17. apríl 2005 | Innlendar fréttir | 1161 orð | 1 mynd

Héðinn Unnsteinsson sest í stjórn Hugaraflshópsins

Notendur og fagfólk taki sameiginlega ábyrgð á bata

Margrét Guttormsdóttir, Auður Axelsdóttir og Bergþór G. Böðvarsson hafa starfað með Hugaraflshópnum og segja árangur hans vera mikinn.
Margrét Guttormsdóttir, Auður Axelsdóttir og Bergþór G. Böðvarsson hafa starfað með Hugaraflshópnum og segja árangur hans vera mikinn. — Morgunblaðið/Sverrir
Eftir Svavar Knút Kristinsson svavar@mbl.
Eftir Svavar Knút Kristinsson svavar@mbl.is
SVONEFNDUM Hugaraflshópi, sem starfar að aukinni þátttöku og ábyrgð geðsjúkra á eigin bata, barst á dögunum öflugur liðsauki, en Héðinn Unnsteinsson, fræðimaður og starfsmaður WHO, tók nýlega sæti sem oddamaður í stjórn hópsins. Þetta segja Hugaraflsmenn skipta miklu máli, enda sé Héðinn sannkallaður reynslubrunnur. Héðinn þurfti sjálfur að glíma við geðraskanir fyrr á ævinni og hefur átt mikil samskipti við fólk í öllum geirum geðheilbrigðiskerfisins, bæði fagfólk og notendur.

"Héðinn hefur verið að vinna að þessum málum í áratugi," segir Bergþór G. Böðvarsson, einn af stjórnarmönnum Hugarafls. "Hann hefur einmitt verið að vinna mikið með Elínu Ebbu Ásmundsdóttur iðjuþjálfa og hefur einnig verið að vinna hjá WHO og þekkir þannig inn á alþjóðlega markaðinn. Hann hefur mikla yfirsýn yfir hvað er að gerast úti í heimi. Við erum á þeirri braut að samfélagið eigi að byggja upp þjónustuna, að það séu ekki bara einhverjir sérfræðingar, heldur líka fólkið í samfélaginu sem vinnur í kerfinu. Hann hefur þá yfirsýn að vera bæði að vinna með fagaðilum og notendum auk þess sem hann er fyrrverandi notandi sjálfur."

Sameiginleg ábyrgð mikilvæg

Margrét Guttormsdóttir, leiklistarkennari og Hugaraflsmaður, segir Héðin ekki síst koma inn í stjórnina vegna þess að Hugarafl sé að vinna á svipuðum nótum og fremstu geðheilbrigðisaðilar í Evrópu eru nú að vinna. "Það er notendasýnin," segir Margrét. "Það eru ekki sérfræðingar sem segja bara hvað virkar, heldur er það notandinn, einstaklingurinn, sem tekur ábyrgð með sérfræðingunum á því að vinna að bata."

Geðheilbrigðismál eru að sögn Margrétar mjög pólitísk. "Það hefur alltaf verið þessi tilhneiging í þjóðfélaginu að hver vísar á annan," segir Margrét. "Að okkar málum koma heilbrigðismálaráðuneytið, félagsmálaráðuneytið, Tryggingastofnun, lífeyrissjóðirnir og fleiri. Við vinnum að því að ná þessum aðilum og atvinnulífinu saman, að tengja okkur við aðalbroddana í þjóðfélaginu, sem fjalla um hvert fjármagnið fer."

Fólk, sem hefur átt við geðsjúkdóma að stríða er að sögn Bergþórs í auknum mæli farið að miðla af reynslu sinni bæði til fagfólks og þeirra sem nú glíma við veikindi, notenda heilbrigðiskerfisins. "Það hefur gefið rosalega gott af sér. Við erum að sýna fólki að það hefur val, það getur gert eitthvað í sínum málum og unnið með fagaðilum. Það þarf ekki að vinna á móti. Það hefur verið svolítil barátta milli fagaðila og notenda. Hugarafl leggur áherslu á að þarna sé um jafningjagrundvöll að ræða og unnið saman með reynslu beggja að veganesti," segir Bergþór.

Margrét tekur í þessu ljósi dæmi um það þegar fólk með geðröskun fær lyf. "Ef það lítur á lækninn sem guð almáttugan og tekur þessi lyf, fer síðan að líða illa og engin eftirfylgd er, þá hættir það að taka lyfin vegna þess að því líður betur án lyfjanna," segir Margrét. "Það þarf að vera þarna samvinna."

Bergþór tekur undir þetta sjónarmið. "Það er oft talað um að fólk setji ábyrgðina yfir á læknana en forðist hana sjálft, en hvað gerir maður sjálfur þegar maður er að vinna í einhverju og það virkar ekki? Maður reynir eitthvað annað. Það er eins í þessu, maður reynir að leita að því sem virkar best fyrir mann. Áður fyrr var ekki hlustað á sjúklinginn og meira litið á hann sem sjúkdóm en ekki sem manneskjuna á bak við sjúkdóminn."

Margrét segir ekki nóg að segja við geðsjúklinga: "Ábyrgðin er þín," því ef fólk sé orðið veikt þurfi það aðstoð. "Það er ekki nóg að segja því að fara út að ganga þótt það sé vísindalega sannað að ganga geti haft jafn góð áhrif og lyf. Það þarf aukið val á úrræðum," segir Margrét. "Ábyrgðin er bæði einstaklingsins og samfélagsleg, eins og í skólum. Jafnt foreldri, skóli og nemandi verða að vinna að því að sem mest hljótist út úr náminu."

Auður Axelsdóttir iðjuþjálfi segir hópinn líta á reynslu notenda sem verðmæti. "Að hafa veikst, fundið leið til bata og vilja miðla þessari reynslu, bæði til annarra sem eru að taka sín fyrstu spor og einnig til að hafa áhrif á hvernig þjónusta er mótuð, að hún sé mótuð eftir þörfum þeirra sem til þekkja," segir Auður. "Við byggjum á hugmyndafræði valdeflingar, þar sem einstaklingurinn er efldur til að ná valdi á eigin aðstæðum á hverjum tíma. Markmið okkar er að efla notendaáhrif, efla hlutverk og atvinnutækifæri og móta þjónustu út frá okkar reynslu."

Hlutverkasetur stóra verkefnið

Hugaraflshópurinn er skipaður hópi geðsjúkra í bata og iðjuþjálfa sem starfa saman að því að móta þjónustu við notendur geðheilbrigðiskerfisins.

Eitt af helstu verkefnum Hugaraflshópsins er að koma svonefndu Hlutverkasetri á fót, nokkurs konar upplýsinga-, samfélags- og rannsóknamiðstöð. "Hlutverkasetrið er það sem Hugarafl er fyrst og fremst að einblína á," segir Bergþór. "Þar verður kaffihús til að draga að fólk. Þar getur fólk hist á jafningjagrunni og fengið gott kaffi og spjallað. Síðan getur það labbað yfir í upplýsingadeildina og aflað sér upplýsinga um sinn sjúkdóm. Ef það hefur áhuga á að starfa með hópnum getur það sótt um að vera aðili."

Margrét segir vissulega vanta bæði húsnæði og peninga. Einnig sé verið að vinna í því að fyrrverandi notendur verði heilbrigðisstarfsmenn. "Til þess að vera til staðar fyrir þá sem eru að nýta þjónustuna núna, af því þeir hafa oft miklu betri yfirsýn yfir möguleikana heldur en starfsfólk sem ekki býr að sömu reynslu."

Bergþór segir einnig gríðarlega mikilvægt að fólk sem sé að glíma við svipaðar geðraskanir geti komið saman á viðeigandi grundvelli og rætt saman. "Þegar ég var að byrja að veikjast lagðist ég alltaf inn á geðdeild og fór svo að vinna," segir Bergþór. "Ég var einhvern veginn til skiptis geðveikur og vinnandi. Ég náði ekkert að tengja þetta saman og eðlilega fór ég ekki að tala um geðsjúkdóminn á almennum vinnumarkaði. Ástæðan var sú að ég bæði skammaðist mín fyrir sjúkdóminn og gat heldur ekki ætlast til þess að fólk skildi hvað ég var að tala um, þegar ég skildi það ekki sjálfur. Þegar ég ákvað að hætta að vinna fór ég að vinna í sjálfum mér og velta þessu fyrir mér. Síðan ákvað ég að fara að vinna á vernduðum vinnustað og það gaf mér mjög mikið að geta verið að gera eitthvað. Nú er ég í námi í Hringsjá, starfsþjálfun fatlaðra, og það er ekki síður mikilvægur stuðningur sem ég fæ þar til að vinna að mínum málum."

Bergþór, Margrét og Auður segja öll afar mikilvægt að halda fólki starfandi og úti á vinnumarkaðnum, enda tapi samfélagið gríðarlega á því að einstaklingur hætti að vinna. Að sama skapi græði samfélagið mjög á því að fólk haldi starfsorku. Eitt af brýnustu verkefnum fyrirhugaðs Hlutverkaseturs segir Auður að efla atvinnutækifæri geðsjúkra og efla starfsendurhæfingu. "Þetta viljum við gera í samvinnu við alla aðila, eins og vinnumarkaðinn. Við viljum skapa fleiri tækifæri og meiri sveigjanleika á vinnumarkaði. Við höfum fundið fyrir jákvæðni á vinnumarkaðnum, en þetta þarf að vera samstarf og við þurfum að finna leiðir á báða bóga. Hlutverkasetur á að vera vinnustaður fagfólks og notenda, þar sem við nýtum þekkinguna frá báðum aðilum til að hafa þróunina í takt við það sem skiptir máli."

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.