Ólafur E. Stefánsson fæddist á Eyvindarstöðum á Álftanesi hinn 7. júní 1922. Hann lést á Landspítalanum í Landakoti að morgni 6. febrúar síðastlinn. Foreldrar hans voru hjónin Hrefna Ólafsdóttir húsmóðir, f. 1. maí 1880 á Þórustöðum í Bitru í Strandasýslu, og Stefán Jónsson bóndi, f. 17. desember 1883 í Tjaldanesi í Saurbæ í Dalasýslu. Foreldrar Ólafs fluttu að Eyvindarstöðum árið 1910 og bjuggu þar meðan heilsan leyfði en seinustu misserin áttu þau heimili á Tjörn á Álftanesi hjá Ólafi og eiginkonu hans Þórunni Árnadóttur. Stefán lést 26. júní 1971 og Hrefna 12. ágúst sama ár. Systkini Ólafs voru: Eyþór, bóndi í Akurgerði á Álftanesi, f. 1906, Haraldur, eftirlitsmaður í Reykjavík, f. 1908, Gunnar, bóndi á Norður-Eyvindarstöðum á Álftanesi, f. 1909, Jóhanna, húsmóðir í Eyvindarholti á Álftanesi, f. 1919. Þau eru öll látin.

Ólafur kvæntist Þórunni Árnadóttur 30. júní 1960 . Hún er fædd 19. júní 1929, dóttir hjónanna Árna Péturssonar læknis og konu hans Katrínar Ólafsdóttur, en þau eru bæði látin. Dóttir Þórunnar og fósturdóttir Ólafs er Anna Ólafsdóttir Björnsson, f. 4. júní 1952. Faðir Önnu, Ólafur Sv. Björnsson, lést 1968. Anna er gift Ara Sigurðssyni og eru börn þeirra Jóhanna, f. 1977, og Ólafur, f. 1979. Þórunn og Ólafur byggðu sér hús í landi Eyvindarstaða við Bessastaðatjörn og nefndu það Tjörn og áttu þar heimili frá 1965.

Ólafur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1943. Cand. phil. og 1. stigs próf í ensku og þýsku frá Háskóla Íslands 1944, B.Sc. prófi í búvísindum frá University of Edinburgh 1947. Hann nam í Cambridge 1950 og var við rannsóknarstörf hjá The Meat Research Institute í Langford í Englandi 1973 til 1974 og hjá Centre de Recherches Zootechniques et Vétérinaires í Theix í Auvergne í Frakklandi 1974.

Ólafur var héraðsráðunautur í nautgriparækt í Borgarfirði 1947 til 1949 og hjá Búnaðarsambandi Kjalarnesþings 1949 til 1951. Hann var landsráðunautur í nautgriparækt 1951 til starfsloka 1992 og var settur búnaðarmálastjóri um tíu mánaða skeið árið 1964. Ólafur gegndi fjölmörgum trúnaðarstörfum á fagsviði sínu. Meðal annars var hann formaður Kynbótanefndar Nautastöðvar Búnaðarfélags Íslands frá 1968 til 1985, formaður Nordisk Ökonomisk Kvægavl 1982 til 1984, formaður stjórnar Rannsóknarstofu mjólkuriðnaðarins 1982 til 1987 og skrifstofustjóri Búnaðarþings frá 1973 til starfsloka. Hann sat í stjórn Bændahallarinnar í hartnær þrjá áratugi, frá 1964. Hann var ritstjóri Búnaðarritsins frá 1990 og meðan heilsan entist. Hann sat í ýmsum nefndum fyrir Bessastaðahrepp, meðal annars í hreppsnefnd 1982-1986. Ólafur var virkur í starfi Rotaryklúbbsins Görðum frá upphafi og forseti klúbbsins 1969-1970. Hann var umdæmisstjóri íslenska Rotaryumdæmisins 1983 til 1984. Vegna starfa á fagsviði sínu og félagsstarfa ferðaðist Ólafur víða innan lands og utan, fór í náms- og kynnisferðir og sótti ráðstefnur og fundi. Eftir Ólaf liggja fjölmargar greinar í innlendum og erlendum tímaritum og ritsöfnum, einkum um nautgriparækt og landbúnað almennt, en einnig um þjóðmál, menningu og umhverfismál.

Seinustu árin átti Ólafur við vaxandi vanheilsu að stríða er alzheimersjúkdómurinn herjaði á hann. Lengi vel gat hann dvalið heima við þar sem Þórunn annaðist hann en er veikindin ágerðust var hann um skeið í dagvistun í Hlíðarbæ. Hann var á deildum L-1 og L-4 á Landspítala í Landakoti, eftir að veikindin gerðu honum ókleift að dveljast lengur heima, í hartnær þrjú ár

Útför Ólafs verður gerð frá Bessastaðakirkju í dag og hefst athöfnin klukkan 13.

Sennilega erum við aldrei fyllilega reiðubúin að kveðja þá sem eru okkur kærastir.

Ég var ekki nema fimm, sex ára þegar ég kynntist Ólafi og sá í honum fínan mann fyrir mömmu. Hún var þá nýskilin við pabba og þó hann væri líka í miklu uppáhaldi þá gerði ég mér grein fyrir að foreldrar mínir myndu ekki taka saman aftur. Ef Ólafur hefði ekki komið til skjalanna hefði ég eflaust litið alla vonbiðla mömmu hornauga. En við Ólafur urðum vinir frá fyrstu stundu.

Fyrstu bernskuminningarnar um Ólaf eru þegar ég kom á harðaspretti á móti honum út að dyrum og fékk að launum flugferð sem ég hefði ekki treyst öðrum fyrir. Eftir góð kynni um veturinn skildu leiðir og við mæðgurnar fluttumst um tíma til Suður-Spánar. Þangað kom Ólafur eftir nokkra mánuði ,,í leiðinni" á ráðstefnu í París og þá urðu fagnaðarfundir. Eftir það varð hann öruggur hluti af lífi okkar.

Það var gott að alast upp í nánd við Ólaf og mér fannst hann afskaplega skemmtilegur. Hann átti það t.d. til að bregða fyrir sig mergjaðri skosku hvort sem var í ljóðlínum eftir Burns eða seinna meir er hann hermdi snilldarlega eftir Taggart. Ólafur var líka fróður um ótal margt, langt út fyrir sitt fag, og hefði áreiðanlega getað lagt fyrir sig margar ólíkar greinar. Hann var afburða upplesari og fær íslenskumaður og skemmti sér vel við að venja mig við fjölbreytni íslenskunnar, svo sem að segja "sykrið". Við áttum líka sameiginlegar taugar til skólans okkar, MR. Námsárin að vísu ólík, stríðsár og hippatími en ennþá sömu kennararnir!

Í níu vetur vorum við Ólafur samferða til Reykjavíkur á morgnana og heim á kvöldin. Það sem spjallað var á leiðinni varð mér sannarlega gott veganesti út í lífið.

Þegar Ólafur fór á Landakot tókum við stundum upp þráðinn frá Álftanesveginum forðum, eftir því sem minni hans leyfði. Eða röltum um ganginn sem minnti mömmu á góða þorpsgötu. Og húmorinn hvarf aldrei.

Landakot reyndist Ólafi góður viðkomustaður, enda virðing, hlýja og fagmennska ríkjandi þar. Einlægar þakkir fyrir allt.

Anna.

Í bókinni Móðir mín húsfreyjan er að finna grein eftir Ólaf E. Stefánsson um Hrefnu Ólafsdóttur frá Þórustöðum í Bitru, húsfreyju á Eyvindarstöðum á Álftanesi. Þar dregur hann upp eftirminnilega mynd af lífshlaupi foreldra sinna, sem ung hófu búskap á túnlausu fjallabýli á Ströndum. Þaðan fluttu þau með þrjá unga syni að Eyvindarstöðum árið 1910, bjuggu í upphafi á fjórðungi jarðarinnar en eignuðust hana alla með dugnaði og útsjónarsemi og gerðust brautryðjendur nýrra búskaparhátta, byggðu ný bæjarhús, ráku stórt kúabú og seldu mjólk til Reykjavíkur. Stutt er síðan ég las þessa grein og var mér þá hugsað til Ólafs með innilegu þakklæti fyrir hina vönduðu og gagnmerku heimild um fjölskyldusögu okkar.

Móðir mín Jóhanna og Ólafur voru yngst systkinanna á Eyvindarstöðum. Þau voru alla tíð samrýnd, félagar í leik og starfi, vinátta þeirra og gagnkvæm virðing entist til æviloka svo aldrei bar skugga á. Um skeið skildu leiðir er Ólafur hélt til náms í búvísindum við Edinborgarháskóla. Foreldrar mínir hófu búskap í risinu á Eyvindarstöðum og reistu sér brátt eigið hús í landi jarðarinnar, á "torfunni" sem svo er kölluð innan fjölskyldunnar. Á 7. áratugnum urðu þau systkin aftur nábúar er þau Ólafur og Þórunn byggðu sitt fallega heimili á bökkum Bessastaðatjarnar. Frá því að ég man eftir mér var fjölskyldan á Tjörn okkar næstu grannar. Yndislegra frændfólk var ekki hægt að hugsa sér. Með þakklæti minnist ég vináttu og hlýju þeirra hjóna á mótunarárum mínum. Hjá þeim áttu Hrefna og Stefán afi öruggt skjól sín seinustu ár.

Kurteisi og siðfágun var Ólafi E. Stefánssyni í blóð borin, þeir eiginleikar fundu sterkan samhjóm í menningu þess lands sem hann sótti menntun sína til. Mótaður af breskri háttvísi var hann menntamaður í fyllstu merkingu þess orðs sem lagði alúð og hugsun í hvert tilsvar og alla sína breytni. Baráttumaður var Ólafur einnig ef því var að skipta og mega Álftnesingar um langa framtíð minnast framgöngu hans gegn áformum um byggingu flugvallar á nesinu.

Á kveðjustund koma ótal myndir í hugann, ljúfar minningar um minn kæra frænda og heimilið á Tjörn sem var svo ríkur þáttur af bernsku minni. Fyrir þær dýrmætu stundir þakka ég í auðmýkt, um leið og ég votta þeim Þórunni, Önnu, Ara, Jóhönnu og Ólafi mína innilegustu samúð.

Pétur H. Ármannsson.

Þeim fækkar nú óðum ráðunautum bænda sem tóku þátt í hinni miklu framkvæmda- og framfarabyltingu landbúnaðarins sem hófst laust fyrir miðja síðustu öld. Framfarirnar voru ekki síður á faglegum sviðum en tæknilegum.

Í búfjárræktinni náðist ótrúlega mikill árangur með vel skipulögðu kynbótastarfi. Það skipulag grundvallaðist á frjálsum framlögum og starfi bændanna sem mynduðu búfjárræktarfélögin. Þar lagði hver og einn bóndi, sem var með í skýrsluhaldi, grunninn að kynbótaframförunum en allir nutu góðs af því. Þarna sem víðar var félagshyggjan og samstaða mikilvæg.

Hitt var þó ekki síður nauðsynlegt að traustir og framsýnir menn í stöðum ráðunauta, bæði héraðsráðunauta og landsráðunauta, leiddu þessi mikilvægu ræktunarstörf, ekki aðeins faglega heldur og félagslega.

Það hefur verið gæfa íslenskrar búfjárræktar að til ráðunautastarfanna hafa valist margir afburða hæfir menn sem orðið hafa leiðtogar hver á sínu sviði. Einn af þessum farsælu og traustu leiðtogum var Ólafur E. Stefánsson nautgriparæktarráðunautur, sem við nú kveðjum.

Ólafur var vestfirskur að ætt en fæddur og uppalinn á Eyvindarstöðum á Álftanesi, við traustan búskap sem stóð af sér þéttbýlisnálægðina. Hann naut því hvors tveggja, sveitarinnar og höfuðborgarinnar, í seilingarfjarlægð og átti alls kostar að velja sér nám og lífsstarf. Eftir stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík lagði Ólafur stund á málanám, ensku og þýsku við Háskóla Íslands og lauk þar cand phil-prófi. Ólafur var afburðagóður málamaður og þess nutum við samstarfsfólk hans síðar, jafnt hvort sem var að fá lesinn íslenskan texta eða erlendan. Samt varð hið endanlega starf Ólafs annað. Hann valdi að slíta ekki taugina við sveitina grænu. Með því að læra til landbúnaðar héldust tengslin áfram og hann átti vís verkefni að vinna fyrir landið og bændur að náminu loknu. Ólafur lauk kandídatsnámi í búfræðum, með búfjárrækt sem sérgrein árið 1947 í Edinborg og fór þá til Cambridge og lærði þar um skeið búfjársæðingar sem þá voru að breiðast út sem nýjung og brýnt var að útbreiða á Íslandi. Síðar vann hann við kjötrannsóknir og athuganir á nautakjötsframleiðslu bæði í Englandi og Frakklandi. Eftir heimkomu frá námi gerðist Ólafur héraðsráðunautur í nautgriparækt, fyrst hjá Nautgriparæktarsambandi Borgarfjarðar í tvö ár og síðan hjá Búnaðarsambandi Kjalarnesþings. Hjá báðum þessum samböndum kom hann upp nautastöðvum og hóf kúasæðingar.

Þegar Búnaðarfélag Íslands þurfti að ráða sér landsráðunaut í nautgriparækt árið 1952 var Ólafur ráðinn og tók þá við starfinu af Páli Zóphóníassyni, sem var þá löngu landsfrægur og nánast átrúnaðargoð bænda fyrir skarpskyggni og að mörgum fannst dulargáfur á eiginleika nautgripa. Ekki bar á öðru en að Ólafur fyllti sessi Páls vel. Með framkomu sinni og trúmennsku í öllu öðlaðist hann mikla tiltrú bænda, sem strax fundu að þar fór enginn flysjungur.

Það kom svo í hlut Ólafs að leiða ræktunarstarfsemi í búgreininni næstu áratugina og sjá til þess m.a. að nýjungar á því sviði yrðu teknar upp og breiddust út. Sem dæmi má nefna að eftir að tæknifrjóvgun nautgripa hafði breiðst út um landið allt og menn höfðu náð tækni til að djúpfrysta sæðið og geyma eftir vild, barðist Ólafur fyrir því ásamt öðrum að komið yrði upp einni nautastöð fyrir landið allt. Það tókst og Nautastöð BÍ á Hvanneyri stórjók á möguleika til kynbótaframfara hjá kúastofninum. Annað viðlíka framfaraskref, sem Ólafur vann ötullega að, var að koma upp Rannsóknarstöð mjólkuriðnaðarins í eigu mjólkursamlaganna. Það tókst 1982 og brátt tók hún að sér allar efnamælingar á mjólk. Þá vann Ólafur ötullega á öllum sviðum að bættri nautakjötsframleiðslu hér á landi. Innflutningur Gallowaynauta, sóttvarnastöð í Hrísey og svo framræktun stofns holdanauta þar voru honum mikið áhugamál og hans verk að drjúgum hluta.

Hjá Búnaðarfélagi Íslands hlóðust brátt á Ólaf fjölmörg og fjölbreytt "aukastörf" ýmist skyld og leidd af aðalstarfinu eða því ótengd. Svo mörg voru þessi störf að ekki eru tök á því að geta þeirra hér, en þau bera vitni um traustið sem Ólafur naut, menn vissu að aldrei mundi hann á því níðast sem honum var til trúað. Hér skulu einungis nefnd tvö dæmi. Er Halldór Pálsson, þá nýlega ráðinn búnaðarmálastjóri, forfallaðist um skeið 1964 leitaði stjórn BÍ til Ólafs E. Stefánssonar, sem þá var meðal yngri starfsmanna félagsins, og fékk hann til að gegna starfinu í nærfellt ár. Á þeim tíma var stjórn Bændahallarinnar fyrst mynduð og Ólafur tók sæti í henni. Svo fór að hann starfaði í þeirri stjórn til starfsloka hjá BÍ og oft sem formaður. Í störfum fyrir Bændahöllina og Hótel Sögu kom glöggt í ljós trúmennska Ólafs en þó e.t.v. öðru fremur ríkur metnaður hans fyrir hönd bænda landsins, að vel væri rekin og með fullum myndarskap þessi eign þeirra í höfuðstaðnum.

Ólafur var valinn til að vera skrifstofustjóri Búnaðarþings fyrst 1973 og síðan samfellt frá 1975. Í því starfi naut sín einkar vel nákvæmni og reglufesta hans með alla hluti. Allt sem Ólafur setti á blað var skýrt og snyrtilega frá gengið.

Ólafur E. Stefánsson var einkar góður samstarfsmaður og ætíð gott með honum að vera, hvort sem var í daglegri önn á skrifstofum, á ferðalögum eða í fagnaði af ýmsum tilefnum. Undir hinu prúða fasi bjó einnig rík gamansemi og hann kunni að skemmta með ýmsum hætti. Þau Þórunn og Ólafur voru ætíð kærkomin í félagsskap starfsfólks Búnaðarfélags Íslands eða á hátíðastundum Búnaðarþings. Með þeim var mikið jafnræði og að þeim var prýði í hverju samkvæmi. Frá þeim báðum stafaði bæði glaðværð og mikil hlýja.

Það er hverjum manni mikil gæfa að fá að starfa með hæfu og duglegu fólki þar sem samheldni og góður starfsandi ríkir. Þannig var þetta á annarri og þriðju hæð Bændahallarinnar, hjá Búnaðarfélagi Íslands, Stéttarsambandi bænda og Framleiðsluráði landbúnaðarins meðan þetta var aðskilið og þannig er þetta enn hjá Bændasamtökum Íslands sem tekið hafa við hlutverkum allra þriggja sem áður voru hér hlið við hlið.

Fyrrum samstarfsfólk hjá Búnaðarfélagi Íslands og stjórn og starfsfólk Bændasamtaka Íslands, allt það fólk sem Ólafi kynntist hér, hefur beðið mig að láta þessum orðum fylgja þakkir og kveðjur fyrir allt það sem við áttum með honum. Samúðarkveðjur til Þórunnar og Önnu og fjölskyldunnar allrar sendum við og makar okkar, þeir sem Ólaf þekktu.

Blessuð sé minning góðs drengs.

Jónas Jónsson.

Mér er minnisstætt þegar ég hitti Ólaf Stefánsson í fyrsta skipti er við settumst saman í fyrsta bekk Menntaskólans í Reykjavík haustið 1937. Mér fannst hann skera sig örlítið úr hópnum, enda var hann eldri en við hin, bóndasonur ofan úr sveit, eini utanbæjarmaðurinn, og um leið sá eini sem ekkert okkar hinna hafði áður séð. Ekki var hann þó lengra að kominn en frá Eyvindarstöðum á Álftanesi þar sem faðir hans bjó góðu búi, en fjarlægðir voru aðrar og meiri þá en nú þegar farið er að líta á Álftanesið sem hluta af höfuðborgarsvæðinu.

Ólafur leigði sér herbergi í nágrenni við heimili foreldra minna og var kostgangari, eins og það var þá kallað, hjá Elínu Thorarensen sem rak mötuneyti í næsta húsi við okkur við Baldursgötu. Urðum við Ólafur því brátt góðir félagar. Ekki leið heldur á löngu áður en í ljós kom að Ólafur var ýmsum hæfileikum búinn sem öfluðu honum vinsælda meðal bekkjarsystkinanna. Hann var ágætlega hagmæltur og afburðagóð eftirherma og því hrókur alls fagnaðar þegar við komum saman til að skemmta okkur. Þegar árin liðu vildi hann draga úr slíkum ungæðishætti en var þó ætíð manna glaðastur í góðra vina hópi.

Tryggð við uppruna sinn og heimahaga var einn ríkasti þáttur í skapgerð Ólafs. Hann valdi sér búfræði að lífsstarfi, aflaði sér traustrar sérþekkingar á því sviði við erlenda háskóla, og varð sem landsráðunautur í nautgriparækt einn af máttarstólpum íslensks landbúnaðar á langri og farsælli starfsævi. Þá var hugur hans ekki síður bundinn æskustöðvunum á Eyvindarstöðum og þar áttum við félagarnir margar unaðsstundir þegar Ólafur bauð til fagnaðar á Ólafsvöku á sumri þegar nóttin var björt og loftið þrungið af ilmandi töðu og kvakandi fugli. Og eftir að Ólafur giftist Þórunni byggðu þau sér hús í landi Eyvindarstaða, á fegursta staðnum við sjóinn, og þar var ekki síður gott að koma. Nú þegar skiljast leiðir eigum við bekkjarsystkinin og makar okkar margt að þakka um leið og ég sendi Þórunni og fjölskyldu hennar okkar innilegustu samúðarkveðjur.

Jóhannes Nordal.