Endurlifði áfallið þegar Sunna lamaðist

Rúnar er menntaður í garðyrkju og ræktar sítrónur á lokuðum ...
Rúnar er menntaður í garðyrkju og ræktar sítrónur á lokuðum svölum heima hjá sér. mbl.is/Kristinn Magnússon

Rúnar Björn Herrera Þorkelsson lamaðist í slysi þegar hann var 21 árs. Hann endurlifði áfallið eftir að systir hans, Sunna Elvira Þorkelsdóttir, lamaðist eftir fall úti á Spáni í janúar.

Núna er hann virkur í ýmsum samtökum fatlaðs fólks og ferðast líka mikið. Hann líkir því við endurfæðingu að lenda í slysi sem þessu og segir það taka mörg ár að ná jafnvægi á ný.

Hann heldur úti facebooksíðunni Ævintýri Rúnars  þar sem hann heldur utan um ferðalög sín.

„Í raun og veru er tilgangur síðunnar líka að sýna og normalísera fatlað fólk. Tilgangurinn upprunalega var að sýna að ég væri að gera ýmsa hluti og ég veit að fólk hefur gaman af því að fylgjast með mér. Ég hitti annað slagið fólk niðri í bæ sem heilsar mér og segist hafa gaman af að fylgjast með Ævintýrum Rúnars. Fólk hefur oft einhverja tengingu við málefnin á meðan aðrir hafa bara gaman af að fylgjast með. Aðaltilgangurinn er að sýna að fatlað fólk gerir alls konar. Ranghugmyndirnar eru kannski að hlutirnir séu ekki eins mikið vesen og þeir eru og líka að fólk veit varla af því að það sé til fatlað fólk. Fatlað fólk er ekki í sviðsljósinu. Það sem ég er líka að sýna er að litlir hlutir geta verið mikið vandamál en svo geta litlar lausnir verið rosalega stórar lausnir,“ segir hann.

Ferðalögin krefjast mikils undirbúnings. „Það er mjög erfitt fyrir fatlað fólk að ferðast. Þegar ég ferðast læt ég þetta kannski líta auðveldlega út en kærastan mín eyðir mörgum löngum kvöldum í skipulagningu. Það þarf að plana allt mjög vel, meðal annars finna út úr öllum samgöngum,“ segir hann. Kærastan hans er Anna Dóra Valsdóttir, starfsmaður hjá Íslandsdeild Amnesty International, en þau hafa verið saman í átta ár og hafa ferðast víða.

Föst í lestinni

Það gengur ekki alltaf allt sem skyldi eins og ferðalag til Versala um páskana ber vott um. „Kærastan mín var búin að kynna sér þetta vel með lestina og svo fórum við og keyptum miða og okkur var sagt að fara bara upp en þegar við komum að lestinni var bara stórt þrep upp til að fara inn í hana. Það var einhver svona rampur eða lyfta en það voru engar upplýsingar um notkun,“ segir hann en meðan þau voru að reyna að finna út úr þessu fór lestin bara af stað. Eftir að hafa rætt við marga komust þau loks í samband við fólk sem gat hjálpað þeim. „Þá kom karl þarna með okkur og aðstoðaði mig með þessum lyfturampi. Hann sagðist ætla að hafa samband við lestarstöðina í Versölum og þar yrði tekið á móti okkur en þegar þangað var komið var enginn þar. Lestin hélt bara áfram með okkur innanborðs og við fórum á endastöðina. Þar var tekið á móti okkur loksins eftir að við vorum búin að hringja í eitthvert neyðarnúmer og það komst til skila að lokum að það þyrfti að bjarga okkur út úr lestinni. Það var tekið á móti okkur með rampi og við fórum upp í aðra lest sem var á leiðinni til Versala þar sem var síðan tekið á móti okkur,“ segir Rúnar þannig að þau náðu því að skoða Versali á endanum.

„En það tók þrjá tíma að komast þangað í staðinn fyrir hálftíma og á leiðinni til baka þurftum við að bíða í klukkutíma eftir lest með aðstoð en það eru lestir þarna á kortersfresti. Það eru þessir hlutir sem ég er að tala um,“ segir Rúnar sem hefði heldur viljað stóla á tækni í þessum aðstæðum, líkt og í frönsku strætisvögnunum, en að fólk yrði að vera á staðnum til að aðstoða.

Hefur gaman af að leysa vandamál

„Það er oft erfitt að ferðast með lestum. Oft hef ég verið skammaður því ég átti að láta vita með sólarhringsfyrirvara að ég væri að koma af því að það er svona þjónusta sem maður þarf að fá inn í lestina. En ég læt nú yfirleitt ekki svona hluti buga mig. Ég mæti á staðinn og bíð þá bara í hálftíma ef þarf.“

Rúnar er mikið fyrir allskonar tækni og vísindi og segist ...
Rúnar er mikið fyrir allskonar tækni og vísindi og segist sjálfur vera með græjufíkn. mbl.is/Kristinn Magnússon

Blaðamaður veltir fyrir sér að aðrir myndu kannski bugast í þessum aðstæðum en ekki Rúnar.

„Svona eru ferðalög. Það er erfitt að finna leigubíla fyrir hjólastóla. Það er erfitt að vita hvaða lest þú þarft að taka og hvern þú þarft að hafa samband við. Hótelin eru skráð aðgengileg en eru það síðan ekki. Hótelið sem ég var á núna; það var smákantur inn á baðherbergið. Á hóteli sem ég var einu sinni á úti á Taílandi var gólfið nokkrum cm hærra á baðherberginu en í herberginu en samt var það skráð sem aðgengilegt. En ég redda mér. Ég læt mig oft hafa svona aðstæður og tek svolítið mikið sénsa. Það eru svona hlutir sem við í hópnum Accessible Travel Club erum að deila,“ segir hann en ný viðbót við Google Maps hjálpar til við ferðalög en hægt er að skoða hjólastólaaðgengi í nokkrum stórborgum. Rúnar notaði þetta í París og segir þetta gott skref.

Hvað gerir þig svona seigan? Af hverju ertu svona þrautseigur?

„Ég er bara þannig að ég læt mig hafa hluti. Ég hef gaman af því að leysa vandamál. Ég er með mjög mikið jafnaðargeð þannig að ég get tekist á við vandamál, ég er ekkert að sökkva mér í þau heldur tekst á við þau þegar kemur að því. Svo er maður líka svo mikill nískupúki að maður reynir að ferðast ódýrt. Það er ástæðan fyrir því að við ferðumst svona mikið – við ferðumst eins ódýrt og við getum – en það er alltaf dýrara fyrir fatlað fólk að ferðast. Ég verð að velja hótel sem eru í betri kantinum. Svo er ég náttúrlega með góða aðstoðarmenn með mér sem eru tilbúnir í svona ævintýri og ég á góða kærustu líka.“

Hann segir samt helstu ástæðuna vera þessa: „Ég er bara til í ævintýrin.“

Rúnar er formaður NPA-miðstöðvarinnar, formaður málefnahóps ÖBÍ um sjálfstætt líf, ...
Rúnar er formaður NPA-miðstöðvarinnar, formaður málefnahóps ÖBÍ um sjálfstætt líf, formaður Pírata í Reykjavík og stjórnarmaður í Öryrkjabandalagi Íslands og SEM. mbl.is/Kristinn Magnússon

Datt af ljósastaur

Rúnar ólst upp á Akureyri sem barn en flytur svo á Sauðárkrók 14 ára. „21 árs lendi ég í slysi, hálsbrotna og flyt til Reykjavíkur,“ segir Rúnar en þetta var fyrir 15 árum.

Hvernig slasaðist þú?

„Ég klifraði upp í ljósastaur og datt niður. Bara einhver fíflagangur sem endaði illa,“ segir hann en slysið varð um áramót.

Varstu strax með þetta viðhorf til hlutanna eins og þú ert með núna?

„Ég hef alltaf verið með jafnaðargeð þannig lagað en það sem hefur veitt mér mesta innspýtingu er náttúrlega kærastan og NPA,“ segir hann en NPA stendur fyrir notendastýrða persónulega aðstoð.

„Þegar ég fæ NPA gerir það mér kleift að framkvæma hluti sem ég annars myndi ekki geta. Það var upp úr 2013 sem ég fer að gera meira,“ segir hann en fyrst eftir slysið var erfiðara tímabil.

„Áður var ég í raun og veru svolítið lokaður inni á heimili mínu. Ég var í skóla í Fjölbraut í Breiðholti en svo kom ég bara heim, horfði á sjónvarp og lék mér í tölvunni. Það var það eina sem ég gerði. Líf mitt var bara að hanga heima. Það var ekkert félagslíf,“ segir Rúnar, sem einangraðist á þessum tíma.

Þjónustan var bundin við húsið

„Núna er ég með minn eigin aðstoðarmann. Þá er miklu auðveldara fyrir mig að fara út um allt og takast á við alls konar verkefni,“ segir hann en áður var þjónustan sem hann fékk bundin við húsið.

Þannig að NPA er bylting, er hægt að nota minna orð en það?

„Nei, það er ekki hægt. Ég sagði það einu sinni að NPA væri mesta bylting í málefnum fatlaðs fólks síðan það var hætt að binda okkur við staur. Ég held að það sé rétt; þetta er mesta einstaka byltingin í mjög langan tíma.“

Systir hans er Sunna Elvira Þorkelsdóttir sem lamaðist í kjölfar falls á Spáni en mál hennar hefur fengið mikla athygli í fjölmiðlum þar sem Sunna fékk í fyrstu ekki viðeigandi læknisaðstoð og var sett í farbann.

„Ég held ég sé ekki alveg endilega búinn að meðtaka þetta því ég er ekki búinn að hitta hana. Mér finnst þetta svo ótrúlegt, hreinlega ótrúverðugt. Þetta er rosalega erfitt og þetta var líka svo erfitt því hún var við svo erfiðar aðstæður. Ég upplifði mín áföll upp á nýtt. Þetta var mjög erfitt fyrir mig,“ segir Rúnar og segir erfitt að einhver svona nákominn lendi í slysi og svona erfiðum aðstæðum eins og hún var í. „Það blossaði allt upp hjá mér. Allir mínir erfiðleikar. Síðastliðin fimmtán ár, öll sár og öll rúmlega.“

Sem réttindabaráttumanni blöskraði honum hvernig farið var með systur hans. „Það sem ég sá strax var að þetta voru óviðunandi aðstæður. Ég þekki svo vel hvað þarf til og það var þetta sem tók mest á mig og mér fannst erfiðast. Ætli það hafi ekki verið svona fjórir dagar sem ég var bara grátandi úti um allan bæ.“

Þetta er brot úr ítarlegu viðtali við Rúnar sem birtist í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins um helgina.

Sunna Elvira er systir Rúnars en hún lamaðist eftir fall ...
Sunna Elvira er systir Rúnars en hún lamaðist eftir fall á Spáni.
Þessi grein birtist
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Þessi grein birtist
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Kauptu vikupassa

Lestu meira með vikupassa!

Fáðu þér vikupassa fyrir 1.790 kr. og þú færð aðgang að öllu efni úr blaði dagsins í dag og næstu 6 daga.

Kaupa vikupassa

Aðrar áskriftarleiðir »