21. maí 2005 | Minningargreinar | 1897 orð | 1 mynd

JÓN LAXDAL HALLDÓRSSON

Jón Laxdal Halldórsson leikari fæddist á Ísafirði 7. júní 1933. Hann lést á heimili sínu í Kaiserstuhl í Sviss 15. maí síðastliðinn. Foreldrar Jóns Laxdal voru Halldór Friðgeir Sigurðsson skipstjóri, f. 26.1. 1880, d. 17.11. 1960, og Svanfríður Albertsdóttir, f. 26.10. 1895, d. 20.6. 1966. Börn þeirra, auk Jóns, eru: 1) Anna, f. 18.8. 1913, d. 24.11. 1978, maki Jón Einarsson, f. 6.1. 1917, þau eignuðust tíu börn. 2) Jónína Katrín, f. 15.8. 1915, d. 28.4. 1935, maki Einar Jóhannes Eiríksson, f. 26.7. 1908, d. 16.3. 1936. Sonur þeirra Jón Hjörtur vélstjóri, f. 27.4. 1935, ólst upp hjá Halldóri og Svanfríði, maki Jóns Hjartar er Ólöf Erna Guðmundsdóttir, f. 17.1. 1937, þau eignuðust fimm börn. 3) Guðjón skipstjóri, f. 18.8. 1917, d. 2.10. 1991. Maki I (skildu) María Rebekka Sigfúsdóttir, f. 21.8. 1922, d. 21.11. 1985, þau eignuðust þrjú börn. Maki II Karlotta Einarsdóttir, f. 3.10. 1925, d. 3.7. 2003, þau eiga þrjú börn. 4) Lilja, f. 4.5. 1919, d. 13.2. 2005, maki Guðmundur Elías Guðmundsson, f. 16.5. 1917, d. 15.6. 1985, börn þeirra eru fjögur. 5) Sigurður, f. 8.9. 1921, d. 1.7. 2000. 6) Sturla skipstjóri, f. 13.7. 1922, maki Rebekka Stígsdóttir, f. 29.6. 1923, þau eignuðust sex börn. 7) Guðjón Guðmundur, f. 12.1. 1926, d. 2.9. 1954. 8) Steindór, f. 24.9. 1927, maki Guðrún Pétursdóttir, f. 14.8. 1916. 9) Ólafur skipstjóri, f. 16.7. 1929, d. 19.6. 1999, maki Sesselía Ásgeirsdóttir, f. 28.7. 1932, d. 31.1. 1993, þau eignuðust átta börn. 10) Málfríður, f. 22.5. 1931, maki Arnór Stígsson, f. 14.1. 1922, þau eignuðust fjögur börn.

Dóttir Jóns er Áslaug Thorlacius, f. 3.7. 1955, maður hennar Sven Aschberg, börn þeirra eru þrjú, Kristín, f. 8.1. 1973, Jóhann, f. 4.9. 1976, og Jón, f. 6.12. 1989. Þau búa í Danmörku.

Jón kvæntist árið 1998 Katerinu Laxdal og ættleiddi dóttur hennar Katerinku, þá tíu ára. Þau eignuðust soninn Jón Laxdal 7. júní 2000.

Jón ólst upp á Ísafirði. Hann flutti til Reykjavíkur 1949, þá sextán ára gamall. Hann fór utan um tíma, en innritaðist í Leiklistarskóla Þjóðleikhússins árið 1952. Hann útskrifaðist þaðan árið 1954 og fór síðan í framhaldsnám til Vínarborgar. Eftir það lék hann víða í Þýskalandi og Evrópu og seinna í leikhúsinu Schauspielhaus í Zürich. Hann fluttist svo til Kaiserstuhl með vini sínum Vaclav Jaros og stofnaði sitt eigið leikhús, Jón Laxdal Theater, sem hann bæði lék í og stjórnaði til dauðadags. Hann kom oft til Íslands og lék á sviði og í kvikmyndum, meðal annars í leikritinu Óþelló og kvikmyndunum Brekkukotsannál og Paradísarheimt.

Bálför Jóns fór fram ytra.

Minningarathöfn um Jón verður í Ísafjarðarkirkju í dag og hefst hún klukkan 14.

Minningarathöfn verður í Kaiserstuhl laugardaginn 28. maí og hefst hún klukkan 15.

Lassi bróðir dáinn! Það kom eins og reiðarslag að bróðir minn og besti vinur hefði látist 15. maí. Ég var fyrir stuttu búin að tala við hann. Þá virtist allt vera í lagi. Við ræddum mikið um væntanlega komu hans og fjölskyldunnar í sumar, þar sem áætlað var að við yrðum öll saman fram að ættarmóti og færum svo vestur á Ísafjörð. Hlakkaði Lassi sérstaklega til að kynna fyrir litla syninum alla þessa stóru fjölskyldu. Litli Jón verður fimm ára á afmælisdag pabba síns 7. júní. Lassi elskaði og dáði litla soninn og voru þeir mjög samrýndir.

Einnig þótti honum mjög vænt um Katerinku og sagði mér oft frá hvað hún væri dugleg að læra og í öllu sem hún gerði.

Það er mikil sorg í Kaiserstühl núna, bæði hjá fjölskyldunni og öllum vinum hans. Ennig veit ég að Ása dóttir hans og börnin hennar sakna Lassa. Þótt fjarlægðin væri mikil, þá voru feðginin alltaf í sambandi.

Fyrir mér hefur Lassi alltaf verið litli bróðir sem ég þurfti að passa og var alltaf mjög kært með okkur. Við vorum alltaf í símasambandi. Einnig fórum við í heimsókn til hans og hann til okkar.

Hann sagði mér alltaf frá leikritunum sem hann var að æfa eða sýna og hvernig gengi. Stundum hringdi hann eftir sýningu til að segja mér frá móttökunum.

Við fórum í leikhúsið hjá honum og fengum að sjá æfintýralegar móttökur og hvað Lassi var vinsæll. Í okkar fjölskyldu hafa orðið mikil áföll síðustu þrjá mánuði. Fyrst dó Lilja systir, síðan Helga mágkona og svo hann Lassi okkar. Við stöndum eftir sem lömuð og vonum að þessu fari að linna.

Elsku bróðir minn, ég kveð þig og þakka þér alla ást og tryggð, sem ríkt hefur á milli okkar, ég mun sakna þín mjög mikið. Ég veit ég tala fyrir hönd bræðra okkar, Sturlu, Steina og Kæja og fjölskyldna, þegar ég kveð þig og þakka fyrir að hafa átt þig að sem bróður. Við sendum Katerínu, Katerinku, litla Jóni og Vaslav innilegar samúðarkveðjur. Einnig Ásu dóttur þinni og fjölskyldu í Danmörku. Elsku bróðir, hvíl þú í friði.

Málfríður Halldórsdóttir

(Malla systir).

Elsku Lassi frændi minn.

Það er svo fjarri öllum veruleika að sitja hér og skrifa um þig minningargrein. Það var svo stutt í að við ættum að hittast. Þú ætlaðir að koma með alla fjölskylduna heim til Íslands 16. júlí og dvelja á heimili mínu í nokkra daga, síðan átti að fara á ættarmót á Varmalandi og þaðan vestur á æskustöðvar okkar á Ísafirði. En það er alveg ljóst núna að enginn ræður sínum næturstað og erfitt er að geta ekki kvatt þig betur en nú.

Ég er svo fegin að hafa drifið mig í heimsókn til þín til Kaiserstühl síðastliðið sumar og fengið að sjá þig leika í leikhúsinu þínu og upplifa virðinguna og fögnuðinn sem leikhúsgestir sýndu þér í lokin.

Það var yndislegt að fá að kynnast litla kútnum þínum, honum Lassa litla, sem þú dýrkaðir og elskaðir meira en allt annað í lífinu, enda er hann eftirmynd þín. Þótt ég skildi ekki allt sem hann sagði, þá sá ég að það var stutt í kætina og stríðnina eins og hjá þér og leikhæfileikarnir hjá honum eru strax komnir í ljós, þótt hann sé bara að verða fimm ára. Ég ætla að gera allt sem ég get til að rækta sambandið við hann og fjölskyldu þína í framtíðinni, svo við fáum notið samvista við þau, þrátt fyrir fjarlægðina.

Það hefur verið erfiður tími hjá okkur öllum og sérstaklega hjá systkinum þínum. Við erum nýbúin að kveðja elsku Lilju okkar, sem lést í febrúar, og svo þú núna. Það er óskiljanlegt, en við verðum að sætta okkur við það og ég veit að hún stóra systir þín tekur á móti þér, ásamt öllum öðrum sem eru farnir á undan ykkur.

Elsku frændi, þær verða ekki fleiri sendingarnar til þín af harðfiski og hákarli, sem þér þótti svo gott að fá. En minningin um þig mun lifa í hjörtum okkar um ókomna framtíð, því verkin þín í leiklistinni, sem eru óteljandi, segja allt um dugnaðinn og eljusemina sem hafa einkennt þig alla tíð. Far þú í friði kæri frændi og guð blessi minningu þína.

Elfa Dís Arnórsdóttir,

systkini og fjölskyldur.

Föðurbróðir minn Jón Laxdal Halldórsson hefur lokið lífshlaupi sínu. Hann var lífsglaður og skemmtilegur maður, afar listhneigður frá sínum æskuárum á Ísafirði og vann sína stóru sigra á lífsleiðinni, bæði hérlendis og erlendis. Hans er minnst helst sem hæfileikaríks leikara og leikstjóra, en ekki má gleyma þýðingum hans á verkum Halldórs Laxness yfir á þýska tungu, en Jón Laxdal mun hafa verið annar afkastamestu þýðenda Laxness yfir á þýsku. Hann hlaut Riddarakrossinn í tíð Vigdísar Finnbogadóttur, forseta Íslands.

Í september árið 2000 fór ég ásamt konu minni og ferðafélögum á tveimur rútum um Evrópu og var undirbúið að koma við hjá Lassa frænda mínum í Kaiserstühl í Sviss, þar sem hann bjó í fjölda ára og rak lítið en víðfrægt leikhús. Hann hafði einnig undirbúið komu okkar á yndislegan gististað í Svartaskógi. Þannig vildi til að rúta frá Guðmundi Jónassyni slóst í för með okkur í heimsóknina, vorum við því rétt yfir eitt hundrað Íslendingar samankomnir í þessum litla og fagra 400 manna bæ á bökkum Rínar við landamæri Þýskalands. Við hittum hann og fjölskyldu hans í undurfögru veðri þar með ársgamlan Jón Laxdal junior. Það var farið í leikhúsið, sem var í kjallara hundraða ára gamals munkaklausturs, og leikhúskjallarinn náði dýpra en botn Rínar, sem rann skammt frá. Við fylltum leikhúsið, sem tók aðeins um 110 manns. Þarna stóð þessi skemmtilegi maður í nokkurs konar predikunarstól og las yfir okkur úr verkum Halldórs Laxness. Þetta var skemmtileg stund og eftirminnileg, munu margir sem þarna komu saman senda í huga sínum hlýjar kveðjur til hans og fjölskyldunnar í Kaiserstühl.

Við ættingjar hans á Íslandi áttum von á honum nú í sumar á ættarmót í júlí, ef til vill mætir hann þar, þrátt fyrir allt. Við systkini mín, Svanfríður María, Selma, Guðbjörg, Helga og Halldór Guðjónsbörn, ásamt fjölskyldum okkar, sendum fjölskyldu Jóns í Sviss, vinum og ættingjum hér heima samúðarkveðjur.

Gylfi Guðjónsson, Mosfellsbæ.

Jón Halldórsson Laxdal, leikari og leikhússtjóri, lést í Kaiserstuhl, Sviss, sunnudaginn 15. maí 2005, 71 árs að aldri. Hann bjó þar og þar var leikhúsið hans, Jón Laxdals Theater, sem var orðið sem hluti af honum sjálfum. Hann valdi þar og undirbjó leikverkin, hann stjórnaði þeim og var nær alltaf sjálfur í aðalhlutverki. Hann skilur nú eftir kyrrð og tómarúm.

Í Sviss er fjöldi Íslendinga. Sumir, eins og ég sjálfur, hafa eytt meira en þriðjungi ævinnar meðal þessarar sjálfstæðu þjóðar, sem er svo rótföst í evrópskri menningu. Jón var einn okkar. Jón unni þessari þjóð, sem skapaði honum umhverfi fyrir list hans, jafnvel þótt hann ætti stundum í hörðum útistöðum við suma einstaklinga hennar.

Það var á sjöunda áratugnum, sem mér áskotnaðist að kynnast Jóni Laxdal lítillega. Þá var ég venjulegur stúdent og varla mikil kempa, en Jón öllu fyrirferðarmeiri bæði á velli og í orði, ef honum þótti þurfa. Hann hafði þá fyrir nokkru lokið námi í leiklist við Max-Reinhardt-Seminar í Vínarborg með afburðaárangri og verðlaunum og var smám saman að ná fótfestu á fjölum leikhúsanna í Þýskalandi og Sviss, þar á meðal við Zürcher Schauspielhaus. Síðan er liðinn langur tími. Jón lék stór hlutverk á sviði og í kvikmyndum, en þar er mörgum kvikmyndun Brekkukotsannáls minnisstæð. Hann stofnaði sitt eigið leikhús í Kaiserstuhl snemma á níunda tug aldarinnar.

Eftir að Jón var orðinn fastur í sessi í Kaiserstuhl lágu leiðir okkar öðru hvoru saman aftur. Bæði komu ég og aðrir Íslendingar okkur til skemmtunar í leikhúsið og mér hlotnaðist einnig sú ánægja fyrir fáum mánuðum að fá að vinna með honum að uppfærslu annars staðar á orð- og tóna-listaverki. Reynslan af þeirri samvinnu þykir mér verðmætasta gjöfin sem hann hefur getað gefið mér. Af þeirri gjöf vissi hann auðvitað ekki því hann gekk einfaldlega að sínum verkhluta eins og ætlast var til - en af kunnáttu og lifandi list, sem aðeins vex upp úr langri reynslu og harðri vinnu. Slík samvinna mótar. Jón hafði sjálfur móttekið sviðsveiruna, þegar honum ungum og óreyndum statista lánaðist að fá að vinna með Ingmar Bergman í Malmö.

En nú er sú saga öll. Hún hófst á Ísafirði 7. júní 1933 og henni lauk í Kaiserstuhl. Lífsferill Jóns hefur vafalaust verið rakinn ýtarlega í öðrum minningargreinum. Ég vil hér lýsa þakklæti okkar landa hans í Sviss fyrir að hafa fengið að hafa hann í nágrenni við okkur. Hann var alla tíð Íslendingur í lund, hann unni heimalandi sínu og honum var hlýtt til íslenska samfélagsins í Sviss sem nú kveður hann með eftirsjá. Við vottum fjölskyldu hans í Sviss og á Íslandi samúð okkar.

Dr. Jóhannes Vigfússon,

formaður Íslandsfélagsins

í Sviss.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.