Þrátt fyrir óblíðar aðstæður virtust sígaunabörnin ansi hamingjusöm.
Þrátt fyrir óblíðar aðstæður virtust sígaunabörnin ansi hamingjusöm. — Morgunblaðið/Eggert
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Það tekur tæplega tvær klukkustundir að aka frá Búdapest, höfuðborg Ungverjalands, til sveitaþorpsins Nikla þar sem Eggert Jóhannesson ljósmyndari dvaldist nú á dögunum. Í útjaðri þorpsins bjuggu, við eina götu, um 10 sígaunafjölskyldur sem vöktu forvitni ferðalangsins.
Sígaunar, eða roma eins og þeir kjósa að kalla sig, eru taldir hafa flust búferlum frá Indlandi um árið 1000. Hvers vegna þeir fluttust þaðan er ekki vitað fyrir víst. Erfitt hefur verið að áætla fjölda sígaunanna vegna flökkulífernis þeirra enda eru þeir sjaldnast taldir í manntölum. Þó er álitið að um 8 milljónir sígauna búi í Evrópu og flestir eru þeir í löndum Austur-Evrópu; en sígaunar eru stærsti minnihlutahópur Evrópu.

Margir sígaunar búa enn í húsvögnum og lifa flökkulífinu sem þeir eru frægastir fyrir en einnig er algengt að þeir setjist að í yfirgefnum húsum og búi þar við afar slæmar aðstæður - atvinnuleysi og mikla fátækt. Um hálf milljón sígauna býr í Ungverjalandi og líkt og algengt er með þá sem kjósa að lifa á jaðri samfélagsins þá mæta sígaunarnir oft tortryggni og fordómum samborgara sinna, eru illa liðnir, taldir þjófóttir og hysknir til vinnu og eins að þeir kjósi helst að leggjast upp á samfélagið sé þeim það mögulegt. Því miður þá voru sígaunarnir sem búa í Nikla engin undantekning hvað þetta viðhorf varðar.

Á valdatíma kommúnista voru félagslegar aðstæður sígauna nokkuð góðar en í áætlunarbúskap kommúnismans voru ófaglærð störf hlutfallslega ágætlega launuð en það voru einmitt þau störf sem sígaunarnir tóku að sér. Við fall kommúnismans hafa aðstæður sígauna farið versnandi og í Ungverjalandi eru liðlega 74% karla og 83% kvenna úr röðum sígauna án atvinnu. Börnin fara heldur ekki varhluta af bágbornum aðstæðum þeirra en um 44% barnanna eru í skólum fyrir börn með námsörðugleika og fæst þeirra halda áfram námi eftir 12 ára aldur.

eggert@mbl.is