Þurfum að uppræta kerfi eineltis

Dr. Dorte Marie Söndergaard prófessor í félagssálfræði.
Dr. Dorte Marie Söndergaard prófessor í félagssálfræði. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Ef sá sem leggur í einelti er fjarlægður kemur annar í staðinn. Við þurfum að spyrja hvað það er í menningunni okkar sem ýtir undir þessa hegðun og við þurfum öll að breyta henni,“ segir Dorte Marie Søndergaard, prófessor í félagssálfræði við háskólann í Árósum, á námstefnu um Vináttu sem er forvarnarverkefni Barnaheilla gegn einelti fyrir leikskóla og yngstu bekki grunnskóla sem fram fór á Grand hóteli í dag. 

Søndergaard var forstöðumaður rannsóknarhópsins eXbus: Exploring Bullying in School sem hefur rannsakað einelti og útilokun meðal barna og ungmenna. Niðurstöður rannsóknanna er grunnur að hugmyndafræði Vináttu – Fri for mobberi. Samkvæmt þeirri hugmyndafræði er einelti félagslegt, menningarlegt og samskiptalegt mein en ekki einstaklingsbundinn vandi. Í erindi sínu kynnti hún rannsóknir sínar á einelti. 

Einelti er alltaf eins í grunninn en það tekur á sig ólíkar myndir. Í einelti felst útilokun, leyfa einhverjum ekki að vera með, slúðra, geyma upplýsingar, uppnefna og beita ofbeldi svo fátt eitt sé nefnt.  

Mynd úr safni.
Mynd úr safni. Morgunblaðið/Hjálmar S. Brynjólfsson

Hún bendir á að í eineltismálum er auðvelt að dæma og skella skuldinni á vandamál heima fyrir, foreldra, veikindi og fleira í þeim dúr en það er ekki alls kosta rétt. „Það skiptir miklu máli hvaða spurninga við spyrjum. Við eigum til dæmis ekki að spyrja: Hvað er að barninu? Hvers vegna er þessi en ekki hinn lagður í einelti? Hvernig er hægt að refsa þeim sem leggur í einelti á einhvern hátt?“ segir Søndergaard.

Í þessu samhengi skiptir það ekki máli að börn séu til dæmis árásargjörn eða „öðruvísi“ því það eitt og sér skiptir ekki máli. Heldur er það kerfið sem viðheldur eineltinu. Í þessu kerfi þar sem einelti þrífst er þörf fyrir að útiloka. Þegar hópar myndast þurfa þeir að hafa einhvern sem þeir útiloka til að halda hópnum saman.

Fullorðna fólkið er ekki undanskilið þessu. Það tekur til dæmis þátt í því að tala illa um náungann. Það eitt og sér er hluti af vandamálinu sem þarf að uppræta og því þurfa allir að líta í eigin barm því við erum hluti af þessu kerfi. 

Höfum öll þörf fyrir að tilheyra

Öll höfum við mikla þörf fyrir að tilheyra öðrum og vera hluti af hóp. Þetta er ein af grunnþörfunum. Barn sem er lagt í einelti vill nálgast hópinn aftur þrátt fyrir að vera hafnað. Það jafnvel hlær að þeim sem leggur það í einelti eingöngu til þess að þóknast þeim í veikri von um að vera tekinn inn í hópinn.

„Það sem vantar inn í þessa mynd er skilningur fullorðinna á þessari sterku þörf fyrir að tilheyra. Hættan sem fylgir því að tilheyra ekki er að vera útilokaður og þegar það gerist þá verðum við kvíðin,“ segir Søndergaard.   

Við þurfum að hlusta betur á börnin og unglingana, reyna að skilja þau og það kerfi sem þau eru að marka sér stöðu innan, segir Søndergaard. Það þarf að líta á þessi mál heildstætt, taka á þeim frá öllum hliðum og fá alla til að taka þátt, börn, foreldra, kennara og samfélagið í heild en ekki bara einblína á börnin sjálf því fullorðna fólkið er fyrirmyndir. 

Hlusta og sýna virðingu

Hún tók sem dæmi eineltismál sem gekk greiðlega að leysa úr með aðferðum Vináttu. Í því var hlustað vel á börnin og þeim sýnd virðing.

Þeim sem lagði í einelti var leiðbeint, honum var ekki skipað fyrir og bent á að allir höfðu eitthvað fram að færa því við erum öðruvísi. Í hópnum var einnig rætt um leiðtogahlutverkið sem skiptist á milli þeirra og nýjum einstaklingum var boðið að vera með. Í þessu tilviku voru kennararnir meira með nemendunum og tilbúnir að leiðbeina. 

Søndergaard tekur fram að þrátt fyrir mikilvægi Vináttu verkefnisins sem henti mörgum er hægt að nota ýmsar aðferðir. Hins vegar hafa þessar aðferðir sýnt að þær skila árangri. 

Barnaheill - save the children. Námstefna um Vináttu á Grand ...
Barnaheill - save the children. Námstefna um Vináttu á Grand hótel í Reykjavík. Vinátta er forvarnaverkefni Barnaheilla gegn einelti í leik og grunnskólum mbl.is/Kristinn Magnússon
mbl.is

Innlent »

Strætisvagnsstjóri í síma undir stýri

14:28 Myndskeið náðist af strætisvagnsstjóra í dag þar sem hann virðist vera tala í síma undir stýri. „Þetta er náttúrulega stranglega bannað, þetta er lögbrot. Þegar við fáum svona ábendingar þá sendum við þær alltaf áfram á rétta aðila og þeir [vagnstjórarnir] eru áminntir í starfi,“ segir upplýsingafulltrúi Strætó bs., í samtali við mbl.is. Meira »

„Ellefta langreyðarfóstrið í sumar“

13:40 Veiðimenn Hvals hf. hafa veitt ellefu kelfdar langreyðarkýr í sumar. Þetta staðfestir Kristján Loftsson, forstjóri fyrirtækisins, sem segir það hljóta að vera góðar fréttir að kelfdar kýr veiðist. Hvalasérfræðingur segir það ómögulegt að vita hvort langreyðarkýr er kelfd áður en hún er veidd. Meira »

Gæsaveiðimenn til fyrirmyndar

13:21 Lögreglan á Norðurlandi vestra hafði afskipti af á fjórða tug veiðimanna í gær þegar gæsaveiðitímabilið hófst. Segir lögreglan að allir, fyrir utan einn, hafi verið til fyrirmyndar, eftir að hafa farið yfir reglur um skotveiðar, kannað skotvopnaréttindi, veiðikort og skotvopn veiðimannanna. Meira »

Til Íslands á sæþotu frá Færeyjum

12:18 „Þetta er hrikalega flott. Þetta er þrautreyndur sæúlfur á sæþotu sem fer yfir mjög erfitt hafsvæði,“ segir Stefán Guðmundsson, eigandi og framkvæmdastjóri hvalaskoðunarfyrirtækisins Gentle Giants frá Húsavík, um þýskan ævintýramann sem hann rakst á í hvalaskoðun um helgina. Meira »

Ekki áður séð hnúfubak svo innarlega

11:42 Guðni Albert Einarsson var á ferð inn Djúpið er hann kom auga á hnúfubak sem hann myndaði með dróna og deildi svo atvikinu á Facebook, en þar sést hvalurinn hrækja frá sér hvítri flygsu. „Hverju skyldi hann vera að hrækja út úr sér, ætli það sé plastpoki,“ segir Guðni í færslu sinni. Meira »

155 milljónir söfnuðust í hlaupastyrk

11:39 Rúmlega 155 milljónir söfnuðust í hlaupastyrk til góðra málefna í Reykjavíkurmaraþoni Íslandsbanka sem fór fram um síðustu helgi. Um er að ræða talsvert hærri upphæð en í fyrra, en þá söfnuðust 118 milljónir. Meira »

Sóttu þýfið sjálf í kjallarageymslu

11:03 Berglind Haðardóttir sótti stolinn bakpoka bandarískrar ferðakonu í geymslurými í blokk í Breiðholti í gær. Hún hafði lýst eftir síma konunnar á Facebook-síðu íbúasamtaka í Breiðholti og gaf þjófnum tækifæri á að skila bakpokanum. Meira »

Þurfa örvun og hreyfingu í einangruninni

10:58 Á meðan einangrunarkrafan er í gildi munum við gera okkar allra besta til að hundar fái allt sem þeir þurfa til að lifa eðlilegu lífi. Að þeir fái andlega örvun, hreyfingu og samskipti.“ segir Jóhanna Þorbjörg Magnúsdóttir, sem rekur einangrunarstöðina Mósel. Meira »

Ekkert fékkst upp í kröfur vegna Dalsmynnis

10:32 Skiptum er lokið á þrotabúi hundaræktarinnar Dalsmynnis og fundust engar eignir í búinu að því er greint er frá í Lögbirtingarblaðinu í morgun. Var kröfum upp á rúmar 2,3 milljónir kr. lýst í búið og fékkst ekkert upp í þær. Meira »

Skólar Hafnarfjarðar nánast fullmannaðir

10:21 Einungis vantar að manna 0,7% stöðugildi leikskólakennara hjá Hafnarfjarðarbæ. Enga grunnskólakennara vantar hjá bænum og eru frístundarheimili vel mönnuð. Þetta segir Einar Bárðarson, upplýsingafulltrúi bæjarins. Meira »

Verðmæti dróst saman um 15%

09:42 Útflutningsverðmæti sjávarafurða árið 2017 var um 197 milljarðar króna sem er 15,2% minna en árið 2016.  Meira »

Árekstur á Bústaðavegi

09:08 Strætisvagn og fólksbíll rákust saman á Bústaðavegi fyrir skömmu. Að sögn slökkviliðsins á höfuðborgarsvæðinu slasaðist einn lítils háttar og er talið líklegt að hann verði fluttur á slysadeild. Meira »

Kanna atferli í sumarhögum

08:18 Alls voru 118 staðsetningartæki sett á lambær sem ganga um afréttir og úthaga landsins í sumar og næsta sumar. Það var Bryndís Marteinsdóttir, verkefnisstjóri GróLindar, sem dreifði staðsetningartækjum til sauðfjárbænda sem þeir settu á ærnar. Meira »

Skattkerfið fremur haganlegt hér

07:57 Gildandi grunngerð skattlagningar ökutækja og eldsneytis hér á landi er nokkuð nútímaleg, haganleg og einföld í samanburði við helstu nágrannaríki Íslands. Meira »

Vill enn fleiri áhorfendur

07:40 „Þetta er alltaf bara mögnuð tilfinning að klára maraþon,“ segir Íslandsmeistarinn í maraþoni, Arnar Pétursson, sem kíkti í síðdegisþáttinn á K100. Hann hljóp á 2:26:43, sem er besti tími sem Íslend­ing­ur hef­ur náð í maraþoni karla í Reykja­vík­ur­m­araþoni. Meira »

Átt þú skó í Eyjum?

07:37 Lögreglan í Vestmannaeyjum birti fjölda ljósmynda á Facebook-síðu sinni síðasta föstudag af óskilamunum frá Þjóðhátíð um verslunarmannahelgina. Meira »

Snýst í norðanátt á morgun

06:57 Hægur vindur í dag og víða væta, einkum skúrir vestanlands en fyrir austan er það rigning eða súld. Á morgun snýst í norðlægari átt og léttir til fyrir sunnan, en skýjað norðan heiða. Víða má þó búast við skúrum, sér í lagi síðdegis. Meira »

Milljónir flúið land

05:30 Talið er að um 2,3 milljónir manna hafi flúið frá Venesúela á síðustu fjórum árum vegna efnahagskreppu.   Meira »

Hæstu launin um 1,5 milljónir

05:30 Borgarritari og sviðsstjórar velferðar-, skóla- og frístunda-, íþrótta- og tómstunda- og menningar- og ferðamálasviðs Reykjavíkurborgar eru launahæstu embættismenn borgarinnar að því er fram kemur í svari kjaranefndar Reykjavíkurborgar við fyrirspurn Morgunblaðsins. Meira »