Þurfum að uppræta kerfi eineltis

Dr. Dorte Marie Söndergaard prófessor í félagssálfræði.
Dr. Dorte Marie Söndergaard prófessor í félagssálfræði. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Ef sá sem leggur í einelti er fjarlægður kemur annar í staðinn. Við þurfum að spyrja hvað það er í menningunni okkar sem ýtir undir þessa hegðun og við þurfum öll að breyta henni,“ segir Dorte Marie Søndergaard, prófessor í félagssálfræði við háskólann í Árósum, á námstefnu um Vináttu sem er forvarnarverkefni Barnaheilla gegn einelti fyrir leikskóla og yngstu bekki grunnskóla sem fram fór á Grand hóteli í dag. 

Søndergaard var forstöðumaður rannsóknarhópsins eXbus: Exploring Bullying in School sem hefur rannsakað einelti og útilokun meðal barna og ungmenna. Niðurstöður rannsóknanna er grunnur að hugmyndafræði Vináttu – Fri for mobberi. Samkvæmt þeirri hugmyndafræði er einelti félagslegt, menningarlegt og samskiptalegt mein en ekki einstaklingsbundinn vandi. Í erindi sínu kynnti hún rannsóknir sínar á einelti. 

Einelti er alltaf eins í grunninn en það tekur á sig ólíkar myndir. Í einelti felst útilokun, leyfa einhverjum ekki að vera með, slúðra, geyma upplýsingar, uppnefna og beita ofbeldi svo fátt eitt sé nefnt.  

Mynd úr safni.
Mynd úr safni. Morgunblaðið/Hjálmar S. Brynjólfsson

Hún bendir á að í eineltismálum er auðvelt að dæma og skella skuldinni á vandamál heima fyrir, foreldra, veikindi og fleira í þeim dúr en það er ekki alls kosta rétt. „Það skiptir miklu máli hvaða spurninga við spyrjum. Við eigum til dæmis ekki að spyrja: Hvað er að barninu? Hvers vegna er þessi en ekki hinn lagður í einelti? Hvernig er hægt að refsa þeim sem leggur í einelti á einhvern hátt?“ segir Søndergaard.

Í þessu samhengi skiptir það ekki máli að börn séu til dæmis árásargjörn eða „öðruvísi“ því það eitt og sér skiptir ekki máli. Heldur er það kerfið sem viðheldur eineltinu. Í þessu kerfi þar sem einelti þrífst er þörf fyrir að útiloka. Þegar hópar myndast þurfa þeir að hafa einhvern sem þeir útiloka til að halda hópnum saman.

Fullorðna fólkið er ekki undanskilið þessu. Það tekur til dæmis þátt í því að tala illa um náungann. Það eitt og sér er hluti af vandamálinu sem þarf að uppræta og því þurfa allir að líta í eigin barm því við erum hluti af þessu kerfi. 

Höfum öll þörf fyrir að tilheyra

Öll höfum við mikla þörf fyrir að tilheyra öðrum og vera hluti af hóp. Þetta er ein af grunnþörfunum. Barn sem er lagt í einelti vill nálgast hópinn aftur þrátt fyrir að vera hafnað. Það jafnvel hlær að þeim sem leggur það í einelti eingöngu til þess að þóknast þeim í veikri von um að vera tekinn inn í hópinn.

„Það sem vantar inn í þessa mynd er skilningur fullorðinna á þessari sterku þörf fyrir að tilheyra. Hættan sem fylgir því að tilheyra ekki er að vera útilokaður og þegar það gerist þá verðum við kvíðin,“ segir Søndergaard.   

Við þurfum að hlusta betur á börnin og unglingana, reyna að skilja þau og það kerfi sem þau eru að marka sér stöðu innan, segir Søndergaard. Það þarf að líta á þessi mál heildstætt, taka á þeim frá öllum hliðum og fá alla til að taka þátt, börn, foreldra, kennara og samfélagið í heild en ekki bara einblína á börnin sjálf því fullorðna fólkið er fyrirmyndir. 

Hlusta og sýna virðingu

Hún tók sem dæmi eineltismál sem gekk greiðlega að leysa úr með aðferðum Vináttu. Í því var hlustað vel á börnin og þeim sýnd virðing.

Þeim sem lagði í einelti var leiðbeint, honum var ekki skipað fyrir og bent á að allir höfðu eitthvað fram að færa því við erum öðruvísi. Í hópnum var einnig rætt um leiðtogahlutverkið sem skiptist á milli þeirra og nýjum einstaklingum var boðið að vera með. Í þessu tilviku voru kennararnir meira með nemendunum og tilbúnir að leiðbeina. 

Søndergaard tekur fram að þrátt fyrir mikilvægi Vináttu verkefnisins sem henti mörgum er hægt að nota ýmsar aðferðir. Hins vegar hafa þessar aðferðir sýnt að þær skila árangri. 

Barnaheill - save the children. Námstefna um Vináttu á Grand ...
Barnaheill - save the children. Námstefna um Vináttu á Grand hótel í Reykjavík. Vinátta er forvarnaverkefni Barnaheilla gegn einelti í leik og grunnskólum mbl.is/Kristinn Magnússon
mbl.is

Innlent »

Andlát: Þorsteinn Hjaltested bóndi á Vatnsenda

05:30 Þorsteinn Hjaltested, bóndi og fjárfestir á Vatnsenda við Elliðavatn, lést á heimili sínu aðfaranótt 12. desember síðastliðinn. Hann varð 58 gamall. Meira »

WOW air áfram íslenskt

05:30 WOW air mun áfram starfa á grundvelli íslensks flugrekstrarleyfis, að sögn Svanhvítar Friðriksdóttur upplýsingafulltrúa félagsins. Á meðan svo er er ljóst að bandaríska fjárfestingarfélagið Indigo Partners getur aldrei orðið meirihlutaeigandi að félaginu. Meira »

SGS undirbýr aðgerðir

05:30 Kjaramálin voru helsta umræðuefni reglulegs formannafundar Starfsgreinasambandsins (SGS) í gær, að sögn Björns Snæbjörnssonar, formanns. Meira »

Líkaði við færslu Ágústs Ólafs

05:30 Guðrún Ögmundsdóttir, formaður trúnaðarnefndar Samfylkingarinnar, líkaði við Facebook-færslu Ágústs Ólafs Ágústssonar, þingmanns Samfylkingarinnar, þar sem hann greindi frá því að hann hefði ákveðið að taka sér launalaust leyfi eftir að hafa verið áminntur af trúnaðarnefndinni, með því að setja við hana hjarta. Meira »

Mynd af Árna amtmanni

05:30 Fulltrúar Minja og sögu sem er vinafélag Þjóðminjasafns Íslands munu í dag afhenda safninu að gjöf blýantsmynd af Árni Thorsteinssyni (1828-1907) landfógeta. Meira »

Verslunarrýmið mun stóraukast

05:30 Tugir nýrra þjónustu- og veitingarýma munu koma á markað í Reykjavík á næstu árum. Hátt hlutfall þeirra verður á þéttingarreitum sem eru misjafnlega langt komnir í byggingu á Hverfisgötu, á Hafnartorgi, við Austurhöfn, við Höfðatorg og á Hlíðarendasvæðinu. Meira »

Jólaverslun fyrr á ferðinni

05:30 „Almennt er mjög gott hljóð í fólki enda gengur vel í verslun þegar kaupmáttur er sterkur. Ég get hins vegar ekki svarað því hvernig ástandið er í hverri verslun fyrir sig,“ segir Andrés Magnússon, framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu. Meira »

Báturinn fundinn og skipstjórinn handtekinn

00:11 Báturinn sem leitað var að á norðanverðum Vestfjörðum fyrr í kvöld er fundinn og kominn til hafnar. Ekkert amaði að þeim sem voru um borð, samkvæmt upplýsingum frá Landhelgisgæslunni, sem aðstoðaði við leitina. Meira »

Tvær tilkynningar um eld nánast samtímis

Í gær, 23:48 Um hálftólfleytið bárust slökkviliðinu á höfuðborgarsvæðinu tvær tilkynningar um eld, annars vegar á Álfhólsvegi í Kópavogi og hins vegar í Veghúsum í Grafarvogi. Meira »

Leitað að báti á Vestfjörðum

Í gær, 22:44 Björgunarsveitir Slysavarnafélagsins Landsbjargar a norðanverðum Vestfjörðum hafa verið kallaðar út til leitar að báti.  Meira »

Einn sannleikur gildir ekki fyrir alla

Í gær, 21:41 Nú gerir fólk meiri kröfur en áður um að náið samband veiti ákveðna hamingju og dýpt á tilfinningasviðinu. Því getur verið gott að fræðast sem mest um málið. Í nýútkominni bók, Það sem karlar vilja vita, geta karlar og konur fræðst um leyndarmál um samskipti kynjanna, sem bandarísku höfundarnir hafa kynnst á áratuga langri reynslu sinni sem sálfræðingar. Meira »

„Er bara svona snúningur á öllu“

Í gær, 21:06 Ökumaðurinn trylltur á vettvangi og réðist á þann sem hann ók á og sakaði hann um að vera að þvælast fyrir. Þetta er eitt þeirra verkefna sem lögreglan á höfuðborgarsvæðinu í tísti um í kvöld. „Þetta er alveg eitthvað sem við höfum séð áður en þetta er ekki daglegt brauð,“ segir lögreglufulltrúi. Meira »

Brjálaðist við vegabréfaskoðun

Í gær, 20:26 Ölvaður karlmaður var handtekinn á Keflavíkurflugvelli fyrr í kvöld en hann hafði brjálast við vegabréfaskoðun. Hann veitti mótspyrnu þegar lögregla hafði afskipti af honum og var því handtekinn og færður á varðstofu. Meira »

Náði að kæla bílinn með snjó

Í gær, 20:10 Tilkynnt var um eld í bifreið fyrir utan verslun á Akureyri fyrir skömmu og fóru bæði lögregla og slökkvilið á staðinn. Búið var að slökkva eldinn þegar viðbragðsaðilar komu á vettvang en ökumaður bílsins hafði orðið var við reyk í bílnum og náði að kæla niður með snjó áður en verr fór. Meira »

Syngjandi heimilislæknir

Í gær, 19:37 Jólatónleikar Kammerkórs Reykjavíkur, „Kátt er um jólin“, verða í Laugarneskirkju á sunnudag og verður Anna Kristín Þórhallsdóttir, sópran og sérfræðingur í heimilislækningum, gestasöngvari. Meira »

Vilja fá að veiða hvali við Noreg

Í gær, 18:56 Samtök útgerðarmanna í Norður-Noregi hafa farið þess á leit við stjórnvöld að leyfðar verði takmarkaðar vísindaveiðar á stórhvelum. Meira »

„Átti mínar erfiðu stundir“

Í gær, 18:37 Guðrún Ögmundsdóttir segir að það hafi reynt mikið á sig að starfa sem tengiliður vistheimila síðastliðin átta ár en lokaskýrsla um sanngirnisbætur fyrir misgjörðir á stofnunum eða heimilum fyrir börn var birt í dag. Meira »

Káfaði á kynfærum ungrar dóttur sinnar

Í gær, 18:34 Landsréttur mildaði í dag dóm yfir karlmanni sem héraðsdómur Reykjavíkur hafði dæmt í 12 mánaða fangelsi fyrir að káfa á kynfærum barnungrar dóttur sinnar. Stytti Landsréttur dóminn úr 12 mánuðum í níu, en en fullnustu sex mánaða refsingar er frestað haldi maðurinn skilorð í þrjú ár. Meira »

Eyða 38 þúsund á sólarhring í borginni

Í gær, 18:34 Hver erlendur ferðamaður í Reykjavík eyðir nærri fimm sinnum hærri upphæð á hverjum sólarhring en ferðamaður á Hvammstanga. Þetta er meðal niðurstaðna sem kynntar voru í dag úr ferðavenjukönnun sem gerð var á átta stöðum á landinu síðastliðið sumar. Meira »
EIGUM ALLSKONAR STIGA Á LAGER
Sjá fjölmargar gerðir á: http://www.sogem-sa.com/stairs Sími 615 1750 Sjá einni...
STIGAR OG HANDRIÐ ALLAR MÖGULEGAR GERÐIR
Mælum, teiknum, smíðum og setjum upp, myndir á Facebook: Magnus Elias>Mex byggin...
Bækurnar að vestan slá í gegn!
Hvaða nýju bækur skyldu þetta nú vera? Brautryðjendur fyrir vestan, Að fortíð s...