Hálendisþjóðgarður sterk skilaboð til heimsins

Landslag og jarðminjar innan miðhálendisins eru gríðarlega fjölbreyttar og eintsakar ...
Landslag og jarðminjar innan miðhálendisins eru gríðarlega fjölbreyttar og eintsakar á alþjóðlegan mælikvarða. Mörg svæðanna eru nú þegar friðuð. Hér gefur að líta Þjórsárver úr lofti. mbl.is/RAX

„Ef að okkur Íslendingum tekst að stofna miðhálendisþjóðgarð þá yrðu það gríðarlega sterk skilaboð til heimsins um að Íslandi og Íslendingum sé full alvara með því að vera land sem kynnir sig sem land náttúru og land tækifæra fyrir fólk til þess að njóta hennar,“ sagði Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra á málþinginu Máttur víðernanna á Kirkjubæjarklaustri í gær.

Guðmundur Ingi sagði að þar með væri ekki öll sagan sögð um gildi miðhálendisþjóðgarðs. „Burt séð frá náttúruverndinni þá myndi miðhálendisþjóðgarður skapa gríðarlega mikil tækifæri fyrir byggðirnar í jaðri hans. Það eru raunveruleg tækifæri til staðar fyrir ímynd landsins með aðgerð sem þessari og fyrir atvinnuuppbyggingu í hinum dreifðari byggðum.“

Ráðherrann skipaði í dag þverpólítíska nefnd um stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar allra þingflokka á Alþingi auk tveggja fulltrúa sveitarfélaga. Þá sitja fulltrúar frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og forsætisráðuneytinu í nefndinni.

Nefndinni er m.a. ætlað að skilgreina mörk þjóðgarðsins og setja fram áherslur um skiptingu landssvæða innan hans í verndarflokka. Einnig er henni ætlað að fjalla um hugsanlegar aðkomuleiðir og þjónustumiðstöðvar, svæðisskiptingu og rekstrarsvæði og greina tækifæri með stofnun þjóðgarðs á byggðaþróun og atvinnulíf. 

Nefndina skipa:

• Óli Halldórsson, formaður, skipaður af umhverfis- og auðlindaráðherra án tilnefningar
• Líneik Anna Sævarsdóttir, tilnefnd af þingflokki Framsóknarflokks,
• Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, tilnefnd af þingflokki Samfylkingar,
• Halldóra Mogensen, tilnefnd af þingflokki Pírata,
• Bergþór Ólason, tilnefndur af þingflokki Miðflokks,
• Ólafur Ísleifsson, tilnefndur af þingflokki Flokks fólksins,
• Hanna Katrín Friðriksson, tilnefnd af þingflokki Viðreisnar,
• Steingrímur J. Sigfússon, tilnefndur af þingflokki Vinstrihreyfingar - græns framboðs,
• Vilhjálmur Árnason, tilnefndur af þingflokki Sjálfstæðisflokks,
• Valtýr Valtýsson og Dagbjört Jónsdóttir, tilnefnd af Sambandi íslenskra sveitarfélaga,
• Margrét Hallgrímsdóttir, tilnefnd af forsætisráðuneyti.

Með nefndinni starfar Steinar Kaldal verkefnisstjóri, starfsmaður umhverfis- og auðlindaráðuneytis.

Við störf nefndarinnar verður haft samráð við helstu hagsmunaaðila og almannasamtök, s.s. náttúruverndarsamtök, útvistarsamtök og samtök hagsmunaaðila s.s. í ferðaþjónustu, landbúnaði og orkumálum.

Sérstaðan liggur í fjölbreytninni

Að málþinginu sem Guðmundur Ingi hélt erindi á í gær um miðhálendisþjóðgarðinn stóðu Eldvötn – náttúruverndarsamtök í Skaftárhreppi og var það vel sótt. Þar fluttu m.a. erindi fólk úr Skaftárhreppi sem nýtir víðernin með einhverjum hætti til atvinnusköpunar, s.s. göngu og fjallahjólaferða og útsýnisflugs.

Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra ræddi um stofnun miðhálendisþjóðgarðs á málþingi ...
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra ræddi um stofnun miðhálendisþjóðgarðs á málþingi í Skaftárhreppi á sumardeginum fyrsta. mbl.is/Sunna

Guðmundur Ingi sagði margar ástæður fyrir því að Íslendingar ættu að vernda miðhálendi Íslands. Gerði hann orð Þóru Ellenar Þórhallsdóttur, prófessors í grasafræði við Háskóla Íslands, sem lýsir hálendingu með þessum orðum, að sínum:

„Sérstaða miðhálendis Íslands liggur í fjölbreytni landslagsins, framandleika þess og í andstæðunum sem þar birtast í ólíkum náttúrufyrirbærum, litum, formum, mynstrum, þögnum og hljóðum, kyrrð og hreyfingu.“

Guðmundur segir þessi orð Þóru Ellenar ná vel utan um það sem reynt er að ná fram með verndun miðhálendisins. „Það er akkúrat þetta.“

Á miðhálendi Íslands er til dæmis fjöldi jarðfræðifyrirbæra sem finnast hvergi í heiminum á einu og sama svæðinu. Nefndi Guðmundur Ingi einnig stór lindasvæði á jaðri þess sem eru þau stærstu í Evrópu. „Þarna eru miklar andstæður í landslaginu. Á hálendinu sjáum við gróðurvinjar sem kallast á við svarta sanda.“

Guðmundur minnti á að nú þegar eru stór svæðis innan miðhálendisins vernduð eða á náttúruminjaskrá. Þá er stór hluti þess líka þjóðlenda, þ.e. í eigu ríkisins.

„En það má ef til vill leggja helstu áhersluna á víðernin,“ sagði Guðmundur og tók stór óbyggð svæði í Kanada og Bandaríkjunum sem dæmi til samanburðar. „Þegar maður talar um hálendið við Kanadamenn og Bandaríkjamenn þá þarf maður að minna á að í raun eru víðernin okkar merkileg, ekki síst í evrópskum skilningi. Vegna þess að í hinni þéttbyggðu Evrópu er búið að umbylta stórum hluta af landinu.“

Á hálendinu kennir margra grasa, bæði í bókstaflegri merkingu og ...
Á hálendinu kennir margra grasa, bæði í bókstaflegri merkingu og óeiginlegri. Hér blæs gufu úr jörð á Hveravöllum. mbl.is/Rax

Á síðustu árum og áratugum hafa víðerni á Íslandi minnkað verulega eða í kringum 70%, samkvæmt skilgreiningu á stærð þeirra. Því hefur verið spáð að þau muni ekki fyrirfinnast, með sama áframhaldi, eftir hundrað ár. „Að þessu leyti til berum við náttúrlega ábyrgð á því að halda utan um þessi verðmæti sem fólgin eru í því að vernda þessi víðerni. [...] Þetta gerir okkar víðerni og miðhálendið verðmætara.“

Guðmundur minnti á að víðerni væru ekki aðeins lagalegt hugtak heldur einnig huglægt. Það komi m.a. fram í niðurstöðum rannsókna Önnu Dóru Sæþórsdóttur, ferðamálafræðings við Háskóla Íslands. Í rannsókninni var spurt hvaða mannvirki fólki finnst geta verið á svæði án þess að það hafi áhrif á víðernisupplifun þeirra. Í ljós kom að fjallaskálar trufli ekki þessa upplifun en hótel gera það hins vegar sem og háspennulínur og uppistöðulón svo dæmi séu tekin.

En hvaða skref hafa verði stigin í því að stofna miðhálendisþjóðgarð á Íslandi?

Hugmyndin er nokkurra ára gömul en árið 2015 komu fram þingsályktunartillögur bæði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar um stofnun miðhálendisþjóðgarðs. Viljayfirlýsing frjálsra félagasamtaka í náttúruvernd og útvist, sem og Samtaka ferðaþjónustunnar, sem gefin var út árið 2016, olli svo ákveðnum straumhvörfum að mati Guðmundar Inga. Hún breytti viðhorfum margra og hreyfði við hinu pólitíska landslagi.

Af­mörk­un miðhá­lend­is­ins miðast við línu dregna á milli heimalanda og ...
Af­mörk­un miðhá­lend­is­ins miðast við línu dregna á milli heimalanda og af­rétta sem var aðlöguð í sam­ráði við viðkom­andi sveit­ar­stjórn­ir og aðra hags­munaaðila við vinnslu svæðis­skipu­lags miðhá­lend­is­ins sem tók gildi árið 1999.

Í framhaldi af henni setti Sigrún Magnúsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, á stofn nefnd sem átti að kanna forsendur fyrir því að stofna þjóðgarð á miðhálendinu. Hér er skýrsla hennar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Bjarna Benediktssonar árið 2017 var tekið fram að vinna ætti áfram að vernd miðhálendisins.

Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar er svo gengið skrefinu lengra og þar tekið fram að það eigi að stofna miðhálendisþjóðgarð. „Í raun hefur þetta gerst ótrúlega hratt, tvö ár eru núna frá því að viljayfirlýsingin var undirrituð.“

Í skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið um stuðning við stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu hefur komið fram að um 60% landsmanna styðji hana. Um 12% landsmanna eru á móti stofnun hans.

En hvar stendur vinna við undirbúning að stofnun miðhálendis þjóðgarðs núna?

 Í dag skipaði umhverfisráðherra eins og fyrr segir svo í þverpólitíska nefnd um stofnun garðsins.

Nefndinni er ætlað að leggja til mörk þjóðgarðsins og koma með tillögu að skiptingu svæðisins í ólíka verndarflokka. „Það er mjög mikilvægt, því það að friðlýsa miðhálendið þýðir ekki að við ætlum að loka því og að þangað eigi enginn að koma. Heldur er tilgangurinn einmitt sá að búa til tækifæri fyrir náttúruvernd og fyrir ferðaþjónustu, svo hægt sé að vera þar áfram með hefðbundnar nytjar og þar fram eftir götunum. Þess vegna eru þessir verndarflokkar mikilvægir,“ sagði Guðmundur Ingi.

Móbergsstapinn Herðubreið er einstakur á heimsvísu.
Móbergsstapinn Herðubreið er einstakur á heimsvísu. mbl.is/Árni Sæberg

Mikil áhersla verður lögð á að fjalla um hugsanlegar aðkomuleiðir og þjónustumiðstöðvar og að greina tækifæri í byggðaþróun og fyrir atvinnulíf. Hin þverpólitíska nefnd mun svo skila tillögum að lagafrumvarpi um stofnun miðhálendisþjóðgarðs og er ætlunin að þeirri vinnu verði lokið haustið 2019.

En hvað er þá þjóðgarður? Guðmundur sagði að mikilvægt væri að skipta landssvæðum innan hans  upp með tilliti til þess hvers konar nýting á sér stað eða mun eiga sér stað. „Þannig má skipta þjóðgarðinum upp í mismunandi verndarflokka og reyna með þeim hætti að ná meiri sátt um fyrsta lagi náttúruverndina, í öðru lagi atvinnustarfsemi, hefðbundnar nytjar, útivist og fleira.“

Farið verður að flokkun Alþjóðlega náttúruverndarsambandsins en samkvæmt henni gilda ákveðnar reglur um hvern og einn verndarflokk. Á sumum svæðum er meiri friðun og vernd og á öðrum minni.

Guðmundur Ingi sagðist leggja mikla áherslu á valddreifingu og aðkomu heimamanna við vinnu að stofnun garðsins. „Þetta er algjört lykilatriði.“ Nefndi hann Vatnajökulsþjóðgarð í því samhengi en í svæðisráðum hans er aðkoma heimamanna að ákvarðanatöku tryggð.

„Í öðru lagi er mikilvægt að athafnir sem eiga sér stað innan þjóðgarðsins séu með náttúruvernd að leiðarljósi. Þannig að við tryggjum náttúruverndina á sama tíma og við fáum heildstætt skipulag á nýtingu og aðgengi í takt við mismunandi verndarflokka.“

Samspil elds og íss er okkur Íslendingum kunnugt en á ...
Samspil elds og íss er okkur Íslendingum kunnugt en á heimsvísu er það einstakt að slíkir kraftar sjáist að verki við myndun og mótun lands. mbl.is/RAX

Í þriðja lagi þurfi að leggja áherslu á atvinnustarfsemi í tengslum við garðinn. Tók hann sem dæmi niðurstöður nýlegrar rannsóknar á efnahagslegum áhrifum Snæfellsjökulsþjóðgarðs. „Þar komst rannsakandinn að þeirri niðurstöðu að þjóðgarðurinn væri að skila 3,9 milljörðum króna í þjóðarbúið árlega og þar yrðu 1,8 milljarðar króna eftir á Snæfellsnesinu sjálfu.“

 Samkvæmt rannsókninni eru margir þeir sem heimsækja Snæfellsjökulsþjóðgarð að koma þangað í dagsferðum frá Reykjavík. Ætla mætti að annað yrði uppi á tengingum varðandi miðhálendisþjóðgarð vegna fjarlægðar frá  höfuðborginni og gestir hans því frekar sækja þjónustu, s.s. gistingu, í nágrenni garðsins. „Eftir því sem komið er lengra frá Reykjavík ættu þessi [efnahagslegu] áhrif að geta orðið meiri, það er meira orðið eftir hlutfallslega í héraði.“

Guðmundur sagði því mikla möguleika til staðar. „Við þurfum að huga að því að við erum með stórt verðmætt svæði í höndunum. Ég tel að okkur beri siðferðisleg skylda til að passa upp á þessi víðerni okkar fyrir komandi kynslóðir, fyrir okkur sjálf og fyrir gesti okkar. En við eigum líka að búa til tækifæri úr þessu. Og þarna eru fjölmörg efnahagsleg tækifæri sem við eigum að nýta okkur fyrir byggðaþróun í landinu.“

mbl.is

Innlent »

Boðar lækkun tekjuskatts

17:53 Unnið hefur verið að því um langt skeið að útfæra leiðir til þess að aðstoða aðila vinnumarkaðarins að ná saman í yfirstandandi kjaraviðræðum. Þegar hefur verið gripið til ráðstafanna. Þetta segir Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra í samtali við mbl.is um mögulega aðkomu ríkisins að kjaraviðræðum. Meira »

Áreitti og sendi „ógeðslegar typpamyndir“

17:07 Landsréttur hefur staðfest þriggja mánaða skilorðsbundinn dóm yfir karlmanni fyrir að áreita konu með dónalegum smáskilaboðum. Maðurinn, sem er á fertugsaldri, bauð konunni meðal annars pening í skiptum fyrir kynlíf og sendi henni þrjár typpamyndir. Meira »

Tólf aðstoðarsáttasemjarar tilnefndir

16:54 Ríkissáttasemjari hefur tilnefnt hóp aðstoðarsáttasemjara sem koma til með að aðstoða ríkissáttasemjara og aðstoðarríkissáttasemjara, sem aðeins hefur verið einn hingað til, í þeim kjaraviðræðum sem nú standa yfir. Meira »

Skora á ráðuneyti að bregðast við

16:19 Hjúkrunarráð Landspítala skorar á heilbrigðisyfirvöld að bæta starfsumhverfi hjúkrunarfræðinga. Þetta kemur fram í áskorun sem hjúkrunarráð sendi heilbrigðisráðuneyti í gær. Meira »

Pattstaða í fatasöfnun yfir jólin

16:00 „Allt þetta hökt í keðjunni hafði mikil áhrif. Við gátum ekki annað öllu sem okkur barst, en við erum að ná þessu upp aftur og fólk þarf ekki að óttast að ekki verði tekið við fötum í Sorpu um helgina,“ segir Björg Kjartansdóttir, sviðsstjóri fjáröflunar- og kynningarsviðs Rauða krossins. Meira »

Skoða aðstæður barnshafandi á landsbyggðinni

15:56 Félags- og barnamálaráðherra og heilbrigðisráðherra kynntu á ríkisstjórnarfundi í morgun áform um skoða í sameiningu breytingar til að styðja betur við barnshafandi konur á landsbyggðinni og fjölskyldur þeirra. Meira »

Greiðir fyrir beinu flugi milli Íslands og Japans

15:28 Sendinefnd utanríkisráðuneytisins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins fundaði með fulltrúum samgönguráðuneytis Japans í Tókýó í gær um gagnkvæm loftferðasamskipti. Meira »

Flugvirkjar semja við Bluebird

14:53 Samninganefndir Flugvirkjafélags Íslands og Bluebird undirrituðu kjarasamning í húsakynnum ríkissáttasemjara á öðrum tímanum í dag samkvæmt upplýsingum frá ríkissáttasemjara. Meira »

Mikill meirihluti vill seinkun klukku

14:48 Rúm 63% Íslendinga eru hlynnt því að klukkunni verði seinkað um eina klukkustund frá því sem nú er, en rúm 36% vilja óbreytta stöðu klukkunnar. Þetta kemur fram í nýrri könnun Maskínu. Meira »

Landsréttur staðfestir dóm yfir Cairo

14:11 Sextán ára fangelsisdómur Héraðsdóms Reykjavíkur yfir Khaled Cairo, sem varð Sanitu Brauna að bana í íbúð við Hagamel í september árið 2017, hefur verið staðfestur af Landsrétti. Cairo mun una niðurstöðu Landsréttar. Meira »

Vatnsmýri verði 102 Reykjavík

13:56 Borgarráð Reykjavíkur samþykkti í gær tillögu borgarstjóra um að þess verði farið á leit við póstnúmeranefnd Íslandspósts að Vatnsmýri fái póstnúmerið 102. Íbúar í Skerjafirði eru mótfallnir breytingunni og segja að íbúðaverð muni lækka við póstnúmerabreytinguna. Meira »

Meðferð Hjartar Elíasar gengur vel

13:45 „Það gengur vel með Hjört sem lauk krabbameinsmeðferð þegar hann útskrifaðist frá Karólínska sjúkrahúsinu í Svíþjóð en hann þarf enn að taka krabbameinslyf. Hjörtur fór í jáeindaskanna í dag [í gær] og það kemur í ljós næstu daga hvort hann sé læknaður af krabbameininu,“ segir móðir hans. Meira »

Nauðungarvistun litlar skorður settar

13:38 Sérfræðinefnd Evrópuráðsins hefur ítrekað farið fram á endurbætur á lögræðislögum Íslands, en það er ekkert í íslenskum lögum sem kemur í veg fyrir að saga Aldísar Schram, dóttur Jóns Baldvins Hannibalssonar, endurtaki sig. Meira »

Umræðan drifin áfram af tilfinningu

13:37 Bjarna Benediktssyni fjármálaráðherra er ekki kunnugt um að nokkrum stað hafi verið gerður jafn ítarlegur gagnagrunnur um tekjur íbúa en nú er til um Íslendinga. Þetta er meðal þess sem kom fram á blaðamannafundi í dag vegna nýs vefs þar sem hægt er að skoða tekjuþróun Íslendinga 1991 til 2017. Meira »

Fleiri hjónabönd og færri skilnaðir

13:30 Alls gengu 3.979 einstaklingar í hjónaband á síðasta ári en 1.276 skildu, samkvæmt skráningu í Þjóðskrá Íslands.  Meira »

Vantaði innsýn þeirra sem hafa reynslu

13:07 Notendasamtökin Hugarafl segja að það hafi vantað innsýn einstaklinga með persónulega reynslu af því öngstræti sem það er að vilja ekki lifa lengur, í umtöluðu Kastljósviðtali vegna ummæla Öldu Karenar Hjaltalín um geðheilbrigðismál á þriðjudag. Meira »

Réðst á mann með skefti af álskóflu

13:06 Héraðsdómur Austurlands hefur dæmt karlmann í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi og til greiðslu 275 þúsund króna í miskabætur fyrir líkamsárás. Meira »

Fullyrðingarnar ósannaðar

12:27 Neytendastofa hefur bannað fyrirtækinu Törutrix ehf. að fullyrða í auglýsingu að varan Golden Goddess vinni gegn bólum, minnki fínar hrukkur og styrki húðina. Neytendastofa telur að fullyrðingarnar séu ósannaðar. Meira »

Hægt að árangursmæla stjórnvöld

12:12 „Hann býður upp á ótrúleg tækifæri til þess að taka góðar ákvarðanir,“ segir Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra í samtali við mbl.is um nýjan gagnagrunn stjórnvalda um tekjur landsmanna. Þá segir hún gagnagrunninn gera stjórnvöldum kleift að meta félagslegan hreyfanleika á Íslandi. Meira »
* Öll stærstu á einum stað
Þú getur spilað með í yfir 50 stærstu Lottóum heimsins. Í yfir 12 ár hafa lottó...
Höfuðverkur, endalaus þreyta, svefnleysi
Er með til leigu OZONE lofthreinsitæki ( margir kalla þetta JÓNAR tæki ). Eyði...
Bækur til sölu..
Tl sölu bækur..Vestur íslenskar æviskrár 1-5 bindi..Hraunkotsætt.. Lygn sreymir...
LÚGUSTIGAR - SMÍÐUM EFTIR MÁLI
Sérsmíðað, eigum á lager 68x85 og 55x113 Einnig Álstiga í op 45,7x56 eða stærra ...