Hvernig ætlum við að hafa heiminn?

Sigríður Þorgeirsdóttir hlakkar mikið til að hlusta á erindi kvennanna ...
Sigríður Þorgeirsdóttir hlakkar mikið til að hlusta á erindi kvennanna á málþinginu á morgun. mbl.is/Golli

Hvers vegna er þessi gremja og pirringur milli kynjanna? Hvað er það í stórum samfélagskerfum og hvað er það í hugmyndum okkar um okkur sjálf sem elur á þessu? Nokkrir heimspekingar eru staddir hér á landi í tilefni af alþjóðlegri heimspekiráðstefnu þar sem fjallað verður um femínískar útópíur. Sigríður Þorgeirsdóttir heimspekiprófessor segir femíníska heimspeki vera róttækt endurnýjunarafl.

Í femínískri heimspeki segir hið femíníska miklu meira en það að vera bara femínísk gagnrýni. Femínísk heimspeki auðgar mannskilning heimspekinnar. Femíníska heimspekin er róttækt endurnýjunarafl af því hún sýnir fram á að grunnhugtök í vísindum ganga oft út frá einhverjum almennum hugmyndum sem taka ekki mið af margbreytileika mannlegs lífs,“ segir Sigríður Þorgeirsdóttir heimspekiprófessor þegar hún er spurð að því hvað femínísk heimspeki sé, en á morgun, fimmtudag, verður málþing í Háskóla Íslands þar sem femínískir heimspekingar flytja erindi.

Kristie Dotson er ein örfárra hörundsdökkra kvenna í stétt heimspekinga ...
Kristie Dotson er ein örfárra hörundsdökkra kvenna í stétt heimspekinga í Bandaríkjunum, sem segir heilmikið um raunveruleikann.


Til að útskýra þetta betur segir Sigríður að heimspekin sé oft grunnur fyrir önnur vísindi, vegna þess að grundvallarhugtök í vísindum, eins og til dæmis maður, líf, dauði og samfélag, séu heimspekileg í sjálfu sér.

Innprentað að það sé ókarlmannlegt að tjá tilfinningar

„Ef við hugsum t.d. um hugtakið „maður“ þá hefur þetta hugtak lengst af verið skilið á mjög karllægan hátt innan fræðanna. Í félagsvísindum þá var „borgarinn“ iðulega skilgreindur út frá viðteknum hugmyndum um karlinn. Í guðfræðinni var guðinn lengst af hugsaður sem karl, og í sagnfræðinni hefur sagan lengst af verið skrifuð um karla, af því þeir voru „maðurinn“ sem sagan fjallar um. Þegar við veltum fyrir okkur þekkingarverunni eða siðaverunni í heimspekinni, þá höfum við alltaf ákveðnar hugmyndir um karla fyrir augunum. Oft eru þetta hugmyndir sem gera körlum einnig erfitt fyrir eins og til dæmis að innprenta þeim að það sé ókarlmannlegt að tjá tilfinningar.


Hugmyndir okkar um kynin, fleiri kyn og margbreytileika þeirra eru að losa okkur úr alls konar svoleiðis viðjum, eins og Willow Verkerk mun fjalla um í sínu erindi. Sama er að segja um hugtök um náttúru, þau eru mjög málum blandin, annars vegar tölum við um náttúruna eins og um konu sem þarf að stjórna og hálfpartinn misnota, en hinsvegar sundurgreinum við hana sem eitthvað algerlega utan við okkur, eins og við mannfólkið séum ekki hluti af náttúrunni.

Willow Verkerk
Willow Verkerk


Við þurfum að endurmeta svona hugtök til þess að skilja hvar við stöndum í heiminum og gagnvart okkur sjálfum.“

Getum við elskað og virt á nýjum forsendum?

„Við erum að pæla í femínískum útópíum á þessu málþingi, en útópíur eru ímyndaðir betri heimar. En stundum byggjast útópíur á óttalegum alræðishugmyndum, og mann langar oft ekkert að búa í útópíu. Heimspekileg hugsun er hins vegar alltaf útópísk að því leyti að hún sér einhverja annmarka á ríkjandi aðstæðum og hugsar út frá því einhverja aðra eða betri möguleika. Við erum að sýna fram á hvernig slík hugsun er örvandi fyrir heimpekilega hugsun samtímans.


Þegar maður skoðar femínískar útópíur á tuttugustu öld, þá eru þær iðulega þess eðlis að kynin eru búin að gefast upp á hvort öðru og eru skilin að skiptum. Saga kvenfyrirlitningar og karlgöfgunar er svo löng, sem er vont fyrir bæði kynin, að það hefur í raun stíað kynjunum í sundur. Eftir alla þessa sögu, þá er spurningin hvort kynin geti virt og elskað hvort annað. Er það yfirhöfuð hægt að þeim takist það að elska og virða hvort annað á nýjum forsendum? Hvers vegna er þessi gremja og pirringur milli kynjanna? Hvað er það í stórum samfélagskerfum og hvað er það í hugmyndum okkar um okkur sjálf sem elur á þessu?“

Sigríður segir að í femínískum útópíum sé ekki bara verið að hugsa um kynin og einstaklingana, heldur birti þær hugmyndir um það hvernig heimurinn geti þróast og hvernig við ætlum að hafa heiminn.

Alison Jaggar
Alison Jaggar


„Breytingarnar eru svo miklar núna á öllum sviðum, til dæmis í tengslum við vinnu; störf munu verða miklu færri og þá þurfum við að breyta viðhorfum okkar til vinnunnar, spyrja okkur upp á nýtt hvað sé framlag til samfélagsins og fleira í þeim dúr.“

Mikilvægt að hugsa um stóru myndina

Sigríður segir að bandarísku heimspekingarnir sem tali á þinginu, þær Kristie Dotson og Nancy Bauer, hafi fjallað talsvert um forsetakosningarnar í Bandaríkjunum út frá kyni og kynþætti. Kristie Dotson er sjálf einn örfárra blökkumanna í hópi bandarískra heimspekinga og það segir mikið um það hversu hvít þessi grein er miðað við flestar aðrar fræðigreinar.

„Í forsetakosningunum í Bandaríkjunum kom svo vel í ljós hve umræða um kyn, kynþætti, þjóð og minnihlutahópa vó þungt. Það voru átök um frjálslyndari og íhaldssamari afstöðu til fóstureyðinga, innflytjenda, fjölmenningar og svo framvegis. Fyrir vikið hurfu stærri mál oft í skuggann, eins og fjármálakerfi sem gerir þá ríku ríkari og elur á misskiptingu. Þess vegna er líka mikilvægt að hugsa um stóru myndina og útópískar hugmyndir um framtíðina. Þær Alison Jaggar og Nancy Bauer munu til að mynda velta fyrir sér samspili heimspekilegra hugmynda um framtíðina og pólitískum veruleika samtímans.“

Nancy Bauer.
Nancy Bauer.

Málþingið er forsmekkur af þriggja daga alþjóðlegri ráðstefnu sem verður í Skálholti, en þar verða 60 erlendir gestir. Mun færri komast að en vildu á ráðstefnuna en íslensk og norræn femínísk heimspeki er farin að vekja athygli víða. Rannsóknahópurinn sem skipuleggur ráðstefnuna undir stjórn þeirra Sigríðar Þorgeirsdóttur og Eyju Margrétar Brynjarsdóttur stendur meðal annars að alþjóðlegum sumarskólum um nýjar aðferðir í kennslu heimspeki á grundvelli rannsókna í femínískri heimspeki. Öllum er velkomið að koma á málþingið.

Hugmyndir um framtíðina, samtímann og söguna

Á morgun, fimmtudag 30. mars, verður málstofa, sem er öllum opin, kl. 10-17 í Hátíðarsal Háskóla Íslands, en þar ætla fjórir heimspekingar að ræða hugmyndir um framtíð, samtíma og söguna. Yfirskift málþingsins er: Femínist Utopias: Transforming the Present of Philosophy. Historical and Contemporary Perspectives.

Í tilkynningu segir: Femínísk heimspeki hefur lagt fram öfluga gagnrýni á heimspekihefðina og afhjúpað hvernig kvenheimspekingar hafa verið strokaðir út og hve hugmyndir „stórra“ heimspekinga hafa viðhaldið kynjamismun með því að gera lítið úr „kvenlegum“ eiginleikum. Í kjölfar þessarar gagnrýni hefur femínísk heimspeki lagt til mannskilning sem virðir fjölbreytileika okkar, sér okkur sem samfélagsverur, leggur áherslu á að við þurfum á hvert öðru að halda og leyfir okkur öllum að vera „mannleg“.

Femínísk heimspeki er um þessar mundir að bylta vinnubrögðum í heimspeki og grunn-hugmyndum hennar. Femínískar útópíur nýtast til þess að hressa upp á heimspeki og sýna fram á að meginspurningar heimspeki fæðast af undrun yfir heiminum og frústrasjónum yfir ósanngjörnum aðstæðum. Útópíurnar þurfa ekki að vera „óraunsæjar“, heldur varpa ljósi á þörf fyrir aukinn sjálfsskilning sem og hvernig við getum skapað saman betri heim.

Þessar konur, sem eru heimspekingar, flytja erindi:
Alison Jaggar: Feminist Utopias: Transforming the Methodology of Political Philosophy.
Nancy Bauer: Philosophical Ideology and Real-World Power.
Kristie Dotson: On the Value of Challenging Philosophical Orthodoxy: A Tale of Two Careers.
Willow Verkerk: Reinterpreting Philosophy: Questioning Universality with Exemplarity and Difference.

Innlent »

Brotist inn í hús í Borgarnesi

20:34 Lögreglan á Vesturlandi biður fólk að vera á varðbergi gagnvart mannaferðum eftir að brotist var inn í íbúðarhús í Borgarnesinu á áttunda tímanum í kvöld og m.a. stolið þaðan skartgripum. Meira »

Enginn sérstakur forgangur fyrir Árneshrepp

20:30 Að fresta vegaframkvæmdum um Veiðileysuháls enn einu sinni yrði ákvörðun um að leggja Árneshrepp í eyði, segir í umsögn um tillögu að samgönguáætlun. Þingmenn kjördæmisins segjast tala máli hreppsins en hafi engan sérstakan forgang fengið. Meira »

Stærsta hlutverk Íslendings

20:20 Leikkonan Hera Hilmarsdóttir fer með aðalhlutverk í nýrri stórmynd Peter Jackson, Mortal Engines. Í gær var haldin sérstök Nexus-forsýning þar sem Hera mætti og tók við fyrirspurnum í lok sýningarinnar. Ragnar Eyþórsson, kvikmynda- og sjónvarpsrýnir síðdegisþáttar K100, var á staðnum. Meira »

Ísland færist ofar á lista yfir veiðar

20:00 Ísland er í 17. sæti á meðal stærstu fiskveiðiþjóða heims, með um 1,3% hlutdeild þess aflamagns sem veitt er á heimsvísu, og sú þriðja stærsta þegar litið er til ríkja Evrópu. Meira »

„Þetta gæti verið svo miklu verra“

19:42 „Við höfum ekki ástæðu til að ætla að samdráttur í ferðamennsku verði eitthvað í líkingu við það sem samdrátturinn hjá WOW verður á næsta ári. Að þetta muni þýða færri sæti fyrir ferðamenn á leið til Íslands. Auðvitað getur það verið en það er ekkert sem segir að þannig verði það.“ Meira »

Leggst gegn sölu Lækningaminjasafns

19:20 Samfylkingin á Seltjarnarnesi leggst gegn því að Lækningaminjasafnið verði selt til þriðja aðila. „Húsið hefur alla burði til þess að verða stolt og prýði bæjarins,“ segir í bókun flokksins um húsið, sem bærinn auglýsti til sölu í síðustu viku. Meira »

Skógarmítill, kvef og kynlíf

18:30 Vefurinn heilsuvera.is er samstarfsverkefni Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og Embættis landlæknis. Vefnum er ætlað að koma á framfæri til almennings áreiðanlegum upplýsingum um heilsu, þroska og áhrifaþætti heilbrigðis, ásamt því að opna aðgengi einstaklinga inn á eigin sjúkraskrá. Meira »

Vill snúa vörn í sókn fyrir íslenskuna

18:13 Lilja Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra hefur mælt fyrir þingsályktunartillögu um að efla íslensku sem opinbert mál á Íslandi. Í tillögunni er lagt til að Alþingi álykti „um mikilvægi íslenskrar tungu og nauðsyn þess að tryggja að tungumálið verði áfram notað á öllum sviðum íslensks samfélags“. Meira »

Embættisskylda að senda málið áfram

18:00 Már Guðmundsson seðlabankastjóri segist hafa rætt við Þorstein Má Baldvinsson, forstjóra Samherja, í síma sumarið 2012 og þá hafi talið borist að því að svokallað Samherjamál yrði sett í sáttaferli. Það hefði þá falið í sér einhverjar breytingar á fyrirkomulagi og verklagi hjá Samherja. Meira »

Siðareglurnar nái varla yfir mál Ágústs

17:40 „Þessi mál eru að mörgu leyti ólík þó að bæði séu alvarleg. Ég held að siðareglur þingsins nái varla yfir hans mál,“ segir Jón Steindór Valdimarsson, þingmaður Viðreisnar, aðspurður hvort hann telji mál Ágústs Ólafs Ágústssonar þess eðlis að siðanefnd Alþingis ætti að taka það fyrir. Meira »

Hlaut 18 mánaða dóm fyrir nauðgun

17:21 Karlmaður var dæmdur í 18 mánaða fangelsi í Héraðsdómi Reykjavíkur á þriðjudag fyrir nauðgun sem átti sér stað í maí í fyrra, er hann var 17 ára gamall. Stúlkan sem hann braut gegn var þá ólögráða og hafði farið með frænku sinni, kærasta hennar og ákærða í skemmtiferð austur í sveitir. Meira »

Flokksskírteini í stað hæfni stjórnenda

16:06 Þorsteinn Víglundsson, þingmaður Viðreisnar, sagði í sérstakri umræðu á Alþingi um Íslandspóst að flestum hefði verið komið í opna skjöldu með hversu alvarleg staða fyrirtækisins væri orðin, sem sé sérstaklega alvarlegt vegna þess að það er í eigu ríkisins. Meira »

„Hef verið kurteis hingað til“

15:17 „Ég hef verið kurteis hingað til en nú krefst ég þess að þessari vanvirðingu við þing og þjóð verði hætt og að ég fái svar við þessum réttmætu spurningum mínum,“ sagði Þorsteinn Sæmundsson, þingmaður Miðflokksins, undir dagskrárliðnum störf þingsins. Meira »

„Rosalega mikið högg“

14:06 „Þetta er náttúrulega bara hörmulegt, það er bara þannig,“ segir Orri Þrastarson, varaformaður Flugfreyjufélags Íslands, í samtali við mbl.is um uppsagnir fjölda starfsmanna WOW air sem tilkynnt var um í dag. Meira »

Flestir brunar á heimilum í desember

13:46 Tölfræði tjóna hjá VÍS sýnir að flestir brunar á heimilum eiga sér stað í desember og þar fast á eftir fylgir janúar. Algengustu brunar á þessum tíma eru vegna kerta og eldavéla og eru nú þegar farnar að koma inn tilkynningar um bruna vegna kertaskreytinga. Meira »

Pólitískum aðstoðarmönnum mun fjölga

13:37 Þingflokksformenn allra flokka leggja til breytingar á ráðningum pólitískra starfsmanna á Alþingi. Ef það er samþykkt mun þingflokkum gert kleift að ráða starfsmenn til aðstoðar þingmönnum sínum. Meira »

Skilorðsbundið fangelsi í skútumáli

13:33 Þjóðverjinn, sem tók skútuna Inook úr höfninni á Ísafirði 14. október, var í dag dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Hann greiðir þá sakarkostnað upp á rúma milljón króna. Meira »

Spurði um hærri laun hjúkrunarfræðinga

12:58 Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, vakti athygli á mönnunarvanda heilbrigðiskerfisins í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi. Sérstaklega minntist hann á hjúkrunarfræðinga og sagði hann að kostnaðurinn við að manna stöður þeirra væri mikill. Meira »

Fanney Birna lét af ritstjórastörfum

12:45 Fanney Birna Jónsdóttir lét af störfum sem aðstoðarritstjóri Kjarnans í október, eftir 10 mánaða starf. Hún hefur meðfram þeim störfum stýrt umræðuþættinum Silfrinu aðra hvora helgi á RÚV. Meira »
Skápur til sölu.
Furuskápur hæð,2.m breidd 0,71meter. 6000.kr. uppl.8691204....
EAE Bilalyftur
Bílalyftur allar gerðir, eigum á lager 4 tonna 2 pósta og 3 t í gólf og 1 metra ...
Mitsubishi Pajero - Instyle - Árg. 2007 - ek. 172þ km - kr. 1.350.000,-
Bíllinn er með olíufíringu og led ljóskösturum. Sumar- og vetrardekk (nagladekk)...
Lladro stytta
Húsgögn, silfur borðbúnaður, B&G postulín matar og kaffistell, Lladro styttur, b...