[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
I Í Morgunblaðinu föstudaginn 25. nóvember 2005 er á bls. 8 grein eftir Sigursvein Þórðarson: "Húsið Lukka í Eyjum fer með hlutverk í "Erninum". Er hér átt við hinn danska framhaldsþátt í sjónvarpi RÚV, sem miklar vinsældir hefur hlotið.

I

Í Morgunblaðinu föstudaginn 25. nóvember 2005 er á bls. 8 grein eftir Sigursvein Þórðarson: "Húsið Lukka í Eyjum fer með hlutverk í "Erninum". Er hér átt við hinn danska framhaldsþátt í sjónvarpi RÚV, sem miklar vinsældir hefur hlotið. Sæmundi H. Björnssyni, fyrrum flugumsjónarmanni, þótti þetta heldur snubbótt grein, þar sem ekkert var getið um, hver byggði húsið né frumbyggja þess. Varð það að samkomulagi milli okkar frænda, að ég reyndi að bæta úr þessu með stuttri grein, sem hér fer á eftir.

II

Föðursystir mín, Sigurveig G. Sveinsdóttir, fæddist í Reykjavík 10. janúar 1887 og lést þar 21. mars 1972. 7. apríl 1923 giftist hún Birni Sæmundssyni Brimar (1898-1979), bónda og útgerðarmanni á Skálum á Langanesi. Var þetta annað hjónaband hennar. Áður var hún gift Hans Isebarn (1894-1974), þýskum manni. Þau Björn og Sigurveig eignuðust fimm börn saman, þau: Kristínu B. Björnsdóttur, f. 10. mars 1924, húsfrú í Reykjavík; Svein M. Björnsson, listmálara, f. 19. febrúar 1925, dáinn 28. apríl 1997; Sæmund H. Björnsson, f. 20. október 1926, flugumferðarstjóra; Elínu Th. Björnsdóttur, f. 24. júlí 1928, vefnaðarkonu; Guðjón Knút Björnsson, f. 1. maí 1930, lýtalækni.

III

Árið 1932 skildu þau Björn og Sigurveig og tók þá fjölskylda hennar að undirbúa byggingu íbúðarhúss á Strembutúni í Vestmannaeyjum, en það átti Guðrún Runólfsdóttir amma mín (1860-1949). Hús þetta stendur við Dalaveg og er 138 fermetrar að stærð, hæðin 69 ferm., en kjallarinn 69 ferm. með einu íbúðarherbergi. Geymsla var 76 rúmmetrar, en hænsnahús 673 rúmmetrar. Faðir minn, Sveinn M. Sveinsson (1891-1951) þá forstjóri Tv. Völundar hf. tók að sér að greiða fyrir efni og vinnulaun, en Ársæll Sveinsson (1893-1969) föðurbróðir minn, útgerðarmaður að Fögrubrekku í Vestmannaeyjum tók að sér að sjá um verkið. Yfirsmiður hefur líklegast verið frændi okkar Magnús Ísleifsson (1875-1949) í London (húsheiti í Ve.), en hver teiknaði húsið, það er mér ókunnugt um. Í maí 1933 leggur Veiga frænka af stað með barnahópinn frá Skálum með Súðinni og kom til Vestmannaeyja eftir viðkomu á Seyðisfirði, þar sem hún átti vinafólk. Fluttu þau í sumarbústað ömmu minnar í Strembutúni til að byrja með, en síðan í hið nýbyggða íbúðarhús strax og það var fullgert. Byggingarfulltrúinn í Ve. segir húsið "tekið út" árið 1934, en þegar Veiga flytur loks í þetta nýja hús, þá hrópar hún: "Ég er svo hamingjusöm með þetta hús, að ég skíri það bara "Lukku". Síðan býr hún í "Lukku" í 15 ár, þar til hún flytur til Reykjavíkur árið 1949.

IV

En hvernig gekk Veigu frænku að koma upp þessum stóra barnahóp í Lukku? Hún var hörkudugleg kona, en fyrstu árin naut hún stuðnings bræðra sinna og móður, sem rak búskap, tvær kýr og nokkrar kindur. Þegar eldri bræðurnir komast á unglingsár var vinnu að hafa hjá Ársæli frænda, Sveinn var fyrst háseti á bát Ársæls, Leifi, þegar hann var 14 ára, en á Skaftfellingi, bát Helga Benediktssonar var hann kokkur 16-17 ára á heimsstyrjaldarárunum 1941-42. Frá þeim tíma segir glöggt í bók Matthíasar Johannessen: M-Samtöl V. bindi, bls. 100-125. Sæmundur fór aftur á móti á síld, þegar hann hafði aldur til. Sveinn og Sæmundur luku báðir stýrimannaprófi, en Knútur fór í Flensborg og þaðan í Menntaskólann á Akureyri, þaðan sem hann varð stúdent 1951. Síðan lá leið hans í læknisfræði í HÍ og þaðan í sérfræðinám í lýtalækningum í Svíþjóð. Afi minn, Sveinn Jónsson (1862-1947) og þriðja kona hans, Elín Magnúsdóttir (1877-1933), tóku að sér uppeldi þeirra þriggja barna, sem hún átti með Hans Isebarn, Clöru, Ingólfs og Júlíönu. Ég vann í sjö vikur hjá Ársæli frænda sumarið 1943 og var þá boðinn í sunnudagsmat til Veigu frænku. Var það afbragðsmáltíð, hænsnakjöt svo ljúffengt, að það bráðnaði næstum því upp í manni.

V

2. júní 1949 selur faðir minn Stefáni Vilhjálmssyni (1890-1973) fasteignina við Dalaveg (Lukku), en hann selur síðan 14. maí 1951 Ingólfi Guðjónssyni (1913-1999) frá Skaftafelli í Ve., en síðan selur Ingólfur Brynjólfi Sigurbjörnssyni (f. 1951) eignina 24. maí 1976. Núverandi eigendur "Lukku" eru hjónin Kristín Valtýsdóttir og Gunnar Árnason og er þar m.a. rekin hestaleiga, a.m.k. á sumrin og er þetta nú auðkennt Dalavegur 1. Þau hjón hafa haldið húsinu mjög vel við og bætt á margan hátt, svo að til fyrirmyndar er. Þar sem öll börn Veigu voru nú uppkomin og flutt vestur til Reykjavíkur, var ekki um annað að gera fyrir Veigu en halda einnig á brott úr Eyjum. Flytur hún búslóð sína með Álseynni, skipstjóri Óskar Gíslason (1913-1983), til Reykjavíkur. Í sömu ferð var einnig búslóð barnsföður hennar Sigfúsar Johnsen (1886-1974), en sonur þeirra er Baldur Johnsen læknir (f. 22.10.1910). Bílar voru tiltækir á bryggjunni í Reykjavík að flytja búslóðir þeirra Veigu og Sigfúsar til heimila þeirra í Reykjavík, en svo illa tókst til, að búslóð Sigfúsar var flutt til Veigu og öfugt. Má því fullyrða, að örlagadísirnar séu ekki gersneyddar skopskyni.

VI

Faðir minn hélt aldrei á lofti þeim stuðningi, sem hann veitti systkinum sínum eða vandalausum. Gjöfinni fylgdi aðeins eitt skilyrði: "Segðu engum frá þessu." En fyrirmyndin var ekki langt undan heimili hans að Tjarnargötu 36, því Pétur Halldórsson (1887-1940) borgarstjóri reisti húsið Tjarnargötu 34 yfir móður sína Kristjönu Pétursdóttur Guðjónsen (1863-1939) árið 1925. Þaðan hefur hugmyndin um að reisa húsið "Lukku" yfir systur sína Sigurveigu vafalaust komið. Ég man vel eftir Pétri Halldórssyni. Hann var frumkvöðull að jólaböllum þeim, sem nefnd voru "Félagsleysingjaböllin" og voru ætluð börnum þeirra manna, er hvorki voru Frímúrarar, Oddfellowar eða í viðlíka félagssköpum. Þetta voru jólaböll á Hótel Borg og hlakkaði ég til allt árið að komast í þennan fagnað, fá sítrón, súkkulaði og rjómatertur, svo og annað góðgæti, enda snemma mikill matmaður. "Káti karlinn" eins og við bræður kölluðum Pétur Halldórsson, var valmenni mikið, af honum geislaði góðmennskan svo, að við lá að andlitið væri eins og sól, sem brýst fram úr skýjum, er hann heilsaði okkur börnunum. Pétur Halldórsson varð skammlífur, lést aðeins 53 ára og varð mörgum harmdauði. Mér finnst Reykjavík aldrei hafa orðið söm eftir andlát hans. "Gleðigjafinn mikli" var horfinn, meira að starfa Guðs um geim.

VII

Eins og fyrr getur, fluttist Sigurveig frá Vestmannaeyjum árið 1949 og átti síðan heimili ýmist í Reykjavík eða Hafnarfirði í 23 ár, eða þar til hún lést 21. mars 1972 að Hrafnistu í Reykjavík. Sr. Bragi Benediktsson, mágur minn, minntist hennar í Mbl. 29. mars 1972. Löng lífsbarátta var að baki, hún vafalaust hvíldinni fegin. Við Andrés Andrésson, klæðskeri og miðill, (1887-1970) hittumst í Rómaborg á Ólympíuleikunum sumarið 1960 og ræddum þá m.a. um Veigu frænku, sem þá var enn í fullu fjöri og við leituðum skýringa á hennar sérstæða lífshlaupi. Þá segir Andrés: "Hún átti svo erfitt "Karma". Þeir skilja þetta orð, sem vel eru að sér í indverskum trúarbrögðum, ég er þeim ókunnugur.

Heimildir:

Læknatal, Gunnlaugur Haraldsson: Læknar á Íslandi, Þjóðsaga EHF, 2000.

Skipstjóra- og stýrimannatal, Ægisútgáfan 1979-1980, Guðm. Jakobsson.

Matthías Johannessen, M-Samtöl, V. bindi, Almenna bókafélagið, 1985.

Fasteignamat ríkisins.

Sýslumannsembættið í Vestmannaeyjum.

Byggingarfulltrúinn í Vestmannaeyjum.

Skólaskýrslur Menntaskólans á Akureyri 1950-1951.

Alþingismanntal 1845-1995, skrifstofa Alþingis gaf út, Rvík 1996.

Höfundur er lögfræðingur í Reykjavík.