Snemmtæk íhlutun getur bjargað lífum

Mark A. Bellis, rannsóknastjórnandi við Lýðheilsustofnanir Wales og Stóra-Bretlands og ...
Mark A. Bellis, rannsóknastjórnandi við Lýðheilsustofnanir Wales og Stóra-Bretlands og stjórnarformaður miðstöðvar forvarna gegn ofbeldi hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni, WHO. mbl.is/Árni Sæberg

Með því að grípa snemma inn er hægt að bjarga mannslífum og um leið spara þjóðfélaginu gríðarlegar fjárhæðir. Erfið uppvaxtarskilyrði og áföll í æsku geta mótað líf viðkomandi alla ævi, segir Mark A. Bellis,  rannsóknastjórnandi við lýðheilsustofnanir Wales og stjórnarformaður miðstöðvar forvarna gegn ofbeldi hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni, WHO.

Bellis flutti erindi á málþingi Geðhjálpar og Geðverndarfélags Íslands í gærkvöldi á Alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum. Fullt var út að dyrum á málþinginu sem fór fram í húsnæði Íslenskrar erfðagreiningar. 

Að sögn Bellis væri hægt að koma í veg fyrir mörg þeirra vandamála sem fólk stendur frammi fyrir ef viðkomandi hefði fengið nauðsynlega aðstoð í æsku. Þannig sé hægt að rjúfa ferli sem jafnvel hefur verið  viðvarandi kynslóð eftir kynslóð. Því sagan endurtekur sig oft og börn sem búa við ofbeldi, vanrækslu, misnotkun, misnotkun áfengis eða annarra vímuefna og önnur erfið uppvaxtarskilyrði eru líklegri til þess að hafna í sömu aðstæðum sem gerendur. Það er að misnota vímuefni, beita ofbeldi og verða fyrir ofbeldi. Eins að stunda kynlíf mjög snemma og unglingaþunganir eru algengari hjá þeim sem alast um við slíkar aðstæður.

Margfalt líklegri til að taka eigið líf

Eins eru meiri líkur á langvinnum sjúkdómum eins og hjartasjúkdómum, krabbameini og sykursýki hjá fólki sem er með áfallasögu úr æsku. Margfalt meiri hætta er á sjálfsvígum og að lenda í útistöðum við lögregluna. Börn sem búa við erfiðar aðstæður mæta verr í skóla og eru almennt verr á sig komin. Þannig að það er mikilvægt fyrir alla, hvort sem það er velferðarkerfið, heilbrigðisþjónustan, lögregla eða menntakerfið að aðstoða börn sem glíma við erfiða upplifun. Að aðstoða þau á meðan þau eru enn börn. 

Að sögn Bellis getur aðstoðin verið af ýmsu tagi. Má þar nefna stuðning við foreldra í foreldrahlutverkinu, sveigjanleiki í skólakerfinu, sálrænan stuðning við börn og svo má lengi telja. Að veita þeim aðstoð við að byggja upp seiglu sem nýtist þeim í að biðja um aðstoð þurfi þau á henni að halda. Nefndi Bellis mikilvægi þess að börn hafi aðgang að einhverjum fullorðnum sem þau geta treyst. Einhverjum sem styður þau í því sem þau eru að gera og aðstoða þau við að vinna úr áföllum svo sem með því að notfæra sér listmeðferð til að vinna úr áföllum eða beina orkunni í íþróttir svo fátt eitt sé nefnt. Að gera þau að virkum þátttakendum í samfélaginu. 

Fyrirlestrarsalurinn var þéttsetinn í gærkvöld og þurftu margir að færa ...
Fyrirlestrarsalurinn var þéttsetinn í gærkvöld og þurftu margir að færa sig í annan sal og fylgjast með af skjá. mbl.is/Árni Sæberg

Að sögn Bellis hafa rannsóknir sýnt að erfiðar aðstæður í æsku eru mjög algengar og að meðaltali glíma allt að 10-20% barna við erfiðar upplifanir í æsku (ACE Adverce childhood experiences). 

Vincent Felitti og rann­sókn­ar­hóp­ur hans í Banda­ríkj­un­um standa að baki þekkt­ustu rann­sókn­inni á þessu sviði. Hún geng­ur und­ir heit­inu Adverse Child­hood Experiences (ACE), eða Dul­in áhrif áfalla í bernsku á heilsu­far á full­orðins­ár­um, og náði til 17.000 manna úr­taks á síðasta ára­tug 20. ald­ar­inn­ar.

Niður­stöður rann­sókn­ar­inn­ar gefa til kynna að erfiðar upp­eldisaðstæður og áföll í æsku auki til muna lík­urn­ar á því að fólk veikist bæði and­lega og lík­am­lega eða eigi við fé­lags­leg­an vanda að stríða á full­orðins­ár­um. ACE-mæli­kv­arðinn geng­ur út að leggja fyr­ir fólk 10 spurn­ing­ar um lík­am­legt of­beldi, and­legt of­beldi, kyn­ferðis­legt of­beldi, lík­am­lega van­rækslu og fleira í æsku. Svar­and­inn fær eitt stig við hvert já­kvætt svar. Eft­ir því sem stig­in eru fleiri er talið lík­legra að viðkom­andi eigi eft­ir að stríða við and­leg­an eða lík­am­leg­an heilsu­brest og fé­lags­leg vanda­mál og/​eða deyja ótíma­bær­um dauðdaga.

Sem dæmi um af­leiðing­ar þess að hafa orðið fyr­ir fjór­um eða fleiri slík­um áföll­um í bernsku aukast lík­ur á hjarta- og æðasjúk­dóm­um, krabba­meini, lang­vinn­um lungna­sjúk­dóm­um, áhættu­hegðun, geðrösk­un­um og ótíma­bær­um dauða. Ef áföll­in eru sex eða fleiri stytt­ist ævin að meðaltali um 20 ár, að því er fram kem­ur í rann­sókn Felett­is.

Svipuð staða víðast hvar

Starf Bellis og rannsóknir byggja á þessari rannsókn og sýna svipaða niðurstöðu en hann hefur bæði rannsakað líðan fólks í Austur-Evrópu, sem og Englandi og Wales. Í fyrirlestrinum í gærkvöldi kom fram að niðurstaðan er svipuð á öllum þessum stöðum. Svipað hlutfall barna verður fyrir áföllum af þessu tagi í bernsku hvort heldur sem viðkomandi hefur alist upp í Wales eða Rússlandi. 

Skólinn upplýstur um afskipti lögreglu

Eitt af því sem Bellis nefndi og hefur verið gert í Wales er að þegar lögregla er kölluð til vegna heimilisofbeldis og börn eru á heimilinu þá er haft samband við skólayfirvöld barnanna og þau látin vita. Með því er hægt að tryggja að betur er stutt við barnið en annars væri.

Því ef vitneskjan er ekki fyrir hendi er hætta á að kennarar geri sér ekki grein fyrir því hvers vegna hegðun barns er eins og hún er. Mjög áberandi er hversu verr börn sem búa við slæmar aðstæður mæta í skóla og þurfa oftar að leita sér aðstoðar í heilbrigðiskerfinu, bæði heilsugæslu og bráðamóttöku. 

Eitt af því sem Bellis og samstarfsfólk vinnur að núna er að leggja fyrir fólk spurningalista varðandi áföll í æsku (ACE) þegar það leitar til læknis. Flestir þeirra sem voru spurðir voru mjög ánægðir með vera spurðir um áföll í æsku. Því oft er fyrsta skrefið að greina frá og síðan að geta rætt við einhvern um uppvaxtarárin og erfiðleika sem þeim fylgdu. 

Bellis kynnti ýmislegt sem verið er að gera til að bæta líðan fólks. Má þar nefna bandarískt kerfi sem miðar að því að styrkja fjölskyldur, styðja foreldra og þar með bæta líðan barna með því að draga úr líkum á ofbeldi og vanrækslu. Kerfið nefnist SEEK (Safe Environment for Every Kid) og hefur gefið góða raun í að styðja við fjölskyldur sem þurfa á aðstoð að halda. Því stundum þarf ekki mikið til að hjálpa fjölskyldum en aðgerðir geta skipt sköpum. Að gripið sé inn áður en það verður of seint.

Bellis segir mikilvægt að kerfin tali saman og vinni saman. Því ef allir leggist á eitt að bæta líðan barna er hægt að bregðast við strax í æsku áður en vandinn er orðinn enn meiri og alvarlegri. Þá getur það jafnvel verið of seint. 

Áföll í æsku geta haft gríðarleg áhrif á allt líf ...
Áföll í æsku geta haft gríðarleg áhrif á allt líf fólks. mbl.is/Árni Sæberg
mbl.is

Innlent »

Gluggi inn í störf lögreglu

18:45 „Við höfum náð á síðustu árum og áratugum að einfalda þau verkefni sem við sinnum, en þó eru þau verkefni sem við sinnum gríðarlega fjölþætt og ég held að það sé áhugavert fyrir fólk að sjá hvað starf lögreglunnar er fjölþætt,“ segir Þórir Ingvarsson, lögreglufulltrúi hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Meira »

Vandamálið skortur á viðurlögum

18:43 Lyfjastofnun hefur borist 15 tilkynningar vegna lækningatækja frá árinu 2011 vegna atvika þar sem grunur leikur á um að tækin uppfylli ekki öryggiskröfur. Ekkert atvik hefur þó leitt til heilsutjóns eða dauða að sögn forstjóra Lyfjastofnunar. Meira »

Kitluðu við bragðlaukana í Hörpu

18:01 Fjöldi manns tók sér hlé frá jólastressinu í dag og leit við á matarhátíð Búrsins sem haldin er í Hörpu þessa helgina.  Meira »

Snýst allt um þessa hvítu húfu

16:30 Breyta þarf viðhorfi samfélagsins gagnvart annarri menntun en þeirri sem felst í bóknámi, segir Rósa Guðmundsdóttir, framleiðslustjóri G.RUN í Grundarfirði. „Við erum ekki öll gerð til að fara í sama farveginn í lífinu og þannig á það ekki að vera,“ útskýrir hún. Meira »

Var bundin niður af áhöfn vélarinnar

15:28 Óskað var eftir aðstoð flugstöðvardeildar lögreglunnar á Suðurnesjum nú í vikunni er flugvél var að koma inn til lendingar á Keflavíkurflugvelli með flugfarþega sem hafði látið öllum illum látum um borð í vélinni. Sá áhöfnin sér ekki annað fært en að binda manninn niður í sætið. Meira »

Samfylkingin hefur tekið fyrir fimm mál

14:45 Fimm mál hafa verið tekin fyrir hjá trúnaðarnefnd Samfylkingarinnar frá því að trúnaðarnefndin var sett á fót í febrúar fyrr á þessu ári. Frá því greinir Heiða Björg Hilmisdóttir, varaformaður Samfylkingarinnar og borgarfulltrúi, í samtali við mbl.is. Meira »

Reykofn í ljósum logum

14:12 Brunavarnir Árnessýslu voru kallaðar út á tólfta tímanum í dag eftir að tilkynning hafði borist um að eldur væri laus í einbýlishúsi í Hveragerði. Slökkviliðsmenn frá Hveragerði og Selfossi fóru á staðinn og þá kom í ljós að um minni háttar atvik var að ræða. Meira »

Valt og endaði á vegriði

14:06 Engan sakaði þegar malarflutningabíll endaði á hliðinni í Gatnabrún, rétt vestan við Vík í Mýrdal, um kl. 12:30 í dag. Nokkrar tafir urðu á umferð á meðan viðbragðsaðilar voru að athafna sig og rétta bílinn af. Meira »

Sýndarveruleikasýning til 30 ára

13:42 Sveitarfélag Skagafjarðar hefur samþykkt samstarfssamning um uppbyggingu sýndarveruleikasýningar við Aðalgötu 21 á Sauðárkróki. Um er að ræða stærstu sögutengdu sýndarveruleikasýningu á Norðurlöndum, að því er kemur fram í fundargerð, en viðfangsefnið verður Sturlungaöld. Meira »

Ljóslaust í rúma fimm tíma á dag

12:57 Götuljósin á höfuðborgarsvæðinu loga í kringum átján klukkustundir á hverjum sólarhring nú í svartasta skammdeginu þegar enginn er snjórinn og þungskýjað. Styst loga þau í Reykjavík því þar sem og í Hafnarfirði er stuðst við annað birtustig við stýringuna. Meira »

Árás fyrir framan lögreglu

11:52 Lögregluþjónar landsins höfðu í ýmsu að snúast í nótt, en lögregluembætti landsins greindu frá störfum sínum í rauntíma í árlegu tístmaraþoni lögreglunnar á Twitter undir myllumerkinu #löggutíst. Mörg útkallanna voru vegna ölvunar og óspekta. Meira »

Búin að safna á fjórða hundrað þúsund

10:53 Vel á fjórða hundrað þúsund krónur hafa safnast í söfnun slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna fyrir Frú Ragnheiði. Sjö slökkviliðs- og sjúkraflutningamenn hófu síðdegis í gær vikulangan róður í verslun Under Armour í Kringlunni og mun hvert þeirra róa klukkustund í senn á sjö klukkustunda fresti. Meira »

Óska upplýsinga um frávik eða galla

10:37 Lyfjastofnun, Embætti landlæknis og Sjúkratryggingar Íslands hafa sent frá sér bréf til aðila sem bæði selja lækningatæki og veita heilbrigðisþjónustu hér á landi. Í bréfinu er vísað til laga um ríka tilkynningaskyldu framleiðenda, seljenda og/eða notenda lækningatækja vegna frávika eða óvirkni þeirra. Meira »

„Hafið ekki skoðað mig að neðan!“

10:20 „Dagarnir liðu án þess að neitt gerðist. Ég man ekki hvað læknirinn sagði við mig á þessum tíma en fljótlega gerði ég mér grein fyrir stöðunni – að sjónin kæmi ekki aftur. Það var mér auðvitað þungbært og allskonar hugsanir bærðust með mér.“ Meira »

Kröfum Atlantsolíu hafnað

10:15 Áfrýjunarnefnd samkeppnismála hefur hafnað kröfum Atlantsolíu um að breyta orðalagi í sátt Samkeppniseftirlitsins vegna samruna N1s hf. og Festar hf. að því er kemur fram í úrskurði nefndarinnar sem birtur er á vef Samkeppniseftirlitsins. Meira »

Unnið að mótun menntastefnu

10:01 Um 1.800 þátttakendur tóku þátt í fundaröð um mótun menntastefnu til ársins 2030. Alls voru haldnir 23 fræðslu- og umræðufundir út um allt land. Lilja Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra sótti marga fundina og þar fór yfir sýn og áherslur er koma að mótun nýrrar menntastefnu. Meira »

Skipstjórinn laus úr haldi

09:36 Lögreglan á Vestfjörðum hefur sleppt úr haldi skipstjóra sem var handtekinn í gærkvöldi grunaður um að hafa stjórnað fiskibáti undir áhrifum fíkniefna auk gruns um brot á lögum um lögskráningu sjómanna. Meira »

Jóladúkkur og 400 álfar á Dragavegi

08:18 „Mér finnst svo yndislegt að gleðja aðra og mér hlýnar um hjartarætur að sjá bros á vör og blik í augum barna og eldra fólks sem sumt hvert verður aftur börn þegar þau koma í álfa- og jólagarðinn minn. Þegar börnin ganga brosandi garðinn, tala við álfana og gera athugasemdir ef þeir eru ekki á sama stað og í fyrra þá er tilganginum náð.“ Meira »

Spá talsverðri úrkomu fyrir austan

08:13 Talsverðri rigningu er spáð á Suðausturlandi og Austfjörðum um helgina og vatnavöxtum í ám á svæðinu að sögn veðurfræðings hjá Veðurstofu Íslands. Meira »
HARMONIKKUHURÐIR SPARA MIKIÐ PLÁSS
Margar viðartegundir og litir, smíðað eftir máli. Verð frá kr. 13.900,- Sími 61...
www.flutningur.is 5753000 sendibilastöð
Stöðin býður upp á allar stærðir sendibíla og veitir trausta og umfram allt góð...
INTENSIVE ICELANDIC, ENGLISH, NORWEGIAN & DANISH f. foreigners - ÍSLENSKA f. útlendinga - ENSKA f. fullorðna - NORSKA
ÍSLENSKA, ENSKA, NORSKA, DANSKA I, II, III, IV, V, VI: 2019:SPRING/VORÖNN: ...
Nudd fyrir vellíðan og slökun
LÁTTU DEKRA VIÐ ÞIG MEÐ AFSLAPPANDI NUDDI. HEIT OLIA OG STEINAR. Allir með ...