Ómetanlegur tónlistararfur brann

Louis Armstrong á tónleikum í Háskólabíói árið 1965. Hann var ...
Louis Armstrong á tónleikum í Háskólabíói árið 1965. Hann var einn af risunum í tónlistinni um miðja síðustu öld. mbl.is/Ólafur K. Magnússon

Fyrir ellefu árum kom upp eldur á lóð Universal-risans í Hollywood. Á lóðinni voru kvikmyndir teknar upp, sett smíðuð og rifin og ferðamenn gengu um og virtu fyrir sér draumasmiðjuna. Í stóru vöruhúsi á svæðinu voru geymdar frumupptökur með mörgum helstu tónlistarmönnum 20. aldarinnar. Sumar munu aldrei heyrast aftur. 

Upptökurnar voru með tónlistarmönnum á borð við Elton John, Billie Holiday, Ellu Fitzgerald, Nirvana, Guns N' Roses og Louis Armstrong töpuðust í eldinum en í heild sinni er áætlað að um 500 þúsund lög og upptökur hafi glatast í eldinum á um 170 þúsund segulbandsspólum. Magnið var gríðarlegt þar sem Universal hefur í gegnum tíðina keypt minni útgáfur og tónlistarsöfn þeirra. Fyrirtækið er í eigu frönsku fjölmiðlasamsteypunnar Vivendi og er nú stærsta tónlistarútgáfa heims eftir að hafa náð vopnum sínum með risi streymisveita.

Það hefur tekið langan tíma að komast að því hversu mikið tjónið var en New York Times birti á dögunum ítarlega umfjöllun um eyðilegginguna og þar er bruninn kallaður: mestu hamfarir sem riðið hafa yfir tónlistargeirann.“ Sér í lagi í ljósi þess hve mikið magn af upptökum frá fimmta, sjötta og sjöunda áratugnum fórust en bent hefur verið á að upptökutækni hafi verið mun þróaðri á þessum tíma en t.a.m. afspilunartækni og því væri með nútímatækni hægt að vinna vel úr þeim.

Umslag plötunnar Nevermind með Nirvana. Einni mikilvægustu rokkplötu allra tíma. ...
Umslag plötunnar Nevermind með Nirvana. Einni mikilvægustu rokkplötu allra tíma. Masterar með upptökum sveitarinnar glötuðust í eldinum.

Ári eftir brunann lét Universal gera úttekt á skaðanum sem bruninn olli. Umfjöllun NYT byggir m.a. á þessari skýrslu sem var óopinber. Þar er gert ráð fyrir því að upptökur með 500.000 lögum hafi orðið eldinum að bráð. Talan er ótrúleg. Hálf milljón laga! Í kjölfar brunans gerðu forsvarsmenn Universal allt sem þeir gátu til að leyna umfangi tjónsins og ítrekað var haft eftir þeim að lítill sem enginn skaði hefði orðið og þeir týndu til örfáa óþekkta listamenn sem áttu að hafa átt upptökur í geymslunum. Erfitt er að slá því föstu af hverju viðbrögðin voru slík en samningagerð í tónlistargeiranum getur verið flókin þegar eignarhald á hugverkum er annars vegar. Því er mögulegt að þeir listamenn eða fjölskyldur listamanna sem léku inn á upptökur sem skemmdust í brunanum gætu lögsótt fyrirtækið vegna skaðans og stjórnendur Universal hafi séð fram á gríðarlegt tap á tíma sem var tónlistarútgáfum mjög erfiður fyrir.

Ella Fitzgerald í heimsókn á Íslandi árið 1966. Upptökur með ...
Ella Fitzgerald í heimsókn á Íslandi árið 1966. Upptökur með henni glötuðust í brunanum. Ljósmynd/Ólafur K. Magnússon

Upptökur í sinni hreinustu mynd

Upptökurnar sem um ræðir eru svokallaðar master-upptökur. Segulbandsupptökur sem gerðar voru í hljóðverum og svo afritaðar til að færa yfir á vínyl, kassettur, geisladiska og aðrar tegundar afspilunar. Í mörgum tilfellum var um að ræða segulbönd með einangruðum rásum með stökum hljóðfærum eða söng. Master-upptökur eru frumeintök og einhver gæði glatast alltaf við yfirfærslu þeirra. Þær komast eins nálægt því að vera inni í herberginu með tónlistarmönnunum og mögulegt er.

Hér fyrir neðan má heyra bassaleik Paul McCartney á einangraðri rás í laginu Something með Bítlunum. Þetta er ekki upptaka sem glataðist í brunanum en með henni má glögglega heyra hversu mikilvægt er að varðveita fjölrása upptökur.  

Í sumum tilfellum var um að ræða óútgefin lög eða aðrar útgáfur af lögum en þær sem fengu útgáfu. Universal er einn risanna þriggja í tónlistargeiranum en hafði í gegnum tíðina keypt upp minni útgáfur á borð við Chess frá Chicago sem kom fólki á borð við Muddy Waters, Chuck Berry og Ettu James á kortið. Risum í bandarískri tónlistarsögu og þar með heimsins. Frumupptökur með þeim eru nú glataðar að eilífu.

Jónatan Garðarsson, fjölmiðlamaður, segir eyðilegginguna hjá Universal vera hreinustu hneisu. „Universal er búið að sanka að sér plötuútgáfum út um allt. Þeir eiga Motown, EMI og Verve [gömul djass- og blúsútgáfa] ásamt heilmiklu af öðru,“ segir Jónatan og bendir á að í mörgum tilfellum hafi fjölrása upptökur ekki verið til frá því á fimmta og sjötta áratugnum en margt af því sem hafi glatast frá þeim tíma hafi verið aðrar upptökur en þær sem nýttar voru í sjálfum útgáfunum, það sem kallað er alternative take. Þetta sé sérstaklega þýðingarmikið í djassinum og þar hafi glatast mikil verðmæti. „Þetta hefur væntanlega allt saman farið og það er rosalegur skaði, þó mögulega hafi verið búið að afrita eitthvað,“ segir Jónatan.   

Þetta er ekki í fyrsta skipti sem master-upptökur glatast, mikið af efni með sjálfum Elvis Presley var fargað á áttunda áratugnum,  og stóru útgáfurnar hafa verið gagnrýndar harðlega í gegnum tíðina fyrir að sýna masterum ekki nægjanlega virðingu. Eins furðulegt og það er þegar litið er til þess hversu mikið fyrirtækin hafa haft upp úr endurútgáfum á slíkum upptökum með smávægilegum breytingum eða endurbótum.

Íslenskur tónlistararfur verði aðgengilegur

Íslenskur tónlistararfur sem geymdur er á masterspólum er að mestu í eigu plötufyrirtækisins Öldu. Bæði er um að ræða fjölrása segulbönd með hljóðfærum á einangruðum rásum en einnig stereo og mono segulbönd með tveimur rásum þar sem lögin eru í sinni fullkláruðu mynd.

Stór hluti af tónlistararfi Íslendinga er geymdur á 30 brettum ...
Stór hluti af tónlistararfi Íslendinga er geymdur á 30 brettum og bíður þess að vera flokkaður. Ljósmynd/Aðsend

Sölvi Blöndal er eigandi Öldu ásamt Ólafi Arnalds og þeir gengu frá kaupum á safninu af Senu, áður Skífunni, fyrir þremur árum síðan. Hann segir hundruð ef ekki þúsundir laga vera í því safninu sem sé geymt í kössum á 30 brettum. Hann skýtur á að um 80% eða meira af útgefinni íslenskri tónlist sé í safninu.

„Þegar þú ert eigandi að svona safni þá er það náttúrulega mikil ábyrgð að varðveislan sé með eðlilegum hætti. Við höfum nýhafið samstarf við Landsbókasafnið um varðveislu á safninu og við gerum okkur vonir um að safnið okkar verði uppistaðan í tónlistarsafni í framtíðinni sem fræðimenn og almenningur geta haft aðgang að.“ Samstarfið er skammt á veg komið þar sem verkefnið er umfangsmikið en allir eru sammála um að menningarverðmætin séu mikil.

Að stórum hluta hefur efnið verið afritað stafrænt en það er mikil vinna þar sem rétt ræki þarf til að spila segulböndin og stundum þarf að hreinsa segulböndin eða lagfæra þau áður en hægt er að spila þau fyrir afritun. Þá er ýmislegt geymt með öðrum hætti t.a.m. á svokölluðum DAT-spólum. „Það er bara risastórt verkefni að greina þetta og það er það sem við vonumst til að gerist þegar Landsbókasafnið kemur að málinu,“ segir Sölvi sem leggur áherslu á hversu merkileg tónlist sé í safninu og nefnir upptökur með Stefáni Íslandi, Hauki Morthens og Ellý Vilhjálms. Masterar frá hljómsveitum eins og Trúbroti, Hljómum, Sálinni hans Jóns míns og Ný Danskri. Gangi vonir Öldu manna eftir gæti hver sem er skoðað og hlustað á einstakar rásir af upptökum með þessum listamönnum og hljómsveitum.

Sölvi Blöndal , annar eigenda Öldu, vonast til að gera ...
Sölvi Blöndal , annar eigenda Öldu, vonast til að gera eins mikið af tónlistararfi þjóðarinnar aðgengilegan almenningi og hægt er. mbl.is/Golli

Heilt yfir telja þeir sem hafa starfað í tónlistargeiranum í gegnum tíðina að varðveisla íslenskra hljómplötuútgefenda verið góð og engin áföll sem líkja mætti við brunann hjá Universal hafi komið upp hérlendis. Helst er talað um að fjölrása master-upptökur sem gerðar voru undir merkjum SG-platna á sínum tíma hafi glatast þar sem tekið hafi verið yfir þær til að draga úr kostnaði. Jónatan sem starfaði um árabil í tónlistargeiranum m.a. hjá Steinum segir að eitthvað af íslenskum masterum hafi líka verið settir á video-spólur til geymslu og þar gætu hafa orðið skemmdir á. Þá sé hætta á að masterar sem hafi í sífellt meira mæli verið geymdir á stafrænu formi upp úr aldamótum hafi skemmst eða týnst.  

Heimild: 

New York Times 

mbl.is

Innlent »

Eftir stendur að vextir hækka á alla

12:58 Vextir á verðtryggðum námslánum hefðu verið 4,5% fyrir áratug, ef fyrirhugað námslánakerfi, sem menntamálaráðherra hefur lagt fram, hefði verið við lýði. Þess í stað eru vextirnir 1%. Á þetta er bent í umsögn stúdentaráðs um frumvarpið, sem send var mbl.is. Meira »

Allt öðruvísi en árið 2006

12:09 Bjarni Már Gylfason, upplýsingafulltrúi Rio Tinto á Íslandi, segir að allt annað hafi verið uppi á teningnum síðast þegar kerskála þrjú var lokað í álverinu í Straumsvík árið 2006 heldur en núna. Meira »

Vinnueftirlitið fylgist með framvindunni

10:35 Starfsmaður Vinnueftirlitsins sem hefur eftirlit með álverinu í Straumsvík hafði samband við álverið í gær eftir að svokallaður ljósbogi myndaðist þar í fyrradag. „Við erum að fá upplýsingar frá þeim um hver staðan er,“ segir Hanna Sigríður Gunnsteinsdóttir, forstjóri Vinnueftirlitsins. Meira »

Fyrst kvenna til að synda Eyjasund

10:24 Sigrún Þuríður Geirsdóttir varð í nótt fyrsta konan til að synda svokallað Eyjasund, þ.e. leiðina frá Vestmannaeyjum og yfir á Landeyjasand. Sigrún hóf sundið frá Eiðinu í Heimaey og tók land á Landeyjasandi fjórum klukkustundum og 31 mínútu síðar. Meira »

Ógnuðu húsráðendum með eggvopni

10:20 Tveir karlmenn voru handteknir af lögreglunni á Austurlandi í gær, grunaðir um að hafa farið inn í hús á ótilgreindum stað í umdæminu snemma í gærmorgun og ógnað húsráðendum með eggvopni. Einn húsráðenda hlaut smávægilega áverka, þó ekki eftir eggvopnið. Meira »

Rann 300 metra niður Hvannárgil

08:59 Það var göngumanninum, sem sat fastur á syllu í Hvannárgili fyrir neðan Goðahraun á Fimmvörðuhálsi, til happs að renna ofan í sprungu fulla af snjó. Það var til þess að hann staðnæmdist og ef ekki hefði verið fyrir snjóinn er ómögulegt að segja til um hversu langt hann hefði runnið niður gilið. Meira »

Hafa ásælst dýrmæta kirkjugripi

08:37 Fremur en að söfn ásælist kirkjugripi til að tryggja varðveislu þeirra ættu ráðamenn að beita sér fyrir því að kirkjan fái þá fjármuni sem henni ber. Þannig geti hún bætt eld- og þjófavarnir í kirkjum til að tryggja öryggi þeirra og dýrmætra kirkjugripa sem þar eiga heima. Meira »

Víða góð spretta en beðið eftir þurrki

07:57 „Háin sem er seinni vöxtur grassins sprettur vel en það var svolítill kyrkingur í grasinu í vor vegna þurrka. Það er heilmikil spretta á seinni slættinum og mér sýnist allt líta mjög vel út þar sem ég fer um,“ segir Jóna Þórunn Ragnarsdóttir, ráðunautur hjá Rannsóknarmiðstöð landbúnaðarins, og bóndi á Birnustöðum á Skeiðum á Suðurlandi. Meira »

Hæg norðaustlæg átt og hlýjast á Suðurlandi

07:12 Hæg norðaustlæg eða breytileg átt verður á landinu í dag og víðast hvar skýjað, en léttskýjað norðvestan til og lítils háttar væta á landinu austanverðu. Það léttir heldur til sunnanlands er líður á daginn, en þó má búast við skúrum síðdegis þar. Meira »

Var að reykja fisk yfir opnum eldi

06:35 Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu var tilkynnt í gærkvöldi um erlendan karlmann sem var með eld í nágrenni vinnubúða í Mosfellsbæ. Eldinn var maðurinn að nota til að elda og reykja fisk og segir í dagbók lögreglu að maðurinn hafi verið búinn að koma sér upp hinni „fínustu aðstöðu utan við vinnubúðirnar“. Meira »

Ekki tilefni til atkvæðagreiðslu

05:30 Ekki er tilefni til að efna til atkvæðagreiðslu meðal flokksmanna Sjálfstæðisflokks vegna þriðja orkupakkans miðað við inntak málsins og eðli þess, að mati Birgis Ármannssonar, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokks. Meira »

Lokað vegna lagfæringa á Laugavegi

05:30 Sumarið er gjarnan tími framkvæmda utandyra í borgarlandinu og þá er góðviðri nýtt til þess að lagfæra ýmislegt og viðhalda öðru, til dæmis malbika götur og sinna gróðri. Meira »

Fjórfaldur íbúafjöldi heimsótti bæinn

05:30 Heldur fjölgaði í Grundarfirði í gær þegar þrjú skemmtiferðaskip heimsóttu bæinn. Aldrei áður hafa jafn mörg skemmtiferðaskip komið til Grundarfjarðar á einum og sama deginum. Meira »

Fer fækkandi í Reykjavík

05:30 Íslenskum ríkisborgurum sem búa í Reykjavíkurborg fækkaði um u.þ.b. þúsund á árunum 2016 til 2019, að því er fram kemur í tölum Hagstofu Íslands um mannfjölda á fyrsta ársfjórðungi þessara ára. Á sama tíma fjölgaði erlendum ríkisborgurum í borginni um u.þ.b. 7.600. Meira »

Landselir sóla sig á Löngufjörum

05:30 Fjöldi landsela lá á Löngufjörum á sunnanverðu Snæfellsnesi á laugardaginn var og sólaði sig í sumarblíðunni.   Meira »

Algengt að vottorð séu véfengd

05:30 Algengt er að lögreglustjórar véfengi starfshæfnivottorð starfsmanna sem snúa aftur vegna veikinda og fái trúnaðarlækna til að endurmeta starfshæfni þeirra. Meira »

Keyptu veiðijarðir við Búðardalsá

05:30 Svissneskir fjárfestar hafa á síðustu árum keypt þrjár jarðir við Búðardalsá á Skarðsströnd. Með kaupunum deila þeir jöfnum atkvæðisrétti í ánni með íslenskum landeigendum á svæðinu. Meira »

Manninum bjargað af syllunni

Í gær, 23:48 Göngumanninum, sem setið hafði fastur á syllu í Goðahrauni á Fimmvörðuhálsi frá klukkan 18 í dag, hefur verið bjargað úr sjálfheldunni. Meira »

Aðgerðir standa enn yfir á Fimmvörðuhálsi

Í gær, 23:05 Björgunaraðgerðir vegna manns sem situr fastur á syllu í Goðahrauni á Fimmvörðuhálsi standa enn yfir, en aðgerðirnar eru tæknilega erfiðar að sögn upplýsingafulltrúa Landsbjargar. Meira »
Barnakerra
Til sölu Emmaljunga barnakerra..(Kerruvagn) Vel með farinn.. Tilboð óskast...Sí...
Greinakurlari
Glussastýrður greinakurlari fyrir traktor, www.hardskafi.is Sími 896 5486...
HRINGSTIGAR _ HRINGSTIGAR
Hringstigar, úti sem inni. Þvermál 120, 130, 140, 150, 160, 170 cm og sérsmíði í...
Hvernig líst þér á Natalie
Vissir þú að nú er 40.000 kr afsláttur af Natalie? Klikkaðu á linkinn fyrir neð...