Ekki leyfa börnum að flýja óttann

Foreldrar eru gjarnir á að hlífa börnum við aðstæðum sem ...
Foreldrar eru gjarnir á að hlífa börnum við aðstæðum sem skapa þeim vanlíðan. Betra er að aðstoða þau að yfirvinna óttann með því að mæta honum. mbl.is/Hari

„Eina leiðin til að ná stjórn á ótta er að mæta áreitinu og uppgötva að það er ekki eins hræðilegt og maður hélt,“ segir Urður Njarðvík, dósent við sálfræðideild Háskóla Íslands (HÍ) sem hélt í dag erindi um samspil kvíða og hegðunarvanda barna undir yfirskriftinni Er þetta ekki bara frekja? í hátíðarsal HÍ. Í samtali við mbl.is segir hún fyrstu viðbrögð foreldra oft vera þau að forða barninu úr aðstæðum sem valdi þeim vanlíðan. „Það er ekki gott því það styrkir þessi einkenni.“

Hægt er að horfa á erindið í heild á myndskeiði hér að neðan.

Að sögn Urðar geta kvíðaeinkenni hjá börnum verið ólík einkennum fullorðinna vegna þess að börn hafa takmarkaðri getu til að tjá tilfinningar sínar. „Einkennin geta því brotist út með öðrum hætti svo sem með pirringi, skapsveiflum, árásargirni og ójafnvægi. Allt þetta getur því verið merki um vanlíðan. En svona hegðun er hins vegar mjög auðvelt að mistúlka sem mótþróa og skort á samstarfsvilja.“

Geta ung sýnt fælniviðbrögð

Spurð hversu ung börn séu að greinast með kvíða segir Urður að börn niður í fjögurra ára geti sýnt fælniviðbrögð við áreiti. Þau geti til dæmis verið mjög hrædd við vatn eða ákveðna dýrategund. Algengast sé þó að þau séu greind með kvíða við 7-9 ára aldur.

„Kvíði og ótti er eðlilegur hluti af lífi okkar,“ bendir Urður á. „Við finnum öll fyrir þessu. En við förum að líta á þetta sem vandamál þegar kvíðinn er með þeim hætti að barnið ræður ekki við aðstæður sem jafnaldrar þess ráða vel við. Barnið sýnir þá ótta í aðstæðum sem það ætti að geta ráðið við miðað við aldur og þroska. Það er svo aftur farið að valda hömlum í daglegu lífi, trufla barnið og koma í veg fyrir að það geti tekið þátt í hlutum sem það vill taka þátt í. Þetta getur farið að hamla námsárangri, félagslegri virkni og öðru slíku.“

Urður bendir á að eins og með margt annað sé mikilvægt að greina kvíðann sem fyrst. „Því fyrr sem hann er greindur því auðveldara verður að breyta hegðuninni áður en hún nær að festast í sessi.“

Hún bendir ennfremur á að þunglyndi sé algengur fylgikvilli kvíða. „Sá sem glímir lengi við kvíða er líklegur til að þróa með sér þunglyndiseinkenni sem er afleiðing af því að lifa með svona hömlum sem geta fylgt kvíðanum.“

Börn eru að sögn Urðar sérstaklega viðkvæm því að þeirra persónuleiki og sjálfsmynd er í mótun. „Kvíði getur haft áhrif á það og komið í veg fyrir að barnið kynnist eigin styrk. Þess vegna er gott að greina þetta sem fyrst.“

Urður Njarðvík, dósent við sálfræðideild Háskóla Íslands fjallaði í dag ...
Urður Njarðvík, dósent við sálfræðideild Háskóla Íslands fjallaði í dag um birtingarmynd kvíða meðal barna og unglinga og hvernig foreldrar geta tekist á við þennan vanda heima fyrir. Ljósmynd/Kristinn Ingvarsson

Í erindi sínu fjallaði Urður einnig um hvernig foreldrar og aðrir aðstandendur barna geta tekið á kvíðavanda sem upp kemur. „Tilhneiging okkar er alltaf að vernda barnið fyrir vanlíðan,“ segir hún. „Fólk er oft fljótt að fara að passa upp á að barnið þurfi ekki að mæta því sem veldur streitunni. Það er ekki gott því það styrkir þessi einkenni.“ Hún segir að bregðast þurfi við með öðrum hætti. „Aðalatriðið er að barnið fái hvatningu og meiri athygli á það sem vel er gert og minni athygli á þennan ótta. Helst á ekki að leyfa þeim að flýja undan honum.“

Slíkt þarf þó að gera með rólegum og yfirveguðum hætti. „Kvíði er ákveðið örvunarástand og til eru leiðir til að hjálpa barninu að róa sig niður. Þau hugsa ekki skýrt þegar þau eru í æsingsástandi.“ Hún segir mikilvægt að brjóta leiðina að því sem óttast er niður í skref svo barnið fái meiri yfirsýn og hafi tilfinningu fyrir framvindu sinni. „Eina leiðin til að ná stjórn á ótta er að mæta áreitinu og uppgötva að það er ekki eins hræðilegt og maður hélt.“

Sjái að ekkert hræðilegt er á ferð

Hún tekur einfalt dæmi: „Ef þú ert með ungt barn sem verður rosalega hrætt þegar þú ert að ryksuga þá er einfalt að falla í þá gryfju að ryksuga bara þegar barnið er ekki heima svo að það þurfi aldrei að sjá eða heyra í ryksugu. En þú getur haft ryksuguna úti á gólfi og leyft barninu að pota í hana og skoða og kveikt svo á henni annað slagið svo barnið venjist henni og sjái að ekkert hræðilegt er á ferð.“

Urður segir að ef kvíðinn sé orðinn mjög alvarlegur þurfi að leita hjálpar sérfræðinga. „Það er hægt að leita til sálfræðinga bæði í skólakerfinu og hjá heilsugæslunni,“ bendir hún á.

Að sögn Urðar eru einkenni kvíða hjá börnum oft mistúlkuð sem hegðunarvandi. „Til að greina á milli þarf að skoða ákveðin mynstur í hegðuninni. Þá þarf meðal annars að skoða hvort að barnið sýni merki um vanlíðan þegar það þarf að gera eitthvað nýtt eða í óvæntum aðstæðum. Það bendir til að um kvíða sé að ræða.“

Börnum með ADHD hættara við kvíða

Börn með hegðunarraskanir, sérstaklega ADHD, eru hins vegar í miklu meiri áhættu en önnur börn á því að fá kvíða. Það sýna bæði innlendar og erlendar rannsóknir. „Það er mikilvægt að átta sig á því að þegar börn glíma við hegðunarvanda þá fylgir því mjög mikil streita og álag sem skapar gjarnan kvíðaeinkenni. Með þessu þarf að fylgjast.“

Urður segir árangur af kvíðameðferðum góðan, sérstaklega ef vandinn uppgötvast snemma. „Börn geta sýnt kvíðaeinkenni á ákveðnum tímabilum, til dæmis þegar eitthvað kemur uppá. Þá er gott fyrir foreldra að vita að til eru leiðir til að takast á við það til að koma í veg fyrir að vandinn vaxi.“

Vantar faraldfræðilegar rannsóknir

Ekki er vitað með vissu hversu algengur kvíði hjá börnum og unglingum er hér á landi. Enn vantar faraldsfræðilegar rannsóknir til að sýna fram á það. Hins vegar má finna vísbendingar um þróun hans í gegnum árin í rannsóknum sem gerðar eru reglulega á líðan ungmenna. Þær benda til að fleiri ungmenni séu kvíðin en áður en óvíst er hvort aukningin sé vegna meiri og opnari umræðu og þar með viðurkenningar á sjúkdómnum eða vegna þess að fleiri séu kvíðnir nú en áður. „En hvort sem er þá eru þarna vísbendingar um útbreiðsluna og það kallar á það að við rannsökum þetta betur.“

Fyrirlestur Urðar var sá fyrsti í nýrri fyrirlestraröð sem Háskóli Íslands hleypir af stokkunum í ár og ber heitið Háskólinn og samfélagið. Viðfangsefni fyrirlestraraðarinnar verða af ýmsum toga en eiga það sameiginlegt að hafa verið áberandi í samfélagsumræðunni síðustu misseri. Í fyrstu fræðslufundaröðinni verður velferð barna og ungmenna í brennidepli.

mbl.is

Innlent »

Sendir Miðflokksmönnum baráttukveðjur

13:03 „Ég sendi baráttukveðjur til þeirra þingmanna sem standa vaktina fyrir mig og börnin mín, dag og nótt, við algjörlega óviðunnandi og ómannúðlegar aðstæður, á vinnutíma sem varla getur talist boðlegur í nútíma samfélagi, í því að koma í veg fyrir að 3 Orkupakkinn verði samþykktur.“ Meira »

Fái ekki takmarkalausan ræðutíma

12:29 Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, er fylgjandi því að þingskaparlögum verði breytt þannig að þingmenn fái ekki takmarkalausan ræðutíma um ákveðin mál eins og raunin hefur verið með umfjöllun Miðflokksmanna um þriðja orkupakkann. Meira »

Vill skýrara regluverk um skattakóngalista

11:59 „Listinn mun ekki birtast. Það er ekki hlutverk ríkisskattstjóra að birta slíkar upplýsingar,“ segir Snorri Olsen ríkisskattstjóri. Ekki verður sendur út listi til fjöl­miðla með upp­lýs­ing­um um hæstu greiðend­ur líkt og löng hefð hef­ur verið fyr­ir. Meira »

Jón Trausti fær 1,8 milljónir í bætur

11:13 Héraðsdómur Reykjavíkur hefur dæmt íslenska ríkið til að greiða Jóni Trausta Lútherssyni 1,8 milljónir króna í skaðabætur auk vaxta vegna ólögmæts gæsluvarðhalds sem hann sætti vegna rannsóknar á dauða Arnars Jónssonar Aspar árið 2017. Meira »

Valitor áfrýjar Wikileaks-máli

10:49 Valitor áfrýjaði nú í vikunni máli fyrirtækisins gegn Suns­hine Press Producti­ons (SSP) og Datacell til Lands­rétt­ar. Héraðsdóm­ur Reykja­vík­ur dæmdi Valitor til að greiða SSP og Datacell sam­tals 1,2 millj­arða króna í bæt­ur fyr­ir að hafa lokað greiðslugátt fyr­ir­tækja fyr­ir Wiki­leaks í 617 daga. Meira »

Notkun svartolíu bönnuð í landhelgi Íslands

10:16 Umhverfis- og auðlindaráðuneytið óskar nú eftir umsögnum um drög að reglugerðarbreytingu sem bannar notkun svartolíu innan íslenskrar landhelgi. Auk tilætlaðs ávinnings fyrir loftslagið er breytingunni ætlað að stuðla að auknum loftgæðum við strendur Íslands. Meira »

Búið að opna inn að Landmannalaugum

10:08 Byrjað er að opna fjallvegi á hálendinu eftir vorleysingar, en Vegagerðin er búin að opna veg 208 frá Sigöldu inn að Landmannalaugum. Hins vegar er vegurinn áfram lokaður austur af Laugum og því þarf að fara sömu leið til baka, en Dómadalsleið er einnig lokuð. Meira »

Gefa ekki upplýsingar um hæstu greiðendur

09:59 Ríkisskattstjóri mun hætta að senda út lista til fjölmiðla með upplýsingum um hæstu greiðendur, líkt og löng hefð hefur verið fyrir, þar sem embættið telur ljóst að slík birting teljist ekki samrýmast þeim ákvæðum sem gilda um persónuvernd og friðhelgi einkalífs. Meira »

Varað við umferðartöfum

09:36 Framkvæmdum á Kleppsmýrarvegi í Reykjavík verður framhaldið í dag en í tilkynningu sem embætti lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu barst segir að þeim ætti að vera lokið um kl. 14. Meira »

Met slegið í orkupakkaumræðunni

08:56 Met var slegið á Alþingi í morgun fyrir þann þingfund sem staðið hefur lengst fram á morgun, en þingmenn Miðflokksins héldu þar áfram umræðu um þriðja orkupakkann þar til hlé var gert á þingfundi klukkan 9.04. Þingfundur hófst í gær klukkan 15.30 og stóð umræðan því yfir í tæpar 16 klukkustundir. Meira »

Fjarlægði hættulegt rör úr sjó

08:38 Mikill fjöldi landsmanna hefur undanfarið verið öflugur við að hreinsa rusl víða um land. Ruslið leynist þó ekki bara á landi, því Landhelgisgæslan greinir frá því á Facebook-síðu sinni í dag að varðskipið Þór hafi i í vikunni brugðist við tilkynningu um rekald á sjó vestan við Sandgerði. Meira »

Í einum rykk til Patreksfjarðar

08:18 Breski siglingakappinn Andrew Bedwell sigldi smáskútu sinni, 241 Blue One, í einum áfanga frá Neskaupstað til Patreksfjarðar. Leið hans lá nokkuð langt norður fyrir landið og síðan suður með Vestfjörðum. Meira »

Nettó í Lágmúlann

08:02 Nettó opnar nýja lágvöruverðsverslun í Lágmúla 9 í dag og verða umhverfismál í forgrunni í versluninni.  Meira »

Kringlan plastpokalaus 2020

07:57 Verslunarmiðstöðin Kringlan ætlar að vera plastpokalaus árið 2020 og verslunum Kringlunnar verður þá eingöngu heimilt að bjóða viðskiptavinum sínum upp á umhverfisvæna poka. Meira »

Miðflokksþingmenn enn í pontu

07:15 Þingmenn Miðflokksins hafa skipst á að flytja ræður á Alþingi í alla nótt og eru enn að. Ekki liggur fyrir hvenær þingfundi lýkur en umræðuefnið er þriðji orkupakkinn líkt og undanfarnar nætur. Meira »

Kyrrsetning varir lengur en talið var

07:04 Ekki liggur ljóst fyrir hvenær hægt verður að aflétta kyrrsetningu á Boeing 737 MAX þotunum sem hafa verið kyrrsettar eftir tvö mannskæð flugslys. Eftir að tilkynnt var um þetta í gær sendi Icelandair frá sér tilkynningu um að útlit sé fyrir að kyrrsetningin muni vara lengur en gert var ráð fyrir. Meira »

Svipað veður og undanfarið

06:47 Í dag er útlit fyrir hæga norðlæga eða breytilega átt. Svipað veður og hefur verið. Skýjað og súld fyrir austan, bjart að mestu á Norður- og Vesturlandi og skúrir sunnan til. Mögulega verða einhverjar hellidembur í uppsveitum sunnanlands og á hálendinu í dag. Meira »

Sorg sem hverfur aldrei

06:36 Foreldrar sem missa barn í sjálfsvígi ganga í gegnum gífurlega langvinnt sorgarferli og vanlíðanin er bæði andleg og líkamleg. Á sama tíma fer ekkert formlegt ferli af stað í heilbrigðiskerfinu sem grípur foreldrana sem glíma við djúpa sorg, sorg sem ekki hverfur og verður alltaf til staðar. Meira »

18 ára á 177 km hraða

05:57 Lögreglan stöðvaði bifreið á Kringlumýrarbraut um miðnætti eftir að hafa mælt bifreiðina á 177 km hraða. Ökumaðurinn er aðeins 18 ára og var hann færður á lögreglustöð þar sem mál hans var afgreitt og hann sviptur ökuréttindum til bráðabirgða. Meira »
NUDD- LÁTTU ÞER LIÐA VEL.
Verð ekki við vinnu fyr en um eða eftir miðjan mars . SIMI 863-2909...
Málningar- og viðhaldsvinna
Getum bætt við okkur inni- og útiverkefnum. Vönduð vinnubrögð og góð umgengni. T...
Vor í Tungunum, Eyjasól ehf.
Nú er að skella sér í sumarbústað um helgina og eða næstu... Rúm fyrir 5-6. Tak...
Jessenius Faculty
Jessenius Faculty of Medicine í Martin Slóvakíu heldur inntökupróf 3. júní kl. 1...