Mælingar ekki bjagaðri en annars staðar

Hagstofan safnar upplýsingum um greidda leigu fyrir leiguhúsnæði.
Hagstofan safnar upplýsingum um greidda leigu fyrir leiguhúsnæði. mbl.is/Eggert

Ekki er ástæða til að ætla að uppsöfnun bjaga í mælingum vísitölu neysluverðs sé stærra vandamál á Íslandi en í öðrum löndum. Þetta er niðurstaða nefndar sem forsætisráðherra skipaði í júní á síðasta ári, til að athuga aðferðafræði við útreikning vísitölu neysluverðs.

Í nefndinni sitja fulltrúar forsætisráðuneytis, fjármála- og efnahagsráðuneytis, Hagstofu Íslands, Seðlabanka Íslands, Sambands íslenskra sveitarfélaga og allra heildarsamtaka á almennum og opinberum vinnumarkaði.

Fram kemur á vef stjórnarráðsins að nefndin telji að Hagstofa Íslands beiti tiltækum aðferðum til að sporna gegn umræddum bjaga.

Safnar upplýsingum um greidda leigu

„Þar munar mestu um árleg grunnskipti sem tryggja að vísitala neysluverðs fylgi raunverulegri neysluhegðun og notkun margfeldismeðaltals í grunnliðum. Mikilvægt er að tryggja að svo verði áfram með því að fylgjast með þróun bjaga og aðferða til að mæta honum, sem og að mæla umfang hans eftir því sem við verður komið,“ segir á vef stjórnarráðsins.

Fram kemur að nefndin hafi leitað til dr. Kim Zieschang, ráðgjafa og sérfræðings í verðvísitölum, til að leggja mat á aðferðafræði við mælingar á húsnæðislið vísitölu neysluverðs.

„Húsnæði vegur þungt í útgjöldum heimila á Íslandi líkt og víða annars staðar. Af þeirri ástæðu er húsnæði hluti vísitölu neysluverðs en vægi húsnæðisliðar í vísitölunni nam 30,8% í mars 2020.

Hagstofan safnar upplýsingum um greidda leigu fyrir leiguhúsnæði til að leggja mat á þróun kostnaðar við búsetu í leiguhúsnæði en flóknara er að meta breytingar á virði þess að búa í eigin húsnæði þar sem engin bein greiðsla fer fram fyrir þá þjónustu. Ríki með umfangsmikla leigumarkaði nota almennt þá aðferð að yfirfæra virði greiddrar húsaleigu á húsnæði sem er í notkun eigenda sinna,“ segir á vef stjórnarráðsins.

Hagstofan hvött til að greina aðstæður á leigumarkaði

„Sú aðferð, að reikna húsaleiguígildi við mat á kostnaði við að búa í eigin húsnæði, hefur ekki verið notuð á Íslandi vegna smæðar leigumarkaðar sem hingað til hefur ekki verið talinn endurspegla nægjanlega vel þann stóra meirihluta íbúðarhúsnæðis sem er í notkun eigenda sinna.

Þess í stað hefur reiknuð leiga eigin húsnæðis verið metin með aðferð sem nefnist einfaldur notendakostnaður. Nokkur önnur ríki nota einfaldan notendakostnað við útreikning verðbreytinga á þjónustu vegna húsnæðis í notkun eigenda sinna.“

Helstu niðurstöður athugunarinnar hafi verið eftirfarandi:

  • Í greinargerð Dr. Zieschang kemur fram að aðferðafræði við útreikning á húsnæðislið vísitölunnar sé í samræmi við alþjóðleg viðmið um þennan þátt og aðstæður hér á landi.
  • Dr. Zieschang veltir upp hugmyndum um hvort hægt sé að meta kostnað vegna búsetu í eigin húsnæði þannig að liðurinn taki meira mið af langtímavæntingum og verði með þeim hætti stöðugri gagnvart skammtímasveiflum í húsnæðisverði. Nefndin telur æskilegt að Hagstofan rýni þessar hugmyndir frekar m.t.t. þesshvort þær geti leitt til umbóta á mælingunni.
  • Þá hvetur nefndin Hagstofuna, í ljósi umfjöllunar dr. Zieschang, til að greina hvort aðstæður á leigumarkaði hafi þróast með þeim hætti á undanförnum árum að aðferð húsaleiguígilda gæti leyst af hólmi aðferð einfalds notendakostnaðar í heild eða gagnvart afmörkuðum hluta íbúðarhúsnæðis.
mbl.is