SPIDER-maður kominn heim

Jón Emil snævi þakinn eftir að hafa ljósmyndað mörgæsir nærri ...
Jón Emil snævi þakinn eftir að hafa ljósmyndað mörgæsir nærri McMurdo-stöðinni þar sem hann dvaldist á Suðurskautslandinu. Anne Gambrel

Að minnsta kosti heils árs verk verður að fara yfir gögnin sem sjónaukinn SPIDER aflaði á flugi sínu yfir Suðurskautslandið, að sögn Jóns Emils Guðmundssonar stjarneðlisfræðings. Hann dvaldi í þrjá mánuði fjarri eiginkonu, fjölskyldu og vinum, á þessum afskekkta stað vegna verkefnisins sem gæti varpað ljósi á mögulega eina merkustu vísindauppgötvun síðustu ára.

Hópur vísindamanna sendi SPIDER á loft með risavöxnum helíumloftbelg á nýársdag en hann rannsakaði ljós örbylgjukliðsins. Hann er bakgrunnsgeislun sem fyllir allan alheiminn og er nokkurs konar endurómur frá Miklahvelli. Jón Emil hefur unnið við verkefnið undanfarin ár ásamt félögum sínum við Princeton-háskóla í Bandaríkjunum og fleiri.

Sjónaukinn er nú lentur á Suðurskautslandinu eftir sextán daga flug og virðist allt hafa gengið að óskum. Sjálfur kom Jón Emil heim til eiginkonu sinnar í Bandaríkjunum á sunnudag en hann hafði þá verið á Suðurskautslandinu frá 28. október.

„Við erum himinlifandi. Við sjáum þó aðeins brot af gögnunum í rauntíma og viljum því ekki fullyrða neitt fyrr en við fáum hörðu diskana í hendur og horfum á gögnin. Af því sem við sjáum lítur út fyrir að það sé allt í toppstandi,“ segir Jón Emil í samtali við mbl.is.

Eltu hvítt hylki 200 km leið í snjónum

Sjónaukinn lenti töluvert langt frá McMurdo-stöðinni þar sem SPIDER-teymið bjó og sendi tilraunina á loft. Jón Emil segir að nú fari fram samskipti við fólk sem er nær lendingarstaðnum um að fara að sækja gögnin úr sjónaukanum. Næsta sumar sé svo stefnt að því að sækja sjónaukann í heild sinni. Vel er búið um hörðu drifin í sjónaukanum þannig að þau eiga að haldast heil þrátt fyrir kaldranalegar aðstæður Suðurskautslandsins.

„Við erum með þetta í sérstökum hylkjum sem þola flest. Þau eru loftþétt og harðlæst og því ætti veðráttan ekki að bíta á þeim,“ segir hann.

Sem betur fer fyrir teymið þá virkuðu sprengiboltar sem losa loftbelginn og seinni fallhlífina frá SPIDER. Lendingin virðist því hafa gengið vel. Aðstandendur annarrar tilraunar voru ekki svo heppnir.

„Það hefur komið fyrir að aðskilnaðurinn klikki og fallhlífin haldist föst við tilraunina. Svo kemur vindur og þá dregst tilraunin auðvitað eftir Suðurskautslandinu. Það gerðist einu sinni að tilraun dróst hátt í 200 kílómetra eftir Suðurskautslandinu og dreifði braki yfir ísinn, þar á meðal hvítum hylkjum sem innihéldu hörðu drifin. Þau urðu sem sagt að leita að þessum hvítu hylkjum í snjónum eftir 200 kílómetra línu!“ segir Jón Emil sem tekur jafnframt fram að brakið sé að sjálfsögðu allt fjarlægt á endanum.

Gætu varpað ljósi á tilvist þyngdarbylgna

Þegar gögnin verða komin í hús tekur við mikil vinna við að fara í gegnum þau og greina. Það tekur ekki skemmri tíma en heilt ár og jafnvel meira, að mati Jóns Emils. Niðurstaðna er því ekki að vænta fyrr en á næsta ári í fyrsta lagi. Menn hafa gert sér vonir um að mælingar SPIDER geti varpað frekara ljósi á tilvist svonefndra þyngdarbylgna en hópur vísindamanna við BICEP2-verkefnið tilkynnti um fund þeirra á síðasta ári. Seinna varð ljóst að merkið sem BICEP2-menn námu kom að mestu frá rykögnunum í okkar eigin vetrarbraut. Því heldur leitin að þessum þyngdarbylgjum áfram.

„Hvort ummerki þyngdarbylgna leynist í þessum gögnum verður bara að koma í ljós. Við vonum að mælingarnar hafi tekist vel og að niðurstöður okkar geti auðgað þessa umræðu,“ segir Jón Emil.

Forréttindi að fá að dvelja á Suðurskautslandinu

Jón og Dórótea, eiginkona hans sem er einnig nemendi í Princeton-háskóla, verða í Princeton út þetta skólaár en eftir það munu þau halda annað. Hann ætlar þó að halda áfram að vinna við SPIDER-verkefnið. Verkefnið hefur verið langan tíma í þróun, u.þ.b. 5-8 ár eftir því hvernig er talið. Það tafðist meðal annars eftir að þingmenn repúblikana í Bandaríkjunum stóðu fyrir því að starfsemi alríkisstjórnarinnar staðnaði að hluta árið 2013.

„Að vissu leyti varð maður rosalega feginn að sjá þetta komast í loftið eftir allan þennan tíma og fyrirhöfn. Á sama tíma helltust yfir mann áhyggjur af því hvað færi nú úrskeiðis. Hefði ég átt að herða þessa skrúfu aðeins betur eða tengja þennan kapal öðruvísi. Nú getum við andað léttar. Það er eiginlega erfitt að trúa því að þetta hafi gengið svona vel,“ segir hann.

Það voru forréttindi að fá að dvelja á Suðurskautslandinu, að sögn Jóns Emils og umhverfið þar er ótrúlega fallegt. Eftir þriggja mánaða dvöl hafi þó sjarminn að einhverju leyti farið af því. Hann þurfti einnig að vera fjarri eiginkonu sinni, fjölskyldu og vinum í ársfjórðung vegna verkefnisins.

„Hún fyrirgefur mér það. Hún vissi áður en hún giftist mér að þetta væri í undirbúningi og stendur í þessu með mér. Það er náttúrlega búið að stefna að þessu í 5-6 ár,“ segir Jón Emil spurður að því hvort eiginkona hans hafi haft skilning á þessum langa aðskilnaði þeirra.

Fyrri fréttir mbl.is:

SPIDER lentur á Suðurskautinu

Skaut upp sjónauka á nýársnótt

Myndar fyrsta ljós alheimsins

Hluti af SPIDER-teyminu fylgist með á skotstaðnum.
Hluti af SPIDER-teyminu fylgist með á skotstaðnum. Steve Benton
SPIDER-sjónaukinn rannsakar skautun á ljósi örbylgjukliðsins.
SPIDER-sjónaukinn rannsakar skautun á ljósi örbylgjukliðsins. Jón Emil Guðmundsson
mbl.is

Innlent »

Fárviðri við Straumnesvita

Í gær, 23:25 „Þetta er að ná hámarki upp úr miðnætti og svo fer að draga smám saman úr í nótt og gengur niður með morgninum,“ segir Þorsteinn V. Jónsson veðurfræðingur á vakt á Veðurstofu Íslands. Meira »

Leikskólakrakkar keppa á EM í skák

Í gær, 22:57 Níu börn af leikskólanum Laufásborg keppa á Evrópumeistaramótinu í skólaskák sem fer fram í Rúmeníu í lok maí á þessu ári. Þetta verður í annað sinn sem hópur fer frá skólanum á alþjóðlegt taflmót. Meira »

Laun seðlabankastjóra hafa setið eftir

Í gær, 22:41 Laun seðlabankastjóra hafa ekki hafa verið lægri í samanburði við laun ráðherra og æðstu embættismanna í áratugi. Þetta kemur fram í umsögn seðlabankastjóra við frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð, sem lagt var niður síðasta sumar. Meira »

Baráttan um 5G-farsímakerfið harðnar

Í gær, 22:40 Símafyrirtæki á heimsvísu þurfa að uppfæra kerfi sín með 5G-búnaði frá fyrirtækjum á borð við Huawei í Kína, Nokia í Finnlandi og Ericsson í Svíþjóð. Þessi tæknibylting mun hefjast fyrir alvöru á þessu ári en áhyggjum hefur verið lýst af kínverska tæknifyrirtækinu Huawei. Meira »

Fundu gró og sveppahluti í Vörðuskóla

Í gær, 21:55 „Það var farið í skoðun á húsnæðinu í janúar/febrúar til þess að kanna raka og mögulega myglu, þetta er gamalt hús. Fyrstu niðurstöður gáfu fullt tilefni til þess skoða húsnæðið nánar og ákveðin rými betur,“ segir Hildur Ingvarsdóttir, skólameistari Tækniskólans, í samtali við mbl.is. Meira »

Kom Blikum fyrir

Í gær, 21:30 Blikinn Guðmundur Þórðarson, sem setið hefur sem varamaður eða aðalmaður í knattspyrnudómstóli KSÍ í 45 ár, tengist íslenskri knattspyrnu á margan hátt og hefur víða látið að sér kveða í íþróttinni. Meira »

Ekkert til að kippa sér upp við 2019

Í gær, 21:09 „Það er svolítið sérstakt að fólk sé að kippa sér upp við þetta árið 2019, sérstaklega þar sem kvennafótboltinn var orðinn sterkur langt á undan karlafótboltanum,“ segir Guðrún Bergsteinsdóttir lögmaður, eini kvenkyns umboðsmaðurinn sem skráður er hjá Knattspyrnusambandi Íslands. Meira »

Smíða nýja göngubrú eftir hrun

Í gær, 20:00 Vegagerðin stefnir á að ljúka við smíði nýrrar göngubrúar yfir Jökulsá í Lóni við Kollumúla í júní. Gert er ráð fyrir því að verkið kosti nokkuð yfir tuttugu milljónir króna. Meira »

Konum í iðngreinum þarf að fjölga

Í gær, 19:45 „Við þurfum fleira fólk í iðngreinarnar, þar sem duglegu og hæfileikaríku fólki bjóðast mörg frábær tækifæri til náms og starfa. Vissulega er iðnnemum að fjölga en slíkt mun ekki gerast að neinu marki fyrr en konur koma þarna inn til jafns við karlana,“ segir Þóra Björk Samúelsdóttir, formaður Félags fagkvenna. Meira »

Grásleppuvertíðin hafin

Í gær, 19:30 Hugur er í smábátasjómönnum við upphaf grásleppuvertíðar, sem byrjaði klukkan sjö í morgun. Það verð sem gefið hefur verið út er hærra en það sem sást á sama tíma í fyrra að sögn Arnar Pálssonar, framkvæmdastjóra Landssambands smábátaeigenda. Meira »

Sýrlenskri flóttakonu vísað úr landi

Í gær, 19:20 Leikskólinn Vinagarður varð í síðustu viku einum starfsmanni fátækari. Sá var sýrlensk kona á flótta sem hefur nú verið vísað frá Íslandi og til Grikklands. Á flóttanum og í Grikklandi hafði hún lent í miklum hremmingum og verið hótað lífláti. Meira »

Von á orkupakkanum innan 10 daga

Í gær, 18:50 „Það er auðvitað markmiðið að fara með þau mál og þeim tengd fyrir þann frest,“ svarar Guðlaugur Þór Þórðarson, utanríkisráðherra, þegar mbl.is spyr hvort ríkisstjórnin hyggist leggja fram frumvarp um þriðja orkupakka Evrópusambandsins áður en frestur til slíks rennur út 30. mars. Meira »

„Fimm verkefni upp á milljarð“

Í gær, 18:30 „Eigum við eitthvað að ræða skýrslu innri endurskoðanda sem var birt í borgarráði síðastliðinn fimmtudag þar sem fjögur verkefni voru framúr sem nemur heilum bragga. Fimm verkefni upp á milljarð,“ sagði Vigdís Hauksdóttir, borgarfulltrúi Miðflokksins, í borgarstjórn í gærkvöldi. Meira »

Vekja athygli á nýrri gerð netglæpa

Í gær, 18:08 Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu vekur á Facebook-síðu sinni athygli á því að henni hafi undanfarið borist tilkynningar um nýja gerð netglæpa. Að þessu sinni er í póstinum látið líta út fyrir að viðtakandi póstsins tengist rannsókn CIA á barnaklámi „og er pósturinn að því leiti frekar ógeðfelldur,“ segir í færslunni. Meira »

Sund eða svefn?

Í gær, 17:50 Ungt íslenskt sundfólk, á aldrinum 10 til 24 ára, sefur að meðaltali í sex og hálfa klukkustund á sólarhring, nokkuð minna en minna en jafnaldrar þeirra. Þetta kemur fram í nýrri rannsókn á svefnvenjum ungra íslenskra sundmanna. Meira »

Segja málflutning Ásmundar villandi

Í gær, 17:30 Málflutningur Ásmundar Friðrikssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins, á Alþingi í dag var bæði rangur og villandi, segir í yfirlýsingu Öryrkjabandalags Íslands sem segir sorglegt að hlýða á fullyrðingar um að ÖBÍ leggist gegn afnámi krónu-á-móti krónu skerðingarinnar. Meira »

Hvatti þingmenn til að líta í eigin barm

Í gær, 16:58 „Ég hef velt því fyrir mér þar sem ég hef fylgst með umræðunni hvort sumum þeirra sem hafa haft hvað hæst um þann meinta sóðaskap og fleira í þá veru og talað um virðingu í því samhengi sé meira annt um virðingu líflausrar styttu en lifandi fólks.“ Meira »

Stjórnvöld leysi úr réttaróvissu

Í gær, 16:56 Stjórn Lögmannafélags Íslands vill að stjórnvöld leysi úr þeirri réttaróvissu sem er uppi vegna dóms Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi skipan dómara í Landsrétt. Meira »

Skaðabótaábyrgð ráðherra ekki útilokuð

Í gær, 16:35 Ekki er lögfræðilega útilokað að Sigríður Á. Andersen, fyrrverandi dómsmálaráðherra, beri einhverja fjárhagslega skaðabótaábyrgð á skipunum sínum í embætti dómara við Landsrétt. Meira »
Hreinsa þakrennur ofl
Hreinsa þakrennur og tek að mér ýmis smærri verkefni Uppl. í síma 847 8704 manni...
Heilsuráðgjafi, Einkaþjálfari, Nuddari og fl.
Nudd, Næringaráðgjöf og Einkaþjálfun eftir þinni getu, einnig fyrirbyggjandi þjá...
INTENSIVE ICELANDIC, ENGLISH, NORWEGIAN, DANISH & SWEDISH f. foreigners - ÍSLENSKA f.útl - ENSKA - NORSKA, DANSKA, SÆNSKA
ÍSLENSKA, ENSKA, NORSKA, DANSKA, SÆNSKA I, II, III, IV, V, VI: Starting dates...
Giftingar- og trúlofunarhringar frá ERNU
Mikið úrval. Á mynd er silfurpar með alexandrite-steini sem gefur mikið litaflóð...