Hálendisþjóðgarður sterk skilaboð til heimsins

Landslag og jarðminjar innan miðhálendisins eru gríðarlega fjölbreyttar og eintsakar ...
Landslag og jarðminjar innan miðhálendisins eru gríðarlega fjölbreyttar og eintsakar á alþjóðlegan mælikvarða. Mörg svæðanna eru nú þegar friðuð. Hér gefur að líta Þjórsárver úr lofti. mbl.is/RAX

„Ef að okkur Íslendingum tekst að stofna miðhálendisþjóðgarð þá yrðu það gríðarlega sterk skilaboð til heimsins um að Íslandi og Íslendingum sé full alvara með því að vera land sem kynnir sig sem land náttúru og land tækifæra fyrir fólk til þess að njóta hennar,“ sagði Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra á málþinginu Máttur víðernanna á Kirkjubæjarklaustri í gær.

Guðmundur Ingi sagði að þar með væri ekki öll sagan sögð um gildi miðhálendisþjóðgarðs. „Burt séð frá náttúruverndinni þá myndi miðhálendisþjóðgarður skapa gríðarlega mikil tækifæri fyrir byggðirnar í jaðri hans. Það eru raunveruleg tækifæri til staðar fyrir ímynd landsins með aðgerð sem þessari og fyrir atvinnuuppbyggingu í hinum dreifðari byggðum.“

Ráðherrann skipaði í dag þverpólítíska nefnd um stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar allra þingflokka á Alþingi auk tveggja fulltrúa sveitarfélaga. Þá sitja fulltrúar frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og forsætisráðuneytinu í nefndinni.

Nefndinni er m.a. ætlað að skilgreina mörk þjóðgarðsins og setja fram áherslur um skiptingu landssvæða innan hans í verndarflokka. Einnig er henni ætlað að fjalla um hugsanlegar aðkomuleiðir og þjónustumiðstöðvar, svæðisskiptingu og rekstrarsvæði og greina tækifæri með stofnun þjóðgarðs á byggðaþróun og atvinnulíf. 

Nefndina skipa:

• Óli Halldórsson, formaður, skipaður af umhverfis- og auðlindaráðherra án tilnefningar
• Líneik Anna Sævarsdóttir, tilnefnd af þingflokki Framsóknarflokks,
• Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, tilnefnd af þingflokki Samfylkingar,
• Halldóra Mogensen, tilnefnd af þingflokki Pírata,
• Bergþór Ólason, tilnefndur af þingflokki Miðflokks,
• Ólafur Ísleifsson, tilnefndur af þingflokki Flokks fólksins,
• Hanna Katrín Friðriksson, tilnefnd af þingflokki Viðreisnar,
• Steingrímur J. Sigfússon, tilnefndur af þingflokki Vinstrihreyfingar - græns framboðs,
• Vilhjálmur Árnason, tilnefndur af þingflokki Sjálfstæðisflokks,
• Valtýr Valtýsson og Dagbjört Jónsdóttir, tilnefnd af Sambandi íslenskra sveitarfélaga,
• Margrét Hallgrímsdóttir, tilnefnd af forsætisráðuneyti.

Með nefndinni starfar Steinar Kaldal verkefnisstjóri, starfsmaður umhverfis- og auðlindaráðuneytis.

Við störf nefndarinnar verður haft samráð við helstu hagsmunaaðila og almannasamtök, s.s. náttúruverndarsamtök, útvistarsamtök og samtök hagsmunaaðila s.s. í ferðaþjónustu, landbúnaði og orkumálum.

Sérstaðan liggur í fjölbreytninni

Að málþinginu sem Guðmundur Ingi hélt erindi á í gær um miðhálendisþjóðgarðinn stóðu Eldvötn – náttúruverndarsamtök í Skaftárhreppi og var það vel sótt. Þar fluttu m.a. erindi fólk úr Skaftárhreppi sem nýtir víðernin með einhverjum hætti til atvinnusköpunar, s.s. göngu og fjallahjólaferða og útsýnisflugs.

Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra ræddi um stofnun miðhálendisþjóðgarðs á málþingi ...
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra ræddi um stofnun miðhálendisþjóðgarðs á málþingi í Skaftárhreppi á sumardeginum fyrsta. mbl.is/Sunna

Guðmundur Ingi sagði margar ástæður fyrir því að Íslendingar ættu að vernda miðhálendi Íslands. Gerði hann orð Þóru Ellenar Þórhallsdóttur, prófessors í grasafræði við Háskóla Íslands, sem lýsir hálendingu með þessum orðum, að sínum:

„Sérstaða miðhálendis Íslands liggur í fjölbreytni landslagsins, framandleika þess og í andstæðunum sem þar birtast í ólíkum náttúrufyrirbærum, litum, formum, mynstrum, þögnum og hljóðum, kyrrð og hreyfingu.“

Guðmundur segir þessi orð Þóru Ellenar ná vel utan um það sem reynt er að ná fram með verndun miðhálendisins. „Það er akkúrat þetta.“

Á miðhálendi Íslands er til dæmis fjöldi jarðfræðifyrirbæra sem finnast hvergi í heiminum á einu og sama svæðinu. Nefndi Guðmundur Ingi einnig stór lindasvæði á jaðri þess sem eru þau stærstu í Evrópu. „Þarna eru miklar andstæður í landslaginu. Á hálendinu sjáum við gróðurvinjar sem kallast á við svarta sanda.“

Guðmundur minnti á að nú þegar eru stór svæðis innan miðhálendisins vernduð eða á náttúruminjaskrá. Þá er stór hluti þess líka þjóðlenda, þ.e. í eigu ríkisins.

„En það má ef til vill leggja helstu áhersluna á víðernin,“ sagði Guðmundur og tók stór óbyggð svæði í Kanada og Bandaríkjunum sem dæmi til samanburðar. „Þegar maður talar um hálendið við Kanadamenn og Bandaríkjamenn þá þarf maður að minna á að í raun eru víðernin okkar merkileg, ekki síst í evrópskum skilningi. Vegna þess að í hinni þéttbyggðu Evrópu er búið að umbylta stórum hluta af landinu.“

Á hálendinu kennir margra grasa, bæði í bókstaflegri merkingu og ...
Á hálendinu kennir margra grasa, bæði í bókstaflegri merkingu og óeiginlegri. Hér blæs gufu úr jörð á Hveravöllum. mbl.is/Rax

Á síðustu árum og áratugum hafa víðerni á Íslandi minnkað verulega eða í kringum 70%, samkvæmt skilgreiningu á stærð þeirra. Því hefur verið spáð að þau muni ekki fyrirfinnast, með sama áframhaldi, eftir hundrað ár. „Að þessu leyti til berum við náttúrlega ábyrgð á því að halda utan um þessi verðmæti sem fólgin eru í því að vernda þessi víðerni. [...] Þetta gerir okkar víðerni og miðhálendið verðmætara.“

Guðmundur minnti á að víðerni væru ekki aðeins lagalegt hugtak heldur einnig huglægt. Það komi m.a. fram í niðurstöðum rannsókna Önnu Dóru Sæþórsdóttur, ferðamálafræðings við Háskóla Íslands. Í rannsókninni var spurt hvaða mannvirki fólki finnst geta verið á svæði án þess að það hafi áhrif á víðernisupplifun þeirra. Í ljós kom að fjallaskálar trufli ekki þessa upplifun en hótel gera það hins vegar sem og háspennulínur og uppistöðulón svo dæmi séu tekin.

En hvaða skref hafa verði stigin í því að stofna miðhálendisþjóðgarð á Íslandi?

Hugmyndin er nokkurra ára gömul en árið 2015 komu fram þingsályktunartillögur bæði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar um stofnun miðhálendisþjóðgarðs. Viljayfirlýsing frjálsra félagasamtaka í náttúruvernd og útvist, sem og Samtaka ferðaþjónustunnar, sem gefin var út árið 2016, olli svo ákveðnum straumhvörfum að mati Guðmundar Inga. Hún breytti viðhorfum margra og hreyfði við hinu pólitíska landslagi.

Af­mörk­un miðhá­lend­is­ins miðast við línu dregna á milli heimalanda og ...
Af­mörk­un miðhá­lend­is­ins miðast við línu dregna á milli heimalanda og af­rétta sem var aðlöguð í sam­ráði við viðkom­andi sveit­ar­stjórn­ir og aðra hags­munaaðila við vinnslu svæðis­skipu­lags miðhá­lend­is­ins sem tók gildi árið 1999.

Í framhaldi af henni setti Sigrún Magnúsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, á stofn nefnd sem átti að kanna forsendur fyrir því að stofna þjóðgarð á miðhálendinu. Hér er skýrsla hennar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Bjarna Benediktssonar árið 2017 var tekið fram að vinna ætti áfram að vernd miðhálendisins.

Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar er svo gengið skrefinu lengra og þar tekið fram að það eigi að stofna miðhálendisþjóðgarð. „Í raun hefur þetta gerst ótrúlega hratt, tvö ár eru núna frá því að viljayfirlýsingin var undirrituð.“

Í skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið um stuðning við stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu hefur komið fram að um 60% landsmanna styðji hana. Um 12% landsmanna eru á móti stofnun hans.

En hvar stendur vinna við undirbúning að stofnun miðhálendis þjóðgarðs núna?

 Í dag skipaði umhverfisráðherra eins og fyrr segir svo í þverpólitíska nefnd um stofnun garðsins.

Nefndinni er ætlað að leggja til mörk þjóðgarðsins og koma með tillögu að skiptingu svæðisins í ólíka verndarflokka. „Það er mjög mikilvægt, því það að friðlýsa miðhálendið þýðir ekki að við ætlum að loka því og að þangað eigi enginn að koma. Heldur er tilgangurinn einmitt sá að búa til tækifæri fyrir náttúruvernd og fyrir ferðaþjónustu, svo hægt sé að vera þar áfram með hefðbundnar nytjar og þar fram eftir götunum. Þess vegna eru þessir verndarflokkar mikilvægir,“ sagði Guðmundur Ingi.

Móbergsstapinn Herðubreið er einstakur á heimsvísu.
Móbergsstapinn Herðubreið er einstakur á heimsvísu. mbl.is/Árni Sæberg

Mikil áhersla verður lögð á að fjalla um hugsanlegar aðkomuleiðir og þjónustumiðstöðvar og að greina tækifæri í byggðaþróun og fyrir atvinnulíf. Hin þverpólitíska nefnd mun svo skila tillögum að lagafrumvarpi um stofnun miðhálendisþjóðgarðs og er ætlunin að þeirri vinnu verði lokið haustið 2019.

En hvað er þá þjóðgarður? Guðmundur sagði að mikilvægt væri að skipta landssvæðum innan hans  upp með tilliti til þess hvers konar nýting á sér stað eða mun eiga sér stað. „Þannig má skipta þjóðgarðinum upp í mismunandi verndarflokka og reyna með þeim hætti að ná meiri sátt um fyrsta lagi náttúruverndina, í öðru lagi atvinnustarfsemi, hefðbundnar nytjar, útivist og fleira.“

Farið verður að flokkun Alþjóðlega náttúruverndarsambandsins en samkvæmt henni gilda ákveðnar reglur um hvern og einn verndarflokk. Á sumum svæðum er meiri friðun og vernd og á öðrum minni.

Guðmundur Ingi sagðist leggja mikla áherslu á valddreifingu og aðkomu heimamanna við vinnu að stofnun garðsins. „Þetta er algjört lykilatriði.“ Nefndi hann Vatnajökulsþjóðgarð í því samhengi en í svæðisráðum hans er aðkoma heimamanna að ákvarðanatöku tryggð.

„Í öðru lagi er mikilvægt að athafnir sem eiga sér stað innan þjóðgarðsins séu með náttúruvernd að leiðarljósi. Þannig að við tryggjum náttúruverndina á sama tíma og við fáum heildstætt skipulag á nýtingu og aðgengi í takt við mismunandi verndarflokka.“

Samspil elds og íss er okkur Íslendingum kunnugt en á ...
Samspil elds og íss er okkur Íslendingum kunnugt en á heimsvísu er það einstakt að slíkir kraftar sjáist að verki við myndun og mótun lands. mbl.is/RAX

Í þriðja lagi þurfi að leggja áherslu á atvinnustarfsemi í tengslum við garðinn. Tók hann sem dæmi niðurstöður nýlegrar rannsóknar á efnahagslegum áhrifum Snæfellsjökulsþjóðgarðs. „Þar komst rannsakandinn að þeirri niðurstöðu að þjóðgarðurinn væri að skila 3,9 milljörðum króna í þjóðarbúið árlega og þar yrðu 1,8 milljarðar króna eftir á Snæfellsnesinu sjálfu.“

 Samkvæmt rannsókninni eru margir þeir sem heimsækja Snæfellsjökulsþjóðgarð að koma þangað í dagsferðum frá Reykjavík. Ætla mætti að annað yrði uppi á tengingum varðandi miðhálendisþjóðgarð vegna fjarlægðar frá  höfuðborginni og gestir hans því frekar sækja þjónustu, s.s. gistingu, í nágrenni garðsins. „Eftir því sem komið er lengra frá Reykjavík ættu þessi [efnahagslegu] áhrif að geta orðið meiri, það er meira orðið eftir hlutfallslega í héraði.“

Guðmundur sagði því mikla möguleika til staðar. „Við þurfum að huga að því að við erum með stórt verðmætt svæði í höndunum. Ég tel að okkur beri siðferðisleg skylda til að passa upp á þessi víðerni okkar fyrir komandi kynslóðir, fyrir okkur sjálf og fyrir gesti okkar. En við eigum líka að búa til tækifæri úr þessu. Og þarna eru fjölmörg efnahagsleg tækifæri sem við eigum að nýta okkur fyrir byggðaþróun í landinu.“

mbl.is

Innlent »

Lögreglan leitar að þremur stúlkum

00:47 Lögreglan á Suðurlandi lýsir eftir þremur stúlkum sem allar eru á 16. aldursári, en þær fóru frá heimilum sínum á Selfossi í gærkvöldi. Heita þær Ísabella Máney Grétarsdóttir, Andrea Ósk Waagfjörð og Hrafnhildur Malen Lýðsdóttir. Meira »

„Markmiðið að engin kveiki í geitinni“

Í gær, 21:50 „Aðallega þykir okkur vænt um jólageitina og þetta er náttúrulega dýr búnaður, jólaseríur og fleira,“ segir Gunnlaugur Fannar Jónsson, öryggisstjóri IKEA, í við fyrirspurn mbl.is um nauðsyn sólarhringsvöktunar við hina margfrægu jólageit IKEA við Kauptún í Garðabæ. Meira »

Japönsk kvikmynd þótti of dónaleg

Í gær, 20:37 Það er margt sem saga kláms á Íslandi á sameiginlegt með sögu kláms annars staðar í heiminum, en af því var minna framleitt hér á landi en víða annars staðar. Þetta segir Kristín Svava Tómasdóttir, höfundur sagnfræðiritsins Stund klámsins. Meira »

Stefnir í tvöfaldan lottópott

Í gær, 19:51 Eng­inn var með fyrsta vinn­ing í Lottó í kvöld og stefn­ir því í tvö­fald­an pott í næstu viku. Tveir deildu hins vegar með sér öðrum vinningi og hljóta þeir 158 þúsund krónur hvor. Annar miðinn var í áskrift en hinn var keyptur í verslun 10-11 á Laugaveginum. Meira »

Harðkjarnarokk fær nýjan samastað

Í gær, 19:45 Aðdáendur þungarokks á Íslandi geta bráðlega ekki lengur svalað þorsta sínum í málm- og harðkjarnarokk á Rás 2. Ríkisútvarpið hefur ákveðið að taka eina þungarokksþátt landsins, Dordingul, úr loftinu og færa hann alfarið á veraldarvefinn. Meira »

Í varðhaldi vegna vinnumansals

Í gær, 19:21 Erlendur maður hefur verið í gæsluvarðhaldi í hálfan mánuð vegna gruns um að hann hafi stundað vinnumansal, að því er fram kom í fréttum RÚV í kvöld. Er maðurinn, sem er pakistanskur, talinn hafa flutt tugi manna til Íslands yfir um tveggja ára skeið og suma þeirra á fölsuðum skilríkjum. Meira »

Skeytingarleysi er ekki valkostur

Í gær, 18:40 „Virðing og skilningur þarf alltaf að vera leiðarljós í aðstoð við fólk sem stendur höllum fæti,“ segir segir formaður Félagsráðgjafafélags Íslands. Félagsráðgjafar lásu sögur skjólstæðinga sinna og vilja að stjórnvöld og aðrir styðji fátækt fólk með félagslegum umbótum. Meira »

„Töluvert mikið álag á spítalanum“

Í gær, 18:25 Það er viðvarandi hátt álag á Landspítalanum sem veldur því að eðlilegar sveiflur í komum á spítalann geta leitt til erfiðleika á bráðamóttöku eins og varð í gær, að því er Jón Magnús Kristjánsson, yfirlæknir bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi, segir í samtali við mbl.is. Meira »

Stjórn­völd í herferð gegn tekjulágum

Í gær, 17:58 Aukinn ójöfnuður, skattbyrði láglaunahópa og tækifæri til úrbóta í skattkerfinu var á meðal þess sem kom fram á opnum fundi Eflingar og Öryrkjabandalags Íslands í dag. Fundurinn bar yfirskriftina Skattbyrði og skerðingar og afkoma lágtekjufólks á Íslandi var einkum til umræðu. Meira »

„Vel haldið utan um okkur“

Í gær, 17:08 „Það er mjög vel haldið utan um okkur,“ segir Þórdís Ósk Sigtryggsdóttir, ein þeirra um 160 farþega sem voru um borð í flugvél Icelandair sem skyndilega þurfti að lenda á Saguenay Bagotville-flugvellinum í Kanada, vegna sprungu í rúðu í flugstjórnarklefa vélarinnar. Meira »

Mótmæltu með blómum og skiltum

Í gær, 16:11 Hernaðarandstæðingar stóðu fyrir mótmælum og sögugöngu í Þjórsárdal í dag, en þar fór fram seinni dagur heræfingar bandarískra hermanna. Tilgangur æfingarinnar er að undirbúa hermenn til veru í slæmu veðri og kanna þolmörk þeirra í göngu með þungan búnað. 400 hermenn áttu að taka þátt í æfingunni. Meira »

Gjaldskýlin urðu gröfunum að bráð

Í gær, 16:05 Starfsmenn verktakafyrirtækisins Þróttar ehf. unnu við það í vikunni að fjarlægja tvö af þremur gjaldskýlum Hvalfjarðarganga með stórvirkum gröfum. Meira »

Margt á 10 ára afmæli UNICEF og Te & Kaffi

Í gær, 15:52 Margt var um manninn þegar UNICEF á Íslandi og Te & Kaffi blésu til afmælisveislu í Smáralindinni í dag til að fagna 10 ára farsælu samstarfi. Tveggja metra afmæliskakka kláraðist og mikill fögnuður braust út þegar tónlistarmaðurinn Páll Óskar steig þar á svið. Meira »

Ólafur: Barátta sem má ekki tapast

Í gær, 14:52 Ólafur Ragnar Grímsson, formaður Hringborðs norðurslóða og fyrrverandi forseti, segir framtíð norðurslóða og orkubyltingu vera sömu hliðina á sama peningnum. Ólafur var gestur í Víglínunni á Stöð 2 hjá Heimi Má Péturssyni. Meira »

Metfjöldi herskipa hér við land

Í gær, 13:33 „Við röðum þessum skipum bara upp eins og kubbum sem þurfa að falla sem best að bryggjunni. Við þá vinnu skiptir lengd skipa mestu máli og hversu djúpt þau rista,“ segir Gísli Gíslason, hafnarstjóri Faxaflóahafna, í samtali við Morgunblaðið í dag og vísar í máli sínu til þess mikla fjölda herskipa Atlantshafsbandalagsins (NATO) sem nú liggur við bryggju á höfuðborgarsvæðinu. Meira »

Taka athugasemdir ASÍ alvarlega

Í gær, 13:08 „Við tökum athugasemdir ASÍ alvarlega. Það er ljóst að ég mun tryggja það að við munum ekki taka að okkur verkefni sem iðnaðarmenn eða aðrir hafa áhuga á,“ segir Páll Winkel, forstjóri Fangelsismálastofnunar um gagnrýni ASÍ á fyrirkomulag sem gilt hefur um störf fanga undan fangelsa . Meira »

„Menn lifa ekki á kostnaðarmötum“

Í gær, 12:21 „Við höfum ekki rætt þetta í samninganefndinni, en við látum eitthvað kostnaðarmat ekki hafa áhrif á það sem við erum að gera. Við teljum okkur vera að ná launum fyrir fólk sem þarf á því að halda og er á lágum launum í dag,“ segir Björn Snæbjörnsson, formaður Starfsgreinasambandsins. Meira »

Yfir 600 á biðlista inn á Vog

Í gær, 12:11 „Það er með algjörum ólíkindum að heilbrigðisyfirvöld skuli ekki bregðast við þessum vanda á einhvern hátt. Starfsfólkið á Vogi vinnur allan sólarhringinn á vöktum, alla daga ársins og ekkert má útaf bregða í rekstrinum, hvorki veikindi né aðrar óvæntar uppákomur,“ segir Arnþór Jónsson, formaður SÁÁ. Meira »

Jón Steinar prófi „sitt eigið meðal“

Í gær, 11:41 „Karlar gera merkilega hluti er mikilvægur og valdeflandi vettvangur en tilvist hans verður hvorki útskýrð eða rökrædd við mann sem skrifar feðraveldi innan gæsalappa og skilur ekki hvað „öruggt svæði“ er,“ segir í yfirlýsingu stjórnenda Facebook-hópsins „Karlar gera merkilega hluti Meira »
Byggingarstjóri
Byggingarstjóri 659 5648 Allar byggingarframkvæmdir sem krefjast byggingale...
Byggingastjórn - Húsasmíðameistari
Löggiltur byggingarstjóri og húsasmíðameistari Tek að mér: - byggingarstjór...
Til leigu
Falleg tveggja til þriggja herbergja íbúð á 2. hæð í góðu fjölbýlishúsi í Hlíðun...