Honum hefur ekki verið vikið úr skólanum. Það er ekki rétt. Við megum ekki víkja nemendum úr skóla sem ekki eru orðnir 18 ára gamlir,“ segir skólameistari FÁ spurður um mál fatlaðs drengs sem greint var frá að hefði verið vikið úr sérdeild skólans eftir tveggja daga skólavist. Meira »

„Sókn og vörn íslenskunnar í fortíð, nútíð og framtíð“

18:48 „Við erum að efla rannsóknir á ritmenningu okkar sér í lagi frá miðöldum. Ég legg mikla áherslu á sókn og vörn íslenskunnar, í fortíð, nútíð og framtíð. Að kunna góð skil á bókmenntaarfinum hjálpar okkur að horfa til framtíðar,“ segir Lilja Dögg Alfreðsdóttir menntamálaráðherra. Meira »

Stöðvuðu kannabisrækt í Kópavogi

18:33 Vinnueftirlitið óskaði eftir aðstoð lögreglu í Grafarholti um ellefuleytið í morgun vegna erlendra verkamanna sem voru þar í vinnu án allra réttinda. Þá stöðvaði lögregla kannabisræktun í Kópavogi. Meira »

Fatlaður drengur rekinn eftir tvo daga

18:08 Freyr Vilmundarson er fatlaður drengur sem var rekinn úr sérdeild Fjölbrautaskólanum í Ármúla fyrir fötluð börn eftir aðeins tvo daga í námi. Fyrri daginn var hann með fylgdarmann með sér en sagt að hann þyrfti hann ekki með seinni daginn. Meira »

„Ekki margar konur úr að velja“

17:59 „Hann hefur sagst ætla að gera tillögu innan þingflokksins, en ómögulegt a segja hver hún verður,“ svarar Ólafur Þ. Harðarson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, er blaðamaður spyr hvort hægt sé að spá fyrir hver tillaga Bjarna Benediktssonar verður um skipun nýs dómsmálaráðherra. Meira »

Opna netverslun fyrir íslenskan fisk

17:21 Captain's Box hyggst selja hágæða sjávarafurðir í áskrift og senda vítt og breitt um Bandaríkin í umhverfisvænum umbúðum sem halda fiskinum köldum. Meira »

Ólík tíðni banaslysa í umferðinni

17:07 Sviðsljós Tíðni banaslysa í umferðinni í Evrópu er afar misjöfn eftir löndum samkvæmt nýjum samanburði Eurostat, Hagstofu Evrópusambandsins á fjölda þeirra sem létust í umferðinni í 32 Evrópulöndum á árinu 2017. Meira »

Hlé gert á formlegri leit að sinni

16:47 Lögreglan á Suðurlandi hefur ákveðið að gera hlé á formlegri leit að belgíska ferðamanninum sem talinn er hafa fallið í Þingvallavatn 10. ágúst. Áfram verður fylgst með vatninu, en komi ekkert nýtt upp verða bakkar þess gengnir að þremur til fjórum vikum liðnum. Meira »

Skora á Katrínu að lýsa yfir neyðarástandi

16:39 Píratahreyfingin tekur undir áskorun helstu náttúruverndarsamtaka landsins og skorar á Katrínu Jakobsdóttur forsætisráðherra að lýsa yfir neyðarástandi í loftslagsmálum. Meira »

Hvetur Breta til EES-aðildar

16:34 „Ég efast ekki um að Bretlandi mun farna vel eftir útgöngu úr Evrópusambandinu, hvort sem það er með samningi eða ekki,“ segir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, og leggur til að Bretland gangi tímabundið í EES í aðsendri grein sem birt hefur verið á vef Spectator í Bretlandi. Meira »

35 milljónir í miðaldarannsóknir

16:30 35 milljónum verður varið árlega næstu fimm árin til rannsókna á íslenskri ritmenningu á miðöldum. Samstarfsyfirlýsing ráðuneyta, Árnastofnunar og Snorrastofu þess efnis var undirrituð í Reykholti í dag. Meira »

Krefjast frávísunar á máli VR

16:02 Fjármálaeftirlitið og Lífeyrissjóður verzlunarmanna fara fram á að máli stéttarfélagsins VR á hendur þeim verði vísað frá, en fyrirtaka var í málinu í Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir hádegi þar sem frávísunarkrafan var lögð fram. Meira »
NP ÞJÓNUSTA
NP Þjónusta Sé um liðveislu við bókhaldslausnir o.fl. Hafið samband í síma 831-8...
Eldhússtólar
Til sölu 6 stk eldhússtólar, hvítir á stálfótum. Vel útlítandi. Verð kr 2500 st...
Húsaviðgerðir
https://www.husco.is/...
Skúffa á traktorinn
Vönduð og sterkbyggð skúffa á þrítengið sem einnig er hægt að nota sem skóflu. ...