Brýnt lýðheilsumál að seinka klukkunni

Klukkan á Íslandi er stillt einni klukkustund á undan sólarklukku.
Klukkan á Íslandi er stillt einni klukkustund á undan sólarklukku. mbl.is/Eggert Jóhannesson

Það er mjög brýnt lýðheilsumál að seinka klukkunni um eina klukkustund. Við erum að skapa okkur vanda með núverandi fyrirkomulagi sem hefur meðal annars slæmar afleiðingar fyrir heilsu fólks. Þetta sagði Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum um klukkuþreytu á meðal Íslendinga fyrr í dag.

Í nær hálfa öld hefur klukkan á Íslandi verið stillt einni klukkustund á undan sólarklukku, sem ræðst af afstöðu jarðar við sól vegna snúnings jarðar um möndul sinn. Merki eru um að þetta valdi svokallaðri klukkuþreytu (e. social jetlag) meðal þjóðarinnar. 

Klukkuþreyta stafar af misræmi á milli staðarklukku og sólarklukku, og er það viðvarandi ástand sem getur m.a. valdið þreytu og einbeitingarskorti. Þetta líkist flugþreytu (e. jetlag) sem margir finna fyrir þegar þeir fljúga yfir mismunandi tímabelti. 

Þing­menn allra flokka nema Vinstri grænna lögðu í síðasta mánuði fram þings­álykt­un­ar­til­lögu um að seinka klukk­unni á Íslandi um eina klukku­stund. Björg sagðist á fyrirlestrinum mjög hlynnt tillögunni. „Ég vona að það verði hreyfing á þessu og við fáum að njóta vafans og sjá hvaða áhrif það hefur.

Þurfum morgunbirtu til að vakna

Sólarupprás, hádegi og sólarlag er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka segir til um og segir Björg það einna verst hvað varðar morgunbirtuna. Við þurfum hana til að vakna og ef klukkunni yrði seinkað þá gætum við vaknað við morgunbirtuna langt fram í nóvember.

Í fyrirlestrinum talaði Björg um að tímasetning svefns og vöku innan sólarhrings ákvarðast af lífklukkunni sem er stillt af sólarljósinu. Aðrir þættir sem taka mið af staðarklukku hafa einnig áhrif, en misræmi milli sólar- og staðartíma stuðlar að því að lífklukkan gengur ekki í takt við staðartíma.

Of fljót staðarklukka stuðlar að seinkun háttatíma og afleiðingin er sú að á vinnudögum sérstaklega, þegar fótaferðartíminn er fastur, styttist svefntíminn. Björg sýndi fjölmargar rannsóknir sem sýna sterk tengsl milli skerts svefns og margháttaðra heilsufarsvandamála.

Sofum styttra en aðrar þjóðir

Rannsóknir hafa sýnt að Íslendingar fara u.þ.b einni klukkustund seinna að sofa en jafnaldrar í öðrum löndum og sofa ívið skemur. Björg sagði yfirgnæfandi meirihluta ungs fólks á Íslandi með seinkaða lífklukku og með seinni dægurgerð en jafnaldrar þeirra í Evrópu.

Um helmingur ungmenna á aldrinum 16-19 ára á Íslandi hafa seinkaða dægurgerð og um 35% finna fyrir klukkuþreytu. Björg benti á 25% brottfall úr framhaldsskólum hér á landi og velti því upp hvort þetta gætu m.a. verið ástæður þess.

Björg sagði sólarklukkuna vera meginástæðu þess að lífklukka fólks hér á landi er seinkuð, en aðrir áhrifaþættir gætu þó verið erfðatengdir hjá einstaklingum. Þá sagði hún aldur, kyn, búsvæði og árstíðir jafnframt geta haft áhrif.

Þrátt fyrir að mestu áhrifin séu á ungmenni hér á landi benti Björg einnig á þau áhrif sem ósamræmið hefði á eldra fólk, og jafnvel ungabörn. Hún sagði eldra fólk hér á landi fara seinna að sofa en í nágrannalöndunum, og ungbörn sofa allt að 40 mínútum skemur.

Svefnleysi vaxandi áhyggjuefni

Þá sagði Björg ónógan svefn vaxandi áhyggjuefni. Hún sagði svefnleysið geta valdið dagsyfju og þreytu, en einnig gæti andleg geta fólk skerst. Benti hún á skerta athygli og áverkni, minni einbeitingu, lengri viðbragðstíma, eirðarleysi og auknar skapsveiflur sem afleiðingar þessa.

Rannsóknir sýna fylgni milli of stutts svefns og heilsufarsvandamála, m.a. offitu, hjarta- og æðasjúkdóma og sykursýki 2. Einnig hefur klukkuþreyta sýnt sig að vera áhættuþáttur fyrir þunglyndi, offitu, áhættu- og neysluhegðun eins og t.d. fíkniefna o.fl. 

Einnig nefndi hún nýjar niðurstöður um það að of lítill svefn hafi áhrif á tjáningu gena og þar með starfsemi frumnanna, sem gæti svo aftur leitt til sjúkdóma.

Svefnleysi hefur áþekk áhrif og áfengisdrykkja

Björg sagði fólk mishæft til að taka mark á sólarklukkunni, en almennt myndi styttri svefn á virkum dögum en frídögum þó valda viðvarandi þreytu og einbeitingarskorti. Þá sýni rannsóknir á athygli fram á það að of lítill svefn getur haft áþekk áhrif og áfengisdrykkja. Þannig samsvarar 0,1% alkóhól um 27 tíma vöku í viðbragðstíma.

Loks sagðist Björg mjög hlynnt því að klukkan hér á landi yrði seinkuð um eina klukkustund. „Við ráðum ekki við að stilla okkur eftir staðarklukkunni eins og hún er, og það er vísbending um að lífklukkan gangi ekki í takt við hana.“

Í farvatninu er viðamikil rannsókn á svefnvenjum Íslendinga.

Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum ...
Björg Þorleifsdóttir, lektor við Læknadeild Háskóla Íslands, á fyrirlestri sínum um klukkuþreytu á meðal Íslendinga fyrr í dag. Kristinn Ingvarsson
Yfirgnæfandi meirihluti ungs fólks á Íslandi er með seinkaða lífsklukku.
Yfirgnæfandi meirihluti ungs fólks á Íslandi er með seinkaða lífsklukku.
Sólarupprás er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka ...
Sólarupprás er einni klukkustund seinna á Íslandi en náttúruleg sólarklukka segir til um. mbl.is/Ómar Óskarsson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Auknar líkur á ofanflóðum

Í gær, 23:55 Veðurstofan varar við auknum líkum á ofanflóðum á Snæfellsnesi og sunnanverðum Vestfjörðum í nótt og fyrramálið. Talsvert mikið rigndi á þessum slóðum í dag samfara leysingu í hlýindum. Meira »

Alþingi heldur sig frá samfélagsmiðlum

Í gær, 22:36 Engin áform eru uppi um að birta auglýsingar frá Alþingi á samfélagsmiðlum eins og Facebook, Instagram, YouTube og Twitter. Þetta er meðal þess sem kemur fram í svari forseta Alþingis við fyrirspurn frá Birni Leví Gunnarssyni um auglýsingar á samfélagsmiðlum. Meira »

Óvænt í rekstur í Wales

Í gær, 22:20 Röð tilviljana leiddi til þess að Sveinbjörn Stefán Einarsson, tuttugu og þriggja ára gamall Íslendingur, varð meðeigandi að bókabúðinni Bookends í bænum Cardigan í Wales. Meira »

Utanríkisráðuneytið hlýtur jafnlaunavottun

Í gær, 21:45 Utanríkisráðuneytið hefur hlotið jafnlaunavottun frá Vottun hf. sem er staðfesting þess að jafnlaunakerfi ráðuneytisins samræmist kröfum jafnlaunastaðalsins. Meira »

Barátta óháð kapítalískum fyrirtækjum

Í gær, 21:37 „Verkalýðsbarátta snýst um að tryggja vinnuaflinu mannsæmandi afkomu sama hvað kapítalísk fyrirtæki gera,“ segir Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, við mbl.is. Fundi verkalýðsfélaga við SA var slitið fyrr en áætlað var í dag vegna óvissunnar varðandi WOW air. Meira »

Hefur gengið 1.157 sinnum á Ingólfsfjall

Í gær, 21:25 „Éljagangur og þoka eins og stundum hafa komið stoppa mig ekki. Mér er fyrir öllu að hreyfa mig og halda mér í formi og því eru fjallgöngurnar fastur liður í mínu daglega lífi,“ segir Magnús Öfjörð Guðjónsson á Selfossi. Hann er útivistargarpur og gengur nánast daglega á Ingólfsfjall sem er bæjarfjall Selfossbúa. Meira »

Kröfuhafar hlynntir endurreisn WOW air

Í gær, 20:58 Kröfuhafar WOW air funduðu klukkan hálfsjö í kvöld. Fundarefnið var áætlun um að umbreyta skuldum WOW air í 49% hlutafjár í félaginu. Samkvæmt heimildum blaðsins var einhugur um áætlunina. Hreyfði enginn mótmælum. Meira »

Fyrirhuguð verkföll á næstunni

Í gær, 19:20 Takist ekki að semja í yfirstandandi kjaradeilum og afstýra þar með frekari verkföllum, að minnsta kosti á meðan tekin er afstaða til þess sem samið hefur verið um, eru eftirfarandi verkföll fram undan miðað það sem hefur verið ákveðið. Meira »

Yrði að sjálfsögðu högg

Í gær, 19:13 Ríkisstjórnin hefur áhyggjur af stöðu WOW air og hefur haft lengi. Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra segir að erfiðleikarnir hafi legið ljósir fyrir í töluverðan tíma. Forsvarsmenn WOW air funduðu í dag með Samgöngustofu. Meira »

Ólíklegt að skuldum verði breytt í hlutafé

Í gær, 19:08 Jón Karl Ólafs­son, fyrr­ver­andi for­stjóri Icelanda­ir Group, hefur efasemdir um að kröfuhafar WOW air, eins og flugvélaleigusalar, séu tilbúnir að breyta kröfum sínum yfir í hlutafé. Jón Karl sagði í viðtali við þau Huldu og Loga á K100 síðdegis að dagurinn í dag væri dagur ákvarðana hjá WOW air. Meira »

„Menn hafa áhyggjur af stöðunni“

Í gær, 18:40 Staðan á flugmarkaði verður meðal þess sem umhverfis- og samgöngunefnd fjallar um á fundi sínum í fyrramálið. Jón Gunnarsson, formaður nefndarinnar, segir að sú umræða hafi verið ákveðin með skömmum fyrirvara. Meira »

Aflýsa öðru flugi frá London

Í gær, 18:20 Flugi WOW air frá Gatwick til Keflavíkur sem áætlað var seint í kvöld hefur verið aflýst. Þetta er annað flugi WOW air frá Gatwick til Keflavíkur í dag sem er aflýst, en flugi félagsins til Lundúna í morgun var aflýst. Meira »

„Hvernig ráðum við bót á þessu böli?“

Í gær, 17:22 „Við höfum heyrt allt of margar sögur þar sem verið er að brjóta mjög gróflega á réttindum starfsfólks, sem býr við algjörlega óviðunandi aðstæður og er í aðstöðu gagnvart vinnuveitanda sínum sem er á engan hátt ásættanleg,“ sagði Þorsteinn Víglundsson, þingmaður Viðreisnar, á þingi í dag. Meira »

Svigrúm til launahækkana mögulega minna

Í gær, 17:17 „Þeim mun alvarlegri sem svona skellur verður, þeim mun minna svigrúm verður fyrir ferðaþjónustuna að hækka lægstu laun. Krafan sem er í gangi hjá verkalýðshreyfingunni á Íslandi er einmitt að hækka lægstu laun,“ sagði Jón Þór Ólafsson, þingmaður Pírata, á Alþingi í dag. Meira »

Koma ekki til byggða fyrr en í kvöld

Í gær, 17:13 Búið er að koma hluta af jeppafólki sem var í bílum sunnan Langjökuls til byggða. Ekkert amar að fólkinu, sem lenti í vandræðum við Langjökul í gærkvöldi og óskaði eftir aðstoð björgunarsveita um miðnætti eftir að bílar þeirra ýmist biluðu eða festu sig. Meira »

Vél WOW lögð af stað frá Montréal

Í gær, 16:45 Flugvél WOW Air, TF-DOG, tók á loft frá flugvellinum í Montréal í Kanada klukkan 12.06 að staðartíma, 16.06 að íslenskum tíma, en hún var send af stað eftir að önnur vél félagsins var kyrrsett á vellinum. Meira »

Framkvæmdir hefjast á næstunni

Í gær, 16:25 Reiknað er með að framkvæmdir á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli hefjist á næstunni í kjölfar þess að útboði vegna þeirra lauk á síðasta ári. Gert er ráð fyrir að framkvæmdirnar taki um tvö ár. Meira »

Vill svör um Herjólf og Landeyjahöfn

Í gær, 16:08 Vilhjálmur Árnason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, óskaði í dag eftir sérstökum fundi í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis til þess að ræða stöðuna á nýjum Herjólfi og dýpkun Landeyjahafnar. Vill hann fá skýrari svör frá Vegagerðinni. Meira »

Vill vísa orkupakkanum til þjóðarinnar

Í gær, 15:51 „Er ekki ástæða til þess að beina þessum þriðja orkupakka til þjóðarinnar og gefa henni kost á að svara hvort hún vilji hann eða ekki?“ spurði Inga Sæland, formaður Flokks fólksins, Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur, Iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, á Alþingi í dag undir óundirbúnum fyrirspurnum. Meira »
Harðviður til húsbygginga
Harðviður til húsabygginga Sjá nánar á www.vidur.is Vatnsklæðning, panill, palla...
Þreyttur á reykinga- myglulykt, lausn ?
Eyðir flest allri ólykt, m.a. Myglu-gró ásamt og raka- reykinga- og brunalykt. ...
Frá Kattholti
Munið að með því að gerast félagar í Kattavinafélagi Íslands styðið þið við star...
ÚTI HRINGSTIGAR
Vantar stiga af svölunum ofan í garðinn ? Stærð 120, 140 og 160 cm og eftir mál...