Brýnt lýðheilsumál að seinka klukkunni

Klukkan á Íslandi er stillt einni klukkustund á undan sólarklukku.
Klukkan á Íslandi er stillt einni klukkustund á undan sólarklukku. mbl.is/Eggert Jóhannesson

Það er mjög brýnt lýðheilsumál að seinka klukkunni um eina klukkustund. Við erum að skapa okkur vanda með núverandi fyrirkomulagi sem hefur meðal annars slæmar afleiðingar fyrir heilsu fólks. Þetta sagði Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum um klukkuþreytu á meðal Íslendinga fyrr í dag.

Í nær hálfa öld hefur klukkan á Íslandi verið stillt einni klukkustund á undan sólarklukku, sem ræðst af afstöðu jarðar við sól vegna snúnings jarðar um möndul sinn. Merki eru um að þetta valdi svokallaðri klukkuþreytu (e. social jetlag) meðal þjóðarinnar. 

Klukkuþreyta stafar af misræmi á milli staðarklukku og sólarklukku, og er það viðvarandi ástand sem getur m.a. valdið þreytu og einbeitingarskorti. Þetta líkist flugþreytu (e. jetlag) sem margir finna fyrir þegar þeir fljúga yfir mismunandi tímabelti. 

Þing­menn allra flokka nema Vinstri grænna lögðu í síðasta mánuði fram þings­álykt­un­ar­til­lögu um að seinka klukk­unni á Íslandi um eina klukku­stund. Björg sagðist á fyrirlestrinum mjög hlynnt tillögunni. „Ég vona að það verði hreyfing á þessu og við fáum að njóta vafans og sjá hvaða áhrif það hefur.

Þurfum morgunbirtu til að vakna

Sólarupprás, hádegi og sólarlag er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka segir til um og segir Björg það einna verst hvað varðar morgunbirtuna. Við þurfum hana til að vakna og ef klukkunni yrði seinkað þá gætum við vaknað við morgunbirtuna langt fram í nóvember.

Í fyrirlestrinum talaði Björg um að tímasetning svefns og vöku innan sólarhrings ákvarðast af lífklukkunni sem er stillt af sólarljósinu. Aðrir þættir sem taka mið af staðarklukku hafa einnig áhrif, en misræmi milli sólar- og staðartíma stuðlar að því að lífklukkan gengur ekki í takt við staðartíma.

Of fljót staðarklukka stuðlar að seinkun háttatíma og afleiðingin er sú að á vinnudögum sérstaklega, þegar fótaferðartíminn er fastur, styttist svefntíminn. Björg sýndi fjölmargar rannsóknir sem sýna sterk tengsl milli skerts svefns og margháttaðra heilsufarsvandamála.

Sofum styttra en aðrar þjóðir

Rannsóknir hafa sýnt að Íslendingar fara u.þ.b einni klukkustund seinna að sofa en jafnaldrar í öðrum löndum og sofa ívið skemur. Björg sagði yfirgnæfandi meirihluta ungs fólks á Íslandi með seinkaða lífklukku og með seinni dægurgerð en jafnaldrar þeirra í Evrópu.

Um helmingur ungmenna á aldrinum 16-19 ára á Íslandi hafa seinkaða dægurgerð og um 35% finna fyrir klukkuþreytu. Björg benti á 25% brottfall úr framhaldsskólum hér á landi og velti því upp hvort þetta gætu m.a. verið ástæður þess.

Björg sagði sólarklukkuna vera meginástæðu þess að lífklukka fólks hér á landi er seinkuð, en aðrir áhrifaþættir gætu þó verið erfðatengdir hjá einstaklingum. Þá sagði hún aldur, kyn, búsvæði og árstíðir jafnframt geta haft áhrif.

Þrátt fyrir að mestu áhrifin séu á ungmenni hér á landi benti Björg einnig á þau áhrif sem ósamræmið hefði á eldra fólk, og jafnvel ungabörn. Hún sagði eldra fólk hér á landi fara seinna að sofa en í nágrannalöndunum, og ungbörn sofa allt að 40 mínútum skemur.

Svefnleysi vaxandi áhyggjuefni

Þá sagði Björg ónógan svefn vaxandi áhyggjuefni. Hún sagði svefnleysið geta valdið dagsyfju og þreytu, en einnig gæti andleg geta fólk skerst. Benti hún á skerta athygli og áverkni, minni einbeitingu, lengri viðbragðstíma, eirðarleysi og auknar skapsveiflur sem afleiðingar þessa.

Rannsóknir sýna fylgni milli of stutts svefns og heilsufarsvandamála, m.a. offitu, hjarta- og æðasjúkdóma og sykursýki 2. Einnig hefur klukkuþreyta sýnt sig að vera áhættuþáttur fyrir þunglyndi, offitu, áhættu- og neysluhegðun eins og t.d. fíkniefna o.fl. 

Einnig nefndi hún nýjar niðurstöður um það að of lítill svefn hafi áhrif á tjáningu gena og þar með starfsemi frumnanna, sem gæti svo aftur leitt til sjúkdóma.

Svefnleysi hefur áþekk áhrif og áfengisdrykkja

Björg sagði fólk mishæft til að taka mark á sólarklukkunni, en almennt myndi styttri svefn á virkum dögum en frídögum þó valda viðvarandi þreytu og einbeitingarskorti. Þá sýni rannsóknir á athygli fram á það að of lítill svefn getur haft áþekk áhrif og áfengisdrykkja. Þannig samsvarar 0,1% alkóhól um 27 tíma vöku í viðbragðstíma.

Loks sagðist Björg mjög hlynnt því að klukkan hér á landi yrði seinkuð um eina klukkustund. „Við ráðum ekki við að stilla okkur eftir staðarklukkunni eins og hún er, og það er vísbending um að lífklukkan gangi ekki í takt við hana.“

Í farvatninu er viðamikil rannsókn á svefnvenjum Íslendinga.

Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum ...
Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum um klukkuþreytu á meðal Íslendinga fyrr í dag. Kristinn Ingvarsson
Yfirgnæfandi meirihluti ungs fólks á Íslandi er með seinkaða lífsklukku.
Yfirgnæfandi meirihluti ungs fólks á Íslandi er með seinkaða lífsklukku.
Sólarupprás er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka ...
Sólarupprás er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka segir til um. mbl.is/Ómar Óskarsson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

„Dónaskapur“ að fresta framkvæmdum

Í gær, 22:02 Bæjarráð Kópavogs hefur lýst yfir vonbrigðum með nýja samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar fyrir árin 2019-2033 og segir frestun á framkvæmdum við Arnarnesveg til ársins 2024 vera dónaskap. Meira »

„Algjörlega óboðleg vinnubrögð“

Í gær, 21:39 „Ég átta mig ekki á því hvort þetta sé einskært þekkingarleysi, eða hvort þeim finnist einfaldlega í lagi að breyta lögunum að eigin vild. Þetta eru náttúrulega algjörlega óboðleg vinnubrögð, í félagi sem fer með hagsmunagæslu okkar og á að starfa í umboði okkar, að það sé ekki meira gegnsæi til staðar.“ Meira »

Æft á morgun í Valsheimilinu

Í gær, 21:37 „Það verður æft á morgun í Valsheimilinu,“ segir Lárus Blöndal Sigurðsson, framkvæmdastjóri Vals, í samtali við mbl.is. Ljós komst aftur á á Hlíðarenda á níunda tímanum í kvöld, eftir mikið vatnstjón í húsinu. Meira »

Hafna vinnupíningu sem svari við vandamálum

Í gær, 21:11 Stjórn Eflingar – stéttarfélags tekur undir með Öryrkjabandalaginu að stjórnvöldum beri að efla núverandi kerfi örorkumats í stað þess að „efna til tilraunastarfsemi með líf og kjör öryrkja undir merkjum svokallaðs starfsgetumats“ sem sagt er hafa gefist afar illa í nágrannalöndunum. Meira »

Hlaut bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar

Í gær, 20:58 Haukur Ingvarsson hlaut í dag, 18. október, Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar árið 2018 fyrir ljóðahandritið Vistarverur. Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, staðgengill borgarstjóra, veitti verðlaunin sem nema 800 þúsund krónum. Meira »

Leita að nýju húsnæði fyrir Vínskólann

Í gær, 20:51 Aflýsa varð fyrirhugðum haustnámskeiðum Vínskólans um vín og mat eftir að Hótel Reykjavík Centrum, sem hefur hýst námskeiðin síðan 2005, greindi forsvarsmönnum frá að þeir hafi lokað veitingahúsinu Fjalakettinum. Meira »

Ábyrgðin felld niður því greiðslumat skorti

Í gær, 19:52 Hæstiréttur Íslands felldi í dag úr gildi sjálfskuldarábyrgð móður vegna námslána sem dóttir hennar tók hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Var það niðurstaða Hæstaréttar að ógilda ætti sjálfskuldarábyrgðina þar sem LÍN hafi ekki látið framkvæma fullnægjandi greiðslumat áður en lánið var veitt. Meira »

„Alveg á hreinu“ að Dagur vissi ekkert

Í gær, 19:40 Hrólfur Jónsson, fyrrverandi skrifstofustjóri skrifstofu eigna og atvinnuþróunar hjá Reykjavíkurborg, neitar því að hafa nokkurn tíma rætt framúrkeyrsluna við Nauthólsveg 100 við Dag B. Eggertsson borgarstjóra. Meira »

Lyf og heilsa greiði 4,5 milljónir í bætur

Í gær, 19:38 Hæstiréttur hefur dæmt Lyf og heilsu til að greiða Apóteki Vesturlands fjórar og hálfa milljón í bætur vegna samkeppnisbrota. Tveir dómarar skiluðu sérákvæði og töldu ekki sannað að Apótek Vesturlands hefði orðið fyrir fjártjóni vegna samkeppnisbrotanna. Meira »

Ofbeldið hefur lítil áhrif á dóma

Í gær, 18:44 Ef annar aðilinn í sambandinu er beittur ofbeldi reynir hinn oft að draga lappirnar út í hið óendanlega í skilnaðarferli. Þetta sagði Sigríður Vilhjálmsdóttir lögmaður á ráðstefnunni „Gerum betur“. Yfirskrift erindis hennar var „Eru skilnaðar- og forsjármál nýr vettvangur fyrir ofbeldi maka?“ Meira »

Ástríða og mikil vinnusemi

Í gær, 18:37 Konurnar í verkum Picasso, listmálarans fræga, eru komnar til Reykjavíkur. Þær birtast nú nánast ljóslifandi í myndum Sigurðar Sævars Magnússonar myndlistarmanns sem í kvöld kl. 20 opnar sína 20. einkasýningu í listhúsinu Smiðjunni við Ármúla í Reykjavík. Meira »

Hreimur Örn gestasöngvari í Salnum

Í gær, 18:35 Annað kvöld klukkan 19:30 verða öll bestu lög Burt Bacharach flutt á tónleikum í Salnum, Kópavogi. Söngkonan Kristín Stefánsdóttir syngur en með henni verður stórskotalið tónlistarmanna. Meira »

Heræfing sama dag „óheppileg tilviljun“

Í gær, 18:27 Samtök hernaðarandstæðinga ætla í sögu- og menningarferð um Þjórsárdal á laugardaginn þar sem þeir hyggjast verja deginum í að skoða náttúru og söguminjar. „Mjög óheppileg tilviljun,“ segir Guttormur Þorsteinsson, formaður samtakanna, um heræfingu Atlantshafsbandalagsins sem fer fram í Þjórsárdal sama dag. Meira »

Fyrirhugaður samruni ógiltur

Í gær, 18:01 Samkeppniseftirlitið hefur ógilt samruna sem áformaður var með kaupum Lyfja og heilsu hf. á Opnu ehf. Ef samruninn yrði að veruleika myndi sú samkeppni sem Apótek MOS veitir umræddu útibúi Lyfja og heilsu hverfa, að því er fram kemur í tilkynningu frá Samkeppniseftirlitinu. Meira »

Brotið gegn innkaupareglum

Í gær, 17:42 Brotið var gegn innkaupareglum Reykjavíkurborgar við endurgerð braggans við Nauthólsveg 100. Þetta er mat borgarlögmanns, sem segir skrifstofu eigna og atvinnuþróunar hins vegar ekki hafa brotið lög með gjörningum sínum. Meira »

5 mánuðir fyrir árás á fyrrverandi

Í gær, 17:39 Héraðsdómur Reykjaness hefur dæmt karlmann í fimm mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir líkamsárás gagnvart fyrrverandi sambýliskonu sinni með því að hafa kýlt hana í andlitið með þeim afleiðingum hljóðhimnan rofnaði og vinstri vígtönn losnaði frá tannholdinu. Meira »

Þriggja bíla árekstur á Reykjanesbraut

Í gær, 17:33 Þriggja bíla árekstur varð á Reykjanesbraut við Stekkjarbakka rétt fyrir klukkan fimm í dag. Samkvæmt upplýsingum frá slökkviliðinu á höfuðborgarsvæðinu voru tveir fluttir á slysadeild en ekki er vitað um meiðsli þeirra að svo stöddu. Meira »

Syngur rokklög í blóðugu prestagervi 

Í gær, 16:46 Stefán Jakobsson eða Stebba Jak þarf varla að kynna fyrir þjóðinni en hann er einn aðalflytjenda á Halloween Horror Show í Háskólabíói 26. og 27.október og 3.nóvember í Hofi. Meira »

Tveir gefa kost á sér til formanns BSRB

Í gær, 16:05 Tveir hafa lýst yfir framboði til embættis formanns BSRB, en kosið verður til embættisins á þingi BSRB morgun. Elín Björg Jónsdóttir, fráfarandi formaður BSRB, tilkynnti í byrjun sumars að hún muni ekki gefa kost á sér áfram. Meira »
INTENSIVE ICELANDIC,ENGLISH & NORWEGIAN f. foreigners - ÍSLENSKA f. útlendinga - ENSKA f. fullorðna - NORSKA
ÍSLENSKA, ENSKA, NORSKA: I, II, III, IV, V, VI: 2018: AUTUMN/HAUST: START/B...
RAFVIRKI
ALHLIÐA RAFLAGNIR EKKERT VERKEFNI ER OF SMÁTT Haukur Emilsson Simi 853 1199...
Skrifstofuhúsnæði Bolholti 4
Til leigu er skrifstofurými, alls um 110 fermetrar, í austurenda á 5. og efstu ...