Hvernig ætlum við að hafa heiminn?

Sigríður Þorgeirsdóttir hlakkar mikið til að hlusta á erindi kvennanna ...
Sigríður Þorgeirsdóttir hlakkar mikið til að hlusta á erindi kvennanna á málþinginu á morgun. mbl.is/Golli

Hvers vegna er þessi gremja og pirringur milli kynjanna? Hvað er það í stórum samfélagskerfum og hvað er það í hugmyndum okkar um okkur sjálf sem elur á þessu? Nokkrir heimspekingar eru staddir hér á landi í tilefni af alþjóðlegri heimspekiráðstefnu þar sem fjallað verður um femínískar útópíur. Sigríður Þorgeirsdóttir heimspekiprófessor segir femíníska heimspeki vera róttækt endurnýjunarafl.

Í femínískri heimspeki segir hið femíníska miklu meira en það að vera bara femínísk gagnrýni. Femínísk heimspeki auðgar mannskilning heimspekinnar. Femíníska heimspekin er róttækt endurnýjunarafl af því hún sýnir fram á að grunnhugtök í vísindum ganga oft út frá einhverjum almennum hugmyndum sem taka ekki mið af margbreytileika mannlegs lífs,“ segir Sigríður Þorgeirsdóttir heimspekiprófessor þegar hún er spurð að því hvað femínísk heimspeki sé, en á morgun, fimmtudag, verður málþing í Háskóla Íslands þar sem femínískir heimspekingar flytja erindi.

Kristie Dotson er ein örfárra hörundsdökkra kvenna í stétt heimspekinga ...
Kristie Dotson er ein örfárra hörundsdökkra kvenna í stétt heimspekinga í Bandaríkjunum, sem segir heilmikið um raunveruleikann.


Til að útskýra þetta betur segir Sigríður að heimspekin sé oft grunnur fyrir önnur vísindi, vegna þess að grundvallarhugtök í vísindum, eins og til dæmis maður, líf, dauði og samfélag, séu heimspekileg í sjálfu sér.

Innprentað að það sé ókarlmannlegt að tjá tilfinningar

„Ef við hugsum t.d. um hugtakið „maður“ þá hefur þetta hugtak lengst af verið skilið á mjög karllægan hátt innan fræðanna. Í félagsvísindum þá var „borgarinn“ iðulega skilgreindur út frá viðteknum hugmyndum um karlinn. Í guðfræðinni var guðinn lengst af hugsaður sem karl, og í sagnfræðinni hefur sagan lengst af verið skrifuð um karla, af því þeir voru „maðurinn“ sem sagan fjallar um. Þegar við veltum fyrir okkur þekkingarverunni eða siðaverunni í heimspekinni, þá höfum við alltaf ákveðnar hugmyndir um karla fyrir augunum. Oft eru þetta hugmyndir sem gera körlum einnig erfitt fyrir eins og til dæmis að innprenta þeim að það sé ókarlmannlegt að tjá tilfinningar.


Hugmyndir okkar um kynin, fleiri kyn og margbreytileika þeirra eru að losa okkur úr alls konar svoleiðis viðjum, eins og Willow Verkerk mun fjalla um í sínu erindi. Sama er að segja um hugtök um náttúru, þau eru mjög málum blandin, annars vegar tölum við um náttúruna eins og um konu sem þarf að stjórna og hálfpartinn misnota, en hinsvegar sundurgreinum við hana sem eitthvað algerlega utan við okkur, eins og við mannfólkið séum ekki hluti af náttúrunni.

Willow Verkerk
Willow Verkerk


Við þurfum að endurmeta svona hugtök til þess að skilja hvar við stöndum í heiminum og gagnvart okkur sjálfum.“

Getum við elskað og virt á nýjum forsendum?

„Við erum að pæla í femínískum útópíum á þessu málþingi, en útópíur eru ímyndaðir betri heimar. En stundum byggjast útópíur á óttalegum alræðishugmyndum, og mann langar oft ekkert að búa í útópíu. Heimspekileg hugsun er hins vegar alltaf útópísk að því leyti að hún sér einhverja annmarka á ríkjandi aðstæðum og hugsar út frá því einhverja aðra eða betri möguleika. Við erum að sýna fram á hvernig slík hugsun er örvandi fyrir heimpekilega hugsun samtímans.


Þegar maður skoðar femínískar útópíur á tuttugustu öld, þá eru þær iðulega þess eðlis að kynin eru búin að gefast upp á hvort öðru og eru skilin að skiptum. Saga kvenfyrirlitningar og karlgöfgunar er svo löng, sem er vont fyrir bæði kynin, að það hefur í raun stíað kynjunum í sundur. Eftir alla þessa sögu, þá er spurningin hvort kynin geti virt og elskað hvort annað. Er það yfirhöfuð hægt að þeim takist það að elska og virða hvort annað á nýjum forsendum? Hvers vegna er þessi gremja og pirringur milli kynjanna? Hvað er það í stórum samfélagskerfum og hvað er það í hugmyndum okkar um okkur sjálf sem elur á þessu?“

Sigríður segir að í femínískum útópíum sé ekki bara verið að hugsa um kynin og einstaklingana, heldur birti þær hugmyndir um það hvernig heimurinn geti þróast og hvernig við ætlum að hafa heiminn.

Alison Jaggar
Alison Jaggar


„Breytingarnar eru svo miklar núna á öllum sviðum, til dæmis í tengslum við vinnu; störf munu verða miklu færri og þá þurfum við að breyta viðhorfum okkar til vinnunnar, spyrja okkur upp á nýtt hvað sé framlag til samfélagsins og fleira í þeim dúr.“

Mikilvægt að hugsa um stóru myndina

Sigríður segir að bandarísku heimspekingarnir sem tali á þinginu, þær Kristie Dotson og Nancy Bauer, hafi fjallað talsvert um forsetakosningarnar í Bandaríkjunum út frá kyni og kynþætti. Kristie Dotson er sjálf einn örfárra blökkumanna í hópi bandarískra heimspekinga og það segir mikið um það hversu hvít þessi grein er miðað við flestar aðrar fræðigreinar.

„Í forsetakosningunum í Bandaríkjunum kom svo vel í ljós hve umræða um kyn, kynþætti, þjóð og minnihlutahópa vó þungt. Það voru átök um frjálslyndari og íhaldssamari afstöðu til fóstureyðinga, innflytjenda, fjölmenningar og svo framvegis. Fyrir vikið hurfu stærri mál oft í skuggann, eins og fjármálakerfi sem gerir þá ríku ríkari og elur á misskiptingu. Þess vegna er líka mikilvægt að hugsa um stóru myndina og útópískar hugmyndir um framtíðina. Þær Alison Jaggar og Nancy Bauer munu til að mynda velta fyrir sér samspili heimspekilegra hugmynda um framtíðina og pólitískum veruleika samtímans.“

Nancy Bauer.
Nancy Bauer.

Málþingið er forsmekkur af þriggja daga alþjóðlegri ráðstefnu sem verður í Skálholti, en þar verða 60 erlendir gestir. Mun færri komast að en vildu á ráðstefnuna en íslensk og norræn femínísk heimspeki er farin að vekja athygli víða. Rannsóknahópurinn sem skipuleggur ráðstefnuna undir stjórn þeirra Sigríðar Þorgeirsdóttur og Eyju Margrétar Brynjarsdóttur stendur meðal annars að alþjóðlegum sumarskólum um nýjar aðferðir í kennslu heimspeki á grundvelli rannsókna í femínískri heimspeki. Öllum er velkomið að koma á málþingið.

Hugmyndir um framtíðina, samtímann og söguna

Á morgun, fimmtudag 30. mars, verður málstofa, sem er öllum opin, kl. 10-17 í Hátíðarsal Háskóla Íslands, en þar ætla fjórir heimspekingar að ræða hugmyndir um framtíð, samtíma og söguna. Yfirskift málþingsins er: Femínist Utopias: Transforming the Present of Philosophy. Historical and Contemporary Perspectives.

Í tilkynningu segir: Femínísk heimspeki hefur lagt fram öfluga gagnrýni á heimspekihefðina og afhjúpað hvernig kvenheimspekingar hafa verið strokaðir út og hve hugmyndir „stórra“ heimspekinga hafa viðhaldið kynjamismun með því að gera lítið úr „kvenlegum“ eiginleikum. Í kjölfar þessarar gagnrýni hefur femínísk heimspeki lagt til mannskilning sem virðir fjölbreytileika okkar, sér okkur sem samfélagsverur, leggur áherslu á að við þurfum á hvert öðru að halda og leyfir okkur öllum að vera „mannleg“.

Femínísk heimspeki er um þessar mundir að bylta vinnubrögðum í heimspeki og grunn-hugmyndum hennar. Femínískar útópíur nýtast til þess að hressa upp á heimspeki og sýna fram á að meginspurningar heimspeki fæðast af undrun yfir heiminum og frústrasjónum yfir ósanngjörnum aðstæðum. Útópíurnar þurfa ekki að vera „óraunsæjar“, heldur varpa ljósi á þörf fyrir aukinn sjálfsskilning sem og hvernig við getum skapað saman betri heim.

Þessar konur, sem eru heimspekingar, flytja erindi:
Alison Jaggar: Feminist Utopias: Transforming the Methodology of Political Philosophy.
Nancy Bauer: Philosophical Ideology and Real-World Power.
Kristie Dotson: On the Value of Challenging Philosophical Orthodoxy: A Tale of Two Careers.
Willow Verkerk: Reinterpreting Philosophy: Questioning Universality with Exemplarity and Difference.

Kauptu vikupassa

Lestu meira með vikupassa!

Fáðu þér vikupassa fyrir 1.790 kr. og þú færð aðgang að öllu efni úr blaði dagsins í dag og næstu 6 daga.

Kaupa vikupassa

Aðrar áskriftarleiðir »

Innlent »

Segir af sér sem formaður

09:15 Guðbrandur Einarsson, formaður Landssambands íslenskra verzlunarmanna (LÍV), hefur sagt af sér sem formaður en hann segir verulegan meiningarmun vera á milli hans og forsvarsmanna VR. Meira »

Landsmönnum fjölgaði um 2,4%

09:00 Íbúum á Íslandi fjölgaði um 2,4% á síðasta ári en um áramót voru landsmenn 356.991 og hafði þá fjölgað um 8.541 frá sama tíma árið áður eða um 2,4%. Hlutfallslega var mest fjölgun á Suðurnesjum eða 5,2%. Aftur á móti fækkar íbúum á Norðurlandi eystra. Meira »

Vetrarfærð á Vesturlandi

08:21 Vetrarfærð og éljagangur víðast hvar á vestan- og norðanverðu landinu og frekar hvasst, segir í færslu Vegagerðarinnar á Twitter. Meira »

Íslenskt prjónafólk fjölmennir til Edinborgar

08:18 Nærri 400 manns frá Íslandi – að stærstum hluta konur – eru nú komin til Skotlands á prjónahátíðina Edinburgh Yarn Festival . Um 3.000 manns taka þátt í hátíðinni sem haldin er árlega. Meira »

Bíður eftir hjartaaðgerð

07:57 Hjartaaðgerð sem Rósa Poulsen, bóndi í Biskupstungum, þarf að gangast undir á Landspítalanum hefur verið frestað þrisvar á rúmum mánuði. Meira »

Virtu ekki lokanir og rétt sluppu við snjóflóð

07:48 Tveir erlendir ferðamenn leituðu eftir aðstoð lögreglunnar á Vestfjörðum á mánudag eftir að hafa lokast inni á milli snjóflóða. Höfðu mennirnir virt veglokanir að vettugi. Þeim var bjargað en gert að greiða sekt. Meira »

Oddabrú yfir Þverá í sjónmáli

07:37 „Þetta mjakast áfram,“ segir Ágúst Sigurðsson, sveitarstjóri Rangárþings ytra, um vegtengingu frá Odda á Rangárvöllum yfir á Bakkabæjaveg með brú yfir Þverá. Meira »

Lítur fjarvistir alvarlegum augum

07:14 Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, lítur á það mjög alvarlegum augum að fjarvistir barna úr skólum komi niður á námi barna. Vísar hún þar til ummæla skólastjórnenda um að foreldrar óski oftar eftir leyfum fyrir börn sín frá skóla. Meira »

Vonandi stutt í vorið

06:50 Það gengur á með dimmum éljum á vestanverðu landinu og vafasamt ferðaveður þar, segir á vef Veðurstofu Íslands. Veðurfræðingur vonast til þess að það sé stutt í vorið en gul viðvörun er í gildi bæði við Breiðafjörð og á Vestfjörðum. Viðvörunin gildir til klukkan 6 í fyrramálið. Meira »

Skildi eftir lykla og fjarstýringu

06:13 Kona sem var á göngu með hundinn sinn í nótt í Grafarvoginum sá til manns sem hljóp í burtu er hann varð hennar var og ók síðan á brott en skildi efir lykla og fjarstýringu. Meira »

Óvissa um flotamál Icelandair

05:30 Icelandair þarf að fara í góða og hraða endurnýjun á flota sínum að mati Sveins Þórarinssonar, sérfræðings hjá Landsbankanum. Meira »

Heli Austria umsvifamikið í þyrlufluginu

05:30 Stærsta þyrlufyrirtæki Austurríkis, Heli Austria, eykur nú umsvif sín hér á landi, bæði í þyrluskíðamennsku á Tröllaskaganum og í almennu útsýnis- og leiguflugi um land allt. Meira »

Aðeins önnur hliðin birst

05:30 Már Guðmundsson seðlabankastjóri segir umboðsmann Alþingis hafa borið bankann þungum sökum í tengslum við starfsemi gjaldeyriseftirlits bankans en að þeim verði svarað ítarlega frammi fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Meira »

Varað við holum í malbiki á Hellisheiði

05:30 Vegfarendur um Hellisheiði ættu að varast holur sem hafa myndast í vegum þar að undanförnu. Holur koma gjarnan í ljós í malbiki á þessum árstíma, bæði í þéttbýli og á þjóðvegum landsins. Meira »

800 milljónir tapast í Eyjum

05:30 Bæjarráð Vestmannaeyjabæjar telur ekki nauðsynlegt að svo stöddu að taka upp fjárhagsáætlun ársins 2019 þrátt fyrir loðnubrest þar sem áætla megi að útsvarstekjur Vestmannaeyjabæjar skerðist um rúmar 90 milljónir. Meira »

Skúli leitaði eftir ríkisábyrgð

05:30 Skúli Mogensen, stofnandi og forstjóri WOW air, leitaðist eftir því fyrr í þessari viku að ríkissjóður veitti ríkisábyrgð fyrir láni sem fyrirtækið hyggst slá vegna útistandandi skulda samkvæmt heimildum ViðskiptaMoggans. Meira »

Skoði að hafa frítt í strætó á „gráum dögum“

Í gær, 22:20 Samþykkt var einróma á fundi borgarstjórnar í dag að vísa tillögum Sjálfstæðisflokksins um aðgerðaáætlun í loftgæðamálum til umhverfis- og heilbrigðisráðs til frekari útfærslu. Skoða á meðal annars að hafa frítt í strætó á „gráum dögum“, auka þvott gatna og nýta affallsvatn til upphitunar göngustíga. Meira »

Ekki vaktaður þrátt fyrir nauðungarvistun

Í gær, 21:42 Ungur maður sem var nauðungarvistaður á geðdeild Landspítalans í ágúst 2017 og metinn í sjálfsvígshættu af geðlækni var látinn afskiptalaus í allt að þrjár klukkustundir, þrátt fyrir að líta hefði átt til með honum á minnst kortérs fresti. Ungi maðurinn svipti sig lífi á Landspítalanum. Meira »

90 milljónir til lýðheilsuverkefna

Í gær, 21:12 Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra úthlutaði í dag tæpum 90 milljónum króna úr lýðheilsusjóði til fjölbreyttra verkefna og rannsókna um allt land. Alls hlutu 172 verkefni á sviði geðræktar, næringar, hreyfingar, tannverndar og áfengis-, vímu- og tóbaksvarna styrki að þessu sinni. Meira »