Húsin of há og höfundur loftdreifispár á huldu

Verksmiðja United Silicon í Helguvík.
Verksmiðja United Silicon í Helguvík. Rax / Ragnar Axelsson

Dönsk verkfræðistofa sem í umhverfismati kísilvers United Silicon var sögð hafa gert loftdreifingarspá fyrir verksmiðjuna bað Skipulagsstofnun um að fjarlægja nafn sitt úr henni þar sem ekkert benti til þess að hún hefði unnið það. Á þetta féllst stofnunin sem nú er með í athugun að endurskoða umhverfismatið vegna fjölda frávika sem komið hafa upp bæði hvað varðar hönnun og fyrirkomulag mannvirkja og einnig loftmengun frá rekstrinum. 

Verksmiðjan í Helguvík var gangsett í nóvember á síðasta ári og hefur rekstur ofns hennar, þess fyrsta af fjórum sem fyrirhugaðir eru, frá byrjun gengið erfiðlega með tilheyrandi lyktarmengun og hundruðum kvartana. Íbúar í Reykjanesbæ hafa ítrekað lýst líkamlegum einkennum, s.s. þurrki og roða í augum og ertingu í öndunarfærum. Enn hefur ekki verið staðfest hvaða efni gætu leynst í loftinu sem valda einkennunum.

Fyrir utan þessi endurteknu frávik frá starfseminni, sem eru að minnsta kosti á þriðja tug að mati Umhverfisstofnunar, hefur Skipulagsstofnun gert athugasemdir við mannvirkin sem hún segir ekki samræmi við það sem kynnt var í matsskýrslu.

Þrettán metra hærra hús en ráð var fyrir gert

Þegar verksmiðjuhús United Silicon hófu að rísa í Helguvík fóru að renna tvær grímur á íbúa Reykjanesbæjar. Áttu þau virkilega að vera svona stór? Svona áberandi?

„Sjónmengun frá kísilverksmiðjunni i Helguvík verður mjög lítil þar sem flest hærri mannvirki verksmiðjunnar verða byggð á neðra svæði lóðarinnar. Verksmiðjan mun varla verða sjáanleg frá Keflavík …“ segir m.a. í matsskýrslunni. Í henni voru svo birtar afstöðumyndir frá nokkrum sjónarhornum en þær eru ekki í takt við þann raunveruleika sem blasti við er byggingarnar höfðu risið.

Verksmiðjan séð frá Garðskagavegi. Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna ...
Verksmiðjan séð frá Garðskagavegi. Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna í dag og á neðri myndinni eins og hún var sett inn í matsskýrsluna. Samsett mynd/mbl.is

Þegar farið var að grafast fyrir um málið kom í ljós að hluti verksmiðjuhúsanna er 13 metrum hærri en matsskýrsla frá árinu 2013 og deiliskipulag svæðisins gerði upprunalega ráð fyrir. Aðrir hlutar voru allt að átta metrum hærri. Mannleg mistök eru sögð hafa orðið til þess að teikningar sem verksmiðjuhúsin voru svo byggð eftir voru stimplaðar og þar með samþykktar hjá starfsmanni Reykjanesbæjar. Svo virðist sem þær séu miðaðar við drög að deiliskipulagi sem hafði á síðari stigum verið breytt. Kísilver United Silicon var því byggt eftir teikningu sem var ekki í takt við það sem fram kom í matsskýrslunni sem hafði verið kynnt almenningi.

Skipulagsstofnun gerði athugasemd við þetta í upphafi árs og fékk þau svör frá Reykjanesbæ að mannvirkin væru í samræmi við gildandi deiliskipulag sem hafði verið breytt árið 2015. Á það féllst Skipulagsstofnun ekki og vísaði m.a. í svarbréfi sínu til fréttaflutnings þar sem bærinn viðurkenndi að hluti mannvirkjanna væri ekki í samræmi við skipulagið. Stofnunin áréttaði að byggingar á hluta lóðarinnar væru ekki í samræmi við það sem kynnt var í matsskýrslunni, hvorki hvað varðaði umfang, gerð eða ásýnd. 

Skipulagsstofnun minnti Reykjanesbæ á þá skyldu samkvæmt lögum að ganga úr skugga um að framkvæmdir séu bæði í samræmi við þau gögn sem álit stofnunarinnar um mat á umhverfisáhrifum byggir á og gildandi skipulagsáætlanir. „Stofnunin fær ekki annað séð en að sveitarfélagið hafi vanrækt þessa skyldu og gefið út leyfi sem uppfylla ekki skilyrði framangreindra laga. Það er ámælisvert.“

Skipulagsstofnun hefur hins vegar engin lagaleg úrræði til að bregðast frekar við málum af þessu tagi. Niðurstaðan var sú að húsin risu og voru hærri en kynnt hafði verið fyrir íbúum.

Umhverfismat mögulega endurskoðað

Í skýrslu um mat á umhverfisáhrifum United Silicon, sem staðfest var með áliti Skipulagsstofnunar í maí 2013, var ekki fjallað um frávik í rekstri eða sett fram viðbragðsáætlun vegna þeirra. Í ljósi vandamála sem komið hafa upp hefur Skipulagsstofnun tilkynnt fyrirtækinu að því beri að leggja fram erindi þar sem gerð er grein fyrir frávikunum. Í kjölfarið verður tekin ákvörðun um hvort endurskoða þurfi umhverfismatið. Endurskoðað umhverfismat gæti leitt til þess að endurskoða þurfi starfsleyfi verksmiðjunnar, að því er fram kemur í skriflegu svari Ásdísar Hlakkar Theodórsdóttur, forstjóra Skipulagsstofnunar, við spurningum mbl.is.

Í bréfi Umhverfisstofnunar til Skipulagsstofnunar í mars á þessu ári var vakin athygli á „ýmsum annmörkum“ á matsskýrslu United Silicon. „Það sem fyrst ber að benda á er að allt matið og öll losun mengunarefna miðast við að rekstur verkmiðjunnar gangi eins og best verður á kosið,“ segir í bréfinu. Við þær aðstæður er ofninn keyrður á kjörhita sem tryggir að lítið sem ekkert myndast af þeim snefilefnum sem nú er verið að skoða hvort séu að valda lyktarmengun og  líkamlegum einkennum hjá íbúum Reykjanesbæjar.

Ekki var gert ráð fyrir að mæla flest þeirra efna sem geta myndast ef hitastig ofnsins er of lágt „enda ekki gert ráð fyrir því í upphafi, hvorki í mati á umhverfisáhrifum né við starfsleyfisvinnslu, að þessi efni væru að myndast í mælanlegum styrk,“ segir m.a. í bréfi Umhverfisstofnunar.

Þá hefur stofnunin bent á að ekki hafi verið fjallað um lyktarmengun í mati á umhverfisáhrifum og hefur minnt á að ólykt teljist til mengunar samkvæmt skilgreiningu í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir.

Verksmiðjan séð frá Innri-Njarðvík. Á eftir myndinni má sjá verksmiðjuna ...
Verksmiðjan séð frá Innri-Njarðvík. Á eftir myndinni má sjá verksmiðjuna í dag og á neðri myndinni eins og hún var sett inn í matsskýrsluna. Samsett mynd/mbl.is

Ekki gert ráð fyrir mengunarslysum

Ásdís Hlökk segir í svari sínu að ekki hafi komið fram ábendingar í umhverfismatsferlinu, svo sem frá leyfisveitendum og öðrum umsagnaraðilum, um að þörf væri á sérstakri umfjöllun í matsskýrslunni um frávik af því eðli og stærðargráðu sem reynst hafa viðvarandi í rekstri verksmiðju United Silicon. Efnistök og nálgun í umhverfismati United Silicon hafi verið sambærileg hvað þetta varðar við það sem hefur verið í umhverfismati fyrir annan verksmiðjurekstur í málmiðnaði.

Í umsögn Umhverfisstofnunar um tillögu að matsáætlun vegna kísilvers United Silicon sagði þó: „Umhverfisstofnun telur að í frummatsskýrslunni ætti einnig að vera umfjöllun um viðbragðsáætlanir vegna mengunarslysa eða óhappa, bæði á framkvæmdar- og rekstartíma verksmiðjunnar.“

Almennt er í mati á umhverfisáhrifum ekki fjallað um annars konar frávik frá starfsemi nema vegna náttúruvár eða slysa eins og t.d. bruna, óhappa við flutning og þess háttar. Í svari Skipulagsstofnunar við spurningum mbl.is segir að vandséð sé hvernig væri unnt að fjalla um ófyrirséð vandamál við gangsetningu og rekstur. „Þess vegna er nauðsynlegt að í starfsleyfi séu ákvæði til að bregðast við því óvænta, þ.e. að forsenda sé til að endurskoða starfsleyfi ef mengun af völdum rekstrarins er meiri en búast mátti við þegar starfsleyfið var gefið út eða ef vart verður mengunar sem ekki var gert ráð fyrir við útgáfu leyfisins.“

Skipulagsstofnun gaf út álit í maí 2013 um mat á umhverfisáhrifum verksmiðju United Silicon sem er lokahnykkur umhverfisferlisins og undanfari þess að framkvæmdaraðili geti sótt um tilskilin leyfi til framkvæmda og rekstrar. Þann 3. júlí 2014 veitti Umhverfisstofnun Stakksbraut 9 ehf. starfsleyfi fyrir starfseminni. Það leyfi var svo fært yfir á Sameinað Sílikon hf. í september árið 2015.

COWI kannast ekki við spána

Í febrúar 2015, nær tveimur árum eftir að álit Skipulagsstofnunar lá fyrir, barst stofnuninni erindi frá verkfræðistofunni COWI þar sem fram kom að athygli COWI hafi verið vakin á að í matsskýrslu United Silicon sé loftdreifingarspá (minnisblað) auðkennd með nafni og merki stofunnar. Í skjalavistunarkerfi fyrirtækisins finnist hins vegar ekkert sem bendi til þess að spáin hafi verið unnin af COWI. Í ljósi þessa óskaði COWI eftir því að minnisblaðið yrði fjarlægt af vef Skipulagsstofnunar eða nafn og merki fyrirtækisins fjarlægt úr skjalinu.

Á þessum tíma var mat á umhverfisáhrifum kísilvers Thorsil í Helguvík til umfjöllunar sem og samlegðaráhrif kísilveranna tveggja og álvers Norðuráls. Skipulagsstofnun óskaði því eftir sérfræðiáliti Sigurðar Magnúsar Garðarssonar, prófessors við Háskóla Íslands. Álitið byggði á loftdreifingarskýrslum sem lágu til grundvallar umhverfismati fyrirtækjanna þriggja ásamt frekari upplýsingum sem Skipulagsstofnun aflaði frá United Silicon og Thorsil um loftdreifingarspár.

Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna í dag, en á ...
Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna í dag, en á neðri myndinni eins og gert var ráð fyrir henni í matsskýrslunni. Samsett mynd/mbl.is

Á grundvelli sérfræðiálits Sigurðar Magnúsar og nýrra upplýsinga frá United Silicon taldi Skipulagsstofnun hafa verið sýnt fram á að að mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðra framkvæmda byggðu á áreiðanlegum líkönum og þeim hefði verið beitt á á réttan hátt. Stofnunin taldi því að loftdreifingarspá í matsskýrslu af öðrum aðila en COWI ekki hafa áhrif á matsferli verksmiðjunnar og niðurstöðu þess.

Í ljósi þessa féllst Skipulagsstofnun á að taka út af vef sínum matsskýrslu United Silicon, með minnisblaðinu sem merkt var COWI, og setja þess í stað skýrsluna með sömu upplýsingum, án nafns eða merkis COWI. Í skýrslunni er þó enn kafli þar sem segir: Alþjóðlega verkfræðistofan COWI í Danmörku gerði árið 2008 loftdreifingarlíkan fyrir Helguvíkursvæðið.“

Stofnandi fyrrverandi starfsmaður COWI

Í ítarlegri fréttaskýringu Stundarinnar frá því í ágúst í fyrra kemur fram að Magnús Ólafur Garðarsson, einn stofnenda United Silicon, hafi verið starfsmaður COWI til ársins 2009. Magnús var áður eigandi Icelandic Silicon Corporation, forvera United Silicon, sem lét gera matsskýrslu á fyrirhuguðu kísilveri í Helguvík árið 2008. Þá skýrslu er enn að finna á vef Skipulagsstofnunar og er hún í mörgum atriðum sambærileg þeirri sem liggur nú til grundvallar starfsleyfi United Silicon. Í þessari fyrri skýrslu kemur nafn COWI ítrekað fram, m.a. er þar að finna umrætt minnisblað sem COWI fór síðar fram á að yrði fjarlægt. 

Í viðtali við DV á síðasta ári fullyrti Magnús að COWI hefði gert loftdreifispána. Hana hefði fyrrverandi starfsmaður stofunnar unnið og því undraðist hann bréf COWI til íslenskra skipulagsyfirvalda. 

Forsvarsmenn COWI vildu ekki tjá sig um málið þegar mbl.is leitaði eftir því og vísuðu á stjórnendur United Silicon og skipulagsyfirvöld á Íslandi.

mbl.is

Innlent »

76 nemendur útskrifuðust frá Bifröst

Í gær, 19:18 76 nemendur útskrifuðust frá Háskólanum á Bifröst við hátíðlega athöfn í dag. Útskriftarhópurinn samanstóð af nemendum úr viðskiptadeild, félagsvísinda- og lagadeild, námi í verslunarstjórnun og Háskólagátt. Háskólinn á Bifröst er 100 ára á þessu ári. Meira »

Limlestar til að forðast útskúfun

Í gær, 19:15 Foreldar stúlkubarna víða í Afríku og Asíu líða oft vítiskvalir yfir því að þurfa að láta dætur sínar gangast undir limlestingar á kynfærum. Aðgerð sem er ekki bara sársaukafull og brot á mannréttindum, heldur getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér, jafnvel leitt til dauða. Meira »

Fimm efstu í forvali VG í Reykjavík

Í gær, 19:08 Rafrænt forval fór fram í dag hjá Vinstri grænum í Reykjavík og lauk því klukkan 17. Valið var í efstu fimm sæti framboðslista hreyfingarinnar í borgarstjórnarkosningunum sem fara fram 26. maí. Líf Magnudóttir skipar efsta sætið, Elín Oddný Sigurðardóttir annað og Þorsteinn V. Einarsson það þriðja. Meira »

Enski boltinn rýfur heimilisfriðinn

Í gær, 18:59 Leikdeild Eflingar býður þetta árið upp á gamansöngleikinn Stöngin inn eftir Ólafsfirðinginn Guðmund Ólafsson. Sögusviðið er lítið sjávarþorp þar sem konur ákveða að setja eiginmenn sína út í kuldann vegna áhuga þeirra á enska boltanum. Meira »

Cooper ásamt 60 minutes á Íslandi

Í gær, 18:58 Bandaríski fréttamaðurinn Anderson Cooper er staddur á Íslandi ásamt fylgdarliði frá sjónvarpsstöðinni CBS. Fram kemur á vef Víkurfrétta að Cooper, sem er fréttamaður CNN og 60 Minutes, hafi tekið viðtal á viðtal á Diamond Suites-hótelinu. Meira »

Ferjuðu kindurnar á gúmmíbát

Í gær, 17:38 Nóttin var stormasöm hjá Bergljótu Rist, eigandi hestaleigunnar Íslenski hesturinn í Fjárborg á Hólmsheiði í útjaðri borgarinnar. Slökkviliðið á höfuðborg­ar­svæðinu ásamt björg­un­ar­sveit bjargaði tug­um dýra í hestaleigunnar í nótt eftir að flætt hafði inn í hest­hús og fjár­hús. Meira »

Tók u-beygju í lífinu

Í gær, 17:15 „Við erum miklir vinir og erum í reglulegu sambandi,“ segir Magnús G. Sigurðsson þroskaþjálfi um félaga sinn Kristján sem hann kynntist fyrir 13 árum þegar hann hóf störf í íbúðakjarnanum Skipholti. Hann tók u-beygju í lífinu eftir að hann kynntist starfi með fötluðum, hætti sem rafvirki og fór í þroskaþjálfanám. Meira »

Betra útlit til ferðalaga

Í gær, 17:21 Nokkur straumhvörf eru að verða með veðrinu í dag að sögn veðurfræðings Vegagerðarinnar. Upp frá þessu mun veðrið róast og í stað vetrarlægða í runum tekur við letilegt háþrýstisvæði. Engu að síður má til morguns búast við éljum á fjallvegum og eins frystir í bjartviðri ansi víða í nótt. Meira »

Hræðist pólitíska tengingu Eflingar

Í gær, 16:02 Ingvar Halldórsson, oddviti A-listans í kosningu til stjórnar Eflingar, segir mjög óeðlilegt hvernig formenn annarra stéttarfélaga og stjórnmálaöfl hafi beitt sér í kosningabaráttunni. Hann vill Eflingu áfram innan ASÍ og segist hafa áhyggjur ef félagið verði beintengt pólitík. Meira »

Rökkvi þefaði upp 100 gr. af kannabis

Í gær, 15:54 Síðdegis í gær var maður handtekinn þegar hann var að koma með Herjólfi til Vestmannaeyja en í fórum hans fundust um 100 gr. af kannabis. Þetta er annað málið á einni viku þar sem nokkuð magn fíkniefna finnst á farþega sem er að koma til Eyja. Meira »

Framboðslisti Miðflokksins í Reykjavík kynntur

Í gær, 15:19 Stjórn Miðflokksfélags Reykjavíkur kynnti í dag 11 efstu sætin á framboðslista flokksins fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Vigdís Hauksdóttir skipar efsta sætið, Vilborg Hansen annað og Baldur Borgþórsson það þriðja. Meira »

Þrír fluttir á slysadeild eftir bílslys

Í gær, 15:15 Þrír voru fluttir á sjúkrahús eftir að bíll ók á ljósastaur á Hafnarfjarðarvegi skammt frá Hamraborg í Kópavogi rétt fyrir klukkan þrjú í dag. Tveir bílar úr gagnstæðri átt rákust saman með þeim afleiðingum að annar endaði á ljósastaurnum. Ekki er vitað um líðan þremenninganna. Meira »

Listi Samfylkingar og óháðra klár

Í gær, 14:35 Framboðslisti Samfylkingarinnar og óháðra í Reykjanesbæ fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar var samþykktur með lófataki á félagsfundi í dag. Meira »

Íslendingar uppræti úrelt viðhorf

Í gær, 14:11 Rektor Háskóla Íslands sagði við brautskráningu 437 kandídata í dag að Íslendingar þyrftu að uppræta úrelt viðhorf, mannskemmandi venjur og þá valdníðslu sem afhjúpuð hefði verið á undanförnum mánuðum í samskiptum kynjanna. Meira »

Rigndi fyrir hálfan mánuð í gær

Í gær, 12:48 Mest úrkoma á landinu í nótt var í Reykjavík. Á sólarhring, frá klukkan 9 í gærmorgun til 9 í morgun, mældist 33,3 millimetra úrkoma í borginni. Er það nær helmingur meðalúrkomu í febrúarmánuði, en hún er um 72 millimetrar í Reykjavík. Meira »

Snappari í aðalhlutverki

Í gær, 14:22 Einn vinsælasti snappari landsins, Hjálmar Örn Jóhannsson, er kominn á hvíta tjaldið. Grínmyndin Fullir vasar var frumsýnd á föstudag, og leikur Hjálmar aðalhlutverkið. Hann trúir að fólk geti látið drauma sína rætast ef það hefur jákvæðni að leiðarljósi. Meira »

Neyðarlúgur opnar vegna úrkomu

Í gær, 13:11 Neyðarlúgur skólphreinsistöðva borgarinnar hafa sumar hverjar verið opnar með hléum síðasta sólarhringinn. Að sögn Ólafar Snæhólm Baldursdóttur, upplýsingafulltrúa Veitna, er ástæðan mikil úrkoma síðasta sólarhringinn og tilheyrandi álag á fráveitukerfinu. Meira »

Áslaug Arna gefur ekki kost á sér

Í gær, 12:20 Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sem hefur verið starfandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, gefur ekki kost á sér sem varaformaður flokksins á landsfundi flokksins í mars. Meira »
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Félag sjálfstæðismanna í Skóga- o...
Aðalfundur ramma hf. aðalfundur ra
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Ramma hf. ...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, for...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...