SPIDER-maður kominn heim

Jón Emil snævi þakinn eftir að hafa ljósmyndað mörgæsir nærri ...
Jón Emil snævi þakinn eftir að hafa ljósmyndað mörgæsir nærri McMurdo-stöðinni þar sem hann dvaldist á Suðurskautslandinu. Anne Gambrel

Að minnsta kosti heils árs verk verður að fara yfir gögnin sem sjónaukinn SPIDER aflaði á flugi sínu yfir Suðurskautslandið, að sögn Jóns Emils Guðmundssonar stjarneðlisfræðings. Hann dvaldi í þrjá mánuði fjarri eiginkonu, fjölskyldu og vinum, á þessum afskekkta stað vegna verkefnisins sem gæti varpað ljósi á mögulega eina merkustu vísindauppgötvun síðustu ára.

Hópur vísindamanna sendi SPIDER á loft með risavöxnum helíumloftbelg á nýársdag en hann rannsakaði ljós örbylgjukliðsins. Hann er bakgrunnsgeislun sem fyllir allan alheiminn og er nokkurs konar endurómur frá Miklahvelli. Jón Emil hefur unnið við verkefnið undanfarin ár ásamt félögum sínum við Princeton-háskóla í Bandaríkjunum og fleiri.

Sjónaukinn er nú lentur á Suðurskautslandinu eftir sextán daga flug og virðist allt hafa gengið að óskum. Sjálfur kom Jón Emil heim til eiginkonu sinnar í Bandaríkjunum á sunnudag en hann hafði þá verið á Suðurskautslandinu frá 28. október.

„Við erum himinlifandi. Við sjáum þó aðeins brot af gögnunum í rauntíma og viljum því ekki fullyrða neitt fyrr en við fáum hörðu diskana í hendur og horfum á gögnin. Af því sem við sjáum lítur út fyrir að það sé allt í toppstandi,“ segir Jón Emil í samtali við mbl.is.

Eltu hvítt hylki 200 km leið í snjónum

Sjónaukinn lenti töluvert langt frá McMurdo-stöðinni þar sem SPIDER-teymið bjó og sendi tilraunina á loft. Jón Emil segir að nú fari fram samskipti við fólk sem er nær lendingarstaðnum um að fara að sækja gögnin úr sjónaukanum. Næsta sumar sé svo stefnt að því að sækja sjónaukann í heild sinni. Vel er búið um hörðu drifin í sjónaukanum þannig að þau eiga að haldast heil þrátt fyrir kaldranalegar aðstæður Suðurskautslandsins.

„Við erum með þetta í sérstökum hylkjum sem þola flest. Þau eru loftþétt og harðlæst og því ætti veðráttan ekki að bíta á þeim,“ segir hann.

Sem betur fer fyrir teymið þá virkuðu sprengiboltar sem losa loftbelginn og seinni fallhlífina frá SPIDER. Lendingin virðist því hafa gengið vel. Aðstandendur annarrar tilraunar voru ekki svo heppnir.

„Það hefur komið fyrir að aðskilnaðurinn klikki og fallhlífin haldist föst við tilraunina. Svo kemur vindur og þá dregst tilraunin auðvitað eftir Suðurskautslandinu. Það gerðist einu sinni að tilraun dróst hátt í 200 kílómetra eftir Suðurskautslandinu og dreifði braki yfir ísinn, þar á meðal hvítum hylkjum sem innihéldu hörðu drifin. Þau urðu sem sagt að leita að þessum hvítu hylkjum í snjónum eftir 200 kílómetra línu!“ segir Jón Emil sem tekur jafnframt fram að brakið sé að sjálfsögðu allt fjarlægt á endanum.

Gætu varpað ljósi á tilvist þyngdarbylgna

Þegar gögnin verða komin í hús tekur við mikil vinna við að fara í gegnum þau og greina. Það tekur ekki skemmri tíma en heilt ár og jafnvel meira, að mati Jóns Emils. Niðurstaðna er því ekki að vænta fyrr en á næsta ári í fyrsta lagi. Menn hafa gert sér vonir um að mælingar SPIDER geti varpað frekara ljósi á tilvist svonefndra þyngdarbylgna en hópur vísindamanna við BICEP2-verkefnið tilkynnti um fund þeirra á síðasta ári. Seinna varð ljóst að merkið sem BICEP2-menn námu kom að mestu frá rykögnunum í okkar eigin vetrarbraut. Því heldur leitin að þessum þyngdarbylgjum áfram.

„Hvort ummerki þyngdarbylgna leynist í þessum gögnum verður bara að koma í ljós. Við vonum að mælingarnar hafi tekist vel og að niðurstöður okkar geti auðgað þessa umræðu,“ segir Jón Emil.

Forréttindi að fá að dvelja á Suðurskautslandinu

Jón og Dórótea, eiginkona hans sem er einnig nemendi í Princeton-háskóla, verða í Princeton út þetta skólaár en eftir það munu þau halda annað. Hann ætlar þó að halda áfram að vinna við SPIDER-verkefnið. Verkefnið hefur verið langan tíma í þróun, u.þ.b. 5-8 ár eftir því hvernig er talið. Það tafðist meðal annars eftir að þingmenn repúblikana í Bandaríkjunum stóðu fyrir því að starfsemi alríkisstjórnarinnar staðnaði að hluta árið 2013.

„Að vissu leyti varð maður rosalega feginn að sjá þetta komast í loftið eftir allan þennan tíma og fyrirhöfn. Á sama tíma helltust yfir mann áhyggjur af því hvað færi nú úrskeiðis. Hefði ég átt að herða þessa skrúfu aðeins betur eða tengja þennan kapal öðruvísi. Nú getum við andað léttar. Það er eiginlega erfitt að trúa því að þetta hafi gengið svona vel,“ segir hann.

Það voru forréttindi að fá að dvelja á Suðurskautslandinu, að sögn Jóns Emils og umhverfið þar er ótrúlega fallegt. Eftir þriggja mánaða dvöl hafi þó sjarminn að einhverju leyti farið af því. Hann þurfti einnig að vera fjarri eiginkonu sinni, fjölskyldu og vinum í ársfjórðung vegna verkefnisins.

„Hún fyrirgefur mér það. Hún vissi áður en hún giftist mér að þetta væri í undirbúningi og stendur í þessu með mér. Það er náttúrlega búið að stefna að þessu í 5-6 ár,“ segir Jón Emil spurður að því hvort eiginkona hans hafi haft skilning á þessum langa aðskilnaði þeirra.

Fyrri fréttir mbl.is:

SPIDER lentur á Suðurskautinu

Skaut upp sjónauka á nýársnótt

Myndar fyrsta ljós alheimsins

Hluti af SPIDER-teyminu fylgist með á skotstaðnum.
Hluti af SPIDER-teyminu fylgist með á skotstaðnum. Steve Benton
SPIDER-sjónaukinn rannsakar skautun á ljósi örbylgjukliðsins.
SPIDER-sjónaukinn rannsakar skautun á ljósi örbylgjukliðsins. Jón Emil Guðmundsson
mbl.is

Innlent »

Ekki í leikfimi af ótta við myndatökur

20:03 Brynhildur Björnsdóttir og Þórdís Elva Þorvaldsdóttir skoða flókinn veruleika ungs fólks í nýrri mynd.  Meira »

Tryggði réttinn á Ísafirði

19:30 Skíðasvæðið á Ísafirði komst óvænt í heimsfréttirnar um helgina þegar Pita Taufatofua, sem var fánaberi Tonga og keppandi í taekwondo á Ólympíuleikunum í Río de Janeiro í Brasilíu 2016, keppti þar í 10 km göngu á fismóti á Ísafirði og tryggði sér þátttökurétt á Vetrarólympíuleikunum. Meira »

Nýir möguleikar að prenta líffæri

18:39 Nýir möguleikar opnast á notkun þrívíddarprentaðra líffæra við undirbúning skurðaðgerða og við fjölbreyttar rannsóknir og prófanir, með tilkomu nýs og fullkomins þrívíddarprentara sem tekinn var í notkun á heilbrigðistæknisetri Háskólans í Reykjavík og Landspítala Háskólasjúkrahúss í dag. Meira »

Umræða um dánaraðstoð verði aukin

18:20 Þingmenn sjö stjórnmálaflokka á Alþingi eru flutningsmenn þingsályktunartillögu um dánaraðstoð.  Meira »

Vegir lokaðir fyrir norðan

18:19 Vegirnir um Öxnadalsheiði og Víkurskarð eru lokaðir. Veginum um Mývatns- og Möðrudalsöræfi var lokað klukkan 18. Ófært er um Dalsmynni, Hólasand og Dettifossveg en þungfært inn í Fnjóskadal. Meira »

Lögleg lyf drepa fleiri en ólögleg

18:10 Megin vandi vegna ávanabindandi lyfja á Íslandi verður ekki leystur nema settar verði meiri skorður á aðgengi einstaklinga að ávísunum og önnur úrræði efld, segir Ólafur B. Einarsson, verkefnastjóri hjá embætti landlæknis. Hér á landi eru það löglegu lyfin sem draga fólk til dauða oftar en ólöglegu. Meira »

Segir íbúa Vestmannaeyja í fjötrum

17:30 „Ég veit að fólk sem er sjóveikt fer ekki þessa leið án þess að geta lagst í koju,“ sagði Karl Gauti Hjaltason, þingmaður í Flokki fólksins, á Alþingi í dag. Hann spurði samgönguráðherra um aðbúnað í norsku bílferjunni Bodø sem leysir Herjólf af næstu tvær vikur. Meira »

Festu bíla sína á Fjarðarheiði

18:04 Björgunarsveit frá Seyðisfirði aðstoðaði fólk sem hafði fest bíla sína á Fjarðarheiði, milli Egilsstaða og Seyðisfjarðar, í morgun vegna ófærðar. Meira »

Félagsmenn GKG uggandi yfir tillögum

17:10 Stjórn Golfklúbbs Kópavogs og Garðabæjar, GKG, ætlar að halda almennan félagsfund í kvöld í ljósi þess að nýverið voru kynntar niðurstöður samkeppni um nýtt aðalskipulag Garðabæjar. Meira »

Rósa Björk varaforseti Evrópuráðsþingsins

16:28 Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, var kosin einn af varaforsetum Evrópuráðsþingsins, á fundi þingsins sem stendur nú yfir í Strassborg. Meginhlutverk varaforseta er að stýra þingfundum í fjarveru þingforseta en á þinginu sitja 318 þingmenn sem fulltrúar um 800 milljóna Evrópubúa. Meira »

Pólitískur hávaði og skrípaleikur

16:28 „Mér er ekki ennþá ljóst eftir hvaða upplýsingum og gögnum stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætlar að kalla eða hvaða staðreyndir hún ætlar að fá fram sem ekki eru þegar komnar fram í Hæstaréttarmálinu,“ sagði Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, í umræðum á Alþingi í dag. Meira »

„Hluti af því að vera lykilstarfsmaður“

16:23 Sambærileg lán höfðu verið veitt til félaga í eigu starfsmanna áður en Lárus Welding hóf störf hjá bankanum. Þetta er á meðal þess sem kom fram við vitnaleiðslur í markaðsmisnotkunarmáli Glitnis í Héraðsdómi Reykjavíkur eftir hádegi í dag. Meira »

Skoðun Jóns Þórs ekkert nýtt

16:18 „Það er málefnalegt að allur þingheimur hafi allt sem allur þingheimur þarf til að taka upplýsta ákvörðun um það hvort þetta þing treystir þessum ráðherra. Það að grafa undan því í einhverjum pólitískum tilgangi til þess að koma sér undan eigin ábyrgð er algjört hneyksli. Það er algjörlega óboðlegt.“ Meira »

Nefnd um stofnun miðhálendisþjóðgarðs

15:28 Ríkisstjórnin ákvað í dag, að tillögu Guðmundar Inga Guðbrandssonar, umhverfis- og auðlindaráðherra, að skipa þverpólítíska nefnd til að leiða vinnu um stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu. Meira »

Hafði engin afskipti af nefndinni

15:09 „Hvaða erindi átti ráðherra við formann nefndarinnar?“ spurði Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis, á Alþingi í dag í fyrirspurn til Sigríðar Andersen dómsmálaráðherra. Meira »

Minnst matarsóun hjá yfir 60 ára

15:57 Um 75% þeirra sem tóku þátt í könnun Umhverfisstofnunar síðasta haust á viðhorfi Íslendinga til matarsóunar reyna að lágmarka matar- og drykkjarsóun. Hlutfallið er mjög svipað og mældist í sambærilegri könnun sem var framkvæmd haustið 2015. Meira »

Eiríkur stefnir ríkinu

15:26 Eiríkur Jónsson lagaprófessor hefur ákveðið að stefna íslenska ríkinu og krefjast bóta vegna ólögmætra athafna Sigríðar Á. Andersen dómsmálaráðherra við skipun í embætti dómara við Landsrétt. Meira »

Mega fækka dreifingardögum í þéttbýli

14:33 Póst- og fjarskiptastofnun telur ekki vera skilyrði fyrir því að breyta þeirri ákvörðun Íslandspósts að fækka dreifingardögum í þéttbýli. Stofnunin birti úrskurðinn á vef sínum í dag, en Íslandspóstur tilkynnti í nóvember að fækka ætti dreifingardögum í þéttbýli frá og með 1. febrúar nk. Meira »

Börnin sem kerfið gleymdi

HARMONIKKUHURÐIR SPARA MIKIÐ PLÁSS
Smíðum eftir máli, oftast afgreiddar samdægurs, verð frá kr. 13.900,- Mex ehf, ...
Faglærðir málarar
Faglærðir málarar Tökum að okkur öll almenn málningarstörf. Tilboð eða tímavinna...
Von og bjargir, Grensásvegi 14 bakhús
Von og bjargir, góðgerðarsamtök hafa um árabil rekið nytjamarkað og er staðsett ...
Bílskúr/garðhús - Stapi 15 fm bjálkahús - Tilboð kr. 448.000,-
Stapi er nýtt hús frá 2017 sem við höfum hannað sérstaklega fyrir íslenskan mark...
 
Hádegisfundur
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristni- boðssalnum. R...
Uppboð
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Framboðslisti
Fundir - mannfagnaðir
Framboðslisti Sjál...