Brýnt lýðheilsumál að seinka klukkunni

Klukkan á Íslandi er stillt einni klukkustund á undan sólarklukku.
Klukkan á Íslandi er stillt einni klukkustund á undan sólarklukku. mbl.is/Eggert Jóhannesson

Það er mjög brýnt lýðheilsumál að seinka klukkunni um eina klukkustund. Við erum að skapa okkur vanda með núverandi fyrirkomulagi sem hefur meðal annars slæmar afleiðingar fyrir heilsu fólks. Þetta sagði Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum um klukkuþreytu á meðal Íslendinga fyrr í dag.

Í nær hálfa öld hefur klukkan á Íslandi verið stillt einni klukkustund á undan sólarklukku, sem ræðst af afstöðu jarðar við sól vegna snúnings jarðar um möndul sinn. Merki eru um að þetta valdi svokallaðri klukkuþreytu (e. social jetlag) meðal þjóðarinnar. 

Klukkuþreyta stafar af misræmi á milli staðarklukku og sólarklukku, og er það viðvarandi ástand sem getur m.a. valdið þreytu og einbeitingarskorti. Þetta líkist flugþreytu (e. jetlag) sem margir finna fyrir þegar þeir fljúga yfir mismunandi tímabelti. 

Þing­menn allra flokka nema Vinstri grænna lögðu í síðasta mánuði fram þings­álykt­un­ar­til­lögu um að seinka klukk­unni á Íslandi um eina klukku­stund. Björg sagðist á fyrirlestrinum mjög hlynnt tillögunni. „Ég vona að það verði hreyfing á þessu og við fáum að njóta vafans og sjá hvaða áhrif það hefur.

Þurfum morgunbirtu til að vakna

Sólarupprás, hádegi og sólarlag er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka segir til um og segir Björg það einna verst hvað varðar morgunbirtuna. Við þurfum hana til að vakna og ef klukkunni yrði seinkað þá gætum við vaknað við morgunbirtuna langt fram í nóvember.

Í fyrirlestrinum talaði Björg um að tímasetning svefns og vöku innan sólarhrings ákvarðast af lífklukkunni sem er stillt af sólarljósinu. Aðrir þættir sem taka mið af staðarklukku hafa einnig áhrif, en misræmi milli sólar- og staðartíma stuðlar að því að lífklukkan gengur ekki í takt við staðartíma.

Of fljót staðarklukka stuðlar að seinkun háttatíma og afleiðingin er sú að á vinnudögum sérstaklega, þegar fótaferðartíminn er fastur, styttist svefntíminn. Björg sýndi fjölmargar rannsóknir sem sýna sterk tengsl milli skerts svefns og margháttaðra heilsufarsvandamála.

Sofum styttra en aðrar þjóðir

Rannsóknir hafa sýnt að Íslendingar fara u.þ.b einni klukkustund seinna að sofa en jafnaldrar í öðrum löndum og sofa ívið skemur. Björg sagði yfirgnæfandi meirihluta ungs fólks á Íslandi með seinkaða lífklukku og með seinni dægurgerð en jafnaldrar þeirra í Evrópu.

Um helmingur ungmenna á aldrinum 16-19 ára á Íslandi hafa seinkaða dægurgerð og um 35% finna fyrir klukkuþreytu. Björg benti á 25% brottfall úr framhaldsskólum hér á landi og velti því upp hvort þetta gætu m.a. verið ástæður þess.

Björg sagði sólarklukkuna vera meginástæðu þess að lífklukka fólks hér á landi er seinkuð, en aðrir áhrifaþættir gætu þó verið erfðatengdir hjá einstaklingum. Þá sagði hún aldur, kyn, búsvæði og árstíðir jafnframt geta haft áhrif.

Þrátt fyrir að mestu áhrifin séu á ungmenni hér á landi benti Björg einnig á þau áhrif sem ósamræmið hefði á eldra fólk, og jafnvel ungabörn. Hún sagði eldra fólk hér á landi fara seinna að sofa en í nágrannalöndunum, og ungbörn sofa allt að 40 mínútum skemur.

Svefnleysi vaxandi áhyggjuefni

Þá sagði Björg ónógan svefn vaxandi áhyggjuefni. Hún sagði svefnleysið geta valdið dagsyfju og þreytu, en einnig gæti andleg geta fólk skerst. Benti hún á skerta athygli og áverkni, minni einbeitingu, lengri viðbragðstíma, eirðarleysi og auknar skapsveiflur sem afleiðingar þessa.

Rannsóknir sýna fylgni milli of stutts svefns og heilsufarsvandamála, m.a. offitu, hjarta- og æðasjúkdóma og sykursýki 2. Einnig hefur klukkuþreyta sýnt sig að vera áhættuþáttur fyrir þunglyndi, offitu, áhættu- og neysluhegðun eins og t.d. fíkniefna o.fl. 

Einnig nefndi hún nýjar niðurstöður um það að of lítill svefn hafi áhrif á tjáningu gena og þar með starfsemi frumnanna, sem gæti svo aftur leitt til sjúkdóma.

Svefnleysi hefur áþekk áhrif og áfengisdrykkja

Björg sagði fólk mishæft til að taka mark á sólarklukkunni, en almennt myndi styttri svefn á virkum dögum en frídögum þó valda viðvarandi þreytu og einbeitingarskorti. Þá sýni rannsóknir á athygli fram á það að of lítill svefn getur haft áþekk áhrif og áfengisdrykkja. Þannig samsvarar 0,1% alkóhól um 27 tíma vöku í viðbragðstíma.

Loks sagðist Björg mjög hlynnt því að klukkan hér á landi yrði seinkuð um eina klukkustund. „Við ráðum ekki við að stilla okkur eftir staðarklukkunni eins og hún er, og það er vísbending um að lífklukkan gangi ekki í takt við hana.“

Í farvatninu er viðamikil rannsókn á svefnvenjum Íslendinga.

Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum ...
Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum um klukkuþreytu á meðal Íslendinga fyrr í dag. Kristinn Ingvarsson
Yfirgnæfandi meirihluti ungs fólks á Íslandi er með seinkaða lífsklukku.
Yfirgnæfandi meirihluti ungs fólks á Íslandi er með seinkaða lífsklukku.
Sólarupprás er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka ...
Sólarupprás er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka segir til um. mbl.is/Ómar Óskarsson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Taldi viðskiptin vera innan heimilda

15:13 „Mitt aðalstarf var stýring erlendra hlutabréfa,“ sagði Valgarð Már Valgarðsson, einn ákærðra í markaðsmisnotkunarmáli Glitnis. Hann kom þó einnig að nokkru leyti að viðskiptum deildar eigin viðskipta Glitnis með hlutabréf í bankanum sjálfum og fyrir það er hann ákærður. Meira »

Varðveisla sönnunargagna í beinni

14:53 Fundað verður í allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis í dag um varðveislu sönnunargagna í sakamálum. Fundurinn hefst klukkan 15:00 og verður steymt beint hér á mbl.is. Meira »

Skúli gefur kost á sér í 3ja sæti

14:24 Skúli Helgason gefur kost á sér í 3. sæti í flokksvali Samfylkingarinnar fyrir komandi borgarstjórnarkosningar sem fram fer 10. febrúar næstkomandi. Skúli hefur verið borgarfulltrúi í eitt kjörtímabil og hefur stýrt skóla- og frístundamálum á þeim tíma. Meira »

Líkfundur í Öræfum

14:01 Látinn maður fannst við Sandfell í Öræfum um hádegisbil í dag. Það voru björgunarsveitarmenn í Öræfum sem fundu manninn, en þær höfðu verið kallaðar til þegar farið var að grennslast fyrir um ástæður þess að bifreið hafði staðið mannlaus. Meira »

Uppbygging á Kringlureit á næstu árum

13:50 Í dag skrifuðu Dagur B. Eggertsson borgarstjóri og Guðjón Auðunsson forstjóri Reita undir viljayfirlýsingu Reykjavíkurborgar og Reita um uppbyggingu á Kringlureitnum og verður það umfangsmesta uppbygging á svæðinu frá því verslunarmiðstöðin Kringlan var opnuð árið 1987. Meira »

Vill Árna Pál í Brexit-málið

13:46 Björn Valur Gíslason, fyrrverandi varaformaður og þingmaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs, leggur það til á vefsíðu sinni að Árni Páll Árnason, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, verði fenginn til liðs við stjórnvöld vegna hagsmunagæslu Íslands í tengslum við fyrirhugaða útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu. Meira »

Vegurinn um Súðavíkurhlíð opinn

13:24 Hálka eða snjóþekja á vegum á Vesturlandi og Vestfjörðum samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni. Búið er að opna veginn um Súðavíkurhlíð og unnið er að mokstri í Ísafjarðardjúpi. Meira »

Varar við tjörublæðingum

13:33 Vegagerðin varar við tjörublæðingum á leiðinni á milli Jökulsárlóns og Hafnar í Hornafirði. Þetta kemur fram á vefsíðu hennar í dag. Fjallað er um málið í Morgunblaðinu í dag þar sem rætt er við Rafn Harðarson, vörubílstjóri hjá flutningsfyrirtækinu Sigga danska ehf. Meira »

Guðni flutti ávarp á sænsku

13:23 Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, tók til máls á sænsku þegar hann ávarpaði gesti í sænsku konungshöllinni nú rétt í þessu. Sýnt var frá ávarpinu beint á vef konungshallarinnar. Meira »

Guðni í beinni frá konungshöllinni

13:03 Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, og Karl Gústaf Svíakonungur, ávarpa gesti í sænsku konungshöllinni í dag og má hér fylgjast með útsendingu af viðburðinum. Meira »

Réttmæt gagnrýni Landspítalans

12:41 „Ég held að menn læri af þessu og reyni að bæta sig en við þurfum alltaf að vera viðbúin því að hlutirnir gangi aldrei alveg 100% eins og við vildum hafa þá,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnarlæknir. Meira »

Beið í fimm ár eftir ákæru

12:20 Pétur Jónasson, fyrrum starfsmaður eigin viðskipta hjá Glitni, er ákærður fyrir markaðsmisnotkun vegna viðskipta með hlutabréf í bankanum. Hann segist telja að viðskipti bankans með eigin bréf hafi verið í hagnaðarskyni. Það hafi verið honum persónulega þungbært hversu lengi málið hefur dregist. Meira »

16 ára reyndi að villa um fyrir lögreglu

11:53 Ökumaður sem lögreglan á Suðurnesjum hafði afskipti af í fyrrinótt reyndist ekki vera nema sextán ára gamall og því ökuréttindalaus. Stráksi reyndi fyrst að villa um fyrir lögreglu með því að veita rangar upplýsingar um sig, en bílinn sem hann ók hafði hann jafnframt tekið ófrjálsri hendi. Meira »

Endaði bílferðina inni í garði

11:36 Bíll valt í Keflavík í gærkvöld þegar ökumaður missti stjórn á bifreið sinni í hálku og lenti á steinsteypustöpli girðingar með þeim afleiðingum að bíllinn valt á hliðina. Áður hafði önnur bifreið hafnað inni í garði í Njarðvík og þurfti dráttarbíl til að fjarlægja bílinn úr garðinum. Meira »

Sigríður fer fram á Seltjarnarnesi

10:44 Sigríður Sigmarsdóttir, varaformaður Íþrótta- og tómstundanefndar Seltjarnarness, gefur kost á sér í 3. sæti lista Sjálfstæðisflokksins á Seltjarnarnesi í prófkjöri þann 20. janúar næstkomandi. Meira »

„Ég var aldrei að fela neitt“

11:41 Jónas Guðmundsson, sem ákærður er fyrir markaðsmisnotkun segir að hann hafi verið starfsmaður á plani hjá Glitni og sem slíkur ekki haft verulega fjárhagslega hagsmuni af þeirri meintu markaðsmisnotkun sem ákært er fyrir. Meira »

Boðið að búa með öldruðum

10:52 Háskólanemum stendur nú til boða að taka þátt í tilraunaverkefni á vegum velferðarsviðs Reykjavíkurborgar sem snýst um að leigja íbúð í þjónustukjarna fyrir aldraða sem staðsettur er miðsvæðis í Reykjavík en birt hefur verið auglýsing þess efnis. Meira »

Íbúar sjóði vatnið í Norðfirði

10:44 Fjöldi jarðvegsgerla hefur greinst yfir viðmiðunarmörkum neysluvatnsreglugerðar í neysluvatni Norðfirðinga.  Meira »

Börnin sem kerfið gleymdi

Flugskýli til leigu
Flugskýli til leigu Nú er úti norðanél nú er Esjan hvít sem mél Ef að ég ættii ú...
Eldtraustur peningaskápur til sölu.
Penigaskápur með nýum talnalás, tegund VICTOR . breidd,58cm,,hæð,99cm,,dýpt,6...
Ræstingavagn
Til sölu 2 Ræstingavagnar fást báðir fyrir kr: 8,900,- Voru keyptir hjá Rekstrar...
 
L helgafell 6018011719 iv/v
Félagsstarf
? HELGAFELL 6018011019 VI Mynd af au...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristni- boðssalnum. R...
Félagsstarf aldraðra
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, jóg...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl 9 og ka...