Átti símtöl heilu næturnar um mannanöfn

Dr. Guðrún Kvaran í vor. Hún hefur marga fjöruna sopið ...
Dr. Guðrún Kvaran í vor. Hún hefur marga fjöruna sopið í mannanafnamálum og setið tvisvar í mannanafnanefnd. Hún fagnar því að frumvarpið hafi verið fellt á þinginu. mbl.is/​Hari

„Ég sjálf hef átt löng og undarleg símtöl, oft heilu næturnar, við fólk sem var greinilega undir áhrifum áfengis eða eiturlyfja og var að ræða við mig hvort væri hægt að hafa hitt og þetta sem nafn á barnið. Það var alveg furðulegt sem fólki datt í hug að fara að klína á blessað barnið sitt. Samkvæmt þessu frumvarpi hefði þetta verið allt í lagi og ekki þyrfti að spyrja kóng eða prest,“ segir Guðrún Kvaran, málfræðingur, prófessor emeritus og fyrrverandi nefndarmaður í mannanafnanefnd.

Hún segir hvort tveggja mannanafnanefnd og mannanafnalög nauðsynleg fyrirbæri, þó vissra breytinga þurfi við. Hún fagnar því að frumvarpið, sem boðaði róttækar breytingar á lögum um mannanöfn, hafi fallið á þinginu.

„Mér finnst nefndin mjög nauðsynleg og mér finnst andstyggilegt hvernig fjölmiðlamenn hafa talað mannanafnanefnd niður og haft þannig áhrif á almenning, eins og hún sé af hinu illa,“ segir Guðrún, sem sjálf sat í mannanafnanefnd tvö tímabil og er einn helsti sérfræðingur Íslendinga í mannanöfnum. Hún ritaði meðal annars Nöfn Íslendinga, grundvallarrit í íslenskri nafnfræði. Nú er hún sitjandi formaður íslenskrar málnefndar.

Hún kveðst þekkja alla sem setið hafa í mannanafnanefnd. „Þetta er afskaplega vandað fólk sem reynir að fara að lögum eins og mögulega er hægt og á ekki skilið þessa umfjöllun sem þeir hafa fengið,“ segir Guðrún. Hún vísar þar til neikvæðrar umræðu um nefndina og ofureinfaldana á störfum nefndarinnar, þar sem nöfn eru birt sem hafa ýmist verið hafnað eða þau leyfð, en lítið fjallað um rökstuðninginn sem liggur að baki.

Della að málið snúist ekki um málvernd

Guðrún segist fagna niðurstöðu þingsins, að hafna frumvarpinu. „Ég geri það en ég hefði nú viljað sjá að þessu væri vísað til sérfróðra manna. Það þarf að laga mannanafnalögin, endurskoða þau. Í minni umsögn benti ég á að fela þyrfti nefnd sérfræðinga að fara yfir núgildandi og laga þau skynsamlega að breyttum tímum,“ segir hún.

Núgildandi lög eru frá árinu 1996 en þar á undan höfðu ný lög verið samþykkt 1991. „Tímarnir hafa náttúrulega breyst síðan þessi lög voru samþykkt. Þau eru nokkurra áratuga gömul orðin. En þá þarf líka að hafa í huga varðveislu íslenskrar tungu, eins og forsætisráðherra bendir á,“ segir Guðrún.

Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor emeritus í íslenskri málfræði við Háskóla Íslands, sagði engin rök hafa verið færð fyrir því að aukið frelsi í mannanafnalöggjöf hefði neikvæð áhrif á íslenskuna. „Það er náttúrulega della,“ segir Guðrún um þá fullyrðingu.

„Við höfum nú einu sinni tungumál hér, sem er beygingarmál. Ef nöfn færu að fara á skjön við kerfið í heild myndi fara svolítið að hrikta í stoðunum, tel ég,“ segir Guðrún. Og útskýrir: „Auðvitað eru nöfn hluti af tungumálinu, alveg eins og borð og stóll. Nöfn hafa beygst alveg frá því að menn settust að hér á landi. Við höfum tekið upp erlend nöfn en þau hafa þá lagað sig að beygingarkerfinu,“ segir Guðrún.

„Nöfn eru ekki fyrirbæri eins og stendur í frumvarpinu, heldur eru þau hluti orðaforðans,“ segir hún.

Fer flest í gegnum nefndina

Guðrún segir annars langflest nöfn fara í gegn hjá nefndinni, sem koma á borð hennar. „Þegar lögin voru rýmkuð fyrir aldamót gilti þaðan af að nafnið þyrfti að vera ritað með íslenskum stöfum og taka íslenskum beygingarendingum,“ segir Guðrún. Þessi tvö viðmið séu nú þau helstu.

„Því fer nú flestallt í gegn, nema ýmis undarlegur ritháttur eða erlend nöfn,“ segir Guðrún. Litlu sé hafnað af nefndinni. „Ég segi ekki að mér þyki öll nöfn falleg sem fara í gegn, en þau falla að rithætti íslensku og beygingarkerfinu og þá fara þau í gegn,“ segir hún.

Í frumvarpinu átti hins vegar að sögn Guðrúnar að leyfa að taka upp í rauninni hvað sem er, meira að segja tákn, stafi og slíkt. „Það stóð nú ekki að það mætti setja broskall en það lá við,“ segir Guðrún.

Satanía og Lúsífer

Guðrún sat í mannanafnanefnd tvö tímabil. Hún útskýrir að listi þeirra nafna, sem nefndin hefur hafnað á þeim grundvelli að þau kynnu að vera nafnbera til ama, gæti verið mun lengri, ef ekki væri fyrir öll þau skipti sem nefndin hefur ráðið foreldrum frá því að nota viss nöfn, á frumstigi hugmyndarinnar. Þannig hafi margir ekki hugsað hugsunina til enda en áttað sig þegar nefndin benti þeim kurteisislega á að æskilegra væri að velja annað nafn en stóð til. Nöfnin sem fara þessa leið, það er, fara aldrei eiginlega fyrir mannanafnanefnd, eru ekki skráð. Á grundvelli þessa, meðal annars, vísar Guðrún því á bug sem segir í frumvarpinu að hennar sögn, að aðeins „örfá nöfn“ geti orðið fólki til ama.

„Ég man eftir nöfnunum bæði Satanía og Lúsífer. Það er náttúrulega ekki gaman að koma til útlanda og segja: „Ég heiti Lúsífer Jónsson.“ Og auðvitað ekki heldur hérna heima. Þetta yrði viðkomandi til ama,“ segir Guðrún.

Í greinargerð frumvarpsins segir þá: „Dæmi eru um að nöfnum hafi verið hafnað þótt þau eigi sér langa sögu í íslensku samfélagi og tungu og hafi jafnvel tíðkast innan sömu fjölskyldu í margar kynslóðir.“

Guðrún hafnar þessu jafnframt. „Ég var nú í mannanafnanefnd í tvígang og ég minnist þess ekki að nafni hafi verið hafnað sem hafi gengið í fjölskyldum í áratugi. Það er orðið mjög auðvelt að fara inn í manntölin og sjá hvort nöfnin hafi verið notuð,“ segir Guðrún. Þegar vafi hafi leikið á hafi nefndin leitað til Þjóðskrár og fengið skorið úr um hvort það hafi verið notað áður eða ekki.

Lög sem mætti sníða af vankanta

„Lögin núna eru ekki ólög og það er hægt að fara eftir þeim. Það mætti þó sníða af þeim ýmsa vankanta sem hafa orðið til breytingar í þjóðfélaginu,“ segir Guðrún. Gott sé að frumvarpinu hafi verið hafnað í þeirri mynd sem það var, þar sem átti að gefa verulega eftir í lögum um mannanöfn, meðal annars þannig að foreldrum væri leyft að gefa börnum eins mörg nöfn og þeir vildu.

„Það er ekki hægt að gera þetta, nema að breyta öllu kerfinu. Það benti Þjóðskrá á í sinni umsögn, sem var góð. Ef þetta á að vera óendanlega langt sérðu hvar þetta endar,“ segir Guðrún og bendir á að hjá bönkum og í Þjóðskrá sé aðeins til að dreifa ákveðið mörgum stafabilum í nöfnum manna og fyrirtækja.

Eðlilegt að Elín fái ekki að heita Kona

Aðspurð segir Guðrún að úrskurðir mannanafnanefndar í máli Elínar Eddudóttur, sem hefur talað við fjölmiðla um þá ósk sína að heita Kona að millinafni, séu eðlilegir.

„Hún segir að það sé ekki nokkur munur á að heita Kona eða Karl. En það er grundvallarmunur. Karl er tökunafn: það er notað í Bretlandi sem Charles, Karl á þýsku og í Norðurlandamálum. Þetta er upphaflega latneska nafnið Carolus. Þetta er í hugum manna ekki par eins og karl og kona,“ segir Guðrún.

„Hún nefndi líka Sveinn, að það sé leyft að heita Sveinn en ekki Kona. Það er alveg eins: Sveinn er tökunafn af Sven úr skandinavísku. Þetta er ekki sambærilegt. Það er enginn sem heitir, svo ég viti til, kvinde á dönsku. Eða woman á ensku,“ segir Guðrún.

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Ágætishaustlægð á leiðinni

06:57 Útlit er fyrir að ágætishaustlægð gangi yfir landið á sunnudag og mánudag með suðaustanátt og rigningu. Gera má ráð fyrir allhvössum vindi, jafnvel hvassviðri fyrir hádegi á sunnudag sunnan- og suðvestanlands. Þessu veðri fylgir rigning í öllum landshlutum og talsverð á Suður- og Suðausturlandi. Meira »

Lofar að gera þetta ekki aftur

06:01 Lögreglan hafði afskipti af þremur drengjum á vespu á Strandvegi síðdegis í gær. Ökumaður vespunnar náði að stinga lögreglu af eftir að hafa losað sig við farþegana tvo, sem voru hjálmlausir. Meira »

Eldislax ekki veiðst

05:30 Eldislax hefur ekki veiðist í laxveiðiám í sumar og ekki sést við myndaeftirlit. Er það mikil breyting frá síðasta ári þegar staðfest var að tólf eldislaxar hefðu veiðist í laxveiðiám. Meira »

Virða ekki lokun lögreglu

05:30 Dæmi eru um það að ferðamenn hafi ekki fylgt fyrirmælum lögreglu og farið inn á lokað svæði í Reynisfjöru, þar sem skriða féll á þriðjudag. Þetta staðfestir Björn Ingi Jónsson, verkefnastjóri almannavarna hjá lögreglunni á Suðurlandi. Meira »

Sátu allir við sama borð?

05:30 „Eins og mér var kynnt þetta var sama fermetraverð á öllum íbúðum sem Félag eldri borgara í Reykjavík, FEB, byggði í Árskógum 1 til 3. Skipti þá engu hvort um íbúðir á efstu hæð annars staðar í húsinu væri að ræða,“ segir einstaklingur í FEB sem ekki vill láta nafns síns getið en sótti um íbúð í húsunum. Meira »

Enn brunalykt á skólasetningu

05:30 Nemendur í 2. og 3. bekk hefja nýtt skólaár við Seljaskóla einum degi síðar en samnemendur þeirra sökum þess að enn var brunalykt af húsgögnum í tveimur kennslustofum árganganna. Meira »

Fylgjast áfram vel með vatninu

05:30 Lögreglan ákvað síðdegis í gær að gera hlé á formlegri leit að belgíska ferðamanninum Björn Debecker. Hann er talinn hafa fallið í Þingvallavatn fyrir um 13 dögum. Meira »

Fjarveran gagnrýnd

05:30 „Hún hefði átt að nýta tækifærið, taka á móti honum og ræða brýn málefni á borð við loftslagsmál og öryggis- og varnarmál. En hún forgangsraðar auðvitað verkefnum sínum,“ segir Hanna Katrín Friðriksson, formaður þingflokks Viðreisnar, í Morgunblaðinu í dag. Meira »

Húsvísku sjóböðin á lista Time

Í gær, 23:35 Sjóböðin á Húsavík (GeoSea) hafa ratað á árlegan lista tímaritsins Time Magazine sem einn af 100 áhugaverðustu stöðum í heiminum til að heimsækja á árinu 2019. Meira »

Lýkur hringferðinni við Laugardalshöll

Í gær, 23:07 Ein­ar Hans­berg Árna­son lýkur á morgun 500.000 metra langri hringferð sinni um landið. Frá því síðasta föstudag hefur Einar stoppað í 36 sveit­ar­fé­lög­um og róið, skíðað eða hjólað í sér­stök­um þrek­tækj­um 13.000 metra á hverj­um stað, einn metra fyr­ir hvert barn sem brotið er á. Meira »

Bólusetning kæmi í veg fyrir krabbamein

Í gær, 22:50 Hægt yrði að koma í veg fyrir um 92% af krabbameinstilvikum af völdum HPV-veirunnar með bólusetningu. Talið er að um 34.800 slík tilvik hafi greinst á árunum 2012-2016, samkvæmt nýrri rannsókn. Meira »

Hleypur sitt 250. maraþon

Í gær, 21:30 Fáir komast með tærnar þar sem Bryndís Svavarsdóttir er með hælana þegar kemur að fjölda maraþonhlaupa. Á laugardaginn hyggst hún hlaupa sitt 250. maraþon. Þetta verður 23. Reykjavíkurmaraþon hennar í röð og 12. maraþonið á þessu ári sem hún hleypur. Meira »

Keyrsla á Söndru Rún

Í gær, 21:15 Kennsla á haustönn í Borgarholtsskóla byrjaði í vikubyrjun og Sandra Rún Ágústsdóttir heldur áfram í bílamálun og bifvélavirkjun þar sem frá var horfið í vor. Í sumar keyrði hún 18 hjóla trukk frá morgni til kvölds og hefur hug á að halda áfram á þeirri braut í vetur með náminu. Meira »

Hafa safnað 10% hærri upphæð en í fyrra

Í gær, 20:55 5.300 hlaupa til góðs í Reykjavíkurmaraþoninu í ár fyrir 190 góðgerðafélög og hafa aldrei verið fleiri. Áheitasöfnunin á hlaupastyrkur.is gengur mjög vel og er búið að safna 10% hærri upphæð nú en á sama tíma í fyrra. Reykjavíkurmaraþonið fer fram í 36. sinn í ár. Meira »

Útskýrðu starfsumhverfi lögreglu

Í gær, 20:40 „Við fórum yfir verklag á borgarhátíðum og útskýrðum okkar starfsumhverfi,“ sagði Sigríður Björk Guðjónsdóttir, lögreglustjóri LRH. Sigríður Björk mætti í dag á fund mann­rétt­indaráðs Reykja­vík­ur­borg­ar, þar sem verklag lög­reglu á hátíðum á veg­um borg­ar­inn­ar var til umræðu. Meira »

Stúdentar hætta að selja vatn

Í gær, 20:25 Tekin hefur verið ákvörðun um að hætta að selja vatn í plastflöskum í mötuneyti Félagsstofnunar stúdenta, Hámu. Sömuleiðis hefur úrval vegan-matar í Hámu tekið stakkaskiptum og standa nú tveir heitir vegan-réttir stúdentum til boða í hádeginu. Meira »

„Flæði af lyfseðilskyldum lyfjum“

Í gær, 19:56 „Það sem gerðist í fyrra var að við vorum allt í einu með þetta flæði af lyfseðilskyldum lyfjum sem krakkarnir voru allt í einu komin á fullt í,“ svarar Guðmundur Fylkisson, aðalvarðstjóri hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, spurður um fækkun leitarbeiðna vegna týndra barna og ungmenna. Meira »

Drengnum ekki vikið úr FÁ

Í gær, 19:10 „Honum hefur ekki verið vikið úr skólanum. Það er ekki rétt. Við megum ekki víkja nemendum úr skóla sem ekki eru orðnir 18 ára gamlir,“ segir skólameistari FÁ spurður um mál fatlaðs drengs sem greint var frá að hefði verið vikið úr sérdeild skólans eftir tveggja daga skólavist. Meira »

„Sókn og vörn íslenskunnar í fortíð, nútíð og framtíð“

Í gær, 18:48 „Við erum að efla rannsóknir á ritmenningu okkar sér í lagi frá miðöldum. Ég legg mikla áherslu á sókn og vörn íslenskunnar, í fortíð, nútíð og framtíð. Að kunna góð skil á bókmenntaarfinum hjálpar okkur að horfa til framtíðar,“ segir Lilja Dögg Alfreðsdóttir menntamálaráðherra. Meira »
Lok á heita potta og hitaveituskeljar
Lok á heita potta og hitaveituskeljar. Stærðir í cm: 200x200, 210x210, 220x220, ...
Bílalyftur vökva-drifnar gæðalyftur
EAE Bílalyftur allar gerðir í boði, skoðið úrvalið á www,holt1.is og facebook...
Hornborð til sölu ódýrt.
Hornborð 65x65 cm. Hæð 45 cm. Vel með farið kr. 900.- Er í Garðabæ s: 8691204...
Bílskúr, geymsla Hvalvík 4 Keflavík
26 fm upphitað geymsluhúsnæði í Reykjanesbæ. Verð 40 000 á mánuði með húsgjöldum...