Morðhótanir í kjölfar verkefnis

Eyrún Eyþórs­dótt­ir, aðjúnkt í lögreglufræðum við Háskólann á Akureyri.
Eyrún Eyþórs­dótt­ir, aðjúnkt í lögreglufræðum við Háskólann á Akureyri. mbl.is/Árni Sæberg

Haturstjáning grefur undan lýðræði og jaðarsetur minnihlutahópa. Með hatursorðræðu eru ákveðnir hópar beittir þöggun meðal annars með ofbeldi og eða hótun um ofbeldi, segir Eyrún Eyþórs­dótt­ir, aðjúnkt í lögreglufræðum við Háskólann á Akureyri. Hún hefur upplifað það sjálf en hún varð fyrir slíkri hatursorðræðu vegna verkefnis sem henni var falið af hálfu lögreglunnar. Þetta kom fram í máli Eyrúnar á fundi um mörk hatursorðræðu, tjáningarfrelsi og meiðyrði á mannréttindadegi Reykjavíkurborgar í morgun. 

Eyrún stýrði þró­un­ar­verk­efni lög­regl­unn­ar á höfuðborg­ar­svæðinu varðandi hat­urs­glæpi og -tján­ingu á árunum 2016 og 2017 en fljótlega eftir að það hófst fóru henni að berast hótanir. 

Verkefnið sneri að ákveðnum hópum sem eiga undir högg að sækja. „Í rauninni frá því fyrstu fréttir birtust um að verkefnið hafi verið sett á laggirnar,“ segir Eyrún í samtali við mbl.is þegar hún er spurð út í hótanirnar og hvenær þær hafi byrjað að berast. Þar hafi hún verið persónugerð vegna pólitískra skoðana en hún var flokksbundin í Vinstri grænum. „Ég var jafnvel sökuð um að vera í pólitískum tilgangi en aldrei horft á að mér var falið þetta verkefni af mínum yfirmönnum hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Þetta byrjaði á alls konar ummælum á kommentakerfum, á ákveðinni útvarpsstöð og síðan var eins og sett hafi verið á mig eins konar veiðileyfi, þannig upplifði ég það,“ segir Eyrún. 

Hún segir að mest hafi verið um hótanir á netinu, einkum samfélagsmiðlum en eins hafi hún fengið sendar hótanir. Íslenska þjóðfylkingin tilkynnti Eyrúnu til eftirlitsnefndar lögreglu og vildi meina að henni hafi verið komið í þetta starf af Vinstri grænum til þess að höggva á pólitískum andstæðingum. 

Morðhótanir voru settar fram og mér tilkynnt um þær, segir Eyrún en hún var ítrekað til umfjöllunar á ýmsum miðlum. „Þetta veldur því að maður verður hugsi um hvað maður sé að gera. Hugsar áður en maður gerir eitthvað og veltir fyrir sér hver viðbrögðin verði. Þá verður þetta hamlandi í starfi þar sem þú átt að ganga fram,“ segir Eyrún. 

Upplifði óöryggi í kjölfarið

Að hennar sögn hafi þetta haft mikil áhrif á hana og störf hennar. Hún hafi ítrekað velt fyrir sér hvað nú áður en hún gerði eitthvað. „Fyrir mitt leyti var verst þegar farið var að hringja heim og angra börnin mín. Þá hugsaði ég hingað og ekki lengra.“

Eyrún segist hafa upplifað óöryggi í kjölfarið og hugsanir komist að eins og hvað ef það er einhver þarna úti sem vill drepa mann eða áreita börnin manns. „Þetta reynir mikið á sálfræðilega því maður er alltaf var um sig,“ segir Eyrún.

Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Landsrétt.
Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Landsrétt. mbl.is/Árni Sæberg

Bæði Eyrún og Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Landsrétt og fyrrverandi dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, fjölluðu um hatursorðræðu í löggjöf og frumvarp sem er til meðferðar hjá Alþingi um breytingar á 233. grein almennra hegningarlaga, á mannréttindafundinum. 

Hatursorðræða byggir á fáfræði

Hugtakið hatursorðræða á sér rætur í alþjóðlegum mannréttindaskuldbindingum. Felur í sér skyldu að mæla hatursorðræðu refsiverða, segir Davíð Þór en að hans sögn er blæbrigðamunur á hatursorðræðu og  hatursáróðri. Er hægt að refsa fólki fyrir neikvæða umræðu í garð þeirra hópa sem minna mega sín? 

Það er talið réttlætanlegt því ef hatursorðræða er viðurkennd á grundvelli tjáningarfrelsis sé verið að viðurkenna slíka orðræðu. Að hún eigi rétt á sér, segir Davíð Þór og vísar þar til alþjóðlegrar mannréttindaumræðu.

Í 233. gr. a lið almennra hegningarlaga segir: Hver sem opinberlega hæðist að, rógber, smánar eða ógnar manni eða hópi manna með ummælum eða annars konar tjáningu, svo sem með myndum eða táknum, vegna þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða, kynhneigðar eða kynvitundar, eða breiðir slíkt út, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

Hatursorðræða er fordómafull og það er eitt af megineinkenni hennar. Hún er byggð á fáfræði, skeytingarleysi og er órökstudd, segir Davíð Þór. Hún lýsir hatri þess sem ummælin við hefur á þeim eða um þann sem ummælin beinast að. Hatrið getur birst í ólíkum myndum og er heildarheiti yfir ólíkar tilfinningar. Það þarf að beinast að ákveðnum hópum eða einstaklingum vegna þeirra atriða sem eru tiltekin í 233. grein laganna. 

Davíð Þór segir næsta atriði vafalaust umdeilt en það er að tjáningin er opinber þannig að fordómar og hatursfull ummæli sem kunna að falla í einkasamtölum eða á lokuðum vefsvæðum í garð einstaklinga eða hópa vegna sérkenna þeirra er almennt ekki talin hatursorðræða.

Þarf að vera opinber 

„Hún þarf að vera opinber annars getur maður ekki haldið því fram að verið sé að breiða út fjandskap,“ segir Davíð Þór.

Í erindi sínu fjallaði hann um hvenær réttmætt sé að beita refsingum fyrir hatursorðræðu og setti þar fram fjögur stig. Það er allt frá því að leggja til þjóðarmorð eða sýna samkennd með þeim. Svo sem varðandi helförina og hryðjuverk. Það sé efsta stig hatursorðræðu. 

Orðræða sem felur í sér hatursorðræðu sem er ógnandi sem markvisst hvetur til alvarlegs ofbeldis er annað stigið að sögn Davíðs en hann segir hvatningu hér vera lykilatriðið. Áróður er endurtekinn og fólk hvatt til mismunar.

Hatursorðræða var til umfjöllunar á mannréttindadegi Reykjavíkurborgar.
Hatursorðræða var til umfjöllunar á mannréttindadegi Reykjavíkurborgar. mbl.is/Árni Sæberg

Hatri lýst óbeint í garð einstaklinga og hópa sem lögunum er ætlað að vernda er þriðja stigið en fjórða og neðsta stigið er lögmæt hatursorðræða. Davíð Þór segir að flestir geti verið sammála um efstu stigin þrjú en greini á um fjórða stigið. Hvar mörkin fyrir refsiverðri háttsemi liggja. 

„Þá á ég við það og spyr þeirrar spurningar hvort fólk geti tjáð sig með þeim hætti án þess að baka sér refsingu samkvæmt refsilögum? Hér vísa ég til tjáningar sem getur talist siðferðilega eða pólitískt ámælisverð,“ segir Davíð Þór og bætir við: Við getum verið sammála um að þessi umræða sé kjánaleg og heimskuleg og feli í sér fjandskap óbeint og svo framvegis en samt verðum við að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort við, vegna þess að við teljum hana pólitískt eða siðferðilega ranga, teljum okkur hafa rétt til þess að refsa fólki fyrir að tjá sig með þessum hætti,“ segir Davíð Þór.

Frumvarp nú til meðferðar í þinginu sem þáverandi dómsmálaráðherra, Sigríður Á Andersen, lagði fram, um að þrengja ákvæði almennra hegningarlaga um hatursorðræðu. Þar er lagt til að bætt verði við 233. gr. a: „enda sé háttsemin til þess fallin að hvetja til eða kynda undir hatri, ofbeldi eða mismunun.“

Fólk sem hvergi hefur rými fyrir að tjá skoðanir

Davíð Þór segir að þessi umræða sé til komin vegna breyttra aðstæðna – til að mynda er netið vettvangur fyrir tjáningu sem ekki var til staðar áður. Hann segir mikilvægt að fólk átti sig á þessu og vísar þar í hæstaréttardóma sem féllu vegna ágreinings um hinsegin-fræðslu í grunnskólum Hafnarfjarðar.

„Ég held að flestir sem eru hér inni þekki svo lítið til þess en þar notuðu ýmsir einstaklingar þessi tæki og tól, svo sem samfélagsmiðla og kommentakerfi á fjölmiðlavefsíðum og þess háttar, til þess að láta ýmis ummæli falla sem enginn ágreiningur er um að voru í það minnsta siðferðislega og pólitískt ámælisverð,“ sagði Davíð Þór á fundinum í morgun.

Fólk með takmarkaða færni

En hverjir voru þessir einstaklingar? spurði Davíð Þór. Hann segist hafa skoðað þessa dóma og skrifað um það grein. Það sem einkenni þennan hóp, segir Davíð Þór, en ítrekar að hann hafi ekki kynnt sér það til þaula, sé fólk með takmarkaða menntun, það hefur hvergi rými til að tjá sig með þessum hætti og almennt grunar hann að þetta sé fólk sem einfaldlega kann ekki að tjá sig með öðrum hætti þar sem það ræður ekki við umræðuna. 

„Við erum að tala um fólk sem að í einhverjum skilningi er minnimáttar þegar kemur að almennri þjóðfélagsumræðu,“ segir Davíð Þór. 

Hann segir að teknu tilliti til þess verði að spyrja sig hvort þetta fólk er hættulegt lýðræðinu og hættulegt öðrum eða hvort líta eigi á það sem geðvonskukast og einstök ummæli sem hafa engin raunveruleg áhrif í opinberri umræðu í þjóðfélaginu. 

Hann segist telja að við verðum að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort við eigum að afmarka refsinguna við þá sem halda uppi skipulögðum málflutningi sem stefnir að ákveðnu markmiði og að skerða réttindi annarra. 

Þetta frumvarp sem er í þinginu er túlkað sem útvíkkun tjáningarfrelsisins en um leið minnkun saknæmis. Hugsunin er sú að finna jafnvægi milli tjáningarfrelsis og hatursorðræðu sem er áróður sem er hættulegur lýðræðinu. Nái til þeirra sem láta ekki orðin tóm nægja heldur hvetja ítrekað til aðgerða gegn hópum og einstaklingum.

Hver ætlar að taka slaginn fyrir þá sem verða fyrir hatrinu?

Eyrún er ekki sammála Davíð Þór hér og telur að með frumvarpinu sé verið að gera haturstjáningu löglega með útvíkkun á tjáningarfrelsi. Hún segir að 19 umsagnir séu við frumvarpið og af þeim séu aðeins tvær jákvæðar - frá Útvarpi Sögu og Blaðamannafélagi Íslands. Hún fjallaði sérstaklega um umsögn Blaðamannafélagsins en þar segir: Samþykkt frumvarpsins er að mati félagsins til þess fallin að styrkja tjáningarfrelsið í sessi.

Þar er eðlilega tekist á við fordóma með opinni umræðu. Það er besta leiðin til þess að kveða þá niður. Eftir sem áður varðar hatursáróður við lög, en tjáningarfrelsinu veitt meira rými svo sem vera ber í lýðfrjálsum löndum. Það er ekki hægt að kveða niður fordóma ef það er bannað að ræða um þá.

Eyrún segist velta fyrir sér hvernig það verði ef frumvarpið verður að lögum. Hver ætli sér að taka slaginn fyrir þá hópa og einstaklinga sem verða fyrir hatursorðræðunni. Þetta endi með því að enginn vilji taka slaginn meðal annars vegna hótana sem þeir verða fyrir vegna aðkomu að málinu.  

Bára Halldórsdóttir, Bára Huld Beck, Davíð Þór Björgvinsson og Eyrún ...
Bára Halldórsdóttir, Bára Huld Beck, Davíð Þór Björgvinsson og Eyrún Eyþórsdóttir voru í pallborði á mannréttindadegi Reykjavíkurborgar. mbl.is/Árni Sæberg

Í pallborðsumræðum á fundinum fjallaði Bára Halldórsdóttir aðgerðasinni meðal annars um orðræðuna sem hún hefur þurft að þola eftir að hafa tekið upp samræður þingmanna á Klausturbar. Þetta hafi haft mikil áhrif á hennar líf og líðan. Þar skipti ekki öllu að þeir sem séu að tjá sig á kommentakerfum DV séu kannski óþekktir einstaklingar. Orðræðan er samt til staðar. Þar sé skrifað um að hún eigi tvo hunda og hafi farið oft til útlanda. Hún sé ekki alvöruöryrki og hvers vegna hún fái sér ekki vinnu. Hún eigi nóga peninga. 

Bára segir að hún þurfi endalaust að sitja undir því að sanna sig sem öryrki og stöðugt áreiti taki sinn toll. „Ég kem kannski engu í verk heilu dagana vegna þessara einstaklinga,“ segir hún en það eru einkum sex einstaklingar sem stöðugt tjá sig um Báru og hennar tilveru.

Davíð Þór segir að það komist enginn í gegnum lífið án þess að fá á sig neikvæð ummæli. Að við stöndum frammi fyrir því í nafni tjáningarfrelsis að sitja undir þessu. Þar skipti engu að hann sé alfarið ósammála ummælunum. „Þetta fólk er ekki hættulegt lýðræðinu og þetta eru jaðarskoðanir,“ segir Davíð Þór. Hann segir að þó svo að það sé sami einstaklingurinn sem tjái sig ítrekað þurfi það ekki að þýða að um skipulagðan áróður sé að ræða.

Ekki viðurkenna rasisma sem norm

Bára Huld Beck, blaðamaður á Kjarnanum, benti Davíð Þór á að með mörgum ummælum komi ákveðin normalerísering og ekki megi viðurkenna rasisma sem norm. Hvort sem slík umræða er refsiverð eða ekki verður að taka afstöðu gagnvart slíku og ekki leyfa allt. 

Þorbjörg Þorvaldsdóttir, formaður Samtakanna 78, spurði þátttakendur í pallborðinu hvað væri hægt að gera til þess að stöðva hatursorðræðu. Að sögn Eyrúnar er aldrei hægt að koma í veg fyrir hana alfarið en hægt sé að að loka umræðuvettvangi hennar og hafa eftirlit með henni. 

Davíð Þór telur að ekki sé hægt að uppræta hatursorðræðu og þó svo kommentakerfum fjölmiðla sé lokað spretti upp nýir vefir. Hann segist telja að það þurfi að ala börn betur upp í lýðræðisumræðu. Að ræða hlutina æsingarlaust og af skynsemi við börn sé vænlegast til þess að koma breytingum í gegn.

Bára Huld segist telja að hatursorðræða sé samfélagslegt vandamál sem allt samfélagið þurfi að takast á við. Við þurfum að ræða við börnin okkar og við hvert annað. Við þurfum að hlúa betur að samfélaginu sjálfu og búa til samfélag þar sem fólki líður betur í stað þess að fá útrás fyrir reiði sína á þennan hátt, segir hún.

mbl.is

Innlent »

Hafa rætt orkupakkann í um 50 tíma

Í gær, 23:52 Þriðja kvöldið í röð stefnir í að næturumræður fari fram á Alþingi um þriðja orkupakkann. Síðustu sólarhringa hafa nær eingöngu þingmenn Miðflokksins haldið ræður í síðari umræðu um þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um þriðja orkupakkann og þessa stundina eru eingöngu þingmenn Miðflokksins á mælendaskrá. Meira »

Bílvelta í Hörgárdal

Í gær, 23:33 Ung kona var flutt á sjúkrahúsið á Akureyri eftir að hafa velt bifreið sinni á Staðarbakkavegi, skammt við bæinn Staðartungu í Hörgárdal í kvöld. Meira »

Hugsi yfir stöðu uppljóstrara

Í gær, 22:30 Auður Tinna Aðalbjarnardóttir, lögmaður Báru Halldórsdóttur, segir umbjóðanda sinn nokkuð sáttan með úrskurð Persónuverndar og að hún sé reiðubúin að eyða upptökunum frá því á Klaustri 20. nóvember síðastliðinn. Þetta kom fram í viðtali við lögmann Báru í tíufréttum á RÚV. Meira »

Borðtennis í blóðinu

Í gær, 22:15 Systkinin Gestur, Eiríkur Logi og Guðbjörg Vala, börn Guðrúnar Gestsdóttur og Gunnars Skúlasonar, urðu samtals fimmfaldir Íslandsmeistarar í borðtennis á dögunum. Meira »

„Bjóða ódýrasta dropann sem er í boði“

Í gær, 21:59 Tvö ár verða á morgun frá því Costco hóf starfsemi á Íslandi. Hver hafa „Costco-áhrifin“ verið á hinn almenna neytanda síðan þá? mbl.is ræddi við einstaklinga sem gæta að hagsmunum neytenda og allir eru þeir sammála um að mestu muni um samkeppnina sem Costco veitir á eldsneytismarkaði. Meira »

Gengu með dýragrímur á Dýradaginn

Í gær, 20:30 „Þetta gekk vonum framar. Við stefnum að því að þetta verði árlegur viðburður og Jane Goodall hefur sýnt því áhuga að mæta á næsta ári,“ segir Katrín Magnúsdóttir, verkefnastjóri Skóla á grænni grein hjá Landvernd. Landvernd stóð fyrir Dýradeginum sem haldinn var hátíðlegur í fyrsta skipti á Íslandi í dag, á degi líffræðilegs fjölbreytileika. Meira »

Var farin að ímynda mér það versta

Í gær, 20:20 „Það ríkti aldrei nein óeining innan Hatara. Við vorum öll á sömu blaðsíðu, jafnvel þó ég hafi verið hrædd eftir þetta,“ segir Sólbjört Sigurðardóttir, dansari Hatara. Greint var frá óeiningu eftir að Hatari veifaði palestínska fánanum á Eurovision en Sólbjört segir það af og frá. Meira »

Dæmdur fyrir nauðgun, kúgun og blekkingu

Í gær, 19:50 Karlmaður á þrítugsaldri hefur verið dæmdur í fjögurra ára fangelsi fyrir að hafa á um 20 mánaða tíma­bili villt á sér heim­ild­ir í sam­skipt­um við konu á sam­fé­lags­miðlin­um Snapchat, fengið hana hana til að senda sér nekt­ar­mynd­ir og notað þær til að kúga hana til kyn­maka með öðrum mönn­um. Meira »

Bára braut af sér

Í gær, 19:37 Stjórn Persónuverndar komst að þeirri niðurstöðu í dag að Bára Halldórsdóttir hefði brotið af sér þegar hún tók upp samtal þingmanna Miðflokksins á Klaustri í lok nóvember á síðasta ári. Henni var ekki gert að greiða sekt. Meira »

Verði stærsta timburhús landsins

Í gær, 19:24 Samkvæmt vinningstillögu fyrir skipulag á lóð við Malarhöfða og Sævarhöfða, þar sem nú er Malbikunarstöðin, er gert ráð fyrir að reisa stærsta timburhús landsins með sem samtals verður um 22 þúsund fermetrar að stærð, þar af um 17 þúsund fermetrar af íbúðum. Meira »

Mótmælti Katrínu og Jóni Atla

Í gær, 19:08 Mótmælandi með gjallarhorn setti svip sinn á opnun ráðstefnu á sviði kynjafræða í dag þegar hún mótmælti stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum innflytjenda. Meira »

Úrskurðaður í nálgunarbann og gæsluvarðhald

Í gær, 18:42 Karlmaður sem var á mánudag úrskurðaður í sex mánaða nálgunarbann vegna rökstudds gruns um að hafa beitt fyrr­ver­andi sam­býl­is­konu sína lík­am­legu, and­legu og kyn­ferðis­legu of­beldi, hefur verið úrskurðaður í gæsluvarðhald í eina viku. Meira »

„Hinn besti reytingur“

Í gær, 18:30 „Það var jafn og góður afli allan túrinn, hinn besti reytingur. Við vorum einungis að veiðum í rétt rúmlega þrjá sólarhringa þannig að aflinn fór yfir 30 tonn á sólarhring. Við vorum í ýsu og þorski á Lónsbugtinni og síðan héldum við í Berufjarðarálinn og enduðum túrinn í Hvalbakshallinu.“ Meira »

Hafi enn tíma til að sjá að sér

Í gær, 18:19 Efling stendur fast á því að rifta kjarasamningi við hótelstjórann Árna Val Sólonsson vegna þess sem stéttarfélagið segir að séu ólöglegar hópuppsagnir á hótelunum Capital-Inn, Park Hotel og City Center Hotel sem Árni rekur. Meira »

Ekki hagkvæm lausn á sorphirðu

Í gær, 17:55 „Mitt mat er það að staðan er ekki góð. Það er greinilegt að þarna erum við með opna hauga,“ segir formaður Landverndar eftir ferð að urðun­ar­stöðinni í Fífl­holti á Mýr­um til að skoða aðstæður. Ljóst sé þó að góður vilji og þekking sé þó til að bregðast við. Meira »

300 íbúðir við Lágmúla

Í gær, 17:39 Vinningstillaga fyrir skipulag á lóð við gatnamót Suðurlandsbrautar og Kringlumýrarbrautar gerir ráð fyrir 4-8 hæða byggingu sem verður samtals 10.360 fermetrar, þar af verslanir á fyrstu tveimur hæðunum, skrifstofur á næstu tveimur og 300 íbúðir í svokölluðu „co-living“ umhverfi þar fyrir ofan. Meira »

Eitt stórfellt fíkniefnalagabrot í apríl

Í gær, 17:20 Tilkynningum um innbrot fjölgaði á milli mánaða í aprílmánuði og fjölgaði innbrotum í fyrirtæki og stofnanir þar af hlutfallslega mest. Þá fjölgaði tilkynningum um eignaspjöll á milli mánaða og voru alls 124 í aprílmánuði. Meira »

„Þetta eru auðvitað ánægjuleg tíðindi“

Í gær, 17:06 „Þetta eru auðvitað ánægjuleg tíðindi,“ segir Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra í samtali við mbl.is innt eftir viðbrögðum hennar við þeirri ákvörðun peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands í morgun að lækka vexti um 0,5% í 4%. Meira »

Drífa á þingi Evrópusambands verkalýðsfélaga

Í gær, 16:29 Drífa Snædal, forseti ASÍ, ávarpaði þing Evrópusamband verkalýðsfélaga (ETUC) í gær þar sem rætt var um þann kafla í aðgerðaráætlun ETUC sem fjallar um „Traustara lýðræði og betri framtíð í Evrópu fyrir vinnandi fólk“. Meira »
Toyota Corolla 2005
Til sölu, ekinn um 176.000 km. Þokkalegt eintak. Sumar og vetrardekk. Næsta skoð...
Uppsetning rafhleðslustöðva
Setjum upp og göngum frá öllum gerðum rafhleðslustöðva Mikil áralöng reynsla ...
INTENSIVE ICELANDIC, ENGLISH, NORWEGIAN, DANISH & SWEDISH f. foreigners - ÍSLENSKA f.útl - ENSKA - NORSKA, DANSKA, SÆNSKA
ÍSLENSKA, ENSKA, NORSKA, DANSKA, SÆNSKA I, II, III, IV, V, VI: Starting dates...
LOFTDÆLA
Til sölu loftdæla verð kr. 30.000. Upplýsingar í síma 6990930...