Ekki leyfa börnum að flýja óttann

Foreldrar eru gjarnir á að hlífa börnum við aðstæðum sem ...
Foreldrar eru gjarnir á að hlífa börnum við aðstæðum sem skapa þeim vanlíðan. Betra er að aðstoða þau að yfirvinna óttann með því að mæta honum. mbl.is/Hari

„Eina leiðin til að ná stjórn á ótta er að mæta áreitinu og uppgötva að það er ekki eins hræðilegt og maður hélt,“ segir Urður Njarðvík, dósent við sálfræðideild Háskóla Íslands (HÍ) sem hélt í dag erindi um samspil kvíða og hegðunarvanda barna undir yfirskriftinni Er þetta ekki bara frekja? í hátíðarsal HÍ. Í samtali við mbl.is segir hún fyrstu viðbrögð foreldra oft vera þau að forða barninu úr aðstæðum sem valdi þeim vanlíðan. „Það er ekki gott því það styrkir þessi einkenni.“

Hægt er að horfa á erindið í heild á myndskeiði hér að neðan.

Að sögn Urðar geta kvíðaeinkenni hjá börnum verið ólík einkennum fullorðinna vegna þess að börn hafa takmarkaðri getu til að tjá tilfinningar sínar. „Einkennin geta því brotist út með öðrum hætti svo sem með pirringi, skapsveiflum, árásargirni og ójafnvægi. Allt þetta getur því verið merki um vanlíðan. En svona hegðun er hins vegar mjög auðvelt að mistúlka sem mótþróa og skort á samstarfsvilja.“

Geta ung sýnt fælniviðbrögð

Spurð hversu ung börn séu að greinast með kvíða segir Urður að börn niður í fjögurra ára geti sýnt fælniviðbrögð við áreiti. Þau geti til dæmis verið mjög hrædd við vatn eða ákveðna dýrategund. Algengast sé þó að þau séu greind með kvíða við 7-9 ára aldur.

„Kvíði og ótti er eðlilegur hluti af lífi okkar,“ bendir Urður á. „Við finnum öll fyrir þessu. En við förum að líta á þetta sem vandamál þegar kvíðinn er með þeim hætti að barnið ræður ekki við aðstæður sem jafnaldrar þess ráða vel við. Barnið sýnir þá ótta í aðstæðum sem það ætti að geta ráðið við miðað við aldur og þroska. Það er svo aftur farið að valda hömlum í daglegu lífi, trufla barnið og koma í veg fyrir að það geti tekið þátt í hlutum sem það vill taka þátt í. Þetta getur farið að hamla námsárangri, félagslegri virkni og öðru slíku.“

Urður bendir á að eins og með margt annað sé mikilvægt að greina kvíðann sem fyrst. „Því fyrr sem hann er greindur því auðveldara verður að breyta hegðuninni áður en hún nær að festast í sessi.“

Hún bendir ennfremur á að þunglyndi sé algengur fylgikvilli kvíða. „Sá sem glímir lengi við kvíða er líklegur til að þróa með sér þunglyndiseinkenni sem er afleiðing af því að lifa með svona hömlum sem geta fylgt kvíðanum.“

Börn eru að sögn Urðar sérstaklega viðkvæm því að þeirra persónuleiki og sjálfsmynd er í mótun. „Kvíði getur haft áhrif á það og komið í veg fyrir að barnið kynnist eigin styrk. Þess vegna er gott að greina þetta sem fyrst.“

Urður Njarðvík, dósent við sálfræðideild Háskóla Íslands fjallaði í dag ...
Urður Njarðvík, dósent við sálfræðideild Háskóla Íslands fjallaði í dag um birtingarmynd kvíða meðal barna og unglinga og hvernig foreldrar geta tekist á við þennan vanda heima fyrir. Ljósmynd/Kristinn Ingvarsson

Í erindi sínu fjallaði Urður einnig um hvernig foreldrar og aðrir aðstandendur barna geta tekið á kvíðavanda sem upp kemur. „Tilhneiging okkar er alltaf að vernda barnið fyrir vanlíðan,“ segir hún. „Fólk er oft fljótt að fara að passa upp á að barnið þurfi ekki að mæta því sem veldur streitunni. Það er ekki gott því það styrkir þessi einkenni.“ Hún segir að bregðast þurfi við með öðrum hætti. „Aðalatriðið er að barnið fái hvatningu og meiri athygli á það sem vel er gert og minni athygli á þennan ótta. Helst á ekki að leyfa þeim að flýja undan honum.“

Slíkt þarf þó að gera með rólegum og yfirveguðum hætti. „Kvíði er ákveðið örvunarástand og til eru leiðir til að hjálpa barninu að róa sig niður. Þau hugsa ekki skýrt þegar þau eru í æsingsástandi.“ Hún segir mikilvægt að brjóta leiðina að því sem óttast er niður í skref svo barnið fái meiri yfirsýn og hafi tilfinningu fyrir framvindu sinni. „Eina leiðin til að ná stjórn á ótta er að mæta áreitinu og uppgötva að það er ekki eins hræðilegt og maður hélt.“

Sjái að ekkert hræðilegt er á ferð

Hún tekur einfalt dæmi: „Ef þú ert með ungt barn sem verður rosalega hrætt þegar þú ert að ryksuga þá er einfalt að falla í þá gryfju að ryksuga bara þegar barnið er ekki heima svo að það þurfi aldrei að sjá eða heyra í ryksugu. En þú getur haft ryksuguna úti á gólfi og leyft barninu að pota í hana og skoða og kveikt svo á henni annað slagið svo barnið venjist henni og sjái að ekkert hræðilegt er á ferð.“

Urður segir að ef kvíðinn sé orðinn mjög alvarlegur þurfi að leita hjálpar sérfræðinga. „Það er hægt að leita til sálfræðinga bæði í skólakerfinu og hjá heilsugæslunni,“ bendir hún á.

Að sögn Urðar eru einkenni kvíða hjá börnum oft mistúlkuð sem hegðunarvandi. „Til að greina á milli þarf að skoða ákveðin mynstur í hegðuninni. Þá þarf meðal annars að skoða hvort að barnið sýni merki um vanlíðan þegar það þarf að gera eitthvað nýtt eða í óvæntum aðstæðum. Það bendir til að um kvíða sé að ræða.“

Börnum með ADHD hættara við kvíða

Börn með hegðunarraskanir, sérstaklega ADHD, eru hins vegar í miklu meiri áhættu en önnur börn á því að fá kvíða. Það sýna bæði innlendar og erlendar rannsóknir. „Það er mikilvægt að átta sig á því að þegar börn glíma við hegðunarvanda þá fylgir því mjög mikil streita og álag sem skapar gjarnan kvíðaeinkenni. Með þessu þarf að fylgjast.“

Urður segir árangur af kvíðameðferðum góðan, sérstaklega ef vandinn uppgötvast snemma. „Börn geta sýnt kvíðaeinkenni á ákveðnum tímabilum, til dæmis þegar eitthvað kemur uppá. Þá er gott fyrir foreldra að vita að til eru leiðir til að takast á við það til að koma í veg fyrir að vandinn vaxi.“

Vantar faraldfræðilegar rannsóknir

Ekki er vitað með vissu hversu algengur kvíði hjá börnum og unglingum er hér á landi. Enn vantar faraldsfræðilegar rannsóknir til að sýna fram á það. Hins vegar má finna vísbendingar um þróun hans í gegnum árin í rannsóknum sem gerðar eru reglulega á líðan ungmenna. Þær benda til að fleiri ungmenni séu kvíðin en áður en óvíst er hvort aukningin sé vegna meiri og opnari umræðu og þar með viðurkenningar á sjúkdómnum eða vegna þess að fleiri séu kvíðnir nú en áður. „En hvort sem er þá eru þarna vísbendingar um útbreiðsluna og það kallar á það að við rannsökum þetta betur.“

Fyrirlestur Urðar var sá fyrsti í nýrri fyrirlestraröð sem Háskóli Íslands hleypir af stokkunum í ár og ber heitið Háskólinn og samfélagið. Viðfangsefni fyrirlestraraðarinnar verða af ýmsum toga en eiga það sameiginlegt að hafa verið áberandi í samfélagsumræðunni síðustu misseri. Í fyrstu fræðslufundaröðinni verður velferð barna og ungmenna í brennidepli.

mbl.is

Innlent »

„Þetta eru ansi langar pípur“

22:06 Tekist var hart á í sjónvarpssal Ríkisútvarpsins í kvöld þar sem oddvitar framboðanna í Reykjavík ræddu um þau málefni sem helst hafa verið til umræðu í kosningabaráttunni undanfarnar vikur og mánuði í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna á morgun. Meira »

75 ára gekk einn á Hvannadalshnúk

21:15 „Þetta er mest tilviljanakenndi hlutur sem ég hef nokkurn tíma lent í,“ segir fjallaleiðsögumaðurinn Sigurður Ragnarsson í samtali við mbl.is, sem varð fyrir óvæntri uppákomu þegar hann rakst á hinn 75 ára Luigi Rampini á Hvannadalshnúk. Meira »

Grunnskólakennarar undirrita kjarasamning

20:59 Samn­inga­nefnd­ir Sam­bands ís­lenskra sveit­ar­fé­laga og Kenn­ara­sam­bands Íslands vegna Fé­lags grunn­skóla­kenn­ara (FG) und­ir­rituðu nýj­an kjara­samn­ing síðdeg­is. Í tilkynningu á vef Kennarasambands Íslands kemur fram að samningurinn gildi til 30. júní 2019. Meira »

Mokka fagnar sextíu árum

20:35 Mokka-Kaffi var opnað 24. maí 1958 og átti því 60 ára afmæli í gær. Hjónin Guðný Guðjónsdóttir og Guðmundur Baldursson stofnuðu staðinn en börnin þeirra sjá að stórum hluta um hann í dag. Meira »

Tífaldur pottur í Eurojackpot í næstu viku

20:16 Fyrsti vinningur gekk ekki út að þessu sinni í útdrætti kvöldsins í EuroJackpot. Potturinn verður því tífaldur í næstu viku. Fjórir skiptu með sér öðrum vinningi og hlýtur hver 287 milljónir króna. Tveir miðanna voru keyptir á Ítalíu, einn í Danmörku og einn í Þýskalandi. Meira »

Heldur einn í ævintýraför

20:05 „Ert þú ekki að fara?“ var það fyrsta sem Kristófer Arnar Einarsson, stuðningsmaður Liverpool, sagði þegar blaðamaður ræddi við hann. Kristófer er „að sjálfsögðu“ á leið til Kiev þar sem Liverpool mætir Real Madríd í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu í knattspyrnu annað kvöld. Meira »

Varað við vatnavöxtum og skriðuföllum

20:04 „Við erum heppin núna þar sem síðast þegar það kom svona mikil úrkoma var svo mikill klaki alls staðar að það urðu flóð hér og þar í borginni,“ segir Elín Björk Jónasdóttir, veðurfræðingur á Veðurstofu Íslands, í samtali við mbl.is. Gert er ráð fyrir óvenjumikilli úrkomu á Suður- og Suðvesturlandi í nótt og alla helgina. Meira »

Eitt bréf getur svipt fólk lífsviðurværinu

18:35 „Bráðavandi fólks í dag snýr að húsnæði,“ sagði Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, á opnum fundi sem haldinn var á Hotel Natura í dag. Ragnar Þór og Inga Sæland, formaður Flokks fólksins, ræddu húsnæðisvandann og fátækt í Reykjavík. Meira »

Sjálfstæðisflokkurinn stærstur í borginni

18:29 Sjö flokkar verða með fulltrúa í borgarstjórn samkvæmt nýrri skoðanakönnun Gallup sem gerð var fyrir Rúv. Sjálfstæðisflokkurinn mælist með 28,3 prósenta fylgi og er stærsti flokkurinn í borginni. Samfylkingin fær næstmest fylgi samkvæmt könnuninni, eða 26 prósent. Meira »

Allt gert til að börnin tjái sig ekki

18:20 „Við þurfum að ræða hvort sakamálalögin verndi brotaþola nægilega mikið og tryggi réttindi þeirra,“ sagði yfirmaður ákærusviðs hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, í erindi sínu „Skýrslutaka af barni á rannsóknarstigi“ á ráðstefnu um kynferðisbrot sem haldin var í dag. Meira »

Vilja gera Sigríði að heiðursborgara

18:15 Tillaga hefur verið lögð fram af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og óháðum í Skagafirði um að Sigríður Sigurðardóttir, safnstjóri Byggðasafns Skagafjarðar, verði gerð að heiðursborgara sveitarfélagsins fyrir starf sitt að safnamálum og menningarmálum undanfarna þrjá áratugi og brautryðjendastarf við uppbyggingu safnsins. Meira »

Farbann yfir Sigurði staðfest

18:05 Landsréttur staðfesti í dag farbannsúrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur yfir Sigurði Kristinssyni, fyrrverandi eiganda verktakafyrirtækisins SS húsa, frá 18. maí en hann er grunaður um að vera viðriðinn innflutning á 5 kílóum af amfetamíni til landsins. Meira »

Sumarlokanir á LSH lengri en í fyrra

17:58 Gera má ráð fyrir að lokanir á deildum Landspítala vegna sumarleyfa verði lengri í ár en í fyrra. Þetta kemur fram í föstudagspistli Páls Matthíassonar, forstjóra Landspítalans. Meira »

Líkamsleifarnar af Arturi

17:50 Staðfest hefur verið að líkamsleifar sem fundust undan ströndum Snæfellsness í febrúar séu af Arturi Jarmoszko sem saknað hafði verið frá því í mars í fyrra. Lögreglan telur ekki að andlát hans hafi borið að með saknæmum hætti samkvæmt frétt Ríkisútvarpsins. Meira »

Fimmtán skráningar felldar niður

16:37 Þjóðskrá Íslands hefur fellt niður lögheimilisskráningar 15 af þeim 18 einstaklingum sem skráðu lögheimili sitt í Árneshreppi á stuttu tímabili í vor. Tvær skráningar voru samþykktar, þar af annað málið á grundvelli endurupptökuheimildar, og í einu máli sendi einstaklingur beiðni um leiðréttingu sem var samþykkt. Meira »

Segir rök Vilhjálms ekki sannfærandi

16:27 „Þetta er að mínu mati alveg fjarstæðukennt,“ segir Jón Steinar Gunnlaugsson, fyrrverandi dómari við Hæstarétt Íslands, um áform Vilhjálms H. Vilhjálmssonar, verjanda Guðmundar Andra Ástráðssonar, að vísa máli skjólstæðings síns til Mannréttindadómstóls Evrópu. Meira »

Innkalla fæðubótarefnið B-100 frá Now

15:52 Icepharma hefur innkallað fæðubótarefnið B-100 frá Now, að höfðu samráði við matvælaeftirlit Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, vegna þess að það inniheldur of mikið af B6-vítamíni. Meira »

Umræðan úr samtölum yfir á netið

15:30 Fyrir tíma samfélagsmiðla greindu brotaþolar yfirleitt einhverjum í nærumhverfinu frá ef þeir höfðu orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi. Með tilkomu samfélagsmiðla hefur þetta breyst og umræðan færst þangað inn. Meira »

18 börn gengið í hjónaband hér á landi

15:14 Frá því sjálfræðisaldur var hækkaður í 18 ár, árið 1998, hefur dómsmálaráðuneytið átján sinnum samþykkt undanþágu frá skilyrðum um aldur hjónaefna. Sautján konur hafa fengið undanþágu og einn karlmaður. Í öllum tilvikum nema tveimur voru einstaklingar orðnir 17 ára þegar hjónavígsla fór fram. Meira »
Heitir pottar
Lok á heita potta og hitaveitu- skeljar Stærðir í cm: 200x200, 210x210, 220x220,...
Byggingastjórn - Húsasmíðameistari
Löggiltur byggingarstjóri og húsasmíðameistari Tek að mér: - byggingarstjór...
ÍBÚÐ ÓSKAST
Íbúð óskast 3-4ra herbergja íbúð óskast til leigu á höfuðborgarsvæðinu sem fyrst...
 
Eldri borgarar
Staður og stund
Árskógar Smíðar, útskurður, pappamódel m...
Deildarstjóri fjármálasvið
Sérfræðistörf
DEILDARSTJÓRI Á FJÁRMÁLASVIÐI DRÍF...
Verkefnisstjóri mba náms við hí
Háskólakennsla
Viltu taka þá? í að þróa MBA Viltu tak...
Leikskóli seltjarnarnes
Leikskólakennsla
Leikskóli Seltjarnarness Leikskólabör...