Bót og betrun hinna óforbetranlegu

Kjötæta gengur í vatnið og fær sér vegan í gogginn ...
Kjötæta gengur í vatnið og fær sér vegan í gogginn á Junkyard á Akranesi. Hana afgreiðir Márk Orsik, annar tveggja starfsmanna. mbl.is/RAX

Varúð, eitur! Það er allt vegan hérna, en ekki samt segja neinum, því þá kemur ekki fólkið sem brennur hvað heitast fyrir þeirri hugsjón sinni að borða bara kjöt. Það er betra að þau villist hingað og borði og fái svo að vita eftir á að það var eitrað fyrir þeim: Grandalaus lögðu þau sér grænmetisfæði til munns. Sá skaði er einmitt margskeður hérna í Junkyard, nýjum sjoppufæðisvagni við íþróttamiðstöðina á Jaðarsbökkum á Akranesi. 

Það er allt fullt að gera í hádeginu á þriðjudegi þegar ég renni í hlað. „Eruð þið vegan?“ spyr ég tvær sem bíða í röðinni. „Nei, það gæti ég aldrei verið,“ svarar önnur. „Ég verð að fá eitthvað kjöt á hverjum degi,“ segir hún. Vegan staður, sem sagt, og viðskiptavinirnir eru óforbetranlegar kjötætur. En greinilega ekki með öllu óforbetranlegar, því hér er hið minnsta sprottinn vísir að betrun. 

„Þetta er fáránlega gott,“ viðurkenndi bæjarstjórinn sjálfur, kjötæta, í stuttu símtali við mig nokkrum dögum fyrr, þegar ég fór að forvitnast um þennan stað sem ég var farinn að heyra að reykvískir grænkerar væru farnir að gera sér sérstaka ferð í þynnkunni um helgar eða þess vegna á alls óþunnum þriðjudögum. „Ertu að segja mér að þetta sé ekki kjöt? Þú ert að ljúga að mér,“ segist bæjarstjórinn, Sævar Freyr Þráinsson, hafa spurt sig að þegar hann smakkaði ruslfæðið á Junkyard.

Sveitaborgarinn, vinsælastur. Þar er hamborgarinn gerður eftir ungverskri uppskrift sem ...
Sveitaborgarinn, vinsælastur. Þar er hamborgarinn gerður eftir ungverskri uppskrift sem Daniel mótaði eftir pylsunni sem afi hans var vanur að gera. En nú, vegan. mbl.is/Snorri

Þessi sama spurning leitar á mann þegar maður tekur fyrstu bitana af hamborgaranum eða af kjúklingavefjunni af matseðlinum. Maður gæti þess vegna verið staddur á KFC eða McDonald’s en allra síst á alveg vegan stað. Ertu að segja mér að það séu engar dýraafurðir í þessu? „Ekki neinar. Það er allt vegan inni í þessum litla vagni,“ segir maðurinn á bakvið Junkyard, Daniel Ivanovici, Ungverji sem hefur búið á Íslandi í áratug núna, 27 ára. Hann skilur íslensku og talar ensku. Með honum er eiginkona hans til sjö ára, Eva Helgadóttir, Reykvíkingur sem á rætur á Akranesi. Þau hafa rekið búlluna síðan í mars, með dyggri aðstoð foreldra sinna, einkum móður Daniels. 

Daniel Ivanovici og Eva Helgadóttir reka Junkyard á Akranesi og ...
Daniel Ivanovici og Eva Helgadóttir reka Junkyard á Akranesi og fyrr en varir verður kominn Junkyard inn á Curious, hinseginbar í miðbæ Reykjavíkur, ef rétt er lesið í vísbendingar Daniels. mbl.is/RAX

Þetta snýst um sótsporið

Búlla er engin svívirðing heldur bara lýsing á litlum krúttlegum matarvagni sem stendur skorðaður á bílastæði utan við íþróttahús. „Það halda margir að þetta sé færanlegur vagn en það er alls ekki þannig. Við getum ekki fært hann um sentímeter,“ segir Daniel. Þess vegna er ekkert hægt að skjótast með staðinn allan til Reykjavíkur en það er hægt að færa bara út kvíarnar á gamla mátann.

Kemur í ljós að það stendur til: Junkyard opnar í miðbæ Reykjavíkur innan 4-8 vikna, segir Daniel. En hvar? „You’re Curious,“ segir Daniel, Curious með stórum staf, það hljómar eins og nafn nýlegs hinseginbars við Ingólfstorg, þar sem Tívolí var, og þar á undan Dollý. „Er Junkyard að opna inni á Curious?“ spyr ég. Þar fæst ekki afdráttarlaust svar en tíminn leiðir ýmislegt í ljós.

„Við getum náttúrulega ekki látið fólk keyra hingað upp á Skaga til að fá eitthvað gott að borða, þannig að við hlutum að opna í Reykjavík á endanum, og það var líka alltaf planið,“ segir Daniel, sem hvern dag ferðast fram og til baka í bæinn, stundum oft, til að sinna ýmsu í rekstrinum, oft að sækja birgðir. Í því skyni að minnka þann útblástur er hann farinn að keyra nýju Tesluna sem konan hans var að festa kaup á, en hún vinnur í félagsmiðstöð í Reykjavík. Þau búa sjálf hinum megin við götuna við Junkyard. 

Junk er kannski ekki besta orðið yfir nýju Tesluna sem ...
Junk er kannski ekki besta orðið yfir nýju Tesluna sem Eva og Daniel eru komin á. Teslan er ekki eins vistskæð og aðrir fararskjótar. mbl.is/Snorri

Þetta snýst allt um sótsporið! Ekki aðeins í bílamálum heldur er hugmyndin að Junkyard sprottin úr slíkum jarðvegi: Veganismi á að bjarga heiminum, að einhverju marki. „Þegar þú velur að fá þér þennan hamborgara í stað þess að fara á McDonald’s þá setur það margfalt minna mark á umhverfið. Í framleiðsluferlinu er minni kolefnislosun, minna vatn notað, minni metanlosun og minni landnotknun,“ segir Daniel. „Það er staðreynd málsins.“

Einn dagur, tvær Junkyard-máltíðir

Rögnvaldur Skúli Árnason, myndlistarmaður og glímukappi, beið í Junkyard-röðinni þegar mbl.is mætti á svæðið. Hann er einn af reykvísku grænkerunum sem leggja leið sína við hvert tækifæri á Skagann í leit að vegan skyndibita. Hann hefur meira að segja gengið svo langt, við tökur á kvikmynd á Skaganum, að borða tvisvar sinnum á einum degi á Junkyard, í hádeginu og um kvöldið á leiðinni heim suður. „Ég prófaði þetta nýlega í fyrsta sinn. Svona góður matur er fljótur að spyrjast út á meðal vegan fólks,“ segir hann.

Sveittur skyndibiti!

Daniel varð ekki vegan því hann var svo spenntur að hætta að borða skyndibita, hamborgara og pizzur, segir hann. „Við urðum vegan á einni nóttu hérna um árið. Það var eiginlega þá sem ég fattaði að ég hataði grænmeti, eftir nokkur misheppnuð kósíkvöld með einhverjum gúrkum, gulrótum og húmmus,“ segir hann. Upp frá því hafi þau farið að þróa uppskriftir að heimagerðum vegan draslmat, uppskriftir, sem enduðu þegar fram liðu stundir á matseðlinum á Junkyard. 

Sveittur skyndibiti verður hann að heita, því önnur lýsingarorð hrökkva skammt. 

Það eru yfirleitt tveir á vakt og allt í gangi: ...
Það eru yfirleitt tveir á vakt og allt í gangi: hamborgarar, fuglafríar kjúklingavefjur, franskar, jógúrtdrykkir, acai-skálar. Allt inni í þessum litla vagni. mbl.is/RAX

Daniel hefur verið í veitingabransanum á Íslandi árum saman, bæði í veisluþjónustu og á veitingastöðum, en þegar hann komst upp á lagið með þessar uppskriftir vissi hann að þau yrðu að stofna stað. Ferlið hófst því fyrir tveimur árum og í öndverðu stóð til að opna staðinn í Reykjavík. Það reyndist ógerningur, því þar fengu þau ekki fast stæði fyrir vagninn, sem þarf alltaf að vera beintengdur í rafmagnsleiðslur. 

„Eftir endalaust vesen í Reykjavík ákváðum við bara að byrja hér heima, byrja smátt og stækka svo við okkur ef svo færi,“ segir Daniel. Svo fór. Viðskiptavinunum fjölgar og fjölgar í Junkyard og maður verst ekki þeirri hugsun þegar maður kemur, að þetta þyrfti að vera stærri staður. Það er stöðug röð. 

Miðaldra karlar hætta sér inn á hálar slóðir veganismans

Þetta er ekki staður fyrir vegan fólk, þótt allt sé vegan. Það var alltaf stefnan: Að sýna fólki að það er alveg hægt að bjóða upp á ærlegan skyndibita án þess að blanda dýraafurðum í málið. „Við hefðum ekki gerst svo djörf hvort eð er að opna stað sem stílaði sérstaklega á vegan Skagamenn,“ segir Eva og hlær. Grænkerar, tær íslenska yfir vegan fólk, eru enda ekki óteljandi á Akranesi, þetta er hugmyndafræði sem stígur þar sín fyrstu skref eins og víðar. 

„Við höfum fengið ólíklegasta fólk til okkar, ekki síst eftir að við fengum pabba til að afgreiða vefjurnar fyrir okkur þegar við sáum um vegan veitingar á afmæli Elkem. Þá fóru alls konar miðaldra karlar að treysta sér að prófa, og síðar að venja komur sínar hingað. Flestir trúðu ekki í fyrstu að þetta væri allt vegan,“ segir Eva. Og sumir trúa því ekki enn. „Síðan fór fólk að frétta af okkur og síðan fóru Reykvíkingar að frétta af okkur og síðan hefur þetta bara verið stöðugt streymi,“ segir Eva. Þess eru dæmi að unglingar hafi ygglt sig og harðneitað að leggja sér Junkyard til munns þegar þeir verða þess áskynja að þar sé allt vegan en þegar þeir prófa það svo hætta þeir ekki að koma.

Daniel sækir franskar í soðið í sérsmíðaðan geymi sem er ...
Daniel sækir franskar í soðið í sérsmíðaðan geymi sem er festur aftan á vagninn. Þar er frystir. mbl.is/Snorri

Junkyard markaðssetur sig ekki sem vegan stað heldur einfaldlega er hann það bara. Vegan merkimiðinn trekkir enda ekki að. „Þess vegna auglýsum við okkur bara sem það sem við erum, skyndibitastað. Svo er bara bónus að hérna sé allt vegan og margfalt betra fyrir umhverfið en hliðstæðir kjötréttir,“ segir Daniel. 

„Þannig viljum við sýna að það er hægt að verða vegan, það er hægt að leggja sitt af mörkum til umhverfisins, og það er hægt án þess að fórna skyndibita eða djúsí hamborgurum. Allt bendir enda til þess að með tilliti til umhverfisins, heilsufars og velferðar dýra, sé þetta það langæskilegasta í stöðunni,“ segir Daniel.

Það er talað um að til að breyta heiminum þurfi maður að byrja heima hjá sér. Daniel og Eva hafa þegar uppfyllt það skilyrði, þannig að ætli heimurinn sé ekki næstur á dagskrá.

Það er langt ferli að baki. Hér eru Daniel og ...
Það er langt ferli að baki. Hér eru Daniel og móðir hans fyrir ári, þegar vagninn kom til landsins. Það þurfti að innrétta hann alveg frá upphafi og koma festingum undir hann. Þar reyndist móðir Daniels ómissandi starfskraftur. Hún heitir Éva Rozália Nagy, er 61 árs vélaverkfræðingur og hefur búið á Íslandi í fjögur ár, Ljósmynd/Aðsend
mbl.is

Innlent »

Markmiðið að útrýma meiðslum

19:40 „Við erum að búa til rauðan þráð í gegnum íþróttaferilinn og reyna að lyfta þessu á hærra plan því krakkarnir hafa stundum verið afgangsstærð,“ segir Fannar Karvel Steindórsson íþróttafræðingur og styrktarþjálfari hjá Spörtu heilsurækt. Meira »

„Einfalt og sjálfsagt“ að sleppa kjöti

19:00 „Við erum í rauninni búin að vera að gæla við þetta og verið hálfkjötlaus mjög lengi. Við vinnum með mikið af ungu fólki og það hefur hreinlega færst í aukana að sjálfboðaliðar okkar sem og nemar séu grænmetisætur og vegan,“ segir Sólveig Ása Tryggvadóttir, framkvæmdastjóri AFS á Íslandi. Meira »

Örmagna ferðamaður á Fimmvörðuhálsi

18:38 Björgunarsveitir á Suðurlandi voru kallaðar út til þess að koma örmagna ferðamanni á Fimmvörðuhálsi til aðstoðar rétt fyrir klukkan fjögur í dag. „Hann var orðinn mjög kaldur og hrakinn,“ segir Guðbrandur Örn Arnarsson, hjá Slysavarnarfélaginu Landsbjörg, í samtali við mbl.is. Meira »

Ekki bundinn af samkomulaginu

18:27 Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, segir stéttarfélagið ekki hafa viðurkennt óðeðlileg afskipti af ákvörðunum stjórnar Lífeyrissjóðs verzlunarmanna (LV) – þegar umboð stjórnarmanna var afturkallað – með því að fallast á sjónarmið um að „slík inngrip heyri nú sögunni til.“ Meira »

Flóðbylgjan allt að 80 metrar

17:02 Berghlaupið í Ösku í júlí 2014 er eitt stærsta berghlaup sem orðið hefur á Íslandi á sögulegum tíma. Í grein sem birt er í Náttúrufræðingnum er fjallað um jarðfræðilegar aðstæður, flóðbylgjuna sem fylgdi hlaupinu og áhrif mögulegra flóðbylgja vegna skriðufalla við Öskjuvatn. Meira »

Þjóðrækni í 80 ár

16:49 Þjóðræknisfélag Íslendinga fagnar 80 ára afmæli sínu í ár. Félagið var stofnað 1. desember 1939 en markmið þess er að efla samskipti og samvinnu Íslendinga og Vestur-Íslendinga með ýmsum hætti. Afmælisárinu var fagnað á Þjóðræknisþingi sem fram fór í dag. Meira »

Leist ekki á útbúnað Belgans

16:11 Ég horfði til baka og það kom söknuður. Mig langaði að halda áfram. Þetta er svo einfalt líf: róa, tjalda, borða og sofa,“ segir Veiga Grétarsdóttir kajakræðari eftir hringferð sína í kringum Ísland ein á kajak. Hún lauk ferðinni í gær. Meira »

Eltu uppi trampólín á Eyrarbakka

16:09 Fá útköll hafa borist björgunarsveitunum í dag í tengslum við hvassviðrið sem nú er yfir Suður- og Suðvesturlandi. Verkefnin hafa hingað til verið minniháttar, meðal annars var tilkynnt um trampólín á ferð og flugi á Eyrarbakka. Meira »

Hlupu með eldingar á eftir sér

14:05 „Eldingarnar voru eins og klær yfir allan himininn og allt lýstist upp. Manni brá því þetta var svo mikið. Við biðum alltaf eftir að hlaupinu yrði aflýst,“ segir Bára Agnes Ketilsdóttir sem lýsir miðnætur-hálfmaraþoni í Serbíu sem hún tók þátt í ásamt þremur öðrum Íslendingum í sumar. Meira »

Gamli Herjólfur siglir í Þorlákshöfn

14:05 Ófært er orðið í Landeyjahöfn vegna veðurs og siglir gamli Herjólfur því til Þorlákshafnar það sem eftir er dags.  Meira »

Ályktun Íslands braut ísinn

11:50 Justine Balene, íbúi á Filippseyjum, segir ályktun Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna hafa verið fyrstu alþjóðlegu aðgerðina vegna stríðsins gegn fíkniefnum, sem hefur kostað meira en 30.000 manns lífið þar í landi, mestmegnis óbreytta borgara. Meira »

Björguðu ketti ofan af þaki

08:40 Eftir mikinn eril hjá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins í gærkvöldi, þegar það sinnti þremur brunaútköllum og fjölda sjúkraflutninga vegna slysa á fólki í miðbænum, var nóttin nokkuð tíðindalaus. Meira »

„Svikalogn“ á vesturströndinni á morgun

07:32 Gul viðvörun er í gildi á höfuðborgarsvæðinu, í Faxaflóa, á Suður- og Suðausturlandi og á miðhálendinu síðdegis í dag þegar lægð, sem nú er stödd syðst á Grænlandshafi, gengur yfir landið. Meira »

Í ýmsu að snúast hjá lögreglu

07:16 Menningarnótt fór vel fram í alla staði, að því er fram kemur í dagbók lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Þar segir að mikill fjöldi gesta hafi lagt leið sína í miðborg Reykjavíkur og að 141 mál hafi komið upp á löggæslusvæði 1 frá sjö í gærkvöldi og til klukkan fimm í morgun. Meira »

Tugþúsundir fylgdust með

Í gær, 23:15 Menningarnótt hefur farið mjög vel fram í alla staði, segir Unnar Már Ástþórsson, aðalvarðstjóri í lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu þegar blaðamaður mbl.is ræddi við hann í kvöld. Flugeldasýningin hófst klukkan 23:10 og var lokaatriði Menningarnætur 2019. Tugþúsundir fylgdust með. Meira »

Mikið að gera hjá slökkviliðinu

Í gær, 21:45 Það hefur verið annasamt það sem af er kvöldi hjá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins. Þrjú brunaútköll og mikið álag vegna slysa í miðbæ Reykjavíkur. Þetta segir varðstjóri slökkviliðsins á höfuðborgarsvæðinu í samtali við mbl.is. Meira »

Loksins gekk potturinn út

í gær Loksins gekk lottópotturinn út en hann var áttfaldur í kvöld og nam alls 131 milljón króna. Fimm miðaeigendur voru með allar tölur réttar og fær hver þeirra rúmlega 26 milljónir króna í sinn hlut. Meira »

Stormviðvörun á höfuðborgarsvæðinu

í gær Gefin hefur verið út gul stormviðvörun um sunnan- og vestanvert landið á morgun en spáð er 30-35 m/s í hviðum á Kjalarnesi, undir Hafnarfjalli og Eyjafjöllum. Höfuðborgarbúar eru beðnir um að ganga frá lausum munum, svo sem garðhúsgögnum og trampólínum til að forðast tjón. Meira »

Terturnar komu í lögreglufylgd

í gær Brauðterturnar sem tóku þátt í brauðtertusamkeppni í Listasafni Reykjavíkur í dag komu til keppni í lögreglufylgd. Alls voru brauðterturnar 17 talsins sem tóku þátt í keppninni, að sögn Erlu Hlynsdóttur, sem var í dómnefnd keppninnar. Meira »
Sumarbústaðalóðir til sölu í Vaðnesi
Til sölu fallegar sumarhúsalóðir með aðgangi að heitu og köldu vatni í vinsælu s...
Eldhússtólar
Til sölu 6 stk eldhússtólar,hvítir á stálfótum Vel útlítandi..Verð kr 2500 stk....
Höfuðverkur, endalaus þreyta, svefnleysi
Er með til leigu OZONE lofthreinsitæki ( margir kalla þetta JÓNAR tæki ). Eyði...
4949 skart hálfesti og armband
Útskriftargjöf, Er með nokkrar hálsfestar og armbönd úr 4949 línunni til sölu h...