[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Í hlutarins eðli | Byggingar gegna stóru hlutverki í daglegu lífi, en lítið er um gáska og tilþrif í húsagerðarlist á Íslandi.

Í hlutarins eðli | Byggingar gegna stóru hlutverki í daglegu lífi, en lítið er um gáska og tilþrif í húsagerðarlist á Íslandi. Brynhildur Pálsdóttir fjallar um hóp arkitekta í London, sem fjalla um borgina út frá því hvað geri hana áhugaverða og virka og veltir fyrir sér sambandi byggingarinnar og þess umhverfis sem hún er í.

Einhvers staðar er sagt að við eyðum um það bil þriðjungi af lífi okkar liggjandi í rúmi. Sláandi staðreynd sem minnir okkur á mikilvægi þess að velja góð rúm. Með það í huga er hægt að spyrja sig hve stóran hluta af lífi okkar við eyðum inni í byggingum? Byggingar skipa stóran sess í lífi okkar, daglegt líf okkar á sér stað inni í byggingum og þær umkringja okkur þegar við stígum út úr þeim. Arkitektar gegna því mjög ábyrgðarmiklu hlutverki, það eru þeir sem ákveða útlit og virkni umhverfisins, þeirra sýn verður að okkar heimilum, vinnustöðum, sundlaugum, umferðarmiðstöðvum, skólum, bókasöfnum og svo framvegis. Til frekari umfjöllunar um arkitektúr naut ég fulltingis Magneu Þóru Guðmundsdóttur, nema í arkitektúr við AA í London.

Miðað við hvað arkitektúr skipar stórt hlutverki í lífi okkar ætti umræða um strauma og stefnur í arkitektúr að vera á allra vörum, alveg eins og endalausar hugleiðingar um veðrið sem er örugglega algengasta umræðuefni í heimi. Úthverfi borgarinnar fjölga sér hratt og nýjar byggingar rísa á methraða allt í kring, en hvað er verið að byggja, hver eru markmiðin með úthverfunum önnur en að búa til þak yfir höfuðið fyrir komandi íbúa?

Nútíma arkitektúr í öngstræti?

Þegar nýjustu úthverfi höfuðborgarsvæðisins eru skoðuð er ekki mikið um framúrstefnulegan arkitektúr sem fær mann til þess að missa málið og standa agndofa yfir ótrúlegum tækniframförum, hugviti og hönnun. Inn á milli frekar hefðbundinna steypuhúsa sem standa ekki fyrir áhugaverðan nútíma arkitektúr leynast kanadísk einingahús í sykursætum pastellitum. Svo virðist sem nútíma arkitektúr sé búinn að mála sig út í horn og nái ekki til almennings.

Arkitektar í svörtum rúllukragapeysum bak við luktar dyr, í hæfilegri fjarlægð frá raunveruleikanum, áforma hreinar línur, ljós, skugga og hvíta fleti. Arkitektúr er settur á háan stall þar sem allt er stílhreint. Hreinleiki er eitthvað sem er erfitt að lifa eftir og viðhalda. Hönnun og arkitektúr á að auðvelda lífið, gera það áhugavert og þýðingarvert. Stíll og hreinleiki flækir aðeins lífið og geldir umhverfið. Málið virðist ekki snúast um venjulegt fólk heldur stillimyndir. Er nútíma arkitektúr ekki fyrir fólk sem eldar kjötkássur, hlustar á þungarokk eða safnar þjóðbúningadúkkum?

Arkitektúr ætti ekki að vera einangraður fagurfræðilegur hlutur heldur samspil efnislegra, félagslegra, pólitískra og efnahagslegra þátta. Hvað er það sem gerir borgina áhugaverða og virka og hvert er samband byggingarinnar og þess umhverfis sem hún er í?

Út fyrir það viðtekna

FAT (Fashion Architecture Taste) er einn þeirra hópa sem fjalla um arkitektúr í þessu samhengi í verkum sínum. FAT eru arkitektar starfandi í London sem skilgreina starfsemi sína svo: FAT er fyrirtæki sem býr til arkitektúr og list (og allt þar á milli). Markmiðið með verkum þeirra er að benda á það sem arkitektúr hefur að segja, ekki bara um arkitektúr, heldur einnig um pólitík og félagsleg málefni. FAT var stofnað árið 1991 í Bretlandi af skólafélögum úr The Polytechnic of Central London. Ætlunin var að gefa út róttækt tímarit um arkitektúr í anda Archigram og fleiri byltingarkenndra arkitektahópa. Fljótlega breyttist starfsemin og FAT fór að taka þátt í samkeppnum og ýmsum listviðburðum og vakti athygli fyrir áhugaverð verkefni.

Það sem gerir verk FAT athyglisverð er að það er ekki fast í viðjum einhverrar hreinstefnu eða sýnar. Hugmyndir þess hafa sterkari vísanir til dægurmenningar og úthverfa stórborga en til klassískrar hámenningar. Í stað þess að þurrka út einkenni dægurmenningarinnar og búa til fullkomna sýn módernismans notar FAT hana. Umræðan um hvað er góður smekkur og hvað er smekkleysa í arkitektúr mótar verk þeirra.

FAT-arkitektarnir hafa fengið þann stimpil að vera miklir ólátabelgir og prakkarar innan arkitektaheimsins og kannski hafa verk þeirra ekki verið tekin alvarlega. Sérstaklega þar sem þau falla ekki inni í hinn staðlaða, dauðhreinsaða og viðurkennda módernisma sem einkennir arkitektúr okkar tíma.

Með hönnun "Bláa hússins" í London spilar FAT með slagorð módernistanna um að form fylgi fúnksjón. Samkvæmt því á hönnun húss að taka mið af notkun eða tilgangi þess. FAT snýr á hugmyndina og í stað þess að nota einföld form sem mynda rými er skær máluð framhlið hússins líkt og teiknimynd skorin út í flatt auglýsingaskilti. Formið er í röngum hlutföllum og leikur á þrívídd í tvívíðu formi en miðlar á ýktan hátt notkun hússins sem er skrifstofa og íbúðarhús. 18 gluggar á efri hæð hússins gefa til kynna mörg lítil herbergi en er í raun bara eitt stórt svefnherbergi með mörgum litlum gluggum. Útlína hússins er dæmigerður sjóndeildarhringur stórborgar með útskorið ský ofan á grindverkinu og er á endanum útilistaverk frekar en hús sem tekur sig of alvarlega.

Óvenjuleg íbúðarhús

Anti-Oedipal húsið er hannað fyrir kjarnafjölskyldu úthverfanna og kannar hið dæmigerða togstreitusamband milli meðlima fjölskyldunnar. Húsið andmælir venjubundnu formi íbúðareiningar og skilur að foreldra og börn og leyfir þannig hverjum fyrir sig að lifa í sinni eigin draumatilveru. Foreldrarnir búa í hluta hússins sem er módernískur glerkassi og geta þar fylgt ástríðu sinni fyrir kvöldverðarboðum og brjálaðri hreinlætisþörf á meðan unglingarnir slæpast um í sællífishluta hússins í friði frá kúgandi augnráði foreldranna.

Hollendingar hafa tekið verkum FAT opnum örmum, svo opnum að hollenski pósturinn gaf út fyrir nokkru frímerki með mynd af varðskýli fyrir hjólageymslu sem FAT hannaði fyrir strandbæinn Schevening í Hollandi. Varðskýlið stendur við göngu- og hjólastíg sem liggur með fram ströndinni. Markmið FAT var að hanna skýli sem næði að skera sig úr þar sem það er umkringt margs konar strandskýlum með risastórum og litríkum kúluísum eða glaðværum plasthamborgurum á þökunum. Hugmyndin með varðskýlinu var að búa til skýli sem myndi ná þeim staðli að vera söguleg bygging, ein sú minnsta af þeirri gerð og inniheldur hún sterkar vísanir í sögu Hollands. Bakhlið skýlisins er í forminu eins og manngerð hæð. Framhliðin er í laginu líkt og varðkastali, ofan á þaki skýlisins er minnkuð útgáfa af hefðbundnu hollensku húsi sem minnir á hlutverk vita með blikkandi rauðu ljósi. Annað slagið kemur svo reykgufa úr litla húsinu sem fær mann til að halda að það sé kviknað í.

Undanfarin ár hefur FAT tekið að sér stór og mikilvæg verkefni, heilt úthverfi í Manchester mun líta dagsins ljós á þessu ári og tvö stór verkefni eru fram undan í Hollandi. Ljóst er af þessu að þeir eru farnir að fá viðurkenningu sem alvarlegir arkitektar, eru ekki álitnir prakkarar lengur, þeir bjóða upp á skemmtilega viðbót við hina módernísku arkitektaflóru

Vefsíða FAT inniheldur margvíslegan fróðleik, meðal annars nákvæmar leiðbeiningar um hvernig er hægt að verða frægur arkitekt. Einnig er hægt að prenta út ýmsar klippimyndir, svo sem leiði Mies Van der Rohe, og líma saman. Slóðin er

www.fat.co.uk

Höfundur er vöruhönnuður.


Mynd 1: Andödipusarhúsið er fyrir kjarnafjölskyldu úthverfanna, þar sem foreldrar og börn fá að lifa í friði í eigin draumatilveru.

Mynd 2: Bláa húsið snýr við slagorði módernistanna um að form fylgi funksjón, húsið hýsir skrifstofu og íbúðarhúsnæði og kemur það skýrt fram í framhlið húsins.

Mynd 3: Hjólageymslu-varðskýlið sem FAT hannaði fyrir strandbæinn Schevening. Varðskýlið hefur náð að snerta hjörtu hollensku þjóðarinnar og er það í miklu uppáhaldi. Hollenski pósturinn gaf nýverið út frímerki með mynd af því.

Mynd 4: Woodward place í Manchester í nýju úthverfi þar sem venjubundnum hefðum arkitektúrs um hreinleika og stíl er hafnað. Draumar og áhugamál komandi íbúa var innblástur FAT arkitekta við hönnun á hverfinu.
Gömlu húsin við sýki Amsterdam eru í uppáhaldi hjá mörgum af framtíðaríbúum hverfisins og koma þau áhrif sterkt fram í nýju húsunum.